รายวิชาวิทยาการค านวณ เรื่อง การเขียนโปรแกรมแบบมีเงื่อนไข D โดย... นางสุนีย์ สิทธิชัย กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนวังวิเศษ รหส ั ว ิ ชา ว23104 ชั้นมัธยมศึกษาปี ที่ 3 ด้วยโปรแกรม Scratch
มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ว 4.2 เข้าใจและใช้แนวคิดเชิงคำนวณในการแก้ปัญหาที่พบในชีวิตจริงอย่างเป็นขั้นตอนและ เป็นระบบ ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในการเรียนรู้ การทำงานและการแก้ปัญหาได้อย่างมี ประสิทธิภาพ รู้เท่าทัน และมีจริยธรรม สาระสำคัญ Scratch เป็นโปรแกรมภาษาที่ใช้การเขียนคำสั่งแบบบล็อก ทีละคำสั่ง นำมาเรียงต่อกัน ตามกระบวนการทำงานที่ต้องการ โดยนักเรียนสามารถใช้ในการเขียนโปรแกรมเพื่อแก้ปัญหาและฝึก แนวคิดอย่างเป็นขั้นตอน จะต้องสร้างตัวแปร ในการเก็บค่า การเก็บข้อมูล และเมื่อมีการทำซ้ำ หลาย ๆ ครั้ง ต้องกำหนดคำสั่งในการทำซ้ำ ตัวชี้วัด ว 4.2 ม.3/1 พัฒนาแอปพลิเคชันที่มีการบูรณาการกับวิชาอื่นอย่างสร้างสรรค์ ม.3/2 รวบรวมข้อมูล ประมวลผล ประเมินผล นำเสนอข้อมูลและสารสนเทศ ตาม วัตถุประสงค์ โดยใช้ซอฟต์แวร์หรือบริการบนอินเทอร์เน็ตที่หลากหลาย จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. อธิบายการทำงานแบบทำซ้ำ และการใช้ตัวแปร 2. ใช้บล็อกคำสั่งทำซ้ำ และสร้างตัวแปรเพื่อเก็บค่าได้ 3. นักเรียนมีความรับผิดชอบและทำงานที่ได้รับมอบหมายเสร็จ
แบบทดสอบก่อนเรียน ค ำสั่ง ให้นักเรียนเลือกค ำตอบที่ถูกที่สุด เพยีงค ำตอบ เดียว 1. ส่วนใดของ Scratch ที่เปรียบเสมือนเวทีซึ่งเป็นพ้ืนที่ แสดงผลลัพธ์ของชิ้นงานที่สร้างข้ึน ก. Stage ข. Script ค. Costumes ง. Backdrops 2. ก าหนดให้ Sprite อยู่ที่พิกัด (0,0) บล็อกคา สั่งใด ทา ให้ Sprite ไปอยู่ที่พิกัด (50,100) 3. พิจารณาบล็อกคำสั่งเงื่อนไขต่อไปนี้ ข้อใดกล่าวถูกต้อง ก. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 6 จะแสดงข้อความ Hello! ข. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 5 จะแสดงข้อความ Hello! ค. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 4 จะแสดงข้อความ Hello! ง. ข้อ ก และ ข ถูก 4. พิจารณาบล็อกคำสั่งเงื่อนไขต่อไปนี้ ข้อใดกล่าวถูกต้อง ก. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 6 แล้ว ให้เปลี่ยนค่า x เป็น 5 ข. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 9 แล้ว ให้เปลี่ยนค่า x เป็น -5 ค. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 16 แล้ว ให้เปลี่ยนค่า x เป็น 5 ง. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 6 แล้ว ให้เปลี่ยนค่า x เป็น 5 5. จากบล็อกคำสั่งต่อไปนี้ มีการวนช้ำคำสั่งกี่รอบ ก. 2 รอบ ข. 3 รอบ ค. 4 รอบ ง. 5 รอบ 6. จากบล็อกคำสั่งต่อไปนี้ ตัวแปร money จะมีค่า ตามข้อใด ก. 4 ข. 6 ค. 10 ง. 14
7. บล็อกคำสั่งในข้อใด ให้ผลลัพธ์เท่ากับ 3 8. ส่วนใดของ Scratch ใช้วางบล็อกคำสั่งของชิ้นงาน ที่สร้างขึ้น ก. Stage ข. Script ค. Costumes ง. Backdrops 9. ขอ้ใดคือบล็อกคา สั่งการเริ่มทา งานของตัวละคร ก. ข. ค. ง. 10. คา สั่งน้ี ตรงกับข้อใด ก. ลบตัวละครโคลน ข. สร้างตัวละครโคลน เพิ่มอีก1 ตวั ค. ทา คา สั่งภายในบลอ็กน้ีซ้า ไปเรื่อยๆ ง. ท าค าสั่งให้เป็ นจริง 11. บล็อกคำสั่งใดคือบล็อกคำสั่งการทำงานแบบวนซ้ำ เรื่อยๆไม่มีที่สิ้นสุด ก. ข. ค. ง. 12. จากรูปนี้ ข้อใดถูกต้อง ก. ทำคำสั่งภายในบล็อกนี้ซ้ำไปเรื่อยๆ ข. เงื่อนไขแบบทางเลือก ทางใดทางหนึ่ง ค. ลบตัวละครโคลน ง. ทำคำสั่งภายในบล็อกนี้ซ้ำเป็นจำนวนครั้งที่ระบุ 13. ความหมายตรงกับข้อใด ก. ทำงานต่อไป ข. หยุดสักครู่ ค. หยุดสคลิปทั้งหมด ง. เว้นวรรคจังหวะการทำงาน
14. ตรงกับข้อใด ก. เคลื่อนที่ ข. เคลื่อนย้าย ค. ต้งค่าตัวแป ัร ง. ไปข้างหน้า หรือถอยหลัง 15. ถา้ตอ้งทา คา สั่งน้นัซ้า 5 คร้ัง เราจะตอ้งใชบ้ลอ็กคา สั่ง ในข้อใด ก. ข. ค. ค. 16. เมื่อต้องการให้ตัวละครในโปรแกรม Scratch เคลื่อนที่ตอ้งเลือกบลอ็กคา สั่งใด ก. ข. ค. ง. 17. เมื่อเปิ ดโปรแกรม Scratch ข้ึนมาจะพบวา่ตวัละคร แมวอยู่ต าแหน่งใด ก. X: 1, Y: 0 . ข. -1, Y: -1 ค. X: 0, Y: 1 ง. X: 0, Y: 0 18. ข้อใดคือ คำสั่งให้ตัวละครทำงานแบบวนซ้ำไม่รู้จบ ก. ข. ค. ง. 19. ข้อใดไม่ใช่องค์ประกอบของโปรแกรม Scratch ก. แถบเมนูเครื่องมือ (Toolbar) ข. บัญชีเมล์ ค. กลุ่มบล็อกคำสั่ง ง. บล็อกคำสั่งในกลุ่มที่เลือก 20. บล็อกคำสั่ง เงื่อนไข คือ กลุ่มบล็อกคำสั่งใด ก. Motion ข. Looks ค. Control ง. Operator เฉลย 1. ก 11. ข 2. ค 12. ข 3. ก 13. ค 4. ก 14. ง 5. ค 15. ข 6. ก 16. ก 7. ง 17. ง 8. ก 18. ก 9. ข 19. ข 10. ข 20. ค
ในการเรียนรู้การเขียนโปรแกรมสิ่งที่สำคัญก็คือ ผู้ที่เริ่มต้นเรียนรู้การเขียนโปรแกรมจะต้องรู้ การกำหนดขั้นตอนให้เครื่องคอมพิวเตอร์ทำงาน โดยมีโครงสร้างการควบคุมพื้นฐาน 3 หลักการ ได้แก่ การทำงานแบบลำดับ ( Sequence ) การเลือกกระทำตามเงื่อนไข ( Decision ) การทำซ้ำ ( Loop ) การทำงานตามเงื่อนไข ( Decision ) คือ มีการกำหนดเงื่อนไขขึ้นมาและมีการตรวจสอบเงื่อนไข โดย โปรแกรม scratch จะมีบล็อกคำสั่งให้เลือกใช้คือ บล็อกคำสั่ง if บล็อกคำสั่งนี้จะทำงานก็ต่อเมื่อเงื่อนไขเป็นจริง บล็อกคำสั่ง if else บล็อกคำสั่งนี้จะทำงานสองทางคือหากเงื่อนไขเป็นจริงจะทำงานใน if แต่หากเงื่อนไขเป็นเท็จจะทำงานใน else เราสามารถนำบล็อกคำคั่ง if หรือ if else มาทำเป็นเงื่อนไขซ้อน ๆ กันได้ ทั้งนี้ทั้งนั้นขึ้นอยู่กับผู้เขียน โปรแกรมเอง การท างานตามเงื่อนไข (Decision) การท างานตามเงื่อนไข โปรแกรม Scratch
อธิบายการทำงาน ทำงานคำสั่งที่ 1 หมายเลข 1 กดธงเขียว (GO) ทำงานคำสั่งที่ 2 หมายเลข 2 กำหนดตัวแปรชื่อ set number มีค่าเท่ากับ 10 ทำงานคำสั่งที่ 3 หมายเลข 3 มีการกำหนดเงื่อนไขขึ้นมาคือ ถ้า ตัวแปร set number มีค่ามากกว่า 5 ถ้าเป็นจริงจะทำงานในคำสั่งที่ 4 เเละ 5 ทำงานคำสั่งที่ 4 หมายเลข 4 เดิน 10 steps ทำงานคำสั่งที่ 5 หมายเลข 5 เปลี่ยนรูปแบบ การทำงานตามเงื่อนไข ( Decision ) การใช้if else อธิบายการทำงาน หากเงื่อนไขเป็นจริง จะทำงานที่หมายเลขที่ 1 นั่นคือเดินไปขวา 100 หากเงื่อนไขเป็นเท็จ จะทำงานที่หมายเลขที่ 2 นั่นคือเดินไปทางซ้าย 100
แนะนำกลุ่มบล็อก สำหรับคำสั่งแบบมีเงื่อนไข กลุ่มบล็อก Control ใช้ในการบังคับทิศทางการท างานของสคริปต์เช่น การท างานซ ้า การตัดสินใจ การติดต่อสื่อสารกับตัวละครอื่นๆ และที่ส าคัญใช้ก าหนดเริ่มต้นและหยุดการท างานของสคริปต์ กลุ่มบล็อก Control ท าค าสั่งภายในบล็อกนี้ซ ้าเป็นจ านวนครั้งที่ระบุ ท าค าสั่งภายในบล็อกนี้ซ ้าไปเรื่อยๆ ท าค าสั่งภายในบล็อก if ถ้าเงื่อนไขที่ก าหนดหลัง if เป็นจริง แต่ถ้าเงื่อนไขเป็นเท็จ ก็จะข้ามค าสั่งทั้งหมดที่อยู่ในบล็อกไป หยุดรอเวลา จนกระทั่งเงื่อนไขหลัง until เป็นจริงจึงจะท าค าสั่งต่อไป ลบตัวละครโคลน สร้างตัวละครโคลนเพิ่มขึ้น 1 ตัว จากตัวละครนี้
ท าค าสั่งภายในบล็อก if ถ้าเงื่อนไขที่ก าหนดหลัง if เป็นจริง แต่ถ้าเงื่อนไขเป็นเท็จ ก็ท าค าสั่งภายในบล็อก else ท าค าสั่งภายในบล็อกซ ้าไปเรื่อยๆ ถ้าเงื่อนไขที่ ก าหนดหลัง until เป็นเท็จ จะข้ามไปท าค าสั่งถัดไป ถ้าเงื่อนไขที่ก าหนดหลัง until เป็นจริง เริ่มต้นท างานตามบล็อกค าสั่งที่อยู่ต่อจากบล็อก นี้เมื่อตัวละครนี้ถูกสร้างขึ้นด้วยการโคลน หยุดการท างานของสคริปต์ หยุดการท างานของสคริปต์ all , this script , other script in sprite
รู้จักพิกัด
คือการอ้างอิงต าแหน่ง หรือพิกัด • แนวตั้งแทนด้วย แกน Y • แนวนอน (หรือแนวระนาบ) แทนด้วยแกน x จุด A X : 0 Y : 0 (X:0 , B (X:3 , Y:5) จุด B X : 3 Y : 5
(X:-4 , Y:3) จุด C X : -4 Y : 3 F จากภาพ ที่ขอบเวทีทั้ง 4 ด้าน จะสังเกตค่า x และค่า Y เป็นดังนี้ ขอบเวทีด้านซ้าย ค่า x= -240 ขอบเวทีด้านขวา ค่า x= 240 ขอบเวทีด้านบน ค่า Y=180 ขอบเวทีด้านบน ค่า Y=-180
การใช้ค าสั่งเคลื่อนที่ จะเขียนสคริปต์อย่างไร? ให้แมวเคลื่อนที่ไปยัง ต าแหน่งพิกัดที่ก าหนด (จุดสีแดง)
สังเกตพิกัด จุดที่ 1 ต าแหน่ง x:0 y:100 จุดที่ 2 ต าแหน่ง x:100 y:100 จุดที่ 3 ต าแหน่ง x:100 y:-100 จุดที่ 4 ต าแหน่ง x:-100 y:-100 จุดที่ 5 ต าแหน่ง x:-100 y:0
ค ำสั่ง go to และ move ค าสั่ง go to ตัวละครจะย้ายต าแหน่งไปอย่างรวดเร็ว จนเรามองไม่เห็นการเคลื่อนที่ ค าสั่ง move คือการย้ายต าแหน่งตัวละครไปแนวเดียวกัน กับทิศทางที่ตัวละครหันหน้าอยู่ สามารถก าหนดให้ตัวละคร หันไปในทิศทางที่ต้องการ เช่น คำ ส่ัง point in direction ขวา 90 องศา ซ้าย -90 องศา
แบบทดสอบหลังเรียน ค ำสั่ง ให้นักเรียนเลือกค ำตอบที่ถูกที่สุด เพยีงค ำตอบเดียว 4.ก าหนดให้ Sprite อยู่ที่พิกัด (0,0) บล็อกคา สั่งใด ท าให้ Sprite ไปอยู่ที่พิกัด (50,100) 5. ส่วนใดของ Scratch ที่เปรียบเสมือนเวทีซึ่งเป็ น พ้ืนที่แสดงผลลัพธ์ของชิ้นงานที่สร้างข้ึน ก. Stage ข. Script ค. Costumes ง. Backdrops 6. พิจารณาบล็อกคำสั่งเงื่อนไขต่อไปนี้ ข้อใดกล่าวถูกต้อง ก. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 6 จะแสดงข้อความ Hello! ข. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 5 จะแสดงข้อความ Hello! ค. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 4 จะแสดงข้อความ Hello! ง. ข้อ ก และ ข ถูก 1. พิจารณาบล็อกคำสั่งเงื่อนไขต่อไปนี้ ข้อใดกล่าวถูกต้อง ก. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 6 แล้ว ให้เปลี่ยนค่า x เป็น 5 ข. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 9 แล้ว ให้เปลี่ยนค่า x เป็น -5 ค. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 16 แล้ว ให้เปลี่ยนค่า x เป็น 5 ง. ถ้า x มีค่าเท่ากับ 6 แล้ว ให้เปลี่ยนค่า x เป็น 5 2. จากบล็อกคำสั่งต่อไปนี้ มีการวนช้ำคำสั่งกี่รอบ ก. 2 รอบ ข. 3 รอบ ค. 4 รอบ ง. 5 รอบ 3. จากบล็อกคำสั่งต่อไปนี้ ตัวแปร money จะมีค่า ตามข้อใด ก. 4 ข. 6 ค. 10 ง. 14
7. บล็อกคำสั่งใดคือบล็อกคำสั่งการทำงานแบบวนซ้ำ เรื่อยๆไม่มีที่สิ้นสุด ก. ข. ค. ง. 8. จากรูปนี้ ข้อใดถูกต้อง ก. ทำคำสั่งภายในบล็อกนี้ซ้ำไปเรื่อยๆ ข. เงื่อนไขแบบทางเลือก ทางใดทางหนึ่ง ค. ลบตัวละครโคลน ง. ทำคำสั่งภายในบล็อกนี้ซ้ำเป็นจำนวนครั้งที่ระบุ 9. ความหมายตรงกับข้อใด ก. ทำงานต่อไป ข. หยุดสักครู่ ค. หยุดสคลิปทั้งหมด ง. เว้นวรรคจังหวะการทำงาน 10. บล็อกคำสั่งในข้อใด ให้ผลลัพธ์เท่ากับ 3 11. ส่วนใดของ Scratch ใช้วางบล็อกคำสั่งของชิ้นงาน ที่สร้างขึ้น ก. Stage ข. Script ค. Costumes ง. Backdrops 12. ขอ้ใดคือบล็อกคา สั่งการเริ่มทา งานของตัวละคร ก. ข. ค. ง. 13. คา สั่งน้ี ตรงกับข้อใด ก. ลบตัวละครโคลน ข. สร้างตัวละครโคลน เพิ่มอีก1 ตวั ค. ทา คา สั่งภายในบลอ็กน้ีซ้า ไปเรื่อยๆ ง. ท าค าสั่งให้เป็ นจริง
14. ข้อใดคือ คำสั่งให้ตัวละครทำงานแบบวนซ้ำไม่รู้จบ ก. ข. ค. ง. 15. ข้อใดไม่ใช่องค์ประกอบของโปรแกรม Scratch ก. แถบเมนูเครื่องมือ (Toolbar) ข. บัญชีเมล์ ค. กลุ่มบล็อกคำสั่ง ง. บล็อกคำสั่งในกลุ่มที่เลือก 16. บล็อกคำสั่ง เงื่อนไข คือ กลุ่มบล็อกคำสั่งใด ก. Motion ข. Looks ค. Control ง. Operator 17. ตรงกับข้อใด ก. เคลื่อนที่ ข. เคลื่อนย้าย ค. ต้งค่าตัวแป ัร ง. ไปข้างหน้า หรือถอยหลัง 18. ถา้ตอ้งทา คา สั่งน้นัซ้า 5 คร้ัง เราจะตอ้งใชบ้ลอ็ก คา สั่งในขอ้ใด ก. ข. ค. ค. 16. เมื่อต้องการให้ตัวละครในโปรแกรม Scratch เคลื่อนที่ตอ้งเลือกบลอ็กคา สั่งใด 20. เมื่อเปิ ดโปรแกรม Scratch ข้ึนมาจะพบวา่ตวัละคร แมวอยู่ต าแหน่งใด ก. X: 1, Y: 0 . ข. -1, Y: -1 ค. X: 0, Y: 1 ง. X: 0, Y: 0