1-เครื่องมือสำหรับซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า

หวั ข้อเรือ่ ง (Toppics)

1. เครอ่ื งมอื และอุปกรณ์ซ่อมเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า
2. เครอ่ื งมอื ตรวจสอบวงจรไฟฟ้า
3. เทคนคิ การบดั กรอี ุปกรณ์ไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ ส์
4. การบารงุ รกั ษาเครอ่ื งมอื และอุปกรณ์ซอ่ มเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า

สมรรถนะย่อย (Element of competency)

1. แสดงความรเู้ กย่ี วกบั เครอ่ื งมอื สาหรบั งานซอ่ มเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า
2. สามารถปฏบิ ตั กิ ารบดั กรอี ุปกรณ์ไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ สไ์ ด้
3. สามารถปฏบิ ตั กิ ารใชเ้ ครอ่ื งมอื วดั ไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ สไ์ ด้

จดุ ประสงคเ์ ชิงพฤติกรรม
(Behavioral Obiectives)

1. แสดงความรเู้ กย่ี วกบั เครอ่ื งมอื สาหรบั งานซอ่ มเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าได้
2. อธบิ ายการใชง้ านของเครอ่ื งมอื และอปุ กรณ์ซอ่ มเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าได้
3. บอกขอ้ ควรระวงั ในการใชเ้ ครอ่ื งมอื และอุปกรณ์ซอ่ มเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า
4. สามารถเลอื กใชเ้ ครอ่ื งมอื สาหรบั งานซอ่ มเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าได้
5. สามารถปฏบิ ตั กิ ารบดั กรอี ุปกรณ์ไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ สไ์ ด้
6. สามารถปฏบิ ตั กิ ารใชเ้ ครอ่ื งมอื วดั ไฟฟ้าและอเิ ลก็ ทรอนกิ สไ์ ด้
7.แสดงพฤตกิ รรมความมรี ะเบยี บวนิ ยั ใฝ่หาความรู้ มงุ่ มนั่ ในการทางาน
มคี วามละเอยี ดรอบคอบ มคี วามซอ่ื สตั ยแ์ ละมคี วามรบั ผดิ ชอบ

เนื้อหาสาระการเรียนรู้ (Contnet)

ในงานซ่อมเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าเครอ่ื งมอื มคี วามจาเป็นอย่างยงิ่ โดยเฉพาะในการถอด
ประกอบเคร่อื งใชไ้ ฟฟ้า การตรวจสอบวงจรไฟฟ้า ซ่งึ ในการเลอื กใช้งานนัน้ ต้องใช้ให้
เหมาะสมกบั งาน ดงั นัน้ ควรศึกษาทาความเขา้ ใจในการใช้เคร่อื งมอื สาหรบั งาน ซ่อม
เครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าใหถ้ ูกลกั ษณะการใชง้ าน และคานงึ ถงึ ความปลอดภยั ในการปฏบิ ตั งิ าน

เครอ่ื งมอื สามารถแบ่งลกั ษณะการใชง้ านได้ ดงั น้ี
1.1 เคร่ืองมอื ประเภทไขควง (Screwdrivers)
เครอ่ื งมอื ประเภทไขควง จะเป็นเครอ่ื งมอื พ้นื ฐานทใ่ี ชใ้ นงานตรวจซ่อมทใ่ี ช้
สาหรบั การขนั ยดึ ถอดสกรแู ละนอต แบง่ ออกตามลกั ษณะการใชง้ าน โดยมลี กั ษณะ
หวั เป็นรอ่ งปากผา่ หรอื รอ่ งปากแฉก และมเี ป็นแบบไขควงชดุ สามารถวดั ไฟฟ้าได้

1.2 เครอื่ งมอื ประเภทคีม (Pliers)
เป็ นเคร่ืองมือท่ีใช้สาหรบั การจับช้ินงานเพ่ือทางานในงานตัดวัตถุท่ีไม่
แขง็ แรงมากนัก เช่น สายไฟฟ้า ลวด หรอื สลกั ขนาดเลก็ คมี มรี ูปร่างและขนาด
ต่างๆ กนั ตามลกั ษณะการใชง้ าน คมี บางตวั ออกแบบมาเพอ่ื ใชง้ านหลายหน้าท่ี

1.2.1 คีมช่างไฟฟ้า หรอื คีมปากจระเข้
คีมท่ีสามารถใช้งานได้หลากหลาย และมลี ักษณะใหญ่เป็นคีมท่ีใช้งาน
ในการต่อสายไฟ ตัดสายไฟ ใช้ในการซ่อมบารุงรกั ษาอุปกรณ์ด้านงานไฟฟ้ า
ปากคมี มคี มไวส้ าหรบั ตดั ด้านขา้ ง และสามารถใชจ้ บั ช้นิ งานได้เหมาะกับการใช้
งานตดั และจบั ชน้ิ งาน

1.2.3 คีมปากยาว หรอื คีมปากจิ้งจก
ปากคมี มลี กั ษณะเรยี วแหลมยาวใชข้ นั นอต สกรู เหมาะกบั การใชง้ านในท่ีแคบ
และงานไฟฟ้าไม่ควรจบั ช้นิ งานท่รี ้อน นอกจากคมี งานเช่อื ม ไม่ควรใชแ้ ทนประแจ
อย่าใชค้ มี ตดั ลวดเหลก็ สปรงิ ห้ามใช้ขนั ขวั้ ไฟแรงสูง หา้ มใชค้ ้อนช่วยตี ถ้าต้องการ
ตดั ลวด คมี ชนดิ น้ีมกั ใชป้ อกสายไฟสามารถตดั สายไฟฟ้าทม่ี ขี นาดเลก็ ได้

1.2.4 คีมตดั หรอื คีมปากนกแก้ว

ด้านข้างมีลักษณะเป็ นคมตัดและชุบแข็ง ใช้สาหรับตัดขาอุปกร ณ์
อิเล็กทรอนิกส์ ตัดลวดสายไฟ และ ใช้ปอกสายไฟ ข้อควรระวังในการใช้งาน
คอื ไม่ควรนาไปตดั วสั ดุทม่ี คี วามแขง็ เช่น ตะปู หวั สกรู เพราะอาจทาใหค้ มี ชารุด
เสยี หายและหมดความคมได้

1.3 ประแจ
ประแจ มหี ลายชนิด เช่น ประแจปากตาย ประแจแหวน ประแจเล่อื ย และ
ประแจหกเหลอ่ื ม ซง่ึ การใชง้ านขน้ึ อยกู่ บั เครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าชนิดนนั้ ๆ ประแจออกแบบ
ขน้ึ มาเพอ่ื ถอดและใสห่ วั นอตหรอื หวั สกรูทม่ี ลี กั ษณะเป็นเหลย่ี ม โดยมหี ลายขนาด
เพอ่ื ใหเ้ หมาะสมกบั การใชง้ าน

1.4 มีดคดั เตอร์
มีดคัดเตอร์ใช้ในงานซ่อมเคร่ืองใช้ไฟฟ้ าจะใช้สาหรับตัดหรือป ลอก
สายไฟฟ้าท่คี มี ตดั สายใชง้ านไม่สะดวก หรอื กดี บลอ็ กลอยหรอื เตา้ รบั ใหส้ วยงาม
ซง่ึ มดี คดั เตอรท์ ใ่ี ชง้ านไฟฟ้าจะต้องมคี วามคมและฉนวนหุม้ ท่ดี า้ มมดี เพ่อื ความ
ปลอดภยั ของผใู้ ชง้ าน

1.5 ค้อนช่างไฟฟ้า
ค้อนช่างไฟฟ้า มลี กั ษณะของหน้าค้อนเป็นส่เี หล่ยี ม ซ่ึงอกี ด้านหน่ึงของ
หวั คอ้ นจะแบนเรยี บใชส้ าหรบั งานตอกเขม็ ขดั เดนิ สายไฟฟ้าในอาคาร และใชต้ อก
แกนเหลก็ หรอื ตวั ลอ๊ กตา่ งๆ เชน่ แกนเหลก็ มอเตอรพ์ ดั ลมไฟฟ้า

1.6 น้ามนั เอนกประสงค์

น้ ามันเอนกประสงค์ จะมีความจาเป็ นอย่างมากในงานตรวจซ่อม
เคร่อื งใช้ไฟฟ้าการทาความสะอาดและสามารถไล่ความช้นื สามารถฉีดเพ่ือไล่
ความชน้ื เอาคราบขเ้ี กลอื คราบสนิมในอุปกรณ์และแผน่ วงจร หรอื หน้าสมั พทั ธข์ อง
เครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า

1.7 เทปพนั สายไฟ

เทปพนั สายไฟ เหมาะกบั การใชง้ านไฟฟ้าทวั่ ไป
และงานซอ่ มเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า ตามมาตรฐานซง่ึ ไดร้ ะบุไว้
ชดั เจนวา่ ใชเ้ พอ่ื เป็นฉนวนทร่ี ะดบั แรงดนั ไมเ่ กนิ 600 V
ดงั นนั้ การพนั เทปพนั สายไฟ เน้ือเทปชนั้ เดยี วกส็ ามารถ
เป็นฉนวนหมุ้ ทางไฟฟ้าได้ แต่การพนั เทปแคช่ นั้ เดยี ว อาจจะไมเ่ พยี งพอตอ่ การใช้
งานจรงิ เพราะมนั มโี อกาสทฉ่ี นวนหมุ้ จะหลุดออกได้ จงึ ควรพนั ทบใหไ้ ดป้ ระมาณ
2-3 ชนั้ ในการใชง้ านเทปพนั สายไฟไมค่ วรตดั แลว้ พนั ควรพนั คามว้ นแลว้ ดงึ ใหม้ นั
ขาดดว้ ยมอื เพอ่ื ความแน่นของงาน

1.8 ชดุ บดั กรี

ชุ ด บัด ก รี เ ป็ น เ ค ร่ือ ง มือ ท่ีส า คัญ ท่ีใ ช้ใ น ง า น บัด ก รีไ ฟ ฟ้ า แ ล ะ
งานอเิ ลก็ ทรอนิกส์ โดยจะประกอบดว้ ยหวั แรง้ ตะกวั่ ทด่ี ูดตะกวั่ ซ่ึงหวั แรง้ มหี น้าท่ี
ใหค้ วามร้อนเพ่อื ละลายตะกวั่ พอตะกวั่ ละลายแล้วเอาไปเช่อื มกบั สายไฟ หรอื
ขาของอุปกรณ์ท่จี ะบดั กรี หวั แร้งท่ใี ชใ้ นงานซ่อมเคร่อื งใชไ้ ฟฟ้า และงานบดั กรี
ดา้ นอเิ ลก็ ทรอนิกสส์ ว่ นใหญ่ มกั จะเป็นหวั แรง้ ทส่ี รา้ งความรอ้ นจากพลงั งานไฟฟ้า
เพอ่ื ความสะดวกในการใชง้ านซง่ึ เรยี กวา่ หวั แรง้ บดั กรไี ฟฟ้า โดยทวั่ ไปจะมี 2 ชนดิ
คอื หวั แรง้ ปืน และหวั แรง้ แช่

เครอ่ื งมอื วดั ทางไฟฟ้าทส่ี ามารถวดั ปรมิ าณไฟฟ้าไดห้ ลายปรมิ าณ แต่วดั ได้
ทลี ะปรมิ าณ โดยสามารถตงั้ เป็นโวลทม์ เิ ตอร์ แอมป์ มเิ ตอร์ หรอื โอหม์ มเิ ตอร์ และ
เลอื กไฟฟ้ากระแสตรง (DC) หรอื ไฟฟ้ากระแสสลบั (AC) ได้ มลั ตมิ เิ ตอรบ์ างชนิดมี
คุณสมบตั กิ ารวดั เพมิ่ เตมิ เชน่ วดั คา่ ความจุ วดั ความถ่ี และทดสอบทรานซสิ เตอร์
เป็นตน้

มลั ติมิเตอรแ์ บบเขม็ (Analog Multimeters)

มลั ติมเิ ตอร์แบบเขม็ จะมวี ธิ กี ารตงั้ ค่าและวธิ กี ารวดั แตกต่างกนั แต่ยงั ยดึ
หลกั การวดั กระแสไฟฟ้า หลักการวดั ความต่างศกั ย์ ดงั นัน้ ผู้ใช้งานควรศึกษา
วธิ กี ารใชง้ านใหเ้ ขา้ ใจ และตอ้ งมพี น้ื ฐานในการใชแ้ อมมเิ ตอร์ และโวลต์มเิ ตอร์

ดิจิตอลมลั ติมิเตอร์ (Digital Multimeter)

มลั ติมิเตอร์ ชนิดดิจิตอล เป็ นเคร่ืองมือวัดทางไฟฟ้ าท่ีมีความสามารถ
ในการวดั ค่าได้หลายประเภท เช่น การวดั แรงดนั ไฟฟ้า(voltage) กระแสไฟฟ้า
(Current) ความถ่ีไฟฟ้ า (frequency) และความต้านทานไฟฟ้ า(Resistance)
เป็ นต้น ซ่ึงเป็ นเคร่ืองมือวัดพ้ืนฐานท่ีมีความจาเป็ นในการพัฒน าช้ินงาน
ทางอิเล็กทรอนิกส์เป็นอย่างมาก โดยสามารถใช้โพรบวดั ของเคร่อื งมอื สัมผสั
เขา้ กบั ขวั้ ไฟฟ้าท่ตี ้องการวดั และสามารถอ่านค่าได้ทนั ทผี ่านหน้ าจอแสดงผล
ทต่ี ดิ ตงั้ อยบู่ นเครอ่ื งมอื ทาใหง้ า่ ยต่อการใชง้ านของนักเรยี น นักศกึ ษา ทต่ี ้องการ
ทาการศกึ ษาดา้ นอเิ ลก็ ทรอนิกสแ์ ละการวดั คา่ ทางไฟฟ้า

ดิจิตอลมลั ติมิเตอร์ (Digital Multimeter)

การวดั กระแสไฟฟ้ากระแสตรง
ในการนามลั ตมิ เิ ตอรไ์ ปใชใ้ นการวดั กระแสไฟฟ้า ตอ้ งปรบั มลั ตมิ เิ ตอรใ์ หเ้ ป็น
แอมมเิ ตอรก์ อ่ น โดยหมนุ สวทิ ชบ์ นตวั มเิ ตอร์ ไปทต่ี าแหน่งชว่ งการวดั กระแสไฟฟ้า
กระแสตรง (DCA) ทม่ี ี 4 ชว่ งการวดั คอื 0-50µA, 0-2.5mA, 0-25mA, 0-0.25A
ดงั นัน้ เราตอ้ งใช้มลั ตมิ เิ ตอรว์ ดั กระแสไฟฟ้าเหมอื นกบั หลกั การวดั ของแอมมเิ ตอร์
ทกุ ขนั้ ตอน โดยตอ้ งนามลั ตมิ เิ ตอรต์ อ่ อนุกรมเขา้ กบั วงจรไฟฟ้ากระแสตรง

การวดั แรงดนั ไฟฟ้ากระแสสลบั

การวดั แรงดนั ไฟฟ้ากระตรง
การวดั ความต้านทาน

การบดั กรเี ป็นการการเช่อื มวสั ดุเข้าด้วยกันอาจทาได้หลายวิธี เป็นวิธี
ท่สี ะดวกและใชก้ นั มากคอื การใชต้ ะกวั่ บดั กรเั ป็นตวั ประสาน แต่อย่างไรก็ตาม
การเชอ่ื มต่อดว้ ยวธิ นี ้ีจะตอ้ งใชค้ วามระมดั ระวงั เพราะควนั ของตะกัว่ เป็นอนั ตราย
เมอ่ื สดู ดมควนั ตะกวั่ บดั กรี และอนั ตรายจากความรอ้ นของหวั แรง้ บดั กรี

การบดั กรจี ะตอ้ งมอี ุปกรณ์หลกั 2 อย่างคอื หวั แรง้ บดั กรี และ ตะกวั่ บดั กรี
โดยหวั แรง้ บดั กรี จะใชเ้ พอ่ื ใหค้ วามรอ้ นในการละลายตะกวั่ บดั กรี ให้เชอ่ื มประสาน
กบั ชน้ิ งาน สว่ นตะกวั่ บดั กรจี ะมสี ว่ นผสมระหวา่ งดบี ุกและตะกวั่ ท่นี ิยมจะมสี ดั สว่ น
60/40 ส่วนผสมของดีบุก 60 เปอร์เซ็นต์ และส่วนผสมดีบุก 40 เปอร์เซ็นต์
จงึ เป็นโลหะนากระแสไฟฟ้าไดด้ ใี นอุณภมู หิ ลอมละลายต่า และแขง็ ตวั คอ่ นขา้ งเรว็

ฟลกั๊ ซ์ หรอื น้ายาประสาน ทีทาหน้าท่ที าความสะอาดผวิ ช้นิ เป็นตวั ช่วย
ประสานและทาความสะอาด ฟลกั ซ์ชว่ ยทาใหต้ ะกวั่ หลอมเหลวเชอ่ื มตดิ กับชน้ิ งาน
ไดด้ ี ตะกวั่ ทห่ี ลอมละลายจะไม่แยกตวั ไม่จบั กอ้ น และเมอ่ื ตะกวั่ แข็งตวั รอยบดั กรี
สวยงาม เรียบร้อยแบบมืออาชีพ ปริมาณการใช้ข้นึ กับขนาดและสภาพของ
จดุ บดั กรี

ขนั้ ตอนการบดั กรี

การบัดกรชี ้นิ งาน เรมิ่ ต้นจะต้องเลอื กใช้หวั แร้งให้เหมาะสมกบั งาน ทั้งในส่วน
ของความรอ้ นและปลายหวั แรง้ มกี ารเตรยี มกอ่ นการบดั กรดี งั น้ี

1. ใชห้ วั แรง้ ใหค้ วามรอ้ นกบั ชน้ิ งานทงั้ สอง แลว้ จา่ ยตะกวั่ บดั กรรี ะหวา่ งตวั ชน้ิ งาน
2. จา่ ยตะกวั่ ใหก้ บั ชน้ิ งาน
3. เมอ่ื ตะกวั่ หลอมละลาย จงึ คอ่ ยถอนตะกวั่ ออก
4. จากนนั้ จงึ คอ่ ยถอนหวั แรง้ ออกจากชน้ิ งานตามลาดบั

การถอนบดั กรี

ในกรณบี ดั กรผี ดิ พลาด หรอื ตอ้ งการถอนการเชอ่ื มตอ่ ในการบดั กรี เราสามารถทาได้
โดยใชส้ ายถกั ดดู ตะกวั่ หรอื ทด่ี ดู ตะกวั่ มาชว่ ยในการถอนบดั กรี



การบารงุ รกั ษาหมายถงึ การพยายามรกั ษาสภาพของเครอ่ื งมอื เคร่ืองจกั ร
ต่าง ๆ ใหม้ สี ภาพทพ่ี รอ้ มจะใชง้ านอยตู่ ลอดเวลา

1.เพอ่ื ใหเ้ ครอ่ื งมอื ใชท้ างานไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธผิ ล (EFFECTIVENESS)
คือ สามารใช้เคร่อื งมือเคร่ืองใช้ได้เต็มความสามารถและตรงกับวัตถุประสงค์
ทจ่ี ดั หามามากทส่ี ดุ

2.เพอ่ื ใหเ้ ครอ่ื งมอื เครอ่ื งใชม้ สี มรรถนะการทางานสงู (PERFORMANCE)
และชว่ ยใหเ้ ครอ่ื งมอื เครอ่ื งใชม้ อี ายกุ ารใชง้ านยาวนาน เพราะเมอ่ื เครอ่ื งมอื ไดใ้ ชง้ าน
ไประยะเวลาหน่ึงจะเกดิ การสกึ หรอ ถ้าหากไม่มกี ารปรบั แต่งหรอื ซ่อมแซมแล้ว
เคร่อื งมอื อาจเกดิ การขดั ขอ้ ง ชารุดเสยี หายหรอื ทางานผดิ พลาด เพ่อื ใหเ้ คร่อื งมอื
เครอ่ื งใชม้ คี วามเทย่ี งตรงน่าเชอ่ื ถอื (RELIABILITY) คอื การทาใหเ้ ครอ่ื งมอื เครอ่ื งใช้
มมี าตรฐาน ไมม่ คี วามคลาดเคลอ่ื นใด ๆ เกดิ ขน้ึ

3.เพ่อื ความปลอดภยั (SAFETY) ซ่งึ เป็นจุดมุ่งหมายทส่ี าคญั เครอ่ื งมอื
เคร่อื งใชจ้ ะต้องมคี วามปลอดภยั เพยี งพอต่อผใู้ ชง้ าน ถ้าเครอ่ื งมอื เคร่อื งใชท้ างาน
ผดิ พลาด ชารุดเสยี หาย ไม่สามารถทางานไดต้ ามปกติ อาจจะก่อใหเ้ กดิ อุบตั เิ หตุ
และการบาดเจบ็ ตอ่ ผใู้ ชง้ านได้ การบารงุ รกั ษาทด่ี จี ะชว่ ยควบคมุ การผดิ พลาด

4.เพอ่ื ลดมลภาวะของสงิ่ แวดลอ้ ม เพราะเครอ่ื งมอื เครอ่ื งใชท้ ช่ี ารดุ เสยี หาย
เก่าแก่ ขาดการบารุงรกั ษา จะทาใหเ้ กดิ ปัญหาด้านสงิ่ แวดล้อม เช่น มฝี ่ นุ ละออง
หรอื ไอของสารเคมอี อกมา มเี สยี งดงั เป็นตน้