เอกสารประกอบการเรียน เรื่อง การปฏิรูปบ้านเมืองในสมัยรัชกาลที่ 5

เหตุการณส์ าคัญทางประวัตศิ าสตร์ไทย เรอื่ ง การปฏริ ปู บ้านเมอื งในสมยั รชั กาลที่ 5 ก
วชิ าประวตั ิศาสตรไ์ ทย ชัน้ มัธยมศึกษาปที ี่ 5
ก

คานา

แผนการจัดการเรียนรู้ เล่มน้ีจัดทาขึ้นเพื่อใช้เป็นคู่มือครูในการจัดการเรียนรู้ ในการ
พัฒนาผลการเรียนรู้และความสามารถด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณ เรื่อง การปฏิรูปบ้านเมืองใน
สมัยรัชกาลที่ 5 วิชาประวัตศิ าสตรไ์ ทย รหัสวชิ า ส32102 ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5 ผวู้ ิจัยได้วิเคราะห์
หลักสูตรกลมุ่ สาระการเรยี นรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม วิชาประวัติศาสตร์ไทย รหัสวิชา ส
32102 คาอธิบายรายวิชา โครงสร้างรายวิชา หน่วยการเรียนรู้ เร่ือง เหตุการณ์สาคัญทาง
ประวัติศาสตร์ไทย และออกแบบการเรียนรู้ ให้สอดคล้องกับเน้ือหาสาระการเรียนรู้กิจกรรมการ
เรียนรู้ และการวัดผลประเมินผล ในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนครูต้องศึกษาและจัดเตรียม
เพ่ือให้การดาเนินการเรียนการสอนเป็นไปอย่างราบร่ืน และบรรลุผลตามจุดมุ่งหมายท่ีกาหนดไว้
ดังนั้น ครูผู้สอนจึงควรศึกษาคู่มือแผนการจัดการเรียนรู้ให้เข้าใจก่อนที่จะจัดกิจกรรมการเรียนการ
สอน

คู่มือครูเล่มน้ีประกอบไปด้วย แผนการจัดการเรียนรู้ ใบงาน ใบความรู้ แบบทดสอบ
เกณฑ์การวัดผลประเมินผล แบบประเมินด้านทักษะกระบวนการ แบบประเมินคุณลักษณะอันพึง
ประสงค์

สรญั ญา เรียบรอ้ ย

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคัญทางประวัติศาสตร์ไทย เรื่อง การปฏิรูปบา้ นเมืองในสมยั รชั กาลท่ี 5 ข
วชิ าประวัตศิ าสตร์ไทย ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 5
ข

สารบญั

หน้า
คานา…………………………………………………………………………………………………………………………… ก
สารบญั ………………………………………………………………………………………………………………………… ข
แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง การปฏิรูปบ้านเมืองในสมยั รชั กาลท่ี 5 ……………………………....... 1
ใบความรู้ เรื่อง การปฏิรปู บ้านเมืองในสมัยรัชกาลท่ี 5 …………………………………….............. 14
แบบฝึกหดั เรอ่ื ง การปฏริ ูปบ้านเมืองในสมยั รัชกาลท่ี 5 ……………………………………........ 29
แบบทดสอบ เรื่อง การปฏิรูปบา้ นเมืองในสมัยรชั กาลที่ 5 ………………………………………........ 31
เฉลยใบงานและแบบทดสอบ …………………………………........…........…........…........…........…...... 33
บรรณานุกรม………………………………………………………………………………………………………………… 37

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณส์ าคัญทางประวัตศิ าสตร์ไทย เรื่อง การปฏิรปู บา้ นเมอื งในสมยั รชั กาลที่ 5 1
วิชาประวัติศาสตรไ์ ทย ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5
1

แผนการจดั การเรยี นรู้

รายวิชา ประวตั ิศาสตรไ์ ทย รหสั ส32102 ช้ันมัธยมศกึ ษาปีที่ 5

เรือ่ ง การปฏิรูปบ้านเมืองในสมัยรัชกาลท่ี 5 เวลา 2 ชั่วโมง

ผู้สอน นางสรญั ญา เรียบร้อย โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

.....................................................................................................................................................

มาตรฐานการเรยี นรู้

ส 4.3 เขา้ ใจความเป็นมาของชาตไิ ทย วฒั นธรรม ภูมิปัญญาไทย มีความรกั ความภมู ใิ จ

และธารงความเปน็ ไทย

ตวั ชี้วดั

ส 4.3 ม.4-6/1 วเิ คราะห์ประเดน็ สาคัญของประวัติศาสตร์ไทย

ส 4.3 ม.4-6/2 วิเคราะห์ความสาคัญของสถาบันพระมหากษัตรยิ ต์ ่อชาติไทย

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้สตู่ ัวช้ีวดั

1. ระบุสาเหตขุ องการปฏิรปู การปกครองในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้

2. วิเคราะห์การปฏิรปู บ้านเมอื งด้านตา่ ง ๆ ในสมยั รชั กาลที่ 5 ได้

3. วเิ คราะห์ผลการปฏิรปู บ้านเมอื งในด้านตา่ ง ๆ ในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้

สาระสาคัญ

รัชสมยั พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั เป็นช่วงเวลาที่ชาตติ ะวนั ตกในยุคจกั รวรรดิ

นยิ ม กาลังแสวงหาอาณานิคม รัฐเพอ่ื นบ้านของไทยหลายแหง่ ตกอยูใ่ ต้อิทธพิ ลของชาติตะวนั ตก ทา

ให้พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยหู่ วั ต้องการปฏิรปู บา้ นเมืองใหท้ ันสมยั แบบเดียวกบั ยโุ รป

เพ่ือไมใ่ ห้ชาตติ ะวนั ตกใชเ้ ปน็ ขอ้ อ้างว่าประเทศไทยปาุ เถอ่ื นด้อยความเจริญแล้วถือโอกาสเขา้ ยึดครอง

นอกจากนีพ้ ระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อย่หู ัวทรงต้องการรวมอานาจให้ม่ันคง ทาใหไ้ ทยรอด

พ้นจากยุคจักรวรรดนิ ยิ มมาได้ซง่ึ เปน็ เพียงชาติเดียวในภมู ิภาคเอเชียตะวันออกเฉยี งใต้ และยงั ส่งผล

อย่างสาคัญตอ่ ความเจริญของประเทศไทยในปจั จุบนั

สาระการเรยี นรู้

1. สาเหตุของการปฏิรูปการปกครองบา้ นเมือง

2. การปฏริ ูปบา้ นเมอื งด้านการปกครอง ด้านสังคม และดา้ นเศรษฐกจิ

3. การเสด็จประพาสต่างประเทศ และการเสด็จประพาสในประเทศ

4. ผลการปฏิรูปบ้านเมือง

ทักษะ/กระบวนการ/กระบวนการคดิ

1. ทักษะการคดิ วจิ ารณญาณ

2. กระบวนการกลุ่ม

คุณลักษณะอนั พึงประสงค์

1. มีวินยั

2. ใฝเุ รยี นรู้

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคญั ทางประวัตศิ าสตร์ไทย เรอื่ ง การปฏิรูปบา้ นเมืองในสมัยรัชกาลที่ 5 2
วิชาประวัติศาสตรไ์ ทย ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5
2

3. อยู่อย่างพอเพียง
4. รกั ความเป็นไทย
5. รกั ชาติ ศาสน์ กษตั ริย์
6. มีจติ สาธารณะ
7. มีความรบั ผิดชอบ
8. ซ่ือสัตยส์ ุจริต
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้
กิจกรรมนาเขา้ สู่บทเรียน
1. ทดสอบก่อนเรยี น
2. ครแู จ้งจดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
3. ครสู นทนากบั นักเรียนเก่ยี วกบั พระราชกรณียกจิ ทสี่ าคัญของพระบาทสมเดจ็ พระ
จุลจอมเกล้าจ้าอย่หู ัว
4. แบ่งกลมุ่ นกั เรยี นคละตามความสามารถ กลุม่ ละ 4 – 5 คน จานวน 8 กลุม่
กิจกรรมทีพ่ ัฒนาผเู้ รยี น
1. ข้ันกาหนดปัญหา

1.1 ครูสรา้ งความสนใจ โดยให้นกั เรยี นดูภาพการเลิกทาส จาก Power point และ
สนทนาซักถามเพอ่ื เปน็ การกระต้นุ ความรูเ้ ดิม เรา้ ความสนใจจากขอ้ คาถาม

1.2 ครูและนักเรียนร่วมกนั ต้งั คาถามในประเด็นตา่ ง ๆ เชน่
- อะไรเป็นสาเหตุทาให้รชั กาลที่ 5 ตอ้ งปฏริ ปู การปกครองบา้ นเมอื ง
- การเลกิ ทาสเกดิ ผลดีต่อสงั คมไทยอยา่ งไร
- การเลิกไพรเ่ กิดผลดตี อ่ สังคมไทยอยา่ งไร
- การเสด็จประพาสยุโรปและหวั เมืองของรัชกาลที่ 5 สง่ ผลต่อการปกครองของ

พระองค์อยา่ งไร

2. ขัน้ กาหนดสมมตฐิ านและรวบรวมขอ้ มลู
2.1 จากประเดน็ ปัญหาที่ครแู ละนกั เรียนร่วมกันกาหนด ให้สมาชิกแต่ละกลมุ่ ร่วมกัน

อภิปรายในประเดน็ ต่าง ๆ ท่ีกลมุ่ สนใจเพื่อนาไปสู่การคาดคะเนคาตอบของปัญหาในรูปของการ
กาหนดสมมตฐิ าน เช่น รชั กาลท่ี 5 ต้องปฏิรูปการปกครองบา้ นเมอื งเพื่อพฒั นาบ้านเมืองใหท้ นั สมัย
การเลิกทาสเกดิ ผลดตี อ่ สงั คมไทย การเลิกไพร่เกดิ ผลดตี ่อสังคมไทย การเสดจ็ ประพาสยุโรปและหัว
เมอื งของรชั กาลที่ 5 สง่ ผลดีต่อการปกครองบ้านเมืองของพระองค์

2.2 นกั เรยี นแต่ละกลุม่ ปฏิบตั ิกิจกรรมตาม ใบงานท่ี 1 เรื่อง การกาหนดสมมติฐานและ
การรวบรวมขอ้ มลู

2.3 ครูแนะนาให้นกั เรยี นไปศึกษาค้นคว้าหาข้อมูลจากเอกสาร หนังสืออา่ นประกอบและ
เว็บไซต์ต่าง ๆ เพ่อื เปน็ แนวทางในการแสวงหาความรูเ้ กี่ยวกับบทบาทของพระมหากษตั รยิ ไ์ ทย

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เรอ่ื ง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมยั รชั กาลท่ี 5 3
วิชาประวัติศาสตรไ์ ทย ช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ 5
3

3. ขั้นจดั กระทาข้อมลู
3.1 สมาชกิ กล่มุ นาข้อมลู ท่ีค้นควา้ มารว่ มกันวิพากษ์ข้อมลู และวเิ คราะห์ความนา่ เช่อื ถอื

รวมท้ังเทยี บเคียงเรยี งลาดบั เหตกุ ารณ์เรื่องราวต่าง ๆ พร้อมทัง้ พจิ ารณาสมมตฐิ านที่ตั้งไว้ แล้ว
ตรวจสอบดวู ่าขอ้ มลู ทห่ี ามาสนับสนนุ ข้อสมมตฐิ านที่ต้ังไวห้ รือไม่ โดยทาใบงานที่ 2 เรื่อง การพิสจู น์
ข้อสมมตฐิ าน

4. ขั้นสรุป
4.1 สมาชกิ กลมุ่ นาข้อมลู ท่ีผ่านการวิเคราะห์และประเมินค่าแลว้ มาเรยี บเรียงใหม่ใน

ลกั ษณะการอธิบาย โดยมกี ารวพิ ากษ์วจิ ารณ์และแสดงความคดิ เห็นประกอบ ทาใบงานท่ี 3 เร่ือง
การสังเคราะห์ข้อมลู

5. ขนั้ นาเสนอความรู้
5.1 สมาชิกกลุม่ แตล่ ะกลมุ่ ร่วมกัน นาขอ้ มลู ทไี่ ด้สงั เคราะห์แลว้ มารว่ มกันอภปิ ราย และ

นาเสนอผลงานหนา้ ช้ันเรยี น
5.2 ครสู รุปสาระสาคัญจากการนาเสนอขอ้ มูลของแต่ละกลุ่มในแต่ละประเดน็ เร่ือง การ

ปฏริ ูปบ้านเมืองในสมยั รัชกาลท่ี 5 โดยใช้ Power point สรปุ เน้อื หา ประกอบการบรรยาย และแจก
ใบความร้ทู ่ี 4 เร่อื ง การปฏริ ูปบา้ นเมอื ง และผลการปฏิรปู บา้ นเมอื ง เพ่อื ให้นักเรยี นศกึ ษาพร้อมทั้ง
เปิดโอกาสใหน้ ักเรียนไดซ้ ักถามขอ้ คาถามตา่ ง ๆ แล้วนักเรียนแตล่ ะคนทาแบบฝกึ หัด เม่ือเสร็จแลว้
แลกเปล่ียนกันตรวจคาตอบภายในกล่มุ
กิจกรรมรวบยอด

1. นกั เรียนแตล่ ะกลุ่มทาแผนผังความคดิ สรปุ เรอ่ื ง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมยั รชั กาลท่ี 5
2. ทาแบบทดสอบหลงั เรียน

สือ่ แหล่งการเรยี นรู้
1. แบบทดสอบก่อนเรยี น – หลังเรยี น
2. ใบความร้ทู ี่ 4 เร่ือง การปฏิรูปบา้ นเมืองในสมัยรัชกาลท่ี 5
3. ใบงานท่ี 1 เรอ่ื ง การกาหนดสมมตฐิ านและการรวบรวมข้อมลู

4. ใบงานท่ี 2 เรอ่ื ง การพสิ ูจนข์ อ้ สมมตฐิ าน
5. ใบงานที่ 3 เร่ือง การสังเคราะห์ข้อมลู
6. แบบฝึกหดั
7. Power point สรปุ การปฏริ ูปบ้านเมืองในสมัยรชั กาลที่ 5
8. หอ้ งสมุด
9. อนิ เตอรเ์ นต็

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคัญทางประวัติศาสตร์ไทย เร่ือง การปฏริ ปู บ้านเมืองในสมยั รชั กาลท่ี 5 4
วชิ าประวตั ิศาสตรไ์ ทย ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5
4

การวดั ผลประเมนิ ผล เคร่ืองมือ เกณฑ์
ไดค้ ะแนนรอ้ ยละ 80 ผา่ นเกณฑ์
วิธีการ แบบทดสอบก่อนและหลัง
เรยี น ระดับคณุ ภาพ 2 ผา่ นเกณฑ์
ตรวจแบบทดสอบก่อนและหลังเรยี น กจิ กรรมท่ี 1 ระดับคณุ ภาพ 2 ผ่านเกณฑ์
เรอ่ื ง การปฏริ ปู บา้ นเมอื งในสมยั รชั กาลท่ี 5 ระดับคุณภาพ 2 ผา่ นเกณฑ์
ตรวจกจิ กรรมท่ี 1 กิจกรรมท่ี 2 ไดค้ ะแนนรอ้ ยละ 80 ผ่านเกณฑ์
ตรวจกิจกรรมท่ี 2 ระดับคุณภาพ 3 ผา่ นเกณฑ์
ตรวจกจิ กรรมที่ 3 กจิ กรรมท่ี 3 ระดับคุณภาพ 3 ผา่ นเกณฑ์
ตรวจแบบฝกึ หดั
ตรวจแผนผังความคดิ แบบฝึกหัด ระดับคุณภาพ 3 ผา่ นเกณฑ์
สงั เกตการเข้าร่วมกจิ กรรมกลมุ่
แผนผงั ความคดิ
สังเกตคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์
แบบสงั เกตพฤตกิ รรม
การทางานกลุ่ม
แบบสงั เกตคณุ ลกั ษณะอัน
พึงประสงค์

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เรื่อง การปฏริ ูปบ้านเมืองในสมัยรชั กาลที่ 5 5
วชิ าประวัตศิ าสตรไ์ ทย ชัน้ มัธยมศึกษาปีท่ี 5
5

แบบประเมนิ การเขียนแผนผังความคิด เร่ือง การปฏิรูปการปกครองในสมัยรัชกาลที่ 5

รายการ คาอธิบายระดับคุณภาพระดบั คะแนน
1.การวเิ คราะหก์ าร
ปฏริ ปู การปกครอง ดีมาก (4) ดี(3) พอใช(้ 2) ปรบั ปรุง(1)
ในสมยั รัชกาลท่ี 5 วเิ คราะห์การปฏริ ปู วเิ คราะห์การปฏริ ปู
การปกครองในสมยั วิเคราะห์การปฏริ ูป วิเคราะห์การปฏริ ปู การปกครองในสมยั
2. การสรปุ ผลการ รัชกาลท่ี 5 ได้ รชั กาลที่ 5 ไม่
วเิ คราะห์ ถูกต้อง 5 ประเด็น การปกครองในสมยั การปกครองในสมยั ถูกตอ้ งทกุ ประเดน็

3. การนาเสนอ การสรุปผลการ รัชกาลท่ี 5 ได้ รชั กาลท่ี 5 ได้ การสรุปผลการ
ขอ้ มลู วิเคราะห์การปฏริ ูป วเิ คราะห์การปฏริ ูป
การปกครองในสมยั ถกู ต้อง 3 - 4 ถูกต้อง 1 - 2 การปกครองในสมยั
รชั กาลที่ 5 มคี วาม รชั กาลท่ี 5 ไม่
สมบูรณ์ครบถ้วน ประเดน็ ประเด็น ถูกต้อง
5 ประเดน็ ทุกประเดน็
การนาเสนอข้อมลู มี การสรุปผลการ การสรปุ ผลการ การนาเสนอขอ้ มูล
ประโยชนแ์ ละแสดง ไมเ่ ปน็ ประโยชน์ต่อ
ถึงการคดิ สร้างสรรค์ วเิ คราะหก์ ารปฏริ ปู วิเคราะหก์ ารปฏริ ูป การนาไปประยุกตใ์ ช้
และสามารถนาไป
ประยุกตใ์ ชไ้ ด้ การปกครองในสมยั การปกครองในสมยั
5 ประเดน็
รชั กาลที่ 5 มคี วาม รชั กาลท่ี 5มคี วาม

สมบรู ณค์ รบถว้ น สมบูรณค์ รบถ้วน

3-4 ประเด็น 1-2 ประเด็น

การนาเสนอข้อมลู มี การนาเสนอขอ้ มูลมี

ประโยชนแ์ ละแสดง ประโยชนส์ ามารถ

ถึงการคิดสร้างสรรค์ นาไปประยกุ ตใ์ ช้

และสามารถนาไป ได้ถกู ตอ้ ง 1-2

ประยกุ ต์ใช้ได้ ประเด็น

ถูกตอ้ ง 3-4 แตเ่ ป็นการนามา

ประเด็น จากขอ้ มูลเดมิ ทมี่ ีอยู่

แล้ว

เกณฑ์การตดั สนิ คุณภาพ ระดบั คณุ ภาพ
ดีมาก
ช่วงคะแนน ดี
10 - 12 พอใช้
8-9 ปรับปรุง
6-7
0-5

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคญั ทางประวัติศาสตร์ไทย เรอ่ื ง การปฏิรูปบ้านเมืองในสมยั รัชกาลท่ี 5 6
วชิ าประวัติศาสตรไ์ ทย ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 5
6

แบบประเมนิ ผลท่ี 1 ประเมินด้านทกั ษะ/กระบวนการ

เรื่อง.................................................................................

วชิ า ประวตั ศิ าสตรไ์ ทย รหสั วชิ า ส32102 ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 5

สมาชกิ ในกลุ่ม

1…………………………………..................………………2……………………………...............…………………

3……………………………………………....................….4…………………………...............…………………..

5…………………………...............…………………..........

คาชแี้ จง ครูสังเกตพฤตกิ รรมของนักเรยี นแล้วใสเ่ ครอ่ื งหมาย / ลงในช่องท่ตี รงกับพฤตกิ รรม
นกั เรยี น

รายการประเมนิ พฤตกิ รรมท่ีแสดงออก คะแนน
321

1. การคดิ แบบ 1. การระบุประเดน็ ปญั หา
มีวิจารณญาณ 2. การรวบรวมขอ้ มลู
3. การพจิ ารณาความนา่ เชอ่ื ถอื ของแหลง่ ขอ้ มลู
2. ทักษะ/ 4. การระบุลักษณะขอ้ มลู
กระบวน 5. การต้ังสมมตฐิ าน
การกลุ่ม 6. การลงข้อสรปุ
7. มสี ่วนร่วมในการกาหนดเปาู หมายการทางานของกล่มุ
8. รว่ มกันวางแผนและแบง่ หน้าที่การทางานกับสมาชิกในกลมุ่
9. เปน็ ทงั้ ผู้นาและผู้ตามในการทางานกลมุ่
10.ปฏบิ ัตหิ นา้ ทีต่ ามทไี่ ด้รบั มอบหมายดว้ ยความรบั ผดิ ชอบ
11.ชว่ ยลดข้อขัดแยง้ และแกป้ ญั หาของกลุม่ ไดอ้ ยา่ งมีประสทิ ธภิ าพ
12. สรา้ งสรรคผ์ ลงานเสรจ็ ทันเวลาและมีคณุ ภาพ
13. ภมู ิใจและพึงพอใจในผลงานและการทางานกลุ่ม
14. การนาเสนอขอ้ มลู ภายในกลมุ่

คะแนนรวม
ระดับคณุ ภาพ

คะแนนด้านทักษะ/กระบวนการ ลงช่อื ....................................................ผปู้ ระเมิน
ระดบั 3 หมายถงึ ดี วนั ท.่ี ..........เดอื น...........................พ.ศ...............
ระดับ 2 หมายถึง พอใช้
เกณฑก์ ารตดั สินคุณภาพ
คะแนน 34 – 42 = 3 (ด)ี

คะแนน 26 – 33 = 2 (พอใช)้
คะแนน 0 – 25 = 1(ปรบั ปรงุ )

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เรอ่ื ง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมัยรชั กาลท่ี 5 7
วชิ าประวตั ิศาสตร์ไทย ชนั้ มัธยมศึกษาปีที่ 5
7

รายการ รายการประเมิน พฤตกิ รรมการแสดงออก
ประเมนิ
1. การคิด 1. การระบุประเด็น ปรับปรุง (1) พอใช้ (2) ดี (3)
แบบมี ปัญหา
วิจารณญาณ สามารถระบปุ ญั หา สามารถระบุปญั หา สามารถระบุปญั หา
2. การรวบรวมขอ้ มลู จากกรณศี ึกษาได้
2. ทกั ษะ/ ถกู ต้องบางส่วน จากกรณีศึกษาได้ จากกรณีศกึ ษาได้
กระบวนการ 3. การพจิ ารณาความ
กลมุ่ นา่ เชือ่ ถือของ สามารถรวบรวม ถกู ตอ้ งแตไ่ ม่ครบทุก ถกู ต้องและ
แหล่งข้อมูล แหล่งข้อมูลได้
1 แหล่ง ประเดน็ ครบถ้วน
4. การระบลุ กั ษณะ สามารถพจิ ารณา
ขอ้ มลู ความน่าเชื่อถือของ สามารถรวบรวม สามารถรวบรวม
แหล่งข้อมูลได้
5. การตง้ั สมมติฐาน บางสว่ น แหลง่ ข้อมลู ได้ แหล่งขอ้ มูลได้
สามารถระบลุ ักษณะ
6. การลงข้อสรุป ขอ้ มลู ได้บางส่วน 2 แหลง่ 3 แหล่งข้ึนไป

7. มกี ารปรกึ ษาและ สามารถเขยี น สามารถพิจารณา สามารถพิจารณา
วางแผนร่วมกันก่อน สมมตฐิ านได้ 1 ข้อ
ทางาน ความนา่ เชอ่ื ถือของ ความนา่ เชื่อถอื ของ
สรปุ ผลได้บ้าง แต่
8. มกี ารแบง่ หนา้ ที่ อา้ งอิงได้นอ้ ย แหลง่ ข้อมูลได้ แหลง่ ขอ้ มูลได้
และสมาชกิ ทาตาม
หน้าท่ี มีการปรึกษาและ ถกู ตอ้ งแตไ่ ม่ชดั เจน ถกู ตอ้ งชดั เจน
9. มกี ารปฏิบตั ิตาม วางแผนรว่ มกนั กอ่ น
ขน้ั ตอน ทางานเป็นบางคร้งั สามารถระบุ สามารถระบุ

มกี ารแบ่งหนา้ ทแี่ ละ ลักษณะข้อมลู ลักษณะข้อมลู
สมาชกิ ทาตามหน้าที่
น้อยกว่า 2 คน ถกู ต้องแต่ไมช่ ดั เจน ถูกต้องชัดเจน
มกี ารปฏิบตั ติ าม
ข้ันตอนการทางาน สามารถเขียน สามารถเขยี น
กล่มุ เป็นบางคร้งั
สมมติฐานได้ 2 ข้อ สมมตฐิ านได้ 3 ข้อ

ขึน้ ไป

สรปุ ผลได้ถูกตอ้ งแต่ สรุปผลได้อย่าง

ไม่ชัดเจนมีเหตผุ ลท่ี ถกู ตอ้ งชัดเจนมี

อ้างอิงได้ เหตุผลทอี่ า้ งอิงได้

มีการปรึกษาและ มีการปรึกษาและ

วางแผนรว่ มกนั ก่อน วางแผนรว่ มกัน

ทางานเกือบทุกครั้ง กอ่ นทางาน

ทุกครงั้

มกี ารแบ่งหนา้ ทแี่ ละ มกี ารแบ่งหน้าท่ี

สมาชิกทาตามหนา้ ที่ และสมาชกิ ทาตาม

เกอื บทุกคน หนา้ ทท่ี ุกคน

มีการปฏิบตั ิตาม มีการปฏบิ ตั ติ าม

ขัน้ ตอนในการ ข้นั ตอนการทางาน

ทางานกลุ่มเกือบทกุ กลุ่ม

ครง้ั ทกุ คร้งั

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคัญทางประวัติศาสตรไ์ ทย เร่อื ง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมัยรัชกาลที่ 5 8
วิชาประวัตศิ าสตรไ์ ทย ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5
8

ตาราง (ตอ่ ) รายการประเมนิ พฤตกิ รรมการแสดงออก
10.มกี ารชว่ ยเหลือกนั
รายการ ภายในกลุ่ม ปรับปรุง (1) พอใช้ (2) ดี (3)
ประเมิน
11.รว่ มกนั ปรบั ปรุง มกี ารชว่ ยเหลอื
และพฒั นางาน การช่วยเหลือกนั การชว่ ยเหลือกนั กันภายในกลมุ่
ทกุ คร้งั ท่ีปฏิบัติ
12. การวิเคราะห์ ภายในกลมุ่ เปน็ ภายในกล่มุ เกอื บทกุ กจิ กรรม
ข้อมลู ทไี่ ดศ้ ึกษา ร่วมกนั ปรับปรงุ
บางครั้งท่ปี ฏบิ ตั ิ ครง้ั ทป่ี ฏิบตั กิ ิจกรรม และพฒั นางาน
ทกุ ครั้ง
กจิ กรรม วิเคราะห์ขอ้ มลู ที่
ไดจ้ ากการศึกษา
รว่ มกันปรับปรุงและ รว่ มกนั ปรับปรุงและ ได้ถกู ต้อง
ชดั เจน
พฒั นางาน พัฒนางาน 3 คร้ัง สรุปขอ้ มลู ทไี่ ด้
ศึกษาถูกต้องและ
ต่ากวา่ 3 ครงั้ ข้ึนไป ชัดเจน
การนาเสนอ
วิเคราะห์ขอ้ มลู ที่ได้ วิเคราะหข์ อ้ มูลท่ีได้ ขอ้ มลู ไดถ้ ูกต้อง
และคล่องแคลว่
จากการศึกษา จากการศกึ ษาได้

ไมถ่ กู ตอ้ ง ถกู ตอ้ ง ไม่ชัดเจน

13. การสรุปข้อมลู ที่ สรปุ ข้อมลู ท่ไี ดศ้ ึกษา สรปุ ขอ้ มลู ทไี่ ดศ้ กึ ษา

ไดศ้ กึ ษา ไม่ถูกต้อง ถกู ตอ้ งและไม่ชดั เจน

14. การนาเสนอ การนาเสนอขอ้ มูล การนาเสนอขอ้ มูล
ข้อมูลภายในกลุ่ม ได้ถูกต้องและ ไดถ้ ูกตอ้ งและไมค่ ่อย
คลอ่ งแคล่ว คลอ่ งแคล่ว

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณส์ าคัญทางประวัติศาสตรไ์ ทย เรือ่ ง การปฏริ ปู บา้ นเมืองในสมัยรชั กาลท่ี 5 9
วิชาประวตั ศิ าสตรไ์ ทย ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ 5
9

แบบประเมนิ ผลที่ 2 ประเมินดา้ นคณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค์

เร่ือง..................................................................................................................

วชิ า ประวัติศาสตรไ์ ทย รหสั วิชา ส32102 ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 5

ชอ่ื ........................................................................................................................................ชั้น...........เลขที่................

คาชี้แจง ครูสงั เกตพฤตกิ รรมของนกั เรยี นแลว้ ใสค่ ะแนนลงในตารางตรงกบั ความเป็นจริง

รายการประเมนิ พฤติกรรมทแ่ี สดงออก คะแนน
321
1. มวี ินยั 1. มีการวางแผนการทางานและจดั ระบบการทางาน
2. ทางานตามขั้นตอนต่าง ๆ ทไ่ี ด้วางแผนไว้
2. ใฝเุ รยี นรู้ 3. ตรวจสอบความถูกตอ้ ง ความเรียบร้อย หรือคณุ ภาพของงาน
4. มีความกระตอื รือร้นและสนใจที่จะแสวงหาความรู้
3. อยอู่ ยา่ ง 5. ชอบสนทนา ซกั ถาม ฟัง หรืออา่ นเพอ่ื ให้ไดค้ วามรูเ้ พ่มิ ขน้ึ
พอเพียง 6. ใชจ้ ่ายทรพั ยส์ นิ ของตนเอง เชน่ เงนิ เสอื้ ผ้า สง่ิ ของ อย่างประหยัด
4. รกั ความเป็น 7. ใชน้ ้าไฟฟูาและทรัพยากรธรรมชาติอ่ืนๆอยา่ งประหยัดและคุ้มค่า
ไทย 8. ใช้ภาษาไทยได้อย่างถูกตอ้ ง
5 รกั ชาติ ศาสน์ 9. ร้จู กั อ่อนน้อมถ่อมตนและมสี ัมมาคารวะ
กษัตรยิ ์ 10. รว่ มกิจกรรมทสี่ าคญั เกี่ยวกับชาติ ศาสนา พระมหากษตั ริย์
6. มีจิตสาธารณะ
11.เสียสละ มีนา้ ใจ รจู้ กั เออื้ เฟื้อเผ่อื แผต่ อ่ ผู้อื่น
7. มคี วาม 12.เหน็ แกป่ ระโยชนส์ ่วนรวมมากกวา่ ประโยชนส์ ว่ นตน
รบั ผิดชอบ 13.ยอมรับผลการกระทาของตนเองทง้ั ท่ีเป็นผลดแี ละผลเสีย
8. ซอ่ื สตั ย์สจุ ริต 14.ทางานท่ีไดร้ ับมอบหมายใหส้ มบูรณ์ตามกาหนดและตรงตอ่ เวลา
15.บันทึกข้อมลู ตามความเปน็ จรงิ และไมใ่ ช้ความคดิ เห็นของตนเองไป

เกี่ยวขอ้ ง
16.เคารพหรอื ปฏบิ ตั ติ ามขอ้ ตกลง กฎ กตกิ า หรอื ระเบียบของกลมุ่ ที่

กาหนดไว้
คะแนนรวม

ระดับคุณภาพ

คะแนนดา้ นคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ ลงชอื่ ....................................................ผปู้ ระเมิน
ระดบั 3 หมายถึง ดี วนั ที.่ ..........เดือน..............................พ.ศ...............
ระดับ 2 หมายถงึ พอใช้
เกณฑ์การตัดสนิ คณุ ภาพ
คะแนน 39 - 48 = 3 (ด)ี

คะแนน 29 - 38 = 2 (พอใช)้
คะแนน 0 - 28 = 1 (ปรับปรุง)

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เรื่อง การปฏิรปู บา้ นเมืองในสมัยรชั กาลท่ี 5 10
วชิ าประวตั ิศาสตร์ไทย ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 5
10

คุณลกั ษณ์อัน รายการประเมิน พฤติกรรมการแสดงออก
พึงประสงค์
1. มกี ารวางแผนการ ปรบั ปรงุ (1) พอใช้ (2) ดี (3)
1. มวี นิ ัย ทางานและจัดระบบการ
ทางาน นกั เรยี นแสดง นกั เรยี นแสดง นักเรยี นแสดง
2. ใฝุเรยี นรู้ 2. ทางานตามขั้นตอน พฤตกิ รรมนัน้
ตา่ ง ๆ ที่ไดว้ างแผนไว้ นอ้ ยครั้ง พฤตกิ รรมนน้ั พฤติกรรมนน้ั
3. อยอู่ ย่าง นักเรยี นแสดง
พอเพียง 3. ตรวจสอบความถกู ตอ้ ง พฤติกรรมนั้น บางครั้ง ทกุ ครง้ั
ความเรยี บรอ้ ย ของงาน น้อยครง้ั
4. รกั ความ นกั เรียนแสดง นกั เรียนแสดง นกั เรียนแสดง
เปน็ ไทย 4. มคี วามกระตือรอื ร้น พฤติกรรมน้ัน
และสนใจที่จะแสวงหา น้อยครง้ั พฤตกิ รรมนั้น พฤติกรรมนั้น
ความรู้ นกั เรยี นแสดง
5. ชอบสนทนา ซกั ถาม พฤติกรรมนั้น บางครง้ั ทกุ คร้งั
ฟงั หรอื อา่ นเพื่อใหไ้ ด้ นอ้ ยครั้ง
ความรู้เพมิ่ ข้นึ นกั เรยี นแสดง นกั เรยี นแสดง นักเรียนแสดง
6. ใช้จ่ายทรัพย์สนิ ของ พฤตกิ รรมนั้น
ตนเอง เชน่ เงิน เสื้อผา้ น้อยครง้ั พฤติกรรมนั้น พฤตกิ รรมนั้น
ส่งิ ของ อย่างประหยดั นกั เรยี นแสดง
7. ใชน้ ้าไฟฟูาและ พฤตกิ รรมนั้น บางคร้ัง ทกุ ครั้ง
ทรัพยากรธรรมชาติอื่น ๆ นอ้ ยครั้ง
อยา่ งประหยัดและคมุ้ ค่า นักเรียนแสดง นกั เรียนแสดง นักเรยี นแสดง
8. ใช้ภาษาไทยไดอ้ ยา่ ง พฤติกรรมนน้ั
ถูกต้อง นอ้ ยครัง้ พฤติกรรมนน้ั พฤตกิ รรมนน้ั
นกั เรียนแสดง
9. รจู้ กั ออ่ นนอ้ มถ่อมตน พฤตกิ รรมนั้น บางครง้ั ทกุ ครง้ั
และมสี มั มาคารวะ นอ้ ยครั้ง
นกั เรียนแสดง นักเรยี นแสดง นกั เรยี นแสดง
พฤตกิ รรมนั้น
นอ้ ยครั้ง พฤตกิ รรมนั้น พฤติกรรมนั้น

บางคร้งั ทุกคร้ัง

นกั เรียนแสดง นกั เรยี นแสดง

พฤตกิ รรมน้ัน พฤตกิ รรมนั้น

บางครั้ง ทุกครง้ั

นักเรียนแสดง นกั เรียนแสดง

พฤติกรรมนน้ั พฤติกรรมนน้ั

บางครั้ง ทกุ ครง้ั

นักเรยี นแสดง นกั เรียนแสดง

พฤตกิ รรมนั้น พฤตกิ รรมนั้น

บางครั้ง ทุกครั้ง

นกั เรยี นแสดง นักเรยี นแสดง

พฤติกรรมนน้ั พฤติกรรมนน้ั

บางคร้งั ทกุ ครัง้

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคญั ทางประวัติศาสตร์ไทย เรอื่ ง การปฏิรปู บ้านเมืองในสมยั รัชกาลท่ี 5 11
วิชาประวตั ิศาสตร์ไทย ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5
11

ตาราง (ต่อ) รายการประเมนิ พฤติกรรมการแสดงออก
คณุ ลกั ษณ์อัน
พึงประสงค์ 10. ร่วมกิจกรรมทสี่ าคญั ปรับปรงุ (1) พอใช้ (2) ดี (3)
5. รกั ชาติ เกีย่ วกบั ชาติ ศาสนา นกั เรยี นแสดง
ศาสน์ กษัตรยิ ์ พระมหากษตั รยิ ์ พฤตกิ รรมนนั้ นกั เรียนแสดง นักเรียนแสดง
11. เสยี สละ มนี ้าใจ รจู้ ัก น้อยครงั้
6. มีจิต เออื้ เฟอื้ เผอ่ื แผต่ อ่ ผ้อู ื่น นักเรียนแสดง พฤติกรรมนน้ั พฤติกรรมนน้ั
สาธารณะ พฤติกรรมนน้ั
12. เหน็ แกป่ ระโยชน์ นอ้ ยคร้ัง บางคร้งั ทกุ ครั้ง
7. มคี วาม สว่ นรวมมากกว่า นกั เรยี นแสดง
รบั ผิดชอบ ประโยชนส์ ่วนตน พฤตกิ รรมนั้น นกั เรียนแสดง นักเรยี นแสดง
13.ยอมรบั ผลการกระทา นอ้ ยครง้ั
8. ซ่ือสัตย์ ของตนเองทั้งที่เปน็ ผลดี นักเรยี นแสดง พฤตกิ รรมนน้ั พฤตกิ รรมนน้ั
สุจรติ และผลเสยี พฤติกรรมนน้ั
14. ทางานทไี่ ดร้ บั นอ้ ยครง้ั บางครั้ง ทุกครง้ั
มอบหมายใหส้ มบรู ณต์ าม นกั เรียนแสดง
กาหนดและตรงตอ่ เวลา พฤตกิ รรมนน้ั นักเรยี นแสดง นกั เรียนแสดง
15.บนั ทึกขอ้ มลู ตามความ นอ้ ยครั้ง
เป็นจริงและไมใ่ ชค้ วาม นักเรียนแสดง พฤติกรรมน้นั พฤตกิ รรมน้นั
คิดเห็นของตนเองไป พฤติกรรมน้นั
เก่ยี วข้อง น้อยครัง้ บางครั้ง ทกุ คร้ัง
16. เคารพหรือปฏบิ ตั ติ าม
ขอ้ ตกลง กฎ กติกา หรอื นักเรียนแสดง นักเรยี นแสดง นกั เรียนแสดง
ระเบียบของกลมุ่ ท่กี าหนด พฤตกิ รรมนน้ั
ไว้ นอ้ ยครง้ั พฤตกิ รรมนั้น พฤตกิ รรมนน้ั

บางครงั้ ทุกคร้งั

นักเรยี นแสดง นกั เรียนแสดง

พฤตกิ รรมนนั้ พฤตกิ รรมน้นั

บางครั้ง ทุกครงั้

นกั เรียนแสดง นกั เรยี นแสดง

พฤตกิ รรมน้ัน พฤติกรรมนนั้

บางครง้ั ทุกครง้ั

นกั เรยี นแสดง นกั เรียนแสดง
พฤติกรรมนั้น พฤตกิ รรมนน้ั
บางครง้ั ทกุ คร้ัง

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคัญทางประวัติศาสตรไ์ ทย เรื่อง การปฏิรูปบ้านเมืองในสมยั รชั กาลที่ 5 12
วชิ าประวตั ศิ าสตร์ไทย ช้นั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 5
12

เกณฑ์การประเมนิ กจิ กรรมท่ี 1 เรอ่ื ง การกาหนดสมมตฐิ านและรวบรวมข้อมลู

ระดบั คะแนนและระดบั คุณภาพ

รายการประเมนิ 3 ดมี าก 2 ดี 1 พอใช้
เขยี นสมมติฐาน
เขยี นสมมตฐิ านได้ 3 ข้อ เขยี นสมมติฐานได้ เขยี นสมมตฐิ านได้
การรวบรวมข้อมูล 1 ข้อ
ขึ้นไป 2 ข้อ
รวบรวมขอ้ มลู ได้
รวบรวมแหลง่ ขอ้ มูลได้ รวบรวมแหล่งขอ้ มูลได้ 1 แหล่ง

3 แหลง่ ขน้ึ ไป 2 แหลง่

เกณฑ์การประเมนิ กจิ กรรมที่ 2 เร่อื ง การพิสจู น์ข้อสมมติฐาน

ระดับคะแนนและระดบั คณุ ภาพ

รายการประเมิน 3 ดมี าก 2 ดี 1 พอใช้
การใชภ้ าษา
เขยี นภาษาได้ชัดเจนเขา้ ใจ เขยี นภาษาเมอ่ื อา่ นแลว้ เขียนภาษาเม่อื อา่ นแล้ว
การลาดบั เนอื้ หา เข้าใจยาก
ง่าย เข้าใจบางสว่ น
ไม่มีการเรยี งลาดบั
เรยี งลาดบั ข้อความสาคญั เรียงลาดับขอ้ ความสาคัญ ขอ้ ความสาคญั
วัตถุประสงคต์ รงตาม
วัตถปุ ระสงคต์ รงตามที่ วัตถปุ ระสงค์ ตรงตามที่ ที่ระบไุ ว้

ระบุ ระบุบางสว่ น

ในเหตุการณ์

เกณฑก์ ารประเมนิ กจิ กรรมที่ 3 เร่อื ง การสงั เคราะหข์ ้อมูล

3 ดมี าก ระดบั คะแนนและระดบั คุณภาพ 0 ปรบั ปรุง

สามารถวิพากษว์ ิจารณ์ 2 ดี 1 พอใช้ สรุปผสมผสานและ
และแสดงความคดิ เหน็ สังเคราะห์ข้อเทจ็ จรงิ ไม่
ประกอบ แล้วดาเนินการ วพิ ากษว์ ิจารณ์และแสดง วพิ ากษ์วิจารณแ์ ละแสดง ถูกต้อง
และสังเคราะหข์ อ้ เท็จจริง ความคิดเหน็ ประกอบ ความคดิ เหน็ ประกอบ แต่
และแนวความคิดเขา้ แล้วดาเนนิ การสรุปและ ไมไ่ ดส้ รปุ และสงั เคราะห์
ด้วยกันได้ ถกู ตอ้ ง สงั เคราะหข์ ้อเทจ็ จริงได้ ข้อเทจ็ จรงิ ได้บางส่วน
ครบถว้ นและชัดเจน ถกู ตอ้ งครบถว้ น

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคัญทางประวัติศาสตร์ไทย เร่ือง การปฏริ ปู บา้ นเมอื งในสมัยรัชกาลท่ี 5 13
วิชาประวัตศิ าสตร์ไทย ชั้นมัธยมศกึ ษาปีท่ี 5
13

ภาคผนวก แนบทา้ ยแผนการจัดการเรยี นรทู้ ่ี 4
- ใบความรู้ที่ 4
- กจิ กรรมที่ 1
- กิจกรรมที่ 2
- กิจกรรมที่ 3
- แบบฝกึ หัด
- แบบทดสอบกอ่ นเรยี น – หลงั เรียน

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคัญทางประวัติศาสตร์ไทย เรอ่ื ง การปฏริ ปู บ้านเมอื งในสมยั รชั กาลท่ี 5 14
วิชาประวตั ิศาสตรไ์ ทย ช้นั มัธยมศกึ ษาปีที่ 5
14

ใบความรู้
เร่ือง การปฏริ ปู บา้ นเมอื งในสมยั รัชกาลที่ 5

ภาพ พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยหู่ วั มหาราช
ที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกล้า

เจ้าอย่หู ัว

รชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยหู่ วั (พ.ศ. 2411 – 2453) เป็นสมัยท่ีมีการ
ปฏิรูปบ้านเมืองในด้านต่าง ๆ เกือบทุกด้าน ต่อจากรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
(พ.ศ. 2394 – 2411) พระราชบิดา ที่ทรงเริ่มปรับปรุงประเทศมาบ้างแล้ว การปฏิรูปประเทศของ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทาให้ประเทศไทยก้าวสู่ยุคใหม่ เป็นประเทศที่ทันสมัยทา
ให้ไทยรอดพ้นจากยุคจักรวรรดินิยมมาได้ซ่ึงเป็นเพียงชาติเดียวในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
และยังสง่ ผลอยา่ งสาคัญตอ่ ความเจริญของประเทศไทยในปัจจุบันอกี ดว้ ย

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคญั ทางประวัติศาสตร์ไทย เรอื่ ง การปฏิรปู บ้านเมืองในสมยั รัชกาลท่ี 5 15
วชิ าประวตั ศิ าสตรไ์ ทย ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 5
15

1. สาเหตขุ องการปฏิรูปบ้านเมอื ง

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นช่วงเวลาท่ีชาติตะวันตกในยุค
จักรวรรดินิยม กาลังแสวงหาอาณานิคม รัฐเพื่อนบ้านของไทยหลายแห่งตกอยู่ใต้อิทธิพลของชาติ
ตะวันตก เช่น พม่าอยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษ เวียดนามตกเป็นของฝรั่งเศสนอกจากนี้
อังกฤษและฝร่ังเศสยังพยายามขยายอานาจเข้ามาในดินแดนไทย และบริเวณรอบ ๆ ดินแดนไทย
ทาให้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซ่ึงทรงรับรู้เรื่องราวการขยายอานาจของชาติ
ตะวันตก และความเจริญของชาติตะวันตก ต้องการปฏิรูปบ้านเมืองให้ทันสมัยแบบเดียวกับยุโรป
เพอ่ื ไม่ให้ชาตติ ะวันตกใช้เปน็ ข้ออา้ งว่าประเทศไทยป่าเถื่อนด้อยความเจริญแล้วถือโอกาสเข้ายึดครอง
นอกจากน้ีพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงต้องการรวมอานาจให้ม่ันคง และสร้างรัฐใน
รูปแบบใหม่ที่เรียกว่า รัฐชาติ (Nation State) คือ มีรัฐบาลท่ีมีอานาจอธิปไตย มีประชาชนภายใต้
การปกครอง ประเทศมีดินแดนหรือเขตแดนที่ชัดเจนเพื่อไม่ให้ชาวตะวันตกอ้างเหตุเข้ายึดครอง
ดินแดน จึงทรงดาเนินการปฏิรูปบ้านเมืองในด้านการเมืองการปกครอง เศรษฐกิจ สังคมและ
วัฒนธรรมพร้อมกัน

ภาพ พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจา้ อยหู่ ัว ทรงเป็นประธาน
ในการประชมุ เทศาภิบาลทีพ่ ระราชวังบางปะอิน พ.ศ. 2446
ท่ีมา : ณรงค์ พ่วงพิศและคณะ (มปป. : 54)

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคญั ทางประวัตศิ าสตร์ไทย เร่อื ง การปฏิรปู บ้านเมืองในสมยั รัชกาลท่ี 5 16
วิชาประวตั ศิ าสตร์ไทย ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี 5
16

4.2 การปฏริ ูปบ้านเมอื ง

การปฏิรปู บ้านเมอื งมหี ลายด้าน ดังน้ี
1) ปฏิรูปการปกครอง ก่อนทพี่ ระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจา้ อยู่หัวจะทรงปกครอง
บ้านเมืองด้วยพระองค์เองใน พ.ศ. 2416 การบริหารบ้านเมืองอยู่ภายใต้อานาจของขุนนางตระกูล
บุนนาค ภายใต้การนาของสมเด็จพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) และวังหน้าคือกรม
พระราชวังบวรวิไชยชาญก็ทรงมีพระราชอานาจมาก มีกาลังทหาร อาวุธ และไพร่ส่วนพระองค์
นอกจากนีบ้ รรดาขนุ นางผูใ้ หญ่ และเจ้านายต่างก็มีบทบาทในการคุมผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ เช่น
การเก็บภาษี และควบคุมไพร่ ทาให้พระราชอานาจของพระมหากษัตริย์ไม่ม่ันคง ดังน้ัน
พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยู่หัวจึงทรงปฏิรูปการปกครอง โดยเริ่มตั้งแต่เมื่อทรงมีพระราช
อานาจเต็มท่ีภายหลังพระราชพิธีบรมราชาภิเษกคร้ังที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2416 โดยใน พ.ศ. 2417 ได้
ทรงต้ังสภาท่ีปรึกษา 2 สภา คือ สภาท่ีปรึกษาราชการแผ่นดิน (เคาน์ซิลออฟสเตต) และสภาที่
ปรึกษาในพระองค์ (ปรีวีเคาน์ซิล) สภาที่ปรึกษาราชการแผ่นดินทาหน้าที่ท่ีปรึกษามีท่ีปรึกษา 12 คน
ซ่ึงมหี นา้ ท่ีดงั น้ี
(1) ทาหน้าที่ตรวจตรากฎหมายและข้อราชการต่าง ๆ ที่เป็นอยู่ในเวลาน้ันและใน
อนาคตให้เป็นประโยชนต์ ่อราษฎรและบา้ นเมอื ง
(2) คดั ค้านพระราชดารใิ ด ๆ ท่ีจะทาให้ราษฎรเดือนรอ้ น
ส่วนสภาทป่ี รึกษาในพระองค์ (ปรวี เี คานซ์ ิล) มีท่ีปรึกษา 49 คน ทาหน้าท่ีช่วยพระองค์
คิดในเร่ืองการปรับปรุงบ้านเมือง และเป็นกรรมการไปดาเนินการต่าง ๆ ให้สาเร็จลุล่วงตามท่ี
พระองคท์ รงมอบหมาย

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณส์ าคัญทางประวัติศาสตร์ไทย เรื่อง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมัยรชั กาลที่ 5 17
วิชาประวัตศิ าสตรไ์ ทย ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 5
17

ต่อมาใน พ.ศ. 2430 รัชกาลท่ี 5 ทรงมีพระราชดารัสทรงแถลงพระบรมราชาธิบาย
แก้ไขการปกครองแผ่นดิน เพ่ือปฏิรูปการปกครองส่วนกลางใหม่ให้เหมาะสมกับสภาพของบ้านเมือง
เพราะรูปแบบการปกครองที่ใช้ในเวลาน้ัน ไม่มีความเหมาะสม ล้าสมัย ระบบงานสับสนบาง
หน่วยงานมีงานมากจนล้นมือ บางหน่วยงานไม่มีงานจะทา งานพลเรือนไปอยู่กับฝ่ายทหารก็มี
งานทหารไปอยู่กับฝ่ายพลเรือนก็มี ดังนั้น จึงโปรดเกล้า ฯ ให้แบ่งหน่วยงานราชการส่วนกลาง
ออกเป็นกระทรวงตา่ ง ๆ 12 กระทรวง โดยมีการจัดสรรอานาจ หน้าที่และความรับผิดชอบของแต่
ละกระทรวงอย่างเป็นสัดส่วน เพ่ือให้การบริหารราชการดาเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ โดยทั้ง
12 กระทรวง มีหนา้ ท่ีความรบั ผิดชอบ ดังต่อไปน้ี

กระทรวง หนา้ ท่ี

1. กระทรวงมหาดไทย บังคับบัญชาหัวเมอื งฝ่ายเหนือและเมอื งลาวประเทศราช

2. กระทรวงกลาโหม บังคับบัญชาหวั เมอื งปักษใ์ ต้ฝ่ายตะวนั ตก ตะวันออก และเมือง

มาลายปู ระเทศราช

3. กระทรวงการตา่ งประเทศ ดูแลเกยี่ วกบั ตา่ งประเทศโดยเฉพาะ

4. กระทรวงวัง ดแู ลพระราชวังและกิจการเกี่ยวกบั ตา่ งประเทศโดยเฉพาะ

5. กระทรวงเมือง ภายหลงั เรยี กวา่ กระทรวงนครบาล ดแู ลกจิ การตารวจ นักโทษ

และบัญชคี น

6. กระทรวงเกษตราธกิ าร ดแู ลด้านการเพาะปลูก คา้ ขาย ป่าไม้ และเหมืองแร่

7. กระทรวงพระคลงั มหาสมบตั ิ ดูแลดา้ นภาษอี ากร และเงนิ รายรับรายจา่ ยของแผน่ ดิน

8. กระทรวงยตุ ิธรรม บงั คับบญั ชาดา้ นการศาลทว่ั ราชอาณาจกั ร

9. กระทรวงยุทธนาธกิ าร ตรวจตราจดั การในกรมทหารบก ทหารเรอื

10. กระทรวงธรรมการ ดูแลกจิ การเกี่ยวกบั พระสงฆ์ โรงเรียน และโรงพยาบาล

ทั่วราชอาณาจกั ร

11. กระทรวงโยธาธิการ ดแู ลการก่อสร้าง ขดุ คลอง ไปรษณยี ์ โทรเลข รถไฟ

และการชา่ งทว่ั ไป

12. กระทรวงมรุ ธาธิการ ดูแลรักษาพระราชลญั จกร พระราชกาหนดกฎหมาย และ

หนังสอื ราชการ

ในเวลาต่อมายังมีการปรับปรุงงานหน้าที่ของกระทรวงต่าง ๆ เพ่ือให้มีประสิทธิภาพมาก
ขึน้ ด้วย ทา้ ยสุดปรับเหลือ 10 กระทรวง

นอกจากรชั กาลที่ 5 ทรงปฏิรูปการปกครองส่วนกลางแล้ว ยังทรงปฏิรูปการปกครองส่วน
ภูมภิ าค แตเ่ ดมิ สว่ นภมู ิภาคมีลักษณะการปกครองทคี่ อ่ นขา้ งเน้นอสิ ระจากส่วนกลาง เจ้าเมืองสาคัญ
บางเมืองได้รับการแต่งต้ังจากส่วนกลาง แต่เมืองส่วนใหญ่มีเจ้าเมืองท่ีเป็นขุนนางท้องถิ่นสืบตระกูล

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณส์ าคญั ทางประวัตศิ าสตร์ไทย เรือ่ ง การปฏริ ปู บา้ นเมืองในสมยั รชั กาลท่ี 5 18
วชิ าประวตั ิศาสตร์ไทย ชั้นมธั ยมศึกษาปีท่ี 5
18

กันมา จึงมีอานาจมาก ท้ังทางการควบคุมไพร่พลในหัวเมืองและการควบคุมผลประโยชน์ทาง
เศรษฐกิจ ดังน้ันเพ่ือให้ภูมิภาคมีความสัมพันธ์กับส่วนกลางอย่างใกล้ชิดจึงทรงรวมอานาจเข้าสู่
ศนู ย์กลาง โดยทรงจัดต้งั “มณฑลเทศาภบิ าล” ข้นึ ใน พ.ศ. 2437 ให้อยู่ในการปกครองของข้าหลวง
เทศาภิบาล หรือสมุหเทศาภิบาล ซ่ึงส่งไปจากกรุงเทพฯ นอกจากน้ียังทรงเปล่ียนแปลงอานาจการ
ปกครองของกระทรวงมหาดไทย ให้ปกครองหัวเมืองทั้งประเทศยกเว้นเขตนครบาล แทนแต่เดิมท่ี
ปกครองเฉพาะหัวเมืองเหนือ ส่วนกระทรวงกลาโหมให้มีอานาจในเรื่องการทหารและอาวุธท้ังหลาย
ไมต่ ้องปกครองหัวเมอื งปกั ษ์ใต้ดงั ทีเ่ คยทามา ส่วนกรมท่าหรือกระทรวงต่างประเทศก็ให้ทาหน้าที่การ
ต่างประเทศอย่างเดียว ไม่ต้องปกครองหัวเมืองชายทะเลรอบอา่ วไทยอีกต่อไป

การปฏิรูปการปกครองทั้งในส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ทาให้การปกครองของไทยมี
ระบบที่ชัดเจน มีงานท่ีเหมาะสมกับเจ้าหน้าที่ มีเอกภาพ เป็นการปกครองเพ่ือให้ราษฎรไม่
เดอื ดรอ้ น และมคี วามสุขดงั อุดมคตขิ องกระทรวงมหาดไทยทีว่ า่ บาบัดทุกข์ บารุงสุข

ในช่วงครึ่งหลังของรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงปรับปรุงการ
ทางานของสภาที่ปรึกษาราชการแผ่นดินและสภาท่ีปรึกษาในพระองค์ให้เหมาะสมโดยสภาที่ปรึกษา
ในพระองค์เปลยี่ นช่อื เป็น องคมนตรสี ภา สภาที่ปรึกษาราชการแผ่นดินเปล่ียนชื่อเป็น รัฐมนตรีสภา
และทรงตั้ง เสนาบดีสภา ขน้ึ มาดว้ ย เพื่อให้เป็นท่ีประชุมของเสนาบดีทงั้ หลาย

นอกจากน้พี ระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยู่หัวยังทรงริเร่ิมการปกครองส่วนท้องถิ่น
มาด้วย โดยทรงตั้งสุขาภิบาล 2 แห่ง คือ สุขาภิบาลที่ตาบลท่าฉลอม เมืองสมุทรสาคร และ
สุขาภิบาลที่ตาบลพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร ท้ังน้ีแต่เดิมไม่มีหน่วยงานของรัฐท่ีดูแลใน
ระดบั ทอ้ งถิ่นโดยตรง สุขาภบิ าลทท่ี รงตงั้ ขน้ึ นอกจากดูแลด้านการปกครองแล้วดังดูแลเรื่องสุขอนามัย
ของประชาชน การพัฒนาและรักษาความสะอาดของถนนหนทาง บ้านเรอื น และชุมชนดว้ ย

การปฏิรูปการปกครองท้ังส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถ่ินในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้
เปน็ รากฐานสาคัญของการปกครองท้งั 3 สว่ นในปัจจุบนั

2) การปฏิรูปสังคม ได้แก่ การเลิกทาส การเลิกไพร่ การปฏิรูปการศึกษา และการ
ปรับปรงุ บา้ นเมืองใหท้ นั สมัย

(1) การเลกิ ทาส ทาสในเมืองไทยเร่ิมมีมาตั้งแต่สมัยใดไม่ปรากฏแน่ชัด แต่มีหลักฐาน
เป็นลายลักษณ์อักษรในสมัยอยุธยา ทาสท่ีมีมาก คือ ทาสสินไถ่ ทาสในเรือนเบ้ียพระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงดาเนินการเลิกทาสใน พ.ศ. 2417 แต่ให้มีผลย้อนหลังไปถึง พ.ศ.
2411 ซ่ึงเป็นปีที่พระองค์เสด็จข้ึนครองราชย์สมบัติ โดยให้ลูกทาสที่เกิดใน พ.ศ. 2411 มีค่าตัว
ลดลงเรื่อย ๆ จนอายุย่างเข้าปีท่ี 21 ก็หมดค่าตัวเป็นไทหรือเป็นอิสระได้ ดังน้ัน ลูกทาสรุ่นแรกที่
เป็นไท คือ ลกู ทาสท่ีเกิดเมื่อ พ.ศ. 2411 โดยเป็นไทเมื่อ พ.ศ. 2432 จากนั้นลูกทาสรุ่นต่อ ๆ มา
ก็ค่อย ๆ เป็นไทตามลาดับ จนใน พ.ศ. 2448 พระองค์ทรงประกาศยกเลิกทาสในไทย โดยให้ลูก

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เร่ือง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมยั รชั กาลที่ 5 19
วิชาประวัติศาสตร์ไทย ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ 5
19

ทาสทั้งหลายที่มีอยู่เป็นไทท้ังหมด ห้ามคนท่ีเป็นไทขายตัวเป็นทาสอีกต่อไป ส่วนผู้ท่ีเป็นทาสให้ลด
คา่ ตวั ลงเดอื นละ 4 บาท จนหมดค่าตวั หรอื หมดหน้ี

ภาพหนุ่ ข้ีผงึ้ แสดงการเลกิ ทาสซึง่ เป็นพระราชกรณยี กิจทส่ี าคญั ของ
พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
ทม่ี า : ณรงค์ พ่วงพศิ และคณะ (มปป. : 109)

(2) การเลิกไพร่ ก็เปน็ เร่ืองสาคญั มากเช่นกัน เพราะไพร่ คือ ราษฎรสามัญทั้งหลาย ส่วนหน่ึง
คือ ไพร่หลวง เป็นคนของพระมหากษัตริย์ และอีกส่วนหน่ึง คือ ไพร่สม เป็นคนของมูลนาย
หรือผมู้ ีศักดนิ าเกนิ 400 ไร่ ไพร่มีหน้าทท่ี างานให้กับทางราชการเรียกว่า รับราชการหรือเข้าเดือน
ในสมัยรัชกาลที่ 5 ไพร่หลวงเข้าเดือนปีละ 3 เดือน ไพร่สมเข้าเดือนปีละ 1 เดือน แต่ไพร่อาจเสีย
เงินแทนได้ในอัตราเดือนละ 6 บาท หรือเสียเป็นส่ิงของท่ีเรียกว่า ส่วย ซึ่งเป็นส่ิงของท่ีทางราชการ
กาหนดใหเ้ สยี กไ็ ด้

ในระบบไพร่ ทาให้ไพร่ไม่มีอิสระในการประกอบอาชีพ การโยกย้ายและการตั้งถ่ินฐาน
เพราะต้องอยู่ตามสงั กัด และต้องมาเขา้ เดือนตามกาหนด พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงเริ่มผ่อนคลายระบบไพร่โดยลดเวลาเข้าเดือนเหลือปีละ 1 เดือน หรือเสียเงินเพียง 6 บาท
กาหนดหลักเกณฑ์คนขึ้นทะเบียนไพรเ่ มื่ออายุ 18 ปี และปลดชราเมื่ออายุ 60 ปี และใน พ.ศ. 2443
กาหนดว่า ถ้ามีการเกณฑ์แรงงานให้จ้างแทน จนถึง พ.ศ. 2448 มีการเปล่ียนแปลงขึ้นสุดท้าย คือ
หน้าที่การทางานให้กับบ้านเมืองของชายฉกรรจ์ท้ังหลาย คือ เป็นทหาร 2 ปี เม่ือปลดประจาการ
แล้วก็ไม่ต้องเสียเงินค่าราชการจนตลอดชีวิต ดังนั้น ระบบไพร่จึงส้ินสุดลงด้วยดี เช่นเดียวกับการ
เลิกทาส

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคญั ทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เรื่อง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมยั รัชกาลที่ 5 20
วชิ าประวตั ศิ าสตรไ์ ทย ชัน้ มัธยมศึกษาปีที่ 5
20

(3) การปฏิรูปการศึกษา รัชกาลท่ี 5 ทรงต้องการพัฒนาคนไทยให้มีการศึกษา เพ่ือใช้
ในการปฏิรูปบ้านเมือง จึงทรงขยายการศึกษาโดยตั้งโรงเรียนสาหรับราชการทุกชนชั้น การตั้ง
โรงเรยี นเฉพาะทาง เช่น โรงเรยี นแพทย์ โรงเรียนกฎหมาย การส่งเสริมให้วัดเข้าช่วยจัดการศึกษา
ขั้นพ้ืนฐานสาหรับราษฎรท่ัวประเทศ และการพระราชทานทุนการศึกษาให้แก่นักเรียนท่ีเรียนดีมี
โอกาสไปศกึ ษาต่างประเทศ

ภาพการปฏริ ูปการศกึ ษา ในรัชกาลที่ 5
ท่ีมา : http://haab.catholic.or.th/priest/priestfr/bsg.html

(4) การปรับปรุงบ้านเมืองให้ทันสมัย รัชกาลท่ี 5 ทรงปรับปรุงบ้านเมืองให้ทันสมัยใน
หลายด้าน โดยทรงรับวิทยาการความเจริญและวัฒนธรรมของชาติตะวันตกมาใช้ปรับปรุงบ้านเมือง
เช่น การพฒั นาการคมนาคม มกี ารตัดถนนสายใหม่ สร้างทางรถไฟ รถราง สรา้ งสะพานข้ามคลอง
นาระบบโทรเลข ไฟฟา้ นา้ ประปามาใช้ รวมท้ังทรงยกเลิกการหมอบกราบเปล่ียนมาเป็นการคานับ
แบบตะวันตก ทรงเปล่ียนแปลงเครื่องแต่งกาย ทรงผมได้เป็นแบบตะวันตก เพื่อให้เกิดความ
ทันสมัยเป็นทยี่ อมรบั

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคัญทางประวัตศิ าสตร์ไทย เรอ่ื ง การปฏิรูปบา้ นเมืองในสมัยรชั กาลท่ี 5 21
วชิ าประวตั ิศาสตรไ์ ทย ชนั้ มัธยมศึกษาปที ี่ 5
21

3) การปฏิรูปด้านเศรษฐกิจ ในสมัยรัชกาลที่ 5 มีการปฏิรูปด้านเศรษฐกิจ ภาษี และ
การคลัง เพื่อให้การบริหารจัดการคลังมีประสิทธิภาพ การปฏิรูปต่าง ๆ เช่น การต้ังหอ
รัษฎากรพิพัฒน์ใน พ.ศ. 2416 เพื่อเป็นสถานที่รวบรวมพระราชทรัพย์ในท้องพระคลังให้รู้จานวน
เงินทมี่ ีอยู่ และเป็นหน่วยงานรวบรวมภาษีอาการเพียงแห่งเดียว เพื่อไม่ให้เงินภาษีรั่วไหล ใน พ.ศ.
2433 กรมพระคลังมหาสมบัติถูกยกขึ้นเป็นกระทรวง มีกรมต่าง ๆ ที่มีหน้าท่ีเฉพาะ เช่น กรม
สรรพกร กรมอากรที่ดิน กรมศุลกากร การปฏิรูปการเก็บภาษีและการคลังทาให้เงินภาษีไม่รั่วไหล
เกบ็ ภาษีได้เพ่มิ ขนึ้ ทาใหม้ เี งินมาใชป้ ฏิรูปบ้านเมือง

นอกจากน้ี มีการจัดทางบประมาณแผ่นดินเป็นคร้ังแรก ใน พ.ศ. 2434 เพื่อวาง
ระเบียบการใช้จ่ายเงินแผ่นดิน มีการกาหนดเงินค่าใช้จ่ายส่วนพระองค์และเงินเดือนข้าราชการท่ี
แน่นอน แยกเงินของแผ่นดินและเงินส่วนพระองค์ออกจากกัน มีการกาหนดมาตราเงินใหม่เหลือ
เพียง 2 หน่วย คือ บาทกับสตางค์ โดย 1 บาท เท่ากับ 100 สตางค์ มีการใช้ธนบัตรแทนเงิน
เหรียญ มีการตั้งธนาคารข้ึนเรียกว่า “บุคคลัภย์” (Book Club) หรือแบงก์สยามกัมมาจลต่อมา
เปล่ยี นชื่อเป็นธนาคารไทยพาณชิ ย์ ซ่ึงปจั จบุ ันก็ยงั คงดาเนนิ กิจการอยู่

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคญั ทางประวัติศาสตรไ์ ทย เรอื่ ง การปฏริ ูปบ้านเมอื งในสมัยรชั กาลที่ 5 22
วิชาประวตั ิศาสตรไ์ ทย ชั้นมธั ยมศึกษาปีท่ี 5
22

ภาพ แบงกส์ ยามกัมมาจล
ทม่ี า http://thesiamcommercialbanklimited.blogspot.com/

ในดา้ นการเกษตรกรรม รัชกาลท่ี 5 โปรดเกล้าฯ ให้ขุดคลอง สร้างทานบและประตูน้า
โดยบรษิ ทั เอกชน ชือ่ “บริษทั คลองแลคนู าสยาม” รบั สมั ปทานขดุ คลองทั่วประเทศ และบุกเบิกท่ีรก
รา้ งบริเวณคลองรังสิตให้เป็นท่ีเพาะปลูก ส่งเสริมการคัดเลือกพันธ์ุข้าวโดยมีการจัดประกวดพันธ์ุข้าว
ต้งั กรมเลยี้ งไหม ตั้งโรงเรียนช่างไหม เป็นต้น

4) การเสด็จประพาสต่างประเทศ และการเสด็จประพาสในประเทศ พระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต่างประเทศหลายคร้ัง โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อทอดพระเนตร
ความเจริญของต่างประเทศ เสริมสร้างความเข้าใจอันดีต่อกัน รวมท้ังการเจรจาแก้ไขปัญหาความ
ขัดข้อง และเพ่อื การรกั ษาพลานามยั ของพระองค์

(1) การเสด็จประพาสต่างประเทศ พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเสด็จ
ประพาสตา่ งประเทศ ทัง้ ในทวีปเอเชยี และทวปี ยุโรป ดังนี้

1. การเสด็จประพาสทวีปเอเชีย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จ
ประพาสประเทศในทวีปเอเชีย 4 ครัง้ ดังนี้

คร้ังที่ 1 พ.ศ. 2413 เสด็จประพาสสิงคโปร์ (ขณะนั้นเป็นอาณานิคมของอังกฤษ)
และชวา (ขณะน้นั เป็นอาณานิคมของฮอลันดา) เพอ่ื ทอดพระเนตรความเจรญิ

ครั้งท่ี 2 พ.ศ. 2414 เสด็จประพาสอินเดีย (ขณะนั้นเป็นอาณานิคมของอังกฤษ)
โดยผ่านทางสิงคโปร์ พม่า (ขณะน้ันเป็นอาณานคิ มของอังกฤษ) เพือ่ ทอดพระเนตรความเจรญิ

คร้ังท่ี 3 พ.ศ. 2439 เสด็จประพาสชวา ครั้งที่ 2 โดยผ่านทางสิงคโปร์เพื่อรักษา
พระองค์ และทอดพระเนตรความเจรญิ

คร้ังที่ 4 พ.ศ. 2445 เสดจ็ ประพาสครั้งที่ 3 เพอื่ รักษาพระองคแ์ ละทอดพระเนตร
ความเจรญิ ดว้ ย

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคัญทางประวัติศาสตร์ไทย เรือ่ ง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมัยรชั กาลท่ี 5 23
วชิ าประวัตศิ าสตร์ไทย ช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ 5
23

2. การเสด็จประพาสยโุ รปพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาส
ทวปี ยโุ รป 2 คร้งั

คร้ังที่ 1 พ.ศ. 2440 เพ่ือทอดพระเนตรความเจริญของยุโรป ซึ่งเป็นศูนย์กลาง
ของโลกในเวลานั้น และเพื่อหาพันธมิตรท่ีจะช่วยรับประกันเอกราชของไทย รวมท้ังการเจรจาทา
ความเข้าใจกบั ฝรัง่ เศสซึ่งคกุ คามไทยอย่างหนัก โดยเฉพาะในวิกฤติการณ์ ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436) ท่ี
ส่งเรือรบตีฝ่าป้อมต่างๆ ท่ีปากน้าเข้ามาถึงกรุงเทพฯ ในครั้งน้ีพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หวั เสดจ็ ประพาสประเทศต่าง ๆ รวม 13 ประเทศ โดยในบางประเทศเสด็จประพาสมากกว่า
หนึ่งคร้ัง และทรงใช้เวลาเดินทางไปกลับรวม 8 เดือนเศษ ผลการเสด็จประพาสยุโรปคร้ังน้ีก็
ประสบความสาเรจ็ ในการสรา้ งสัมพันธไมตรีกบั รัสเซยี ในรชั สมัย ซาร์นิโคลลัสท่ี 2 แห่งราชวงศ์โรมา
นอฟทรงเจรจาและปรับความเข้าใจกับฝร่ังเศสเพื่อแก้ปัญหาระหว่างกันรวมทั้งทรงทอดพระเนตร
ความเจริญของยโุ รปเพือ่ นามาปรับปรงุ ในบา้ นเมอื ง

รชั กาลที่ 5 เสดจ็ เยอรมนใี นคราวเสด็จประพาสยโุ รปครงั้ ท่ี 1 พ.ศ. 2440
ทมี่ า http://www.iseehistory.com/index.php?lay=show&ac=article&Id=538711154

คร้ังท่ี 2 พ.ศ. 2450 เพื่อการรักษาพระองค์และการปฏิบัติพระราชภารกิจกับฝร่ังเศส
ซึ่งยังคงคุกคามไทยอยู่ตั้งแต่วิกฤตการณ์ ร.ศ.112 ทรงให้สัตยาบัน หรือยอมรับสนธิสัญญากับ
ฝร่ังเศส ฉบับ ร.ศ. 125 (พ.ศ. 2449) ซ่ึงตกลงว่าฝร่ังเศสจะถอนทหารออกจากเมืองตราดและคืน
ดินแดนด่านซ้ายให้ไทย ส่วนไทยยกเมืองพระตะบอง เสียมราฐ และศรีโภณแก่ฝร่ังเศส ในการ
เสด็จประพาสยุโรป ครั้งท่ี 2 ทรงเสด็จประพาสประเทศต่าง ๆ รวม 9 ประเทศ และทรงใช้เวลา
เดินทางรวม 7 เดือน ซึ่งเราสามารถศึกษาเรื่องราวการเสด็จประพาสยุโรปคร้ังท่ี 2 น้ีได้จากบท
พระราชนิพนธ์เรอ่ื ง “ไกลบา้ น”

ผลการเสด็จประพาสยุโรปครั้งท่ี 2 คือ รัชกาลท่ี 5 ทรงเจรจาราชการบ้านเมืองกับ
ชาติตะวนั ตกในเร่อื งสทิ ธิสภาพนอกอาณาเขต ปัญหาคนในบงั คับฝรงั่ เศส ปัญหาอานาจการปกครอง
เหนือเมืองหลวงพระบางบนฝั่งขวาแม่น้าโขงและเขตปลอดทหาร (ไทย) ระยะ 25 กิโลเมตรบนฝ่ัง

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคญั ทางประวัตศิ าสตร์ไทย เรื่อง การปฏิรูปบ้านเมอื งในสมัยรัชกาลท่ี 5 24
วชิ าประวตั ิศาสตร์ไทย ช้ันมัธยมศกึ ษาปที ่ี 5
24

ขวาแมน่ ้าโขงตลอดแนวชายแดนระหว่างสยามกบั อาณานิคมอินโดจีนของฝรง่ั เศส ปัญหาภาษีร้อยชัก
3 เป็นร้อยชัก 10 และโครงสรา้ งทางรถไฟสายใต้ เปน็ ต้น

(2) การเสด็จประพาสในประเทศ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดการ
เสด็จประพาสหัวเมือง เพ่ือทรงตรวจการจัดการปกครองและเพื่อสาราญพระอิริยาบถ ทรงเสด็จ
ประพาสหัวเมืองต่าง ๆ เกือบทุกภาค ยกเว้นภาคอีสาน บางส่วนของภาคกลางและภาคเหนือ

ผลจากการเสด็จประพาส ทาให้รัชกาลท่ี 5 ทรงเห็นสภาพความเป็นอยู่การประกอบ
อาชีพของราษฎร สิ่งใดที่ไม่ดีไม่เหมาะสมก็โปรดเกล้า ฯ ให้แก้ไข และยังทาให้เกิดความต่ืนตัว
ความสนใจในประวัติศาสตร์ รวมถึงโบราณวัตถุและศิลปวัตถุด้วย เพราะทรงเคยพระบรมราช
โองการให้ข้าหลวงเทศาภิบาล ตรวจสอบพ้ืนที่บริเวณเมืองโบราณ และเก็บรวบรวมศิลปวัตถุที่ถูก
ทอดทิง้ มาไว้และจัดเป็นพิพิธภณั ฑ์

สว่ นการเสด็จประพาสเพ่อื สาราญพระอริ ยิ าบถ เป็นการเสดจ็ ประพาสส่วนพระองค์อย่าง
คนสามญั ไม่ให้มกี ารรบั เสดจ็ การเสด็จประพาสลักษณะนีเ้ รยี กวา่ การเสด็จประพาสต้น ซึ่งมีขึ้นครั้ง
แรกเมื่อ พ.ศ. 2447 และครั้งที่ 2 เม่ือ พ.ศ. 2449 ทาให้ทรงรับรู้ชีวิตและความเป็นอยู่ของ
ชาวบ้านโดยตรง อย่างไรก็ตามแม้ว่าจะปลอมพระองค์เป็นคนธรรมดาสามัญ ก็มีคนจาพระองค์ได้
ทาให้พระองคไ์ ด้เพ่อื นตน้ คือเพอ่ื นจากการเสด็จประพาสตน้ ดว้ ย

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคญั ทางประวัตศิ าสตร์ไทย เรอื่ ง การปฏริ ูปบา้ นเมอื งในสมยั รชั กาลท่ี 5 25
วชิ าประวัติศาสตร์ไทย ช้ันมัธยมศึกษาปที ่ี 5
25

4.3 ผลการปฏิรปู บา้ นเมอื ง

การปฏิรูปบ้านเมืองของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทาให้บ้านเมือง
เปลย่ี นแปลงไปส่คู วามทนั สมยั และเป็นพื้นฐานความเจริญในปัจจุบัน ราษฎรมีชีวิตความเป็นอยู่ดีขึ้น
ทาให้กลุ บตุ ร แม้แตล่ ูกทาสท่ีเป็นไทได้เรยี นหนงั สือในโรงเรยี นท่ีโปรดเกล้าฯ ให้มีการตัดถนน สร้าง
ทางรถไฟ ให้มีกิจการไปรษณีย์ โทรเลข ซึ่งทาให้การติดต่อส่ือสารการเดินทางไปมาหาสู่กันมีความ
สะดวก ปลอดภัยและเป็นผลดีต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจของประเทศ ส่วนการปฏิรูปกฎหมาย
มีการประกาศใช้ประมวลกฎหมายสมัยใหม่บางลักษณะ ทาให้กฎหมายไทยมีความทันสมัยไม่ถูก
ต่างชาติกล่าวหาว่า กฎหมายไทยล้าหลัง การปฏิรูปกฎหมายทาให้การเจรจาเพื่อยกเลิกสิทธิสภาพ
นอกอาณาเขตได้บางส่วน และยกเลิกได้ทั้งหมดในเวลาต่อมา การสารวจและทาแผนที่ประเทศไทย
เป็นการแสดงเขตแดนหรืออาณาเขตของประเทศไทยท่ีชัดเจน ที่สาคัญคือทาให้ไทยรักษาเอกราช
ไว้ได้ นบั เปน็ ความภาคภูมิใจสูงสุดของคนไทย ที่องค์พระปิยมหาราช มอบให้เป็นมรดกแก่ประเทศ
และคนไทย

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคัญทางประวัติศาสตร์ไทย เร่อื ง การปฏริ ปู บ้านเมืองในสมยั รัชกาลที่ 5 26
วชิ าประวตั ศิ าสตร์ไทย ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5
26

กจิ กรรมท่ี 1

เรือ่ ง การกาหนดสมมตฐิ านและการรวบรวมข้อมูล
รายชอื่ สมาชิกกลมุ่ ท่ี ..................ชน้ั ..................................
1…………………………………………………………………………
2…………………………………………………………………………
3…………………………………………………………………………
4…………………………………………………………………………
5…………………………………………………………………………

คาช้แี จง
1. สมาชิกในกลมุ่ ร่วมกันคัดเลือกประธานกลมุ่ และเลขานกุ ารกลุ่ม โดยกาหนดให้

ประธานกลุ่มทาหน้าที่เปน็ ผนู้ าในการดาเนนิ กิจกรรม และประเมนิ พฤติกรรมการทางานของสมาชิก
ในกลุม่ สว่ นเลขานุการกลุ่ม ทาหน้าทจ่ี ดบันทึกข้อมลู และนาเสนอข้อมลู

2. ประธานกลุม่ ชี้แจงข้นั ตอนการดาเนินกิจกรรม ซึ่งมีรายละเอียดดังน้ี
กิจกรรมย่อยที่ 1 การกาหนดสมมติฐาน
1. สมาชกิ ในกลุ่มรว่ มกันกาหนดสมมติฐานในประเด็นที่กลมุ่ สนใจคอื
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เรอื่ ง การปฏริ ูปบ้านเมืองในสมัยรชั กาลที่ 5 27
วชิ าประวัติศาสตรไ์ ทย ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ 5
27

2. สมมตฐิ าน
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
กจิ กรรมย่อยที่ 2 การรวบรวมข้อมลู

ใหส้ มาชิกในกลุม่ ระบแุ หลง่ ข้อมูลทน่ี ักเรยี นนามาใชใ้ นการสนบั สนุนสมมติฐานท่นี ักเรยี นได้
กาหนดไว้ในกจิ กรรมย่อยท่ี 1

เอกสารอา้ งองิ แหล่งข้อมูล
หนงั สอื ………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..
หนังสอื ………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..
หนังสือ………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..
เวบ็ ไซต์………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..
เว็บไซต์………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคญั ทางประวัติศาสตรไ์ ทย เรอ่ื ง การปฏิรปู บา้ นเมืองในสมยั รัชกาลท่ี 5 28
วิชาประวตั ิศาสตร์ไทย ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี 5
28

กจิ กรรมที่ 2

เร่ือง การพสิ ูจนข์ ้อสมมติฐาน
รายชื่อสมาชิกกลุ่มท่ี ..................ช้ัน..................................
1…………………………………………………………………………
2…………………………………………………………………………
3…………………………………………………………………………
4…………………………………………………………………………
5…………………………………………………………………………
คาชแี้ จง
สมาชิกในกลุ่มร่วมกันศึกษาขอ้ มูลจากเอกสาร หรอื เวบ็ ไซต์ตา่ ง ๆ เพือ่ นามาสนบั สนุน
สมมติฐานทีไ่ ด้กาหนดไว้ในกจิ กรรมย่อยที่ 1 ดังต่อไปน้ี
ประเดน็ ท่ี 1 …………………………………………………………………………………………………….........
สมมติฐานข้อที่.......................................................................................................................
สรปุ ข้อมลู ทส่ี นับสนุนสมมตฐิ าน............................................................................................
...............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..................................
............................................................................................................................. ..................................
...............................................................................................................................................................
เอกสารอา้ งอิง
หนังสือ……………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
เว็บไซต์……………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
ประเด็นท่ี 2 ……………………………………………………………………………………………………..........
สมมติฐานขอ้ ที่.......................................................................................................................
สรุปข้อมูลท่ีสนบั สนุนสมมตฐิ าน............................................................................................
............................................................................................ ...................................................................
............................................................................................................................. ..................................
......................................................................................................................................................... ......
เอกสารอ้างองิ
หนงั สอื ……………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………….
เวบ็ ไซต์………………………………………………………………………………………………………………….…
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เรอ่ื ง การปฏริ ูปบ้านเมอื งในสมยั รชั กาลที่ 5 29
วิชาประวตั ศิ าสตรไ์ ทย ชัน้ มธั ยมศึกษาปีท่ี 5
29

ประเดน็ ท่ี 3….……………………………………………………………………………………………….............
สมมติฐานขอ้ ท.่ี .......................................................................................................................
สรุปข้อมลู ทสี่ นับสนุนสมมตฐิ าน.............................................................................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................... .................................
................................................................................................. ...............................................................
เอกสารอา้ งอิง
หนังสอื ……………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
เว็บไซต์……………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคญั ทางประวัตศิ าสตร์ไทย เรื่อง การปฏริ ูปบ้านเมืองในสมยั รชั กาลที่ 5 30
วชิ าประวัตศิ าสตรไ์ ทย ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 5
30

กจิ กรรมที่ 3

เร่อื ง การสังเคราะห์ข้อมูล
รายชือ่ สมาชิกกล่มุ ท่ี ..................ช้ัน..................................
1…………………………………………………………………………
2…………………………………………………………………………
3…………………………………………………………………………
4…………………………………………………………………………
5…………………………………………………………………………
คาชี้แจง
ใหส้ มาชิกกลุ่มนาขอ้ มูลท่ไี ด้สืบค้นมาสังเคราะหแ์ ละร่วมกันวิพากษว์ ิจารณ์ และแสดงความ
คดิ เห็นประกอบ
ประเด็น
……………………………………………………………………………………………………………………………….
ขอ้ มูลต่าง ๆ
………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคัญทางประวัตศิ าสตร์ไทย เร่ือง การปฏิรปู บา้ นเมอื งในสมยั รัชกาลที่ 5 31
วิชาประวัติศาสตรไ์ ทย ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 5
31

สรุปและอธิบายความรใู้ หมห่ รือความคิดใหม่ที่ได้จากการศกึ ษา สรปุ ได้วา่
………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณ์สาคญั ทางประวัติศาสตร์ไทย เรือ่ ง การปฏิรูปบ้านเมืองในสมัยรัชกาลท่ี 5 32
วิชาประวัติศาสตรไ์ ทย ชั้นมัธยมศกึ ษาปีที่ 5
32

แบบฝกึ หัด 3.4
เรือ่ ง การปฏิรูปบา้ นเมืองในรัชกาลที่ 5

คาชี้แจง ให้นักเรียนตอบคาถามต่อไปน้ี (ขอ้ ละ 1 คะแนน)
1. สาเหตขุ องการปฏริ ูปบา้ นเมอื งในสมัยรชั กาลที่ 5
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
2. รชั กาลที่ 5 ทรงปฏิรูปการปกครองสว่ นกลางใหม่ให้เหมาะสมกบสภาพของบา้ นเมือง อยา่ งไร
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
3. เพราะอะไรจึงทรงปฏริ ูปการปกครองส่วนภมู ิภาค และปฏิรูปอย่างไร
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
4. การเลิกระบบไพร่ในสมยั รัชกาลที่ 5 ใชเ้ วลายาวนานเพียงใด และมผี ลอะไรตามมา
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
5. การเลิกทาสในสมยั รัชกาลที่ 5 มวี ธิ กี ารอย่างไร จึงไม่มีการเสียเลอื ดเสียเน้ืออย่างการเลกิ ทาส
ในสหรฐั อเมริกา
............................................................................................................................. ...................................
........................................................................................................................................... .....................
............................................................................................................. ...................................................

6. รชั กาลท่ี 5 ทรงมวี ธิ กี ารปฏิรูปการศกึ ษาอย่างไร
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
.......................................................................................... ......................................................................

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณส์ าคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เร่ือง การปฏิรปู บา้ นเมืองในสมัยรัชกาลที่ 5 33
วิชาประวตั ศิ าสตรไ์ ทย ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ี่ 5
33

7. รชั กาลท่ี 5 ทรงมีวิธีการปฏริ ปู บา้ นเมอื งให้ทนั สมัยอย่างไร
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................ ................................................................
............................................................................................................................. ...................................
8. รัชกาลท่ี 5 ทรงปฏริ ปู ด้านการเกษตรกรรมอย่างไร
............................................................................................................................. ...................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
9. ผลของการที่รชั กาลท่ี 5 เสด็จประพาสยโุ รปคร้งั ที่ 1 เป็นอยา่ งไร
............................................................................................................................. ...................................
..............................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................

10. ผลของการปฏริ ปู บา้ นเมืองของพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยหู่ วั เปน็ อย่างไร
............................................................................................................................................. ...................
................................................................................................................ ..............................................
............................................................................................................................. ...................................

เกณฑ์การประเมนิ เกณฑต์ ดั สิน
1 = เน้ือหาถกู ตอ้ งตรงประเด็น 6- 10 = ผ่าน
0.5 = เนือ้ หาถูกตอ้ งตรงประเด็นบางสว่ น 0 - 7 = ไมผ่ า่ น

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคัญทางประวัตศิ าสตร์ไทย เร่ือง การปฏิรปู บา้ นเมืองในสมัยรชั กาลท่ี 5 34
วิชาประวตั ิศาสตร์ไทย ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ 5
34

แบบทดสอบกอ่ นเรียน – หลังเรียน
เร่อื ง การปฏริ ูปบา้ นเมืองในรชั กาลที่ 5

คาชแ้ี จง ให้นักเรียนทาเครื่องหมาย X ในกระดาษคาตอบหน้าคาตอบที่ถูกตอ้ ง (ข้อละ 1 คะแนน)
1. ข้อใดคือสาเหตุสาคัญในการปฏิรูปประเทศ

ก. ต้องการปฏิรูปบ้านเมืองใหท้ นั สมัยแบบเดยี วกบั ยุโรป
ข. เพื่อสรา้ งความมนั่ คงและพัฒนาทางเศรษฐกิจ
ค. เพือ่ สร้างความมั่นคงและจดั ระเบยี บการบริหาร
ง. เพื่อพฒั นาทางเศรษฐกจิ และความสะดวกสบาย
2. ข้อใดคือวิธกี ารเลิกทาสของไทย
ก. ใหท้ าสมารับราชการทหารแทน
ข. ให้ทาสทางานใช้หน้ไี ปจนหมดค่าตัว
ค. ประกาศเลิกทาสพร้อมกนั ท่ัวราชอาณาจักร
ง. ให้ลกู ทาสมีค่าตวั ลดลงไปเรอ่ื ยๆ ตามพระราชบญั ญัตพิ กิ ัดอายลุ กู ทาสลกู ไท พ.ศ. 2417
3. สาเหตุสาคญั ท่ีนาไปสูก่ ารยกเลกิ ระบบไพร่ คอื ขอ้ ใด
ก. ขดั ขวางการปฏริ ปู ประเทศ
ข. ไม่มอี ิสระในการประกอบอาชีพ
ค. ไพรไ่ มม่ ีงานทาเพราะสงั กัดมลู นาย
ง. ไพร่หลบหนีไปเปน็ คนในบงั คบั ตา่ งชาติ
4. ข้อใดคือพระราชกรณยี กจิ สาคญั ในการเสด็จประพาสยโุ รปคร้ังแรกของรชั กาลที่ 5
ก. การแสวงหาพันธมิตรจากชาติในยุโรป
ข. การศกึ ษาความเจริญของชาติในยุโรป
ค. การเจรจาแก้ไขความขัดแยง้ กับชาติในยุโรป
ง. การแสดงฐานะของไทยให้ชาติในยโุ รปได้รจู้ กั

5. ข้อใดคือประโยชนส์ าคัญที่สดุ ท่ไี ด้รับจากการเสด็จประพาสตน้

ก. ประหยัดรายจ่าย ข. ทราบความเป็นอยู่ของราษฎร

ค. ได้พดู คุยอย่างใกลช้ ดิ กบั ราษฎร ง. ทราบการทางานของข้าราชการทอ้ งถ่ิน

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคัญทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เร่ือง การปฏริ ปู บ้านเมอื งในสมัยรัชกาลท่ี 5 35
วิชาประวตั ศิ าสตร์ไทย ช้นั มัธยมศึกษาปที ่ี 5
35

6. ปัจจยั สาคญั ทสี่ ุดท่ที าใหร้ ัชกาลท่ี 5 ทรงปฏิรปู โครงสรา้ งการปกครอง ต้ังแต่ พ.ศ. 2435 เป็นตน้
มาคอื อะไร

ก. การเตรียมมือรับกบั การล่าอาณานิคมขององั กฤษและฝรั่งเศส
ข. การถกู มหาอานาจตะวนั ตกบีบในเร่ืองสทิ ธิสภาพนอกอาณาเขต
ค. การดึงอานาจจากกลมุ่ ขนุ นางเก่ามาขึ้นกับสถาบนั พระมหากษัตรยิ ์
ง. ความสบั สน ซา้ ซ้อน และไรป้ ระสทิ ธิภาพของระบอบการปกครองแบบจตสุ ดมภ์
7. ข้อใดกล่าวไม่ถกู ต้องเก่ียวกบั การปฏิรูปการศึกษาในสมัยรชั กาลท่ี 5
ก. ใหห้ มอสอนศาสนาไปสอนนกั เรียนตามชนบท
ง. ทรงขยายการศกึ ษาโดยต้งั โรงเรียนสาหรับราชการทุกชนชน้ั
ข. การส่งเสริมให้วัดเขา้ ช่วยจัดการศกึ ษาข้ันพน้ื ฐานสาหรับราษฎรทั่วประเทศ
ค. การตง้ั โรงเรยี นเฉพาะทาง เช่น โรงเรยี นแพทย์ แพทย์ โรงเรยี นกฎหมาย
8. การยกเลกิ ระบบไพรม่ ผี ลต่อพระมหากษัตริย์อย่างไร
ก. อานาจทางการเมืองของพระมหากษตั รยิ เ์ พมิ่ มากขน้ึ
ข. ขุนนางท้าทายอานาจพระมหากษัตรยิ ์มากขนึ้
ค. พระมหากษัตริย์ขาดแรงงานจากไพร่
ง. อานาจพระมหากษัตริยอ์ ่อนแอลง
9. ผลจากการปฏิรูปการปกครองในสมัยรชั กาลที่ 5 กอ่ ให้เกดิ การเปลี่ยนแปลงในการบริหารราชการ
แผ่นดนิ อย่างไร
ก. ชนชั้นกลางเรม่ิ เขา้ มามบี ทบาทในการปกครอง
ข. มกี ารกระจายอานาจการปกครองไปสสู่ ว่ นภูมภิ าค
ค. อานาจการปกครองมศี ูนย์รวมอยทู่ ีส่ ถาบันกษัตริย์
ง. เกดิ การขัดแย้งทางการเมืองในหมู่พระราชวงศแ์ ละขนุ นาง
10. ผลการปฏริ ปู บ้านเมอื งของพระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจา้ อยู่หัว

ก. ราษฎรมชี วี ิตความเป็นอย่ดู ขี ้ึน

ข. ประชาชนไดเ้ รยี นหนงั สอื ในโรงเรียนท่โี ปรดเกลา้ ฯ

ค. บรรดาลูกทาสและไพร่เปลีย่ นมาเป็นพ่อค้าและนายทุน

ง. ทาให้บา้ นเมอื งเปลย่ี นแปลงไปส่คู วามทนั สมัยและเป็นพื้นฐานความเจรญิ ในปัจจุบัน

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตุการณ์สาคญั ทางประวัติศาสตรไ์ ทย เรอ่ื ง การปฏริ ูปบา้ นเมืองในสมยั รัชกาลท่ี 5 36
วชิ าประวตั ิศาสตร์ไทย ชั้นมัธยมศกึ ษาปีท่ี 5
36

เฉลยแบบฝึกหดั
และแบบทดสอบก่อนเรยี น - หลังเรยี น

โรงเรยี นเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคญั ทางประวัติศาสตร์ไทย เรื่อง การปฏริ ปู บ้านเมอื งในสมยั รชั กาลที่ 5 37
วชิ าประวัติศาสตรไ์ ทย ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 5
37

เรื่อง การเรปอื่ ฏงเฉริ กลปู ายรบแปา้ บฏเนฉริบเลูปมฝยบอื แกึ ้างบหนใบัดนเมฝรือกึ ัชงหสใดันมรยั ัชทกี่า5ลที่ 5

คาชแ้ี จง ใหน้ กั เรียนตอบคาถามต่อไปน้ี
1. สาเหตุของการปฏริ ูปบ้านเมืองในสมยั รชั กาลที่ 5

แนวคาตอบ ต้องการปฏิรูปบ้านเมืองให้ทันสมัยแบบเดียวกับยุโรป เพอ่ื ไมใ่ ห้ชาติตะวันตกใชเ้ ปน็
ขอ้ อา้ งว่าไทยป่าเถ่ือน ดอ้ ยความเจรญิ แล้วถือโอกาสเข้ายดึ ครอง
2. รชั กาลท่ี 5 ทรงปฏริ ปู การปกครองส่วนกลางใหม่ให้เหมาะสมกบสภาพของบ้านเมือง อยา่ งไร

แนวคาตอบ โปรดเกล้า ฯ ให้แบ่งหนว่ ยงานราชการส่วนกลางออกเป็นกระทรวงต่าง ๆ 12
กระทรวง โดยมกี ารจัดสรรอานาจ หนา้ ทแ่ี ละความรบั ผิดชอบของแตล่ ะกระทรวงอย่างเป็นสัดส่วน
เพอ่ื ให้การบรหิ ารราชการดาเนินไปอย่างมปี ระสทิ ธิภาพ โดยท้ัง 12 กระทรวง
3. เพราะอะไรจงึ ทรงปฏิรูปการปกครองส่วนภูมภิ าค และปฏิรปู อย่างไร

แนวคาตอบ เดิมสว่ นภูมิภาคมีลกั ษณะการปกครองท่ีคอ่ นข้างเนน้ อิสระจากสว่ นกลาง เจา้ เมือง
สาคญั บางเมืองได้รบั การแต่งตัง้ จากสว่ นกลาง แตเ่ มืองสว่ นใหญ่มเี จ้าเมืองท่ีเปน็ ขุนนางท้องถน่ิ สบื
ตระกลู กันมา จงึ มีอานาจมาก ทรงปฏิรูปโดยจัดตั้ง “มณฑลเทศาภิบาล” ขน้ึ มา
4. การเลกิ ระบบไพร่ในสมยั รชั กาลที่ 5 ใช้เวลายาวนานเพียงใด และมผี ลอะไรตามมา

แนวคาตอบ โดยลดเวลาเขา้ เดอื นเหลือปีละ 1 เดือน หรอื เสียเงินเพียง 6 บาท กาหนด
หลักเกณฑค์ นข้ึนทะเบียนไพร่เมอื่ อายุ 18 ปี และปลดชราเม่อื อายุ 60 ปี และใน พ.ศ. 2443
กาหนดว่า ถ้ามีการเกณฑแ์ รงงานให้จา้ งแทน จนถึง พ.ศ. 2448 มีการเปลยี่ นแปลงข้ึนสุดท้าย คอื
หน้าที่การทางานให้กับบ้านเมืองของชายฉกรรจท์ ้ังหลาย คือ เป็นทหาร 2 ปี เมอ่ื ปลดประจาการ
แลว้ กไ็ มต่ ้องเสียเงินคา่ ราชการจนตลอดชวี ิต ดังนน้ั ระบบไพรจ่ งึ ส้ินสดุ ลงด้วยดี
5. การเลิกทาสในสมยั รชั กาลที่ 5 มีวธิ ีการอยา่ งไร จึงไม่มีการเสียเลอื กเสียเนือ้ อยา่ งการเลกิ ทาสใน
สหรฐั อเมรกิ า

แนวคาตอบ ใหล้ กู ทาสทีเ่ กิดใน พ.ศ. 2411 มคี ่าตัวลดลงเรอื่ ย ๆ จนอายุย่างเขา้ ปที ่ี 21 ก็หมด
คา่ ตวั เปน็ ไทหรือเป็นอิสระได้ ดงั นนั้ ลกู ทาสรุ่นแรกที่เปน็ ไท คอื ลูกทาสท่เี กิดเม่อื พ.ศ. 2411
โดยเปน็ ไทเม่ือ พ.ศ. 2432 จากนนั้ ลูกทาสรนุ่ ต่อ ๆ มาก็คอ่ ย ๆ เป็นไทตามลาดับ จนใน พ.ศ.
2448 พระองค์ทรงประกาศยกเลกิ ทาสในไทย โดยให้ลูกทาสท้ังหลายท่มี ีอยู่เป็นไทท้ังหมด
หา้ มคนท่เี ป็นไทขายตวั เป็นทาสอีกต่อไป สว่ นผู้ทีเ่ ป็นทาสให้ลดคา่ ตัวลงเดอื นละ 4 บาท จนหมด
ค่าตัวหรอื หมดหนี้
6. รชั กาลท่ี 5 ทรงมวี ธิ ีการปฏริ ปู การศกึ ษาอย่างไร

แนวคาตอบ ทรงขยายการศึกษาโดยตง้ั โรงเรียนสาหรบั ราชการทุกชนช้นั การตง้ั โรงเรียนเฉพาะ
ทาง เช่น โรงเรยี นแพทย์ โรงเรียนกฎหมาย การส่งเสริมให้วัดเข้าชว่ ยจดั การศึกษาขั้นพ้ืนฐาน
สาหรบั ราษฎรท่ัวประเทศ และการพระราชทานทนุ การศึกษาให้แกน่ ักเรียนทีเ่ รียนดมี โี อกาสไปศกึ ษา
ตา่ งประเทศ
7. รชั กาลท่ี 5 ทรงมีวธิ ีการปฏิรูปบ้านเมืองให้ทนั สมยั อย่างไร

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคญั ทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย เร่ือง การปฏริ ูปบ้านเมอื งในสมยั รัชกาลที่ 5 38
วชิ าประวัตศิ าสตรไ์ ทย ชัน้ มัธยมศึกษาปีที่ 5
38

แนวคาตอบ ทรงรบั วทิ ยาการความเจรญิ และวัฒนธรรมของชาติตะวันตกมาใชป้ รบั ปรุงบ้านเมอื ง
เชน่ การพฒั นาการคมนาคม มกี ารตดั ถนนสายใหม่ สร้างทางรถไฟ รถราง สร้างสะพานข้ามคลอง
นาระบบโทรเลข ไฟฟ้า น้าประปามาใช้
8. รัชกาลที่ 5 ทรงปฏริ ปู ดา้ นการเกษตรกรรมอย่างไร

แนวคาตอบ โปรดเกล้าฯ ใหข้ ดุ คลอง สร้างทานบและประตนู ้า โดยบริษทั เอกชน ช่อื “บริษัท
คลองแลคนู าสยาม” รบั สัมปทานขดุ คลองทว่ั ประเทศ และบุกเบิกที่ รกร้างบริเวณคลองรังสติ ใหเ้ ปน็
ท่เี พาะปลกู ส่งเสริมการคดั เลือกพันธุ์ข้าวโดยมีการจัดประกวดพนั ธ์ุข้าว ต้ังกรมเลยี้ งไหม ตั้ง
โรงเรยี นชา่ งไหม
9. ผลของการที่รัชกาลท่ี 5 เสด็จประพาสยุโรปครั้งท่ี 1 เปน็ อยา่ งไร

แนวคาตอบ สร้างสมั พันธไมตรกี บั รัสเซยี ในรัชสมัย ซาร์นิโคลลัสท่ี 2 แหง่ ราชวงศ์โรมานอฟ
ทรงเจรจาและปรบั ความเข้าใจกับฝร่งั เศสเพื่อแก้ปัญหาระหวา่ งกนั รวมทั้งทรงทอดพระเนตรความ
เจริญของยุโรปเพื่อนามาปรับปรุงในบา้ นเมือง
10. ผลของการปฏิรปู บ้านเมืองของพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจา้ อยู่หวั เป็นอย่างไร

แนวคาตอบ ทาใหบ้ ้านเมืองเปลย่ี นแปลงไปสคู่ วามทันสมัยและเปน็ พนื้ ฐานความเจริญในปัจจุบนั
ราษฎรมชี ีวิตความเปน็ อยดู่ ีข้ึน

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”

เหตกุ ารณส์ าคัญทางประวัติศาสตร์ไทย เร่ือง การปฏริ ูปบา้ นเมืองในสมัยรัชกาลที่ 5 39
วชิ าประวัตศิ าสตรไ์ ทย ชน้ั มัธยมศึกษาปที ี่ 5
39

เฉลยแบบทดสอบ
เรื่อง การปฏริ ูปบ้านเมืองในรชั กาลท่ี 5

ขอ้ เฉลย
1ก
2ง
3ข
4ก
5ข
6ง
7ก
8ก
9ค
10 ค

โรงเรียนเทศบาล 3 “เทศบาลอนสุ รณ์”