Tonsillitis

ตอ่ มทอนซิลอกั เสบ
(Tonsillitis)

สารบัญ

ความหมาย
ระดับของตอ่ มทอนซลิ อกั เสบ
การรักษาแบบประคบั ประคอง
การรักษาโดยการผ่าตดั (Tonsillectomy)
การปอ้ งกนั การเกดิ ต่อมทอนซลิ อักเสบ
ภาวะแทรกซ้อนของตอ่ มทอนซลิ อกั เสบ
อา้ งอิง

ทอนซลิ อกั เสบ (Tonsillitis) คอื การ
อกั เสบของตอ่ มทอนซิล เกิดจากการตดิ เชอ้ื
แบคทเี รีย หรือไวรสั ทาใหม้ อี าการบวม
แดง เจ็บคอ กลนื ลาบาก มีไข้ เสียงเปลย่ี น
และมีกล่นิ ปาก



ระดับของทอนซลิ อกั เสบ
Grade 1

Tonsils hidden within tonsil pillars

Grade 2
Tonsils extending to the pillars

ระดบั ของทอนซิลอกั เสบ
Grade 3

Tonsils are beyond the pillars

Grade 4
Tonsils extend to the midline

การรักษาแบบประคับประคอง

1. การรกั ษาตามอาการ
- กรณีมไี ข้ใหเ้ ช็ดตัวลดไข้ หรือพจิ ารณาให้ยาลดไข้
- บรรเทาอาการเจบ็ คอ โดยการจบิ นา้ อุน่ ดแู ลร่างกายให้อบอุ่น พักผอ่ น

2. การใหย้ าต้านจุลชีพ
- กรณเี กดิ จากเช้อื ไวรสั จะรกั ษาประคับประคองตามอาการเทา่ นนั้ จะหายไดเ้ องใน 2-3 วนั
- กรณเี กดิ จากเช้อื แบคทเี รยี ควรไดร้ ับยาปฏชิ วี นะเปน็ เวลา 10 วนั โดย amoxicillin หรือ

penicillin เปน็ first line drug

การรักษาโดยการผ่าตดั
(Tonsillectomy)

ต่อมทอนซิลอกั เสบเรื้อรังท่รี กั ษาด้วยยาไม่ไดผ้ ล หรือเกิดการอักเสบปีละหลายครัง้ (3-4
ครั้ง/ปี) ทาใหม้ ีคุณภาพชีวติ แย่ลง เชน่ ขาดเรยี นบอ่ ย

เม่อื ตอ่ มทอนซิลโตมากๆ ทาให้เกิดการอดุ ก้นั ทางเดนิ หายใจ นอนกรน หรือภาวะหยุด
หายใจขณะหลับ

แพทยส์ งสยั วา่ อาจเปน็ มะเรง็ ของตอ่ มทอนซลิ โดยตรง หรือมะเรง็ ทีต่ ่อมน้าเหลืองบริเวณ
คอ แลว้ หาตาแหนง่ ตน้ เหตไุ ม่เจอ

การผ่าตัดเป็นการกาจดั ไมใ่ หต้ ดิ เชือ้ บ่อย ชว่ ยทางเดินหายใจ
โลง่ ซ่งึ มกั จะเปน็ ต่อมท่ไี มไ่ ด้ใชง้ านแลว้ จงึ ไมม่ ขี ้อเสียเมอ่ื ผ่าตดั
ตามข้อบ่งช้ี และไม่ไดท้ าใหภ้ ูมคิ ุม้ กันบกพร่อง

การดแู ลตนเองภายหลังการผา่ ตดั

แผลจะหายเองใน 7-14 วนั อาจมเี จบ็ คอ กลืนอาหาร
หรอื นา้ ลายลาบาก อาจมีนา้ ลายปนเลอื ด ออกมาได้
เลก็ นอ้ ย

อาจมีไข้ อาการบวม ตดิ ขัดบรเิ วณคอ เสียงเปลย่ี น ซึ่ง
จะหายไปใน 7 วนั

นอนศรี ษะสงู ในชว่ ง 1-2 วันแรกหลงั ผา่ ตัด อมและ
ประคบนา้ แขง็ บอ่ ยๆในช่วง 1 สปั ดาหแ์ รก เพื่อลดบวม

รับประทานยาให้ครบตามทแ่ี พทย์ส่ัง และสามารถ
รับประทานยาแกป้ วดไดใ้ นกรณีจาเป็น

หลกี เลย่ี งการขากเสมหะแรงๆ ลว้ งคอ แปรงฟันลึก
ออกแรงมาก เพราะอาจทาใหม้ เี ลอื ดออกจากแผลได้

ควรรับประทานอาหารอ่อน เหลว เยน็ หรือไอศกรมี
หลีกเลี่ยงอาหารรสจดั

กล้ัวคอทาความสะอาดบอ่ ยๆด้วยนา้ เกลือ และแปรง
ฟนั ทุกครงั้ หลังรบั ประทานอาหาร

การปอ้ งกนั การเกิดต่อมทอนซลิ อักเสบ

เชอ้ื สามารถแพร่กระจายได้งา่ ย การปอ้ งกันที่ดี
ทีส่ ุด คอื การรกั ษาสุขอนามัย และเน่อื งจากโรคมกั พบใน
เด็ก ผปู้ กครองอาจสอนลูกใหป้ ้องกนั จากการตดิ เชอ้ื และ
แพร่เชอื้ ได้ ดงั นี้

หลกี เลย่ี งการรับประทานอาหารร่วมจานหรือดม่ื น้าร่วมแกว้ กบั ผอู้ นื่ ท่อี าจมกี าร
สัมผสั น้าลายของอกี ฝา่ ย

หมั่นลา้ งมือใหส้ ะอาด โดยเฉพาะหลงั เข้าห้องน้าและก่อนรบั ประทานอาหาร

เปลีย่ นแปรงสีฟนั ที่ใช้หลังจากป่วยเปน็ ทอนซลิ อกั เสบ

รับประทานอาหารท่ีมีประโยชน์

สอนใหล้ ูกไอหรอื จามโดยใช้กระดาษทชิ ชู่ปิดปาก และล้างมอื ใหส้ ะอาดหลังไอหรือจาม
หลีกเลย่ี งการสัมผสั หรือคลกุ คลีกบั ผ้ปู ว่ ยทีเ่ ป็นต่อมทอนซิลอกั เสบ

พกั ผ่อนให้เพียงพอ อย่างนอ้ ยวันละ 8 ชัว่ โมง

ออกกาลงั กายอยา่ งสมา่ เสมอ เพือ่ ใหส้ ขุ ภาพแขง็ แรง มีภูมิต้านทานโรคที่ดี

ภาวะแทรกซ้อนของต่อมทอนซลิ อกั เสบ

01 จากการลกุ ลามของเชื้อไปยังบรเิ วณ
ใกล้เคยี ง เชน่ หชู ้ันกลางอักเสบ

จากปฏกิ ริ ิยาอมิ มนู ทาให้เกดิ การอกั เสบของ 02
อวัยวะอ่ืนๆ เช่น AGN , rheumatic fever

อา้ งอิง

คณาจารย์ภาควชิ าการพยาบาลกมุ ารเวชศาสตร์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยมหิดล. (2561). การพยาบาลผ้ปู ่วยเด็กทม่ี ีปญั หาระบบ
หายใจ. นนทบุร:ี บริษัท สหมติ รพรนิ ต้งิ แอนดพ์ บั ลิชชิง่ จากดั .

นางสาวนิตยา ใจจุลละ. (2553). การพยาบาลผปู้ ว่ ยท่ีไดร้ บั ยาระงับความร้สู กึ เพือ่ ผ่าตดั ตอ่ มทอนซลิ . สบื ค้น 11 มถิ นุ ายน 2563,
จาก www.msdbangkok.go.th/download%.

นายแพทย์ปวีณ เพชรรกั ษ์. (2563). ทอนซิลอกั เสบ(Tonsillitis). สืบคน้ 11 มิถนุ ายน 2563, จากtheworldmedicalcenter.com/th/new.
รศ.นพ.ปารยะ อาศนะเสน. (2560). การผา่ ตดต่อมทอนซิล. คลนิ ิก. 33(1). 1277-1281. สืบคน้ 11 มิถุนายน 2563, จาก

https://www.rcot.org/pdf/Vi-44tonsillectomy.pdf.
รศ.นพ.ปารยะ อาศนะเสน. (2560). เจ็บคอจงั ทอนซิลอักเสบ. สบื ค้น 11 มถิ นุ ายน 2563, จาก http://si.mahidol.ac.th/sidoctor.

จัดทาโดย
นพร. จริ นันท์ ศรกี าพล ช้นั ปที ่ี 3 เลขที่ 13
นพร. พิชชาภา สุขสมพร ช้ันปีที่ 3 เลขที่ 53

วทิ ยาลัยพยาบาลกองทัพเรือ ศูนยว์ ิทยาการ กรมแพทยห์ ารเรอื

THANK YOU