2-งานบริการและซ่อมระบบไฟฟ้าแสงสว่าง

หวั ข้อเรอ่ื ง (Toppics)

2.1 หลอดไฟฟ้าชนดิ ต่างๆ
2.2 งานบรกิ ารและซอ่ มหลอดอนิ แคนเดสเซนต์

2.2.1 หลกั การทางานของอนิ แคนเดสเซนต์
2.3 งานบรกิ ารและซอ่ มหลอดฟลอู อเรสเซนต์

2.3.1 หลกั การทางานของหลอดฟลอู อเรสเซนต์
2.4 การซอ่ มบารงุ รกั ษาหลอดไฟฟ้าชนดิ ตา่ งๆ

สมรรถนะย่อย (Element of competency)

1. แสดงความรเู้ กย่ี วกบั ระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง
2. ตรวจสอบและซอ่ มบารงุ รกั ษาระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

จดุ ประสงคเ์ ชิงพฤติกรรม
(Behavioral Obiectives)

1. แสดงความรเู้ กย่ี วกบั หลกั การทางานของระบบไฟฟ้าแสงสวา่ งได้
2. เลอื กใชง้ านเครอ่ื งมอื และอุปกรณ์ซอ่ มเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าระบบแสงสว่างได้
3. ปฏบิ ตั เิ กย่ี วกบั การซอ่ มบารงุ รกั ษาระบบไฟฟ้าแสงสวา่ งได้
4. ตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพรอ่ งของระบบไฟฟ้าแสงสวา่ งได้
5. มคี ณุ ธรรมจรยิ ธรรม และกจิ นสิ ยั ทด่ี ใี นการปฏบิ ตั งิ าน มคี วามละเอยี ด

รอบคอบ ปลอดภยั เป็นระเบยี บ ตรงตอ่ เวลา มคี วามซอ่ื สตั ยแ์ ละมคี วาม
รบั ผดิ ชอบ ทางานรว่ มกบั ผอู้ น่ื ได้

เนื้อหาสาระการเรียนรู้ (Contnet)

ธรรมชาติได้กาเนิดแสงสว่างจากแสงดวงอาทิตย์ ทาให้มนุษย์ พืช และสัต ว์
ได้ดารงชวี ติ ได้ในเวลากลางวนั และต่อมามนุษย์ได้สรา้ งแสงสว่างไว้ใช้ในเวลาก ลางคืน
โดยเร่ิมใช้แสงสว่างจากการจุดกองไฟ โดยใช้ไม้ฟื น น้ามันจากพืชและสัตว์ หรื อ
ก๊าซธรรมชาติต่าง ๆ มาเป็นเช้อื เพลงิ ต่อมามนุษย์ได้พยายามคิดค้นวิธสี ร้า งแสงสว่าง
เพอ่ื นามาใชง้ านไดต้ ลอดเวลา

งานบริการและซ่อมระบบไฟฟ้ าแสงสว่าง หมายถึงการให้บริการซ่อมบารุง
ปรับปรุงระบบแสงสว่างในบ้านพักอาศัย โรงงานอุตสาหกรรม พ้ืนท่ีสาธารณะ
การเลอื กใชห้ ลอดไฟฟ้าใหเ้ หมาะสมกบั การใชง้ านและการมองเหน็ ทงั้ น้ีเพราะเก่ียวขอ้ ง
โดยตรงกบั การทางาน และความปลอดภยั

ในปี ค.ศ. 1879 นักวิทยาศาสตรช์ าวอเมริกนั ช่ือ โทมสั อลั วา เอดิสนั
ได้ประดิษฐ์คิดค้นหลอดไฟฟ้ าสาเร็จเป็ นครงั้ แรก และเป็ นนักประดิษฐ์
คนสาคญั ของโลก ผลงานของเขาได้เปลี่ยนวิถีชีวิตของผ้คู นให้เป็ นสงั คม
สมัยใหม่ ส่วนใหญ่ผู้คนมักจะรู้จกั เอดิสันในฐานะผู้ประดิษฐ์หลอดไฟ
แต่ที่จริ งแล้วผลงานการประดิ ษฐ์ของเขามีมากมายเหลือเชื่อ เช่น

เครื่องบนั ทึกเสียง กล้องถ่ายภาพยนตร์ เคร่ืองเล่นจานเสียง แบตเตอรี่ และ
เคร่ืองมือเครื่องใช้เทคโนโลยีอ่ืนอีกเป็ นพันชิ้น นอกจากนี้ เขายังเป็ น
นักธุรกิจผู้ประสบความสาเร็จ เอดิสันเป็ นเจ้าของบริษัทที่มีชื่อเขาเป็ น
ช่ือบริษทั ถึง 13 บริษทั เอดิสนั เป็ นตวั อย่างของคนที่ประสบความสาเรจ็ ด้วย

ความอุตสาหะขยันหมัน่ เพียร และได้รับการยกย่องให้เป็ นสุดยอด
นักประดิษฐผ์ ยู้ ิ่งใหญ่ที่สดุ คนหน่ึงของโลก

2.1 หลอดไฟฟ้าชนิดต่างๆ

หลอดไฟฟ้าท่ใี ช้งานในปัจจุบนั มอี ยู่มากมายหลายประเภทเช่น หลอดอินแคน
เดสเซนต์ หลอดฟลูออเรสเซนต์ หลอดตะเกียบ หลอดทังสเตนฮา โลเจน
หลอดแสงจนั ทร์ หลอดเมทลั ฮาไลด์ หลอด LED โดยมรี ายละเอยี ดดงั น้ี

1. หลอดไสห้ รอื อนิ แคนเดสเซนต์ เป็นหลอดไฟรนุ่ แรกๆ ทม่ี กี ารพฒั นาแล้วกถ็ ูกใช้
มาจนถึงทุกวนั น้ี ตามปกตจิ ะมอี ายุการใชง้ านไม่นานและเกดิ ความร้อนท่ีหลอด
มากกวา่ หลอดประเภทอน่ื ๆ ไมค่ อ่ ยประหยดั พลงั งาน

2. หลอดฟลูออเรสเซนต์ หรือหลอดนีออน หลอดไฟชนิดน้ีเป็ นหลอดไฟ
ทม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพเชงิ แสงและอายุการใชง้ านสงู กว่าหลอดไส้ หลอดฟลอู อเรสเซนต์
ท่มี กี ารใช้งานอย่างแพร่หลายมที งั้ ขนาด 18 และ 36 วตั ต์ ถ้าเปรยี บเทียบกนั
ระหว่างหลอดไส้ 100 วตั ต์กบั หลอดผอมนีออน 36 วตั ต์ทเ่ี ปิดท้งิ ไวท้ ุกวนั วนั ละ
1 ชวั่ โมง หลอดผอมจะประหยดั ไฟมากกวา่ หลอดไสถ้ งึ เดอื นละ 6.3 บาทต่อหลอด

2.1 หลอดไฟฟ้าชนิดต่างๆ

3. หลอดคอมแพคฟลูออเรสเซนต์ หรอื หลอดตะเกยี บ เป็นชนิดท่ใี ห้สขี องแสง
ออกมาเทยี บเทา่ 85% ของหลอดไส้ ใชส้ าหรบั แทนหลอดไส้ นอกจากจะประหยัด
ไฟแลว้ ยงั มอี ายุการใชง้ านนานกวา่ หลอดไสถ้ งึ 8 เทา่ หลอดประเภทน้ียงั ถูกแบ่ง
ออกเป็นหลายๆ ชนิดตามลกั ษณะการใช้งาน มที งั้ แบบขวั้ เกลียวและขวั้ เสยี บ
มบี ลั ลาสตภ์ ายนอกหรอื ในตวั

4. หลอดฮาโลเจน กาเนิดแสงจากความรอ้ น โดยใหก้ ระแสไฟฟ้าไหลผา่ นไสห้ ลอด
ท่ีทาจากทังสเตน ซ่ึงเป็ นการทางานเดียวกับหลอดไส้ แต่มีข้อแตกต่ างตรง
การบรรจุสารตะกูลฮาโลเจน เช่น ไอโอดีน คลอลนี ฟลูออรนี ลงในหลอดแก้ว
ทท่ี าดว้ ยควอทซ์ ซ่งึ จะช่วยใหห้ ลอดฮาโลเจนมอี ายุการใชง้ าน ปรมิ าณแสงสว่าง
อุณหภูมิสี สูงกว่าหลอดไส้ และให้แสงสขี าว และให้ค่าความถูกต้องขอ งสถี ึง
100 % มีอายุการใช้งานประมาณ 1500-3000 ชม จึงนิยมใช้ให้แสงพวก

2.1 หลอดไฟฟ้าชนิดต่างๆ

5. หลอดแสงจนั ทร์ จะมปี ระสทิ ธภิ าพแสงต่ากว่าหลอดฟลูออเรสเซนต์เล็กน้อย
แต่อายุการใช้งานนานกว่า นิยมติดไว้นอกอาคาร เช่นไฟถนน หลอดชนิดน้ี
เมอ่ื ใชไ้ ปนานๆ คณุ ภาพแสงจะลดลง ปัจจุบนั ไมน่ ิยมแลว้ เน่ืองจากดูแลรกั ษายาก
และยงั มสี ว่ นผสมของปรอทซง่ึ เป็นพษิ ต่อสงิ่ แวดลอ้ ม

6. หลอดเมทลั ฮาไลด์ เป็นหลอดคุณภาพแสงดแี ต่ต้องใชเ้ วลาอุ่นหลอด เม่ือเปิด
ลกั ษณะการกาเนิดแสงสว่างของหลอดชนิดน้ีคลา้ ยกบั หลอดแสงจนั ทร์ แต่ภายใน
กระเปาะผสมฮาไลน์ชนิดต่างๆ ทาใหไ้ ดป้ รมิ าณแสงมากขน้ึ กว่าหลอดแสงจันทร์
เกอื บเท่าตวั ไดแ้ สงสสี มดุลขน้ึ จนดูใกลเ้ คยี งกบั แสงแดด มกั ใชก้ บั งานทต่ี อ้ งการ
ความถูกต้องของสมี ากๆ เช่น งานพิมพ์สี สนามกีฬาเฉพาะท่ีมีการถ่ายทอด
ทางโทรทศั น์ สวนสาธารณะ หา้ งสรรพสนิ คา้

2.1 หลอดไฟฟ้าชนิดต่างๆ

7. หลอด LED ย่อมาจาก light-emitting diode ซ่ึงเป็นหลอดไฟทางเลอื กใหม่
คณุ ภาพสงู แต่ราคากส็ งู ตามไปดว้ ย หลกั การทางานของหลอดประเภทน้ีคืออาศยั
การเคล่อื นท่ขี องอิเลคตรอนในสารก่ึงตวั นา จะไม่มกี ารเผาไหม้เหมอื นหลอด
บางประเภท ดงั นัน้ จงึ ไม่เกดิ ความรอ้ น นอกจากน้ียงั มขี นาดเล็ก สามารถนาไป
ดัดแปลง จัดเรียงหรือตกแต่งได้หลากหลายประเภท มีอายุการใช้งานถึง
50,000 - 60,000 ชวั่ โมง และยงั ไม่ก่อใหเ้ กดิ สารพษิ เหมอื นหลอดฮาโลเจนหรอื
หลอดแสงจนั ทร์ ถ้าไม่ติดว่าราคายงั สูงอยู่ ก็ถือว่าเป็นหลอดไฟท่ีน่าใช้มากๆ
ในยคุ เทคโนโลยลี ้าหน้าแบบน้ี

2.2 งานบริการและซ่อมหลอดอินแคนเดสเซนต์

งานบรกิ ารและซ่อมระบบไฟฟ้าแสงสว่าง เป็นการตรวจสอบดูแลระบบไฟฟ้า
แสงสว่าง โดยเน้นท่ีหาสาเหตุข้อบกพร่องของระบบแสงสว่าง ในเร่ืองหลอดไส้
หรอื หลอดอนิ แคนเดสเซนต์ และการบารุงรกั ษาระบบไฟฟ้าและแสงสวา่ ง ดงั น้ี

โครงสร้างภายในประกอบด้วยไส้หลอดท่ีทามาจากทังสเตน, ก้านยึด
ไส้หลอด ลวดนากระแส แผ่นฉนวนหกั เหความร้อน,ฟิวส์,ท่อดูดอากาศ และ
ขัว้ หลอดแก้วจะบรรจุก๊าซเฉ่ีอย เช่น อาร์กอน หรือไนโตรเจน เพ่ือไม่ใ ห้
หลอดทร่ี อ้ น ขณะป้อนกระแสไฟฟ้าไหลผา่ นทาใหเ้ กดิ การเผาไหม้ ไสห้ ลอดอาจจะ
ขาดได้

2.2.1 หลกั การทางานของหลอดไส้
หลอดอินแคนเดสเซนต์

การต่อวงจรหลอดอนิ แคนเรสเซนต์ เรมิ่ จากต่อสายไฟ 220 V เขา้ กบั สวติ ช์
แล้วต่อเขา้ หลอดไฟ ส่วนสายไฟอกี เส้นหน่ึงต่อเขา้ หลอดไฟโดยตรงเม่อื ทาการ
ปิดสวิตซ์ จะมกี ระแสไหลทาให้หลอดไฟติดเป็นการต่อวงจรใช้งานท่ีง่ายกว่า
หลอดประเภทอ่นื ๆ หลอดไฟประเภทน้ีมขี นาดอตั ราทนกาลงั 18 W 25 W 40 W
60 W และ 100 W หลอดไส้ขนาด 40 W มีอายุการใช้งาน 1,250 ชัว่ โมง
ใหแ้ สงสวา่ ง 430 ลเู มน

2.2 งานบริการและซ่อมหลอดฟลูออเรสเซนต์

หลอดฟลอู อเรสเซนตห์ รอื หลอดนีออน นิยมใชใ้ หแ้ สงสวา่ งทวั ่ ไป มที งั้ แบบทเ่ี ป็น
แนวยาว หรอื หลอดวงกลมเหมอื นโดนัท ท่จี ะใช้โคมปิดทบั หลอดไฟอีกทเี พ่อื ความ
สวยงาม

โครงสร้างภายในประกอบด้วยไสห้ ลอดท่ที ามาจากทงั สเตน, ก้านยดึ ไส้หลอด
ลวดนากระแส แผ่นฉนวนหักเหความร้อน และขัว้ หลอดแก้วจะบรรจุก๊าซเฉ่ี อย
เชน่ อารก์ อน หรอื ไนโตรเจน เพอ่ื ไมใ่ หห้ ลอดทร่ี อ้ น ขณะป้อนกระแสไฟฟ้าไหลผ่านทา
ใหเ้ กดิ การเผาไหมไ้ สห้ ลอดอาจจะขาดได้

2.3.1 หลกั การทางานของหลอด
ฟลูออเรสเซนต์

หลอดฟลูออเรสเซนต์ ภายในหลอดจะบรรจุไอของปรอทและก๊าซอาร์กอนแรงดนั ต่า
ทผ่ี วิ ภายในของหลอดเช่อื มตอ่ กบั อุปกรณ์สองชน้ิ คอื บลั ลาสต์ (ballast) และสตารท์ เตอร(์ starter)
กระแสไฟฟ้าไหลตามสาย ผ่านขวั้ หลอดด้านหน่ึงไปยังสตาร์ทเตอร์ท่ีต่ออยู่กับขั้วหลอด
อกี ดา้ นหน่ึง แลว้ ไหลต่อไปยงั บลั ลาสต์ ในตอนแรกขวั้ ทงั้ สองของสตารท์ เตอรจ์ ะแยกออกจากกนั
เม่อื มกี ระแสไฟฟ้าไหลผ่านจะอาศยั การนาไฟฟ้าของก๊าซอารก์ อนแรงดนั ต่าในหลอดทาใหเ้ กิด
แสงสแี ดงเขม้ ในขณะเดยี วกนั ความรอ้ นในหลอดจะทาใหแ้ ผน่ โลหะคูร่ อ้ นขน้ึ จนโคง้ งอเขา้ หากนั
ขัว้ ทัง้ สองจึงสัมผัสกันทาให้กระแสไฟฟ้ าผ่านได้ กระแสไฟฟ้ าท่ีขัว้ หลอดจะเพิ่มสูงข้ึน
จงึ ปลอ่ ยอเิ ลก็ ตรอนอสิ ระออกมาจานวนมาก ขณะเดยี วกนั เน่ืองจากกระแสไฟฟ้าไหลผา่ นโลหะคู่
ทาใหส้ ว่ นทไ่ี หลผา่ นก๊าซอารก์ อนลดลง แสงสแี ดงสม้ จงึ ดบั ไปอุณหภมู จิ ะลดลง ทาใหโ้ ลหะคู่แยก
ออกจากกันจึงเกิดไฟฟ้าไม่ครบวงจร ในช่วงท่ีกระแสไฟขาดตอนน่ีเองขดลวดในบลั ลาสต์
จะเกิดการเหน่ียวนาตัวเอง ทาให้แรงเคล่ือนไฟฟ้ าสูงข้ึน อาศัยก๊าซอาร์กอนในห ลอด
ฟลูออเรสเซนต์ นาไฟฟ้ากระแสไฟฟ้าจึงไหลผ่านขวั้ หลอดด้านหน่ึงผ่านก๊าซภายใน หลอด
ไปยังขวั้ หลอดอีกด้านหน่ึง โดยไม่ผ่านสตาร์ทเตอร์ในขณะเดียวกันบลั ลาสต์ยงั ทา หน้าท่ี
เป็นตวั จากดั กระแสไฟฟ้า ใหม้ คี า่ พอเหมาะกบั ความตอ้ งกนั ของหลอดไฟ

วิธีการตรวจสอบและบารงุ รกั ษาหลอดไฟฟ้า

สว่ นประกอบภายในหลอดไฟมหี ลกั ๆ อยู่ 3 สว่ น คอื
ตวั หลอดไฟ สตารท์ เตอร์ บลั ลาสต์ ซง่ึ มวี ธิ กี ารตรวจสอบ ดงั น้ี

1. การตรวจสอบสภาพของหลอด
วิธีตรวจสอบ
อาการทพ่ี บบอ่ ยจะเป็นการเสอ่ื มสภาพของหลอด สงั เกตได้

จากมสี ดี าทข่ี วั้ หลอด หรอื ถา้ หากเปิดไมต่ ดิ แต่พอดูทข่ี วั้ ยงั ไมด่ า
กอ็ าจจะหมนุ หลอดไฟออกมาแลว้ ใสล่ งไปใหม่ ขวั้ อาจจะหลวม
กไ็ ด้ หรอื จะลองสลบั ไปใชท้ ช่ี ดุ อน่ื กไ็ ด้

2. การตรวจสอบสตารต์ เตอร์

วิธีตรวจสอบ
อุ ป ก ร ณ์ ช้ิน น้ี ไ ม่สา มา ร ถ ดูจ า ก ภ า ย ใ น ได้ว่า เ สีย ห รือ ไ ม่
ตอ้ งทดลองสลบั การใชง้ านกบั หลอดไฟชุดอ่นื ดู ถา้ ไม่ติดกแ็ สดง
วา่ เสยี ตอ้ งหามาเปลย่ี น

วิธีการตรวจสอบและบารงุ รกั ษาหลอดไฟฟ้า

ส่วนประกอบภายในหลอดไฟมีหลักๆ อยู่ 3 ส่วน คือ
ตวั หลอดไฟ สตารท์ เตอร์ บลั ลาสต์ ซง่ึ มวี ธิ กี ารตรวจสอบ ดงั น้ี

1. การตรวจสอบบลั ลาสต์

วิธีตรวจสอบ

เม่อื ต้องการตรวจสอบดูว่าบลั ลาสต์ขาดหรอื ไม่ จะต้องใช้
ไขควงวดั ไฟท่ขี วั้ บลั ลาสต์ เม่อื แตะท่ขี วั้ ทงั้ สองแล้วมไี ฟถือว่า
ปกตดิ ี แต่ถ้าไม่มไี ฟแสดงว่าบลั ลาสต์เสยี ให้หามาเปล่ียนใหม่
และถา้ มกี ลน่ิ ไหมอ้ อกมากต็ อ้ งเปลย่ี นใหมเ่ ชน่ กนั