ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
ประเทศไทยมีพืชต่างถิ่น (alien plants) ประมาณ 1,500 ชนิดส่วนใหญ่พืชเหล่า นี้แพร่กระจายเข้าสู่ประเทศไทยด้วยความตั้งใจนำ เข้ามาปลูกเป็นไม้ประดับ หรือพืชเกษตร บาง ชนิดเข้ามาด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์จากการคมนาคมขนส่งสินค้าไปทั่วโลก หรืออาจแพร่ กระจายเข้ามาตามธรรมชาติจากประเทศเพื่อนบ้าน ในจำ นวนนี้พืชต่างถิ่นกว่า 200 ชนิดมีการ ปรับตัวได้ดีในสภาพแวดล้อมของประเทศไทยจนกลายเป็นพืชต่างถิ่นรุกราน(invasive plant) และแพร่ระบาดไปทั่วประเทศ รวมทั้งในพื้นที่ป่าอนุรักษ์พืชเหล่านี้มีการคุกคามต่อ ความหลากหลายทางชีวภาพ ก่อให้เกิดความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศป่าไม้ และเกิดความสูญ เสียทางเศรษฐกิจตามมาซึ่งสถานการณ์ดังกล่าวนี้ควรต้องมีมาตรการจัดการ ป้องกันและควบคุม สำ นักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช มีภารกิจหนึ่งในการวิจัยพืชต่างถิ่นรุกราน จึงเห็นความ จำ เป็นอย่างยิ่งที่จะประชาสัมพันธ์เผยแพรให้บุคคลทั่วไปเข้าใจ และรู้จักพืชต่างถิ่นรุกรานมาก ยิ่งขึ้น หนังสือ"พืชต่างถิ่นรุกรานในพื้นที่อนุรักษ์"ฉบับนี้ จัดทำ ขึ้นเพื่อรวบรวม นำ เสนอ ข้อมูลของชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นรุกราน ที่มีการแพร่ระบาดในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ของประเทศไทย จำ นวน 123 ชนิด (ซึ่งอาจพบได้มากกว่านี้) ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากโครงการสำ รวจและวิจัยพืช ต่างถิ่นรุกรานในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ และบางส่วนมาจากการตรวจเอกสารเพิ่มเติม ร่วมกับ ประสบการณ์ของคณะนักวิจัยที่ได้พบเห็นพืชต่างถิ่นรุกราน ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์เกือบทั่ว ประเทศ นำ มารวบรวมประเมินสถานภาพของชนิดพันธุ์พืชต่างถิ่นรุกรานตามเกณฑ์ของ สำ นักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เนื้อหาในฉบับนี้ จัดแสดงตาม ระดับการระบาดหรือความรุนแรงของพฤติกรรมรุกราน ได้แก่ ระบาดมาก ระบาดปานกลาง และ ระบาดน้อย โดยได้แสดงภาพถ่ายของพืชแต่ละชนิด พร้อมชื่อภาษาไทย ชื่อวิทยาศาสตร์ และ ชื่อวงศ์ พร้อมทั้งมีข้อมูลวิสัยและถิ่นกำ เนิดเดิมด้วย ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อเจ้าหน้าที่ หรือผู้ สนใจทั่วไปในการศึกษาเบื้องต้นจากการเทียบรูปภาพ แล้วนำ ชื่อวิทยาศาสตร์ไปค้นคว้าต่อด้วย ตัวเองสำ นักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช หวังเป็นอย่างยิ่งว่าผู้อ่านจะช่วยกัน ประชาสัมพันธ์ความรู้ดังกล่าว รวมถึงความร่วมมือในการป้องกันหรือกำ จัดพืชต่างถิ่นรุกรานเหล่า นี้ เพื่อเป็นการป้องกัน และบรรเทาความเสียหายต่อระบบนิเวศธรรมชาติที่อาจจะลุกลามไป มากกว่านี้จนยากที่จะควบคุมได้ คำ นำ
สารบัญ ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น ผลกระทบ ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานส่งผลกระทบ แนวทางการจัดการทรัพยากร ตัวอย่างชนิดพันธุ์
ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น (Exotic species หรือ alien species) หมาย ถึงชนิดพันธุ์สิ่งมีชีวิตที่ไม่เคยปรากฏในถิ่นชีวภูมิศาสตร์หนึ่งมาก่อน แต่ ได้ถูกนำ เข้ามาหรือเข้ามาโดยวิธีใดๆจากถิ่นอื่น ซึ่งอาจดำ รงชีวิตอยู่ และ สามารถสืบพันธุ์ได้หรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของปัจจัย แวดล้อมและการปรับตัวของชนิดพันธุ์นั้น ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น “ คือ “
ผลกระทบของชนิดพันธุ์ต่างถิ่น ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง องค์ประกอบและโครงสร้างของระบบนิเวศ เกิดการแก่งแย่งกับชนิดพันธุ์ พื้นเมือง เช่นการะบาดของหอยเชอรี่ทำ ให้หอยโข่งลดจำ นวนลงสัตว์ต่าง ถิ่นที่เป็นผู้ล่า หรือการนำ โรคเข้ามาและระบาดสู่ชนิดพันธุ์พื้นเมือง จนอาจทำ ให้เกิดการสูญพันธุ์ของชนิดพันธุ์พื้นเมือง และอาจเกิดการ ผสมกับพันธุ์พื้นเมืองจนทำ ให้สูญเสียพันธุกรรมพื้นเมือง
ผลกระทบต่อระบบนิเวศ : ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานสามารถเปลี่ยน ระดับหรือปริมาณของแสง และลดปริมาณของออกซิเจนที่ละลายในน้ำ , เปลี่ยนโครงสร้างและองค์ประกอบทางเคมีของดิน, เพิ่มปริมาณน้ำ ไหลบน พื้นผิว และการกัดเซาะหน้าดิน ที่สำ คัญที่สุดคือ ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น สามารถ ส่งผล กระทบต่อกระบวนการในระบบนิเวศ เช่น วัฏจักรของสารอาหาร, การถ่ายละอองเกสร, การทับถมหรือเกิดชั้นดินขึ้นมาใหม่ และการถ่ายเท พลังงาน นอก จากนี้ยังอาจมีลักษณะหรือพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงภัย ธรรมชาติ หรือสภาวะที่ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ เช่น ความถี่, การแพร่ กระจาย และความรุนแรง ของไฟป่า หรือขัดขวางกระแสน้ำ ผลกระทบต่อชนิดพันธุ์ในท้องถิ่น : ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีลักษณะ เป็นผู้รุกรานจะดำ รงชีวิตแบบแก่งแย่ง, แทนที่หรือบริโภคสิ่งมีชีวิตในท้อง ถิ่นหรือ อาจเป็นปรสิต หรือพาหะนำ โรค, ลดอัตราการเจริญเติบโตและการ อยู่รอดของชนิดพันธุ์ท้องถิ่น หรืออาจทำ ให้จำ นวนประชากรลดลงจนถึงขั้น สูญพันธุ์ และ อาจถอนรากถอนโคนหรือทำ ความเสียหายแก่พืชในท้องถิ่น ด้วย ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน ส่งผลกระทบอย่างไร
ผลกระทบต่อความหลากหลายทางพันธุกรรม : ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นสามารถลด ความหลากหลายทางพันธุกรรมลงได้ จากการสูญเสียจำ นวน ประชากรที่มีลักษณะ เด่นทางพันธุกรรม การสูญเสียยีน และความซับซ้อนของยีน (gene complex) และการผสมข้ามชนิด พันธุ์หรือสายพันธุ์ระหว่างชนิด พันธุ์ต่างถิ่นกับชนิด พันธุ์พื้นเมือง ผลกระทบทางเศรษฐกิจ : ความเสียหายทางเศรษฐกิจที่เกิดจากชนิดพันธุ์ ต่างถิ่นที่ รุกรานจะมีการเปลี่ยนแปลงหรือผันแปรในวงกว้างอยู่ตลอดเวลา เช่น ในสหรัฐอเมริกา ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานก่อให้เกิดความเสียหายถึงประมาณปี ละ 123 พันล้านเหรียญสหรัฐ และจัดว่าเป็นภัยสำ คัญอันดับสอง รองจากการ ทำ ลายแหล่งที่อยู่อาศัย ซึ่งคุกคามชนิดพันธุ์พื้นเมืองจนแทบสูญพันธุ์นัก นิเวศวิทยาสรุปว่าลักษณะพิเศษของการรุกรานทางชีวภาพ คือ เมื่อ เกิดขึ้นและ ดำ เนินไปแล้ว ความเสียหายและความสูญเสียที่เกิดขึ้นสามารถดำ รงอยู่ต่อไป และอาจเพิ่มขึ้น ถึงแม้ว่าได้จัดการกับต้นตอของปัญหาได้แล้วก็ตาม ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน ส่งผลกระทบอย่างไร
แนวทางการจัดการทรัพยากร 1.การกำ หนดนโยบาย แผนกฎหมาย และงบประมาณ สำ หรับการบริหาร จัดการ ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น 2.การบริหารจัดการชนิดพันธุ์ต่างถิ่น 3.การเฝ้าระวังและติดตามชนิดพันธุ์ต่างถิ่น 4.การสนับสนุนการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับชนิดพันธุ์ต่างถิ่น 5.การเผยแพร่สร้างความตระหนัก และให้ความรู้เรื่องของชนิดพันธุ์ต่าถิ่น
บัวตอง (ชื่อวิทยาศาสตร์:Tithonia diversifolia(Hemsl.) A.Gray.) เป็นพืชพื้นเมืองของประเทศเม็กซิโกเป็นไม้ดอกมีอายุยืนยาวหลายปีสามารถสูงได้ ถึง 5 เมตร ออกดอกเป็นช่อเดียว บริเวณปลายกิ่ง มีสีเหลืองคล้ายดอกทานตะวัน แต่มีขนาดเล็กกว่า ดอกวงนอกเป็นหมันกลีบเรียวมีประมาณ 12–14 กลีบ ดอกวงในสีเหลืองส้มเป็นดอกสมบูรณ์เพศใบของบัวตองเป็นใบเดี่ยว รูปไข่หรือ แกมขอบขนาน มีขนขึ้นเล็กน้อยประปราย บริเวณปลายใบเว้า มีขนขึ้นเล็กน้อย ประปราย ปลายใบเว้าลึก3–5แฉก ชอบขึ้นในพื้นที่ที่มีอากาศเย็นจะออกดอก สวยงามที่สุดบนยอดดอยที่สูงกว่า 800 เมตรขึ้นไป โดยจะออกดอกในช่วงระหว่าง เดือนพฤศจิกายนถึงต้นเดือนธันวาคมเท่านั้น ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ดใน ประเทศไทย บัวตองมิใช่พืชพื้นเมือง แต่มีสถานที่ที่มีดอกบัวตองขึ้นอย่าง งดงามกว้างขวางเป็นทุ่งและมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักโดยทั่วไป คือ ดอยแม่อูคอ อำ เภอขุนยวมจังหวัดแม่ฮ่องสอน มีที่มาจากการที่บาทหลวง ชาวเม็กซิโกผู้หนึ่งนำ มาปลูกและต้องใช้เวลาหลายปีกว่าที่จะกลายมาเป็นทุ่งบัวตองอย่างในปัจจุบันและ ถือเป็นดอกไม้ประจำ จังหวัดแม่ฮ่องสอน ตัวอย่างชนิดพันธุ์
สาบหมาหรือพาพั้งดำ ในภาษาไทยใหญ่ ชื่อวิทยาศาสตร์: Ageratina adenophora เป็นพืชล้มลุกในวงศ์ Asteraceae ชื่อสามัญที่รู้จักกันทั่วไปคือ eupatory, sticky snakeroot, crofton weed, และ Mexican devil ลำ ต้นสีม่วงแดง ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม แผ่นใบรูปไข่ หรือ รูปสามเหลี่ยมขอบใบหยัก ปลายแหลม ดอกเป็นช่อกลม ดอกย่อยสีขาว อัดแน่นเป็นกระจุกกลม ผลแห้ง มีขนสีขาวจำ นวนมาก ชาวไทใหญ่ใช้ใบ ขยี้ห้ามเลือดรากต้มรักษาโรคกระเพาะสาบหมาเป็นพืชที่มีฤทธิ์อัลลีโลพาทีชัดเจน สารสกัด ด้วยมทานอลจากใบยับยั้งการงอกและการเจริญของไมยราบเครือ ข้าวน้ำ รู โสนขนผักโขมหนาม ผักโขมหัดถั่วผี หญ้าปากควาย หงอนไก่ป่า กะหล่ำ ปลี คะน้า และข้าวพันธุ์ สารสกัดด้วยเมทานอลจากส่วนเหนือดินยับยั้งการเจริญของผักโขม หนาม ปืนนกไส้ กระดุมใบใหญ่ หงอนไก่ป่าหญ้าขจรจบ โสนขนและหญ้าปากควาย ตัวอย่างชนิดพันธุ์
รายชื่อผู้จัดทำ นส.ธนัชชา สุพรรณพงษ์ เลขที่ 19 ม.6/5 นส.สิริเพ็ญ มณีกาญจน์ เลขที่ 21 ม.6/5 นส.สุนิตรา บุญวิโรจน์ เลขที่ 22 ม.6/5 นส.จารุวรรณ์ สารคณา เลขที่ 23 ม.6/5 นาย ชิติพัทธ์ สุขาเขิน เลขที่ 27 ม.6/5 นส.เนตนพา บุญยู่ฮง เลขที่ 33 ม.6/5