ขนมโบราณดอยเต่า ข้าวต้มมัด

ขนม"โขบ้ารวาตณ้มดมัอดย" เต่า

โรงเรียนดอยเต่าวิทยาคม

ก

คำนิยม

ขนมโบราณดอยเต่า เป็นขนมที่เล่าเรื่องราวความเป็น
มาวัฒนธรรมของอำเภอดอยเต่า ในด้านอาหาร ขนม มีการ
สืบทอดมาตั้งแต่สมัยปู่ย่า ตายาย และบรรพบุรุษในสมัย
โบราณมีจุดเด่น เป็นเอกลักษณ์เฉพาะและมีคุณค่าใน
ตนเอง ในเรื่องรสชาติ กรรมวิธีในการทำ ความเชื่อการใช้
วัตถุดิบ และวัสดุอุปกรณ์ที่มีอยู่ในท้องถิ่น และเชื่อมโยงกับ
ประเพณีต่างๆหนังสืออ่านเพิ่มเติมขนมโบราณดอยเต่า
ฉบับนี้เป็นนวัตกรรมหนึ่งที่จะให้ผู้เรียนได้สืบค้นเรื่องราว
ต่างๆของ ขนมโบราณดอยเต่าและสืบทอด ฝึกปฏิบัติการ
ทำขนมโบราณดอยเต่า ซึ่งนับวันจะเลือนหายไป ถือว่า ผู้
จัดทำหนังสือเล่มนี้ได้ทำคุณประโยชน์ต่อชาวอำเภอดอยเต่า
เพื่อท้องถิ่น และเพื่อประเทศชาติอย่างแท้จริงจึงเป็น
หนังสือที่มีคุณค่าที่จะมีไว้เพื่อการศึกษา ค้นคว้า ต่อไป

พิเศษ ว่าที่ร้อยตรีหญิงเอื้อมพร หาญ
สนามยุทธ

ตำแหน่งครู วิทยฐานะ ชำนาญการ

1 มีนาคม2565

ข

คำนำ

โครงงาน เรื่อง การทำขนมโบราณข้าวต้มมัด

จกัดารทเำรีขยึ้นนตรู้วาิมชากิกจากรรงรามนกอาารชีเพรียนรกะาดรับสชอั้นนมโัคธรยงมงศาึนกกษลาุ่ปมีทสี่4าร/ะ5
โรงเรียนดอยเต่าวิทยาคม โดยมีวัตถุประสงค์จะนำความรู้
จากการศึกษาขนมโบราณข้าวต้มมัด มาใช้บูรณาการความรู้
ทเีร่ืไ่อด้งในที่วสิชมาากชิากรใงนารนะอดัาบชีชัพ้นมเัทธคยโมนศโึลกยษีแาลปีะทีศ่ิ4ป/ะ5จสัดนทใจำโครงเงพืา่นอ
เป็นการศึกษาค้นคว้า และเผยแพร่เรื่องที่สนใจในเรื่องขนม
โบราณข้าวต้มมัดดอยเต่า

หวังเป็นอย่างยิ่งว่าโครงงานนี้จะดป็นประโยชน์อย่าง
ยิ่งในการที่จะทำให้ผู้ที่สนใจศึกษาในเรื่องขนมโบราณข้าวต้ม
มัดดอยเต่า ได้รับความรู้ตามสมควร

นักเรียน2ชัม้นีนมัาธคยมมศ2ึ5ก6ษ5าปีที่4/5

สารบัญ ค
เรื่อง

หน้า
คำนำ
สารบัญ ก
คำนิยม ข
วัสดุ/อุปกรณ์ ค
ขั้นตอนการทำ 1
ที่มาเรื่องราวขนมข้าวต้มมัด 2
3
หลักการแปรรูปขนมข้าวต้มมัด 4
5
ภูมิปัญญาท้องถิ่น 6
7
ความคิดเห็นผู้ชิม 8-14
เอกสารอ้างอิง

ผู้จัดทำ

1

วัสดุ/อุปกรณ์ การทำข้าวต้มมัด

3421....ขตใก้บาอ
ลวต้
ก
วสอย
างนร้ำว้า

2

ขั้นตอนการทำ

1.เตรียมใบตอง กล้วยน้ำว้าและส่วนผสม
ในการทำข้าวต้มมัดให้ครบ

2. นำกล้วยน้ำว้าที่เตรียมไว้ทำไส้ข้าวต้ม
มัดประกบด้วยข้าวเหนียวและห่อด้วย
ใบตองอีกชั้นหนึ่ง

3. พอห่อเสร็จให้นำข้าวต้มมัด ทั้ง 5 กลีบ
มาประกบกันเป็นคู่แล้วมัดด้วยตอกที่ทำ

จากไม้ไผ่

ซึ4้ง. ใหเ้มหื่อมหด่อรเสอรป็จรจะึมงนาณำข้า3ว0ต้-ม4ม0ัดนใสา่ทลี งจใานก
นั้นเป็นอันเสร็จขั้นตอนการทำ

3
ที่มาเรื่องราวขนมข้าวต้มมัด

ตามตำนานพุทธกาล เล่ากันมาว่าสมเด็จพระ
เสนัืม่อมงาจสัามกพหุทลังธจเจา้ากทปรรงะปสูรติาพรถระนอางจคะ์สไดน้ อ7งวคันุณก็พระมารดา
ดสิุ้นสิพตรฉะชะนนั้นม์ใแนลพะรไดร้ษไปาเทกี่ิด7เหป็ลนังเทจพากบุตตรรัสอรูยู้พ่ในระสพวุทรรธคอ์ชงั้นค์
จึงเสด็จขึ้นไปจำพรรษาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เทศนา
พวันรแะอรภมิธ1รคร่มำ ปเิดฎือกนโป1ร1 ดจึพงุเทสธด็มจาลรงดจาาอกยูส่พวรรรรษค์าชัห้นนึ่ง ถึง
ดาวดึงส์มาประทับที่เมืองสังกัสสะ ประชาชนพากันไป
เฝ้าพระพุทธองค์เพื่อทำบุญตักบาตรอย่างหนาแน่น
ทำให้มีผู้ที่ไม่สามารถเข้าไปใส่บาตรได้ จึงได้ทำข้าวต้ม
ลูกโยนขึ้นและใช้วิธีโยนไปใส่บาตรพระพุทธเจ้า และเล่า
กันอีกว่าก่อนโยนชาวเมืองก็จะอธิษฐานให้ข้าวต้มหล่น
ลงไปในบาตร ไม่ให้ไปโดนองค์พระพุทธเจ้า ข้าวต้มมัด
เป็นหนึ่งในขนมไทย ที่น้อยคนนักจะบอกว่าไม่รู้จัก
เนื่องจากเป็นขนมที่มีประโยชน์ และมีคุณค่าทางอาหาร
สามารถหาวัตถุดิบในการทำได้ง่ายในท้องถิ่น นอกจาก
นี้ยังเป็นขนมที่นำข้าวซึ่งเป็นอาหารหลักของคนไทยนำ
มาประยุกต์ ปรุงแต่งเป็นขนมหวาน จึงถือได้ว่าข้าวต้ม
มัดเป็นหนึ่งในภูมิปัญญาท้องถิ่นของบรรพบุรุษไทย

4

หลักการแปรรูปขนมข้าวต้มมัด

1. การป้องกันหรือยืดเวลาการย่อยสลายอาหารที่เกิดจาก
จุลินทรีย์
การถนอมและแปรรูปอาหารมีจุดประสงค์ที่สาคัญคือ
ต้องการที่จะเก็บรักษาอาหารไว้ ให้นานที่สุด โดยไม่เน่าเสีย
2. การป้องกันหรือยืดเวลาการสลายตัวที่เกิดขึ้นเอง
ของอาหาร
อาหารจะเกิดการสลายตัวเองตามธรรมชาติที่เรียกว่า
ปฏิกิริยาออโตไลซิส (autolysis) ซึ่งเราสามารถป้องกัน
หรือยืดเวลาการสลายตัวได้โดยการยับยั้งหรือทาลายการ
ทางานของเอนไซม์ที่มีใน อาหารนั้น
3. ป้องกันความเสียหายของอาหารทางกายภาพ
ความเสียหายทางกายภาพของอาหารเช่น การเกิดรอยช้า
การฉีกขาดของเซลล์ ซึ่งมี สาเหตุจากการแปรรูป ขนส่ง
อาหารที่ไม่เหมาะสม รวมทั้งการเข้าทาลายของแมลงและ
สัตว์ ทาให้อาหาร มีลักษณะไม่น่าบริโภคและจุลินทรีย์ปน
เปื้ อนได้ง่ายและทาให้อาหารเกิดการเน่าเสียได้เร็วขึ้น จึง
ควร ป้องกันความเสียหายดังกล่าวด้วยการปฏิบัติและเก็บ
รักษาอาหารอย่างถูกวิธ

5

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

ข้าวต้มมัดอีกชนิดหนึ่งเรียก ข้าวต้มลูกโยน
เป็นขนมที่ใช้ในเทศกาลออกพรรษา ห่อด้วยใบ
พ้อหรือยอดมะพร้าวเป็นรูปรี ข้างในเป็นข้าว
เหนียวผสมถั่วดำไม่มีไส้ ผูกเข้าด้วยกันเป็น
พวงแล้วนำไปต้ม ส่วน ข้าวต้มมัดไต้ เป็น
ข้าวต้มที่ห่อแล้วมัดให้มีลักษณะเหมือนไต้ที่ใช้
จุดไฟ ไส้เป็นถั่วทองโขลกกับรากผักชี
กระเทียมพริกไทย ใส่หมู มันหมู ปรุงรสด้วย
เกลือ น้ำ น้ำตาลทราย ห่อด้วยใบตองเป็นแท่ง
มัดเป็นเปลาะ 4-5 เปลาะ แล้วนำไปต้ม บาง
ท้องที่ใช้เป็ นขนมไหว้เจ้าในเทศกาลตรุษจีน
และสารทจีนด้วย
ในปี พ.ศ. 2557 กรมส่งเสริมวัฒนธรรม
(สวธ.) ในสังกัดกระทรวงวัฒนธรรม ได้ขึ้น
ทะเบียนข้าวต้มมัดให้เป็ นมรดกทาง
วัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ ในสาขาความรู้และ
แนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล เพื่อ
ป้ องกันมิให้สูญหาย พร้อมกับมรดกทาง
วัฒนธรรมอย่างอื่น

ผู้สอนอุ้ยนิ้ว

6

ความคิดเห็นผู้ชิม

อร่อย
ใส้เยอะ
ข้าวนุ่มไม่เเข็ง
ได้เยอะ
ไม่หวานมาก

7

เอกสารอ้างอิง

HTTPS://WWW.M-CULTURE.GO.TH/SISAKET/EWT_NEWS.PHP?NID=964&FILENAME=INDEX

8

จัดทำโดย

ชื่อ-นามสกุล นายศตวรรษ หาดขุดทด
ทำหน้าที่ ถ่ายรูปและอัดคล
ิปวีดีโอ
ชื่อเรื่อง
แผนกวิชา ขนมโบราณดอเต่าข้าวต้มมัด
ประวัติส่วนตัว กีฬาสู่อาชีพ
3บ้0านมเิลถุขนทาี่ย1น902ม54.180
ต.โปงทุ่ง อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่

9

จัดทำโดย

ชื่อ-นามสกุล นายจรัต เงินต๊ะ

ทำหน้าที่ การนำเสนอ

ชื่อเรื่อง
แผนกวิชา ขนมโบราณดอเต่าข้าวต้มมัด
ประวัติส่วนตัว
กีฬาสู่อาชีพ

5บ้ากนุมเลภขาพทีั่น6ธ6์ 2/15ม48.
8 ต.โปงทุ่ง อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่

10

จัดทำโดย

ชื่อ-นามสกุล นายวรานนท์ อิ่นปัน
ทำหน้าที่ เตรียมอุปกรณ์ต่างๆในการทำข้าวต้มมัด

ชื่อเรื่อง

ขนมโบราณดอเต่าข้าวต้มมัด

แผนกวิชา กีฬาสู่อาชีพ

ประวัติส่วนตัว 2บ้1านพเฤลษขาทีค่ 1ม5025ม4.88
ต.โปงทุ่ง อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่

11

จัดทำโดย

ชื่อ-นามสกุล นายธนกาญจน์ อุ่นเรือน

ทำหน้าที่ การนำเสนอ

ชื่อเรื่อง ขนมโบราณดอเต่าข้าวต้มมัด
แผนกวิชา กีฬาสู่อาชีพ
ประวัติส่วนตัว 1บ9้ามนิถเลุนขาทยี่ น142/654ม7.
6 ต. ดอยเต่า อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่

13

จัดทำโดย

ชื่อ-นามสกุล นางสาวศิริกัญญาณัฐ ไชยวงศ์
ทำหน้าที่ ทำขนมข้าวต้มมัดกับ
ผู้สอน
ชื่อเรื่อง ขนมโบราณดอเต่าข้าวต้มมัด

แผนกวิชา กีฬาสู่อาชีพ

ประวัติส่วนตัว 1บ8้านสิงเลหขาทคี่ม7625ม4.28ต.บ้านแอ่น อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่

14

จัดทำโดย

ชื่อ-นามสกุล นางสาววิชญาดา ปู่จ่อ
ทำหน้าที่ ทำขนมกับผู้สอนแล
ะทำ=YHOหนังสือใน CANVA
ชื่อเรื่อง ขนมโบราณดอเต่าข้าวต้มมัด

แผนกวิชา กีฬาสู่อาชีพ
3บ้0านกเลรกขทฏี่า1ค4ม1 ม2.554
ต8.บงตัน อ.ดอยเต่า จ.เชียงใหม่
ประวัติส่วนตัว

โรงเรียนดอยเต่าวิทยาคม