เอกสารประกอบการสอน_428-283

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎีการพัฒนาสงั คม ดร.ธันยากร ตดุ เกอื้

1. การลดการพึ่งพาจากการนำเข<าสินค<าและบริการที่จำเปÇน
ทั้งอาหาร น้ำมัน อุปกรณ7 การลงทุน และลดการพึ่งพาผู<เชี่ยวชาญ
จากตาw งประเทศ

2. เปลี่ยนแปลงรูปแบบการบริโภค และเพื่อความสามารถ
ในการผลิต

3. การกระจายรายได<ในรูปแบบของการกำหนดนโยบาย
โดยใช<นโยบายด<านภาษี นโยบายด<านราคา การจูงใจ การปfนสwวน
ในการจดั การเพอื่ ใหเ< กดิ การกระจายรายได<อยาw งความเทาw เทยี มกัน

4. ใช<นโยบายควบคุมและการเปÇนเจ<าของทรัพยากรธรรมชาติ
และมีการตwอรองเจรจากบั บรรษทั ขา< มชาติ

5. ลดการพึ่งพาทางด<านวัฒนธรรมที่เคยมีตwอประเทศ
มหาอำนาจ

6. เน<นให<ความสำคัญกับการศึกษาเพราะการศึกษานำไปสูw

การพงึ่ พาตนเองได<
7. เน<นการปฏิรูประเบียบทางสังคมให<มีความยุติธรรม

มากกวาw การเจริญเติบโตทางด<านเศรษฐกจิ (สุมติ ร สวุ รรณ, 2554)

47

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎกี ารพัฒนาสงั คม ดร.ธันยากร ตดุ เก้อื

4. ทฤษฎีระบบโลก (World System Theory)
ทฤษฎีระบบโลกเป็นทฤษฎีการพัฒนาสมัยใหม่ ในบทน้ี

ได้รวบรวมเพื่อเป็นฐานคิดสู่การประยุกต์ใช้เพื่อเข้าใจปรากฏการณ์
ทางสังคมในมิติต่าง ๆ เพื่อนําองค์ความรู้ไปสู่การพัฒนาสังคมทุกมิติ
ซึ่งมีเน้อื หาและรายละเอยี ด ดังน้ี

Immanuel Wallerstein (1930-2019) นักสังคมศาสตร์
ชาวสหรัฐอเมริกาได้เสนอแนวคิดเกี่ยวกับระบบโลกในมิติ
ของเศรษฐกิจโลกเพื่ออธิบายความลื่นไหลของปรากฏการณ์
ที่เกิดขึ้นในยุคปัจจุบันที่ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยทฤษฎี
ความทันสมัย (Modernization Theory) หรือทฤษฎีการพึ่งพา
(Dependency Theory) ทั้งนี้ Wallerstein เชื่อว่าศาสตร์ต่าง ๆ
ไม่สามารถแยกเพื่อวิเคราะห์ตามสาขาวิชาในยุคปัจจุบันแต่
จําเป็นต้องอาศัยการบูรณาการศาสตร์เพื่อเชื่อมโยงองค์ความรู้
สู่การประยุกต์ใช้กับสถานการณ์ต่าง ๆ ภายใต้ระบบโลกท่ีเป็น
หน่วยนับของการวิเคราะห์เพียงหนึ่งเดียวที่ไม่สามารถแยกสังคม

นิยมหรอื ทนุ นิยม หรือประเทศทพ่ี ัฒนา รวมถงึ ประเทศกาํ ลงั พัฒนา
ทง้ั น้ีตามทฤษฎีระบบโลก (World System Theory) สามารถ

อธิบายถึงกลไกของการเกิดระบบการแลกเปลี่ยนภายใต้
สถานการณ์ทข่ี าดซงึ่ ความเปน็ ธรรม

48

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎกี ารพัฒนาสังคม ดร.ธันยากร ตดุ เก้อื

ได้แก่ 1) รัฐศูนย์กลาง มีความเข้มแข็งทางด้านการทหารเพื่อรักษา
ไว้ซึ่งผลประโยชน์ของตนเอง เช่น รัฐที่เข้มแข็งกว่ามีการซ้อมอาวุธ
รบในบริเวณชายแดนใกล้รัฐบริวาร 2) การเลือกผู้นําที่เข้มแข็ง
โดยมีเป้าหมายเพื่อสามารถทํางานและขับเคลื่อนระบบทุนนิยมและ
ขยายวงของการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง อีกทั้งเพื่อสะท้อนให้เห็นถึง

การแก้ปัญหาภายใต้ระบบทุนนิยมที่มีประสิทธิภาพ และ 3) ลัทธิ
จักรวรรดินิยม ภายใต้เสถียรภาพของรัฐศูนย์กลางที่เข้มแข็ง
ซึ่งมีอิทธิพลเหนือรัฐบริวารในทุกมิติของการพัฒนาทั้งด้านเศรษฐกิจ
ด้านสังคม และด้านการเมืองจากรัฐศูนย์กลาง (สุมิตร สุวรรณ,
2554)

49

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎีการพัฒนาสงั คม ดร.ธนั ยากร ตดุ เก้ือ

5. ทฤษฎีโลกาภิวัตนL (Globalization Theory)
ทฤษฎีโลกาภิวัตน7เปÇนหนึ่งทฤษฎีการพัฒนาสมัยใหมw ในบทนี้

ได<รวบรวมเพื่อเปÇนฐานคิดสูwการประยุกต7ใช<เพื่อเข<าใจปรากฏการณ7
ทางสังคมในมิติตwาง ๆ เพื่อนำองค7ความรู<ไปสูwการพัฒนาสังคมทุกมิติ
ซงึ่ มีเนือ้ หาและรายละเอยี ด ดังน้ี

โลกาภิวัตน7เปÇนคำที่ยากสำหรับการอธิบายถึงแกwนแท<ของ
ความหมาย เนื่องจากเปÇนคำท้ังสามารถสะท<อนได<ในหลากหลายมิติ
ทั้งความเปÇนหนึ่งเดียวของสังคม ซึ่งมีความพยายามในการอธิบาย
ถึงกระบวนการที่สwงตwอการเปÇนโลกนิยมทั้งในมิติเศรษฐกิจ สังคม
การเมือง เทคโนโลยี วัฒนธรรม รวมถึงมีลักษณะของความเปÇน
โลกนิยม ไร<ขอบเขต

นอกจากนี้โลกาภิวัตน7ยังสะท<อนให<เห็นถึงบทบาทสำคัญของ
รัฐที่ไมwสามารถแยกโครงสร<างอำนาจกับความสัมพันธ7ระหวwางรัฐ

สwงผลทำให<รัฐมหาอำนาจยังคงมีบทบาทในการกำหนดทิศทางของ
โลกาภิวัตน7 นอกจากนี้ยังมีการแพรwขยายอยwางเห็นได<ชัดจาก
ปรากฏการณ7บรรษัทข<ามชาติที่มีอิทธิพลในมิติของการลงทุน

รวมถึงมิติที่มาของการกwอการร<ายจากเชื้อชาติ การค<ายาเสพติด

และความเชื่อที่แตกตwางกัน นอกจากนี้มิติการเมืองและเศรษฐกิจ
ภายใต<สังคมโลกาภิวัตน7ยังมีบทบาทในการสร<างความรwวมมือ

ระหวwางประเทศในรูปแบบของการทำสนธิสัญญา รวมถึงเปÇนจุด

50

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎีการพัฒนาสังคม ดร.ธันยากร ตดุ เกอ้ื

กwอเกิดของแนวคิดการพัฒนาที่ยั่งยืนภายใต<แนวคิดเสรีนิยม
ซึ่งไมwอาจเห็นภาพสะท<อนได<ดีมากนัก รวมถึงในมิติของการขยายตัว
ทางด<านสังคมและวัฒนธรรมสามารถสังเกตได<จากความก<าวหน<า
ของเทคโนโลยีที่มีการเติบโตอยwางรวดเร็วจนเห็นได<ถึงการครอบงำ
ทางสังคมและวัฒนธรรมและการเปลี่ยนแปลงที่สามารถเกิดขึ้นได<
อยwางรวดเร็ว (พิศาล มุกดารัศมี และคณะ, 2561) นอกจากน้ี
แนวคิดทฤษฎีโลกาภิวัตน7 สามารถแบwงออกเปÇน 2 กลุwม โดยมี
รายละเอยี ด ดงั นี้

1) กลุwมทีส่ นบั สนนุ
โดย Robert Gilpin สนุบสนุนโลกาภิวัตน7และไมwคิดวwาเปÇน
ข<อจำกัดใด ๆ ของรัฐ แตwยังคงเอื้อประโยชน7ตwอการพัฒนาประเทศ
ในมิติของเศรษฐกิจที่มีเสรีภาพในการกู<ยืมเงินจากสถาบันการเงิน
ทั่วโลกเพื่อนำไปสูwการพัฒนาประเทศได< ประกอบกับ Duane

Swank ที่สรุปไว<วwาการเคลื่อนไหวของระบบทุนระหวwางประเทศ
สามารถเปñดระบบเศรษฐกิจที่ไมwมีผลตwอการจัดสวัสดิการของรัฐ
ทลี่ ดลง

2) กลมุw ทีต่ wอต<าน

โดยเปñดมุมองในมิติของการรัฐขาดอำนาจในการควบคุม
กำกับมิติเศรษฐกิจภายในประเทศที่ลดลงจากเดิมจนสามารถ

เดินทางสูwความสิ้นสุดของรัฐชาติ โดย Susan Strange ได<ให<ทัศนะ

51

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎกี ารพัฒนาสงั คม ดร.ธันยากร ตดุ เกอ้ื

เกี่ยวกับบทบาทของบรรษัทข<ามชาติมีทรงอิทธิพลนำไปสูw
การยึดครองอำนาจในการควบคุมและครอบงำรัฐจนนำไปสwู
ความล<มเหลวตwออำนาจแหwงรัฐ อีกทั้งนี้ Leslie Sklair ที่กลwาวถึง
บรรษัทข<ามชาติยังคงเปÇนสwวนหนึ่งของระบบนายทุนที่มีอิทธิพล
สำคัญตwอการกำหนดนโยบายหรือควบคุมพฤติกรรมของคน
ผwานเทคโนโลยี (ธโสธร ต<ูทองคำ และคณะ, 2561)

52

เอกสารประกอบการสอน รายวชิ า 428-283 ทฤษฎีการพัฒนาสังคม ดร.ธันยากร ตุดเกื้อ

เอกสารอา้ งอิง

ธโสธร ตู้ทองคํา, ธนศักดิ์ สายจําปา, ณัชชาภัทร อมรกุล, ชัยวัฒน์
ม่านศรีสุข, วสันต์ เหลืองประภัสร์, วรวลัญช์ โรจนพล, วิชุดา
สาธิตพร, สติธร ธนานิธิโชติ, กุลลินี มุทธากลิน, ธีระ นุชเปี่ยม

, ชาญวิทย์ ทระเทพ, ทวิดา กมลเวชช, นิตยา โพธิ์นอก, ษัษฐ
รัมย์ ธรรมบุษดี, อนรรฆ พิทักษ์ธานิน, มานิตา หนูสวัสดิ์ และ
กิตติ์ธนทัต เลอวงศ์รัตน์. (2561). เอกสารการสอนชุดวิชา
นโยบายสาธารณะในบริบทโลก. นนทบุรี : สํานักพิมพ์
มหาวทิ ยาลยั สุโขทยั ธรรมาธริ าช.
พิศาล มุกดารัศม,ี พิศาล มกุ ดารัศมี, พุทธพล มงคลวรวรรณ, บฆู อรี
ยหี มะ, ศภุ ชยั ยาวะประภาษ, ปิยากร หวงั มหาพร, สตธิ ร ธนา
นิธิโชติ, จุมพล หนิมพานิช, ยุทธพร อิสรชัย, พรรณทิพย์ ศิริ
วรรษบุศย์, โอฬาร ถิ่นบางเตียว, วรารัก เฉลิมพันธุศักด์ิ, กฤ
ติธี ศรีเกตุ, ปิยะพงษ์ บุษบงก์, นิยตา โพธิ์นอก, กําจร หลุยยะ

พงศ์, ชาตรี ประกิตนนทการ และ ถนอม ชาภักดี. (2561).
ประมวลสาระชุดวิชาการวิเคราะห์การเมือง. นนทบุรี :
สํานกั พมิ พ์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

53

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎกี ารพัฒนาสังคม ดร.ธันยากร ตดุ เกือ้

สุภางค์ จันทวานิช. (2552). ทฤษฎีสังคมวิทยา. (พิมพ์ครั้งท่ี2).
กรงุ เทพฯ: บรษิ ัท ว.ี พร้ินท์ (1991) จํากดั .

สุมิตร สุวรรณ. (2554). รัฐกับแนวคิดและทฤษฎีการพัฒนา.
นครปฐม: ภาควิชาการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และชุมชน
คณะศึกษาศาสตร์พัฒนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

วิทยาเขตกาํ แพงแสน.

54

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎีการพฒั นาสงั คม ดร.ธันยากร ตดุ เก้ือ

บันทึก

55

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎีการพฒั นาสงั คม ดร.ธันยากร ตดุ เก้ือ

บันทึก

56

เอกสารประกอบการสอน รายวิชา 428-283 ทฤษฎีการพฒั นาสงั คม ดร.ธันยากร ตดุ เก้ือ

บันทึก

57