ประวัติศาสตร์ ม.2 หน่วยที่ 3

ออกพระวิสูตรสุนทร (โกษำปำน)
เป็ นหวั หนำ้ คณะรำชทูตที่ถวำยพระ
รำชสำสน์ แด่พระเจำ้ หลุยสท์ ี่ 14
กษตั ริยแ์ ห่งฝรงั่ เศส 

 เชอวำเลีย เดอ โชมองค์ ถวำยพระรำช
สำส์นของพระเจ้ำหลุยส์ที่ 14 แด่องค์
สมเด็จพระนำรำยณม์ หำรำช

อาณาจกั รอยุธยามีความเจริญมัน่ คงยาวนาน พ้ ืนฐาน
เป็ นสังคมเกษตรกรรมและสังคมนานาชาติอันเป็ นผลจาก
การติดต่อคา้ ขายกันต่างแดนเป็ นระยะเวลานาน ผนวกกับ
การมีประชากรหลายเช้ ือชาติ ศาสนาและวฒั นธรรมที่อพยพ
โยกยา้ ยเขา้ มาต้งั หลกั แหล่งก่อกาเนิดเป็ นเอกลกั ษณข์ องเป็ น
ตนเอง และมีอิทธิพลเป็ นแบบอย่างในดินแดนใกลเ้ คียง
ตลอดจนเป็ นตน้ แบบของอาณาจกั รไทยระยะต่อมาในสมัย
กรุงธนบุรแี ละรตั นโกสินทร์ ดงั น้ ี

ภมู ิปัญญาท่เี ป็ นนามธรรม ศิลปสถาปัตยกรรม

ภูมิปัญญาและ
ศิลปวฒั นธรรมสมยั อยธุ ยา

ขนบธรรมเนียมประเพณี วรรณกรรมและ
ศิลปะการแสดง

สังคมไทยมีคติความเชื่อในรูปแบบของขอ้ หา้ ม และขอ้ ควร
ปฏิบตั เิ กี่ยวกบั วิถีชีวิตตง้ั แตเ่ กิดจนตาย รวมท้งั เรื่องอาชีพท่ียึดถือปฏิบตั ิ
ควบคู่กบั ขนบธรรมเนียมประเพณีจากศาสนาจนกลายเป็ นรากฐานของ
วฒั นธรรมไทย ดงั น้ ี

ภูมิปัญญาทเ่ี ป็ นนามธรรม

ความเชื่อเรอื่ งไสยศาสตร์ ความเชื่ออนั เนื่องมาจากศาสนา
ค ว า ม เ ชื่ อ ใ น อ า น า จ ลึ ก ลั บ ว่ า ความเช่ือในเรื่องของบาป บุญ

สามารถดลบันดาลใหเ้ กิดส่ิงดีและ ผลกรรมการเกิดใหม่ ซ่ึงเป็ นการ
ไม่ดีได้ ไดแ้ ก่ ฤกษ์ยามเวทยม์ นต์ สรา้ งกรอบของการดารงชีวิต
คาถา และเครือ่ งรางของขลงั

ผลงานศิลปสถาปัตยกรรมสมยั อยุธยาท่ีทรงคุณค่าแก่ผูค้ นในทุก
สมัย คือ การแสดงถึงศรัทธาอันยิ่งใหญ่ในพระพุทธสาสนาของ
พระมหากษตั ริย์ ขุนนาง พอ่ คา้ ประชาชน รวมถึงช่างฝี มือประเภทตา่ งๆ
ศิลปะสมยั อยุธยาแบง่ เป็ นประเภทตา่ งๆ ดงั น้ ี

1. ประตมิ ากรรม ศิลปสถาปัตยกรรม 2. สถาปัตยกรรม
4. ประณีตศลิ ป์ สมยั อยธุ ยา 3. จติ รกรรม

 หลวงพ่อมงคลบพิกรปติมำกรรมระยะแรกสมยั อยุธยำ
(วดั มงคลบพิตร จ. อยุธยำ)

ภำพจิตรกรรมฝำผนงั ท่ีเกี่ยวกบั ชำดกของพระพุทธเจำ้
ทรงเกิดเป็ นนกในพระปรำงคว์ ดั รำชบรู ณะ 

 วดั พุทไธสวรรยเ์ ป็ นสถำปัตยกรรมระยะแรกท่ีนิยม
สรำ้ งพระปรำงคเ์ ป็ นประธำน

ผลงานทรงคุณค่าที่ไดถ้ ่ายทอดจินตนาการเป็ นตัวอักษรแลว้
นามาสังสรรคเ์ ป็ นศิลปะการแสดงประกอบลีลาการร่ายราการขับร้อง
และดนตรี เป็ นมรดกที่รับถ่ายทอดสืบต่อกันมาแสดงถึงภูมิปั ญญา
แนวคิด ค่านิยมและความรุ่งเรืองในสมยั อยุธยา วรรณกรรมสมยั อยุธยา
มีหลายลักษณะตามการนาไปใชไ้ ดแ้ ก่ วรรณกรรมที่ใชใ้ นพิธีกรรม
วรรณกรรมสดุดีวีรกรรม วรรณกรรมศาสนาและคาสอน วรรณกรรม
เพ่ือความบนั เทงิ วรรณกรรมวิชาการ และวรรณกรรมประวตั ิศาสตร์



การแสดงในสมัยอยุธยามีรูปแบบต่างๆ ไดแ้ ก่ มหรสพ
จากคตินิยมในศาสนาพราหมณ์ มรหสพจากการละเล่นของ
ชาวต่างชาติในไทย การแสดงท่ีไม่ใชค้ น แสดงและการแสดงท่ี
มีคนแสดง

 กำรแสดงโขนเร่ืองรำมเกียรต์ิ  กำรแสดงหนงั ใหญ่

ชาวไทยและชาวต่างชาติที่เข้ามาอาศัยอยู่ในดินแดนไทย มีข้อ
ประพฤติปฏิบัติเพ่ือความเป็ นระเบียบของสงั คมจนเป็ นประเพณียึดถือเป็ น
มรดกสืบต่อกนั มา ขนบธรรมเนียมประเพณีของชาวไทย ส่วนหนึ่งมีพ้ ืนฐาน
มาจากพระพุทธศาสนา ผสมผสานกบลัทธิธรรมเนียมของพราหมณ์ และ
ธรรมเนียมประเพณีมาจากความเชื่อถือด้งั เดิมดา้ นไสยศาสตรเ์ พื่อประโยชน์
ในการดารงชีวิตของสังคมเกษตร ซ่ึงจาแนกประเพณีได้ 3 ประเภทใหญ่ๆ
ไดแ้ ก่

ประเพณีพ้ ืนบา้ น

ประเพณีเก่ียวกบั พระพทุ ธศาสนา

ประเพณีที่เป็ นพระราชพิธี

 พิธีกำรโกนจุก เป็ นประเพณี  พิธีทำขวญั ขำ้ วบชู ำแม่โพสพเป็ นพิธี
พ้ืนบำ้ นเก่ียวกบั ชีวิต พ้ืนบำ้ นเก่ียวกบั กำรประกอบอำชีพ

 พิธีบรรพชำอุปสมบท เป็ นประเพณี  พิธีศรีสัจจปำนกำลพิธีเพ่ือกำรแสดง
ที่เกี่ยวขอ้ งกบั พระพทุ ธศำสนำ ควำมจงรกั ภกั ดีต่อพระมหำกษตั ริย์ ซึ่งเป็ น
พิธีเพ่ือควำมมนั่ คงของสถำบนั กษตั ริย์

พระนาม ปี ท่ที รงครองราชย์ พระราชกรณียกิจทีส่ าคญั

1. สมเด็จพระรามมาธิบดี พ.ศ.1893 - พ.ศ.1912 ทรงเป็ นปฐมแห่งราชวงศ์

ท่ี 1 (พระเจา้ อทู่ อง) อู่ทองทรงสถาปนากรุงศรี

อยุธยา

2. สมเด็จพระบรมราชา- พ.ศ.1913 - พ.ศ.1931 ทรงเป็ นปฐมกษัตริย์ราช-

ธิราชท่ี 1 (ขุนหลวงพอ่ งวั่ ) วงศ์สุพรรณภูมิ สามารถ

ขยายอาณาเขตถึงเขมร และ

สุโขทยั

พระนาม ปี ท่ที รงครองราชย์ พระราชกรณียกิจทสี่ าคญั

3. สมเด็จพระอินทราชา พ.ศ.1942 - พ.ศ.1976 ทรงชิงกรุงศรีอยุธยาจาก

หรือ พระนครินทราธิราช พระรามราชาธิราช สรา้ ง

สัมพันธ์อันดีกับจีน มีชาว

จีนเขา้ มาคา้ ขายในอยุธยา

มากข้ นึ

4. สมเด็จพระบรมไตร- พ.ศ.1991 - พ.ศ.2031 ทรงปรีชาสามารถท้ังดา้ น

โลกนาถ รั ฐ ศ า ส ต ร์ นิ ติ ศ า ส ต ร์

อักษรศาสตร์ ศาสนา และ

ทหาร ทรงตรากฎหมาย

ศกั ดินากฎมณเทียรบาล

พระนาม ปี ท่ีทรงครองราชย์ พระราชกรณียกิจที่สาคญั

5. สมเด็จพระรามาธิบดี พ.ศ.2034 - พ.ศ.2072 ทรงปรบั ปรุงดา้ นการทหาร
ที่ 2 จัด ท า ต า ร า พิ ชั ย ส ง ค ร า ม
เ ร่ิ ม ก า ร ค ้า กั บ ช า ติ ยุ โ ร ป
6. สมเด็จพระไชยราชา- พ.ศ.2077 - พ.ศ.2089 เป็ นคร้งั แรกคอื โปรตุเกส
ธิราช
ทรงรบกับเชียงใหม่ เร่ิม
สงครามกบั พมา่ ดว้ ยการทา
ศึ ก ที่ เ มื อ ง เ ชี ย ง ค ร า น ใ น
ดิ น แ ด น ม อ ญ มี ช า ว
โปรตุเกสอาสาเป็ นทหาร

พระนาม ปี ทีท่ รงครองราชย์ พระราชกรณียกิจทีส่ าคญั

7. สมเด็จพระมหา- พ.ศ.2091 - พ.ศ.2111 ทรงทาสงครามป้องกันการรุกราม

จกั รพรรดิ ของพม่าถึง 3 คร้ัง ต่อเนื่องถึงการ

เสียกรุงคร้ังที่ 1 มีสัมพันธ์อันดีกับ

พระไชยเชษธาธิราช แห่งกรุงศรี

สตั นาคนหตุ

8. สมเด็จพระนเรศวร พ.ศ.2133 - พ.ศ.2148  ทรงประกาศอิสรภาพไมข่ ้ ึนตรง

มหาราช ต่อพมา่
 ทรงทาสงครามกบั พมา่ จนไดร้ บั

ชยั ชนะในสงครามยทุ ธหตั ถี
 ทรงขยายอานาจดินแดนใกล้ -

เ คี ย ง ท้ั ง ม อ ญ พ ม่ า เ ข ม ร

ลา้ นนา ลา้ นชา้ ง

พระนาม ปี ท่ีทรงครองราชย์ พระราชกรณียกิจท่ีสาคญั

9. สมเด็จพระเอกทศรถ พ.ศ.2148 - พ.ศ.2153  ทรงสร้างเสถียรภาพทาง

การเมอื ง
 ทรงใส่พระทัยดา้ นเศรษฐกิจ

มีการคา้ สัมพันธ์ทางการทูต

กั บ ญี่ ป่ ุ น จี น แ ล ะ ช า ติ

ตะวันตก เช่น โปรตุ เกส

ฮอลนั ดา

10. สมเด็จพระเจ้า- พ.ศ.2145 - พ.ศ.2171 ท ร ง นิ พ น ธ์ ว ร ร ณ ค ดี ข อ ง

ทรงธรรม พระพุทธศาสนา คือ กาพย์

มหาชาติ มีการคน้ พบรอยพระ

พทุ ธบาทที่สระบุรี

พระนาม ปี ที่ทรงครองราชย์ พระราชกรณียกิจทส่ี าคญั

11. สมเด็จพระเจา้ - พ.ศ.2172 - พ.ศ.2199 ทรงก่อต้งั ราชวงศป์ ราสาททอง ทรงส่ง

ปราสาททอง ทัพไปตีเขมรและไดเ้ ขมรเป็ นประเทศ

ราช ปราบปรามฝ่ ายต่อตา้ นท้ังกลุ่ม

ราชวงศเ์ ก่าและขบั ไล่ชาวต่างชาติ เช่น

ญี่ป่ ุนออกจากกรุงศรีอยุธยา

12. สมเด็จพระนา- พ.ศ.2199 - พ.ศ.2231  ทรงทาให้การค้ามีความเจริญ-

รายณม์ หาราช รุง่ เรือง
 มีความสัมพันธ์กับชาติตะวันตก

คือ ฝรัง่ เศส แลกเปลี่ยนคณะฑูต

ระหวา่ งกนั
 อนุญาตใหบ้ าทหลวงเขา้ มาเผยแผ่

ศาสนาได้

พระนาม ปี ทีท่ รงครองราชย์ พระราชกรณียกิจทสี่ าคญั

13. สมเด็จพระเพท- พ.ศ.2231 - พ.ศ.2246  ทรงปราดาต้งั ราชวงศพ์ ลหู ลวง
ราชา  ทรงปราบกบฤขุนนางหวั เมอื ง
 ขบั ไล่ฝรงั่ เศสจากป้อมบางกอก
14. สมเด็จพระเจา้ - พ.ศ.2275 - พ.ศ.2301  ทรงมีอิทธิพลเหนือหลวงพระบางและ
อยหู่ วั บรมโกศ
เวยี งจนั ทร์

 รุง่ เรืองดา้ นอกั ษรศาสตร์
 พรโอรสพระธิดา คือ เจา้ ฟ้าธรรมาธิ-

เบศร์ (เจา้ ฟ้ากุง้ ) เจา้ ฟ้ากุณฑล เจา้ -

ฟ้ามงกุฎ ไดท้ รงงานนิพนธม์ ากมาย
 ส่งสมณฑูต คือ พระอุบาลไปยงั ลังกา

เกดิ เป็ นสยามวงศ์ หรืออุบาลีวงศ์

สมเด็จพระสุริโยทัยพระอัครมเหสี  เจดี ย์ศรี สุริ โยทัย
ของสมเด็จพระมหาจกั รพรรดิ คร้ังที่สมเด็จ วดั สวนหลวงสบสวรรค์
ม ห า จั ก ร พ ร ร ดิ ย ก ทั พ ไ ป ต่ อ สู ้กั บ พ ร ะ เ จ ้ า เป็ นเจดี ย์ที่ สร้ำงข้ึ น
ตะเบงชะเวตีแห่งหงสาวดีท่ีมาลอ้ มกรุงศรี เ พ่ื อ บ ร ร จุ พ ร ะ อ ัฐิ ข อ ง
อยธุ ยา ซ่ึงสมเดจ็ พระสุริโยทยั ตามเสด็จ พระสรุ ิโยทยั

ดว้ ยเกรงว่าสมเด็จพระมหาจกั รพรรค์
จะเป็ นอนั ตรายในการตอ่ สูก้ บั พระเจา้ แปรทพั
หนา้ แห่งหงสาวดี จึงขับชา้ งพาหนะที่นัง่ เขา้
ขวางจนถูกพระแสงของา้ วฟันพระอังสขาด
ส้ ินพระชนมอ์ ยูบ่ นคอชา้ ง

เจา้ ฟ้าธรรมาธิเบศร์ (เจา้ ฟ้ารุง้ )
พระโอรสของสมเด็จพระเจา้ อยู่หัว-
บรมโกศ ทรงนิพนธโ์ คลงและกาพยห์ ่อ
โคลงจานวนมาก

พระมหาราชครู และศรีปราชศ์

ในสมเด็จพระนารายณม์ หาราช พระ-

รตั นปัญญา พะเถระแห่งลา้ นนา รจนา

 อนุสำรียศ์ รีปรำชญต์ งั้ อยู่ภำย เรื่องชาดกต่างท่ีแผ่หลายมาสู่กรุงศรี

ในโรงเรียนกลั ยำณีศรีธรรมรำช

จงั หวดั นครศรีธรรมรำช อยุธยาและไดร้ บั นิยมในสมยั ตอ่ มา

ชาวกรีก ที่ปรึกษากรมพระคลังของสมเด็จพระนารายณ์
มหาราช

หัวหน้ากองทหารอาสาญ่ีป่ ุ นขุนนาง

ระดบั สูงในสมยั พระเจา้ ทรงธรรม มีบทบาท  ออกญำเสนำภิ มุข
(ยำมำตะ นำงำมำซำ)
ในการเจริญพระราชไมตรีระหว่างราชสานัก

อยธุ ยาและโชกุนของญปี่ ่ ุน ขุนนำงระดบั สูงในสมัย

สมเด็จพระเจำ้ ทรงธรรม

พ่อคา้ ชาวเปอรเ์ ซีย มีบทบาทสาคัญในกรมพระคลังใน
สมยั พระเจา้ ทรงธรรมถึงตน้ สมยั สมเดจ็ พระเจา้ ปราสาททอง

 สุสำนท่ีสรำ้ งข้ึน ณ บริเวณท่ีเชื่อว่ำ
เป็ นท่ีบรรจศุ พของเฉกอะหมดั ปัจจุบนั อยู่
ในมหำวิทยำลยั รำชภฎั พระนครศรีอยุธยำ

ไดแ้ ก่ หวั หนา้ นายสถานีการคา้ ของ
ฮอลันดาในสมัยของสมเด็จพระทรง
ธรรมและสมเด็จพระเจา้ ปราสาททอง
เช่นไชยสต์ สเดาเตน็

มีงานของบุคลสาคัญ 2 คนท่ีอยู่ใน  ซิมง เดอ ลำลูแบร์ ผูเ้ ขียน
คณะทูต คือ นิโกลาส์ แชรแวส และ เรื่องจดหมำยเหตุ ลำลูแบร์
เดอลาลแู บร์ รำชอำณำจกั รสยำม

ปัจจยั และสาเหตุ 1. ปัญหาการสืบราชสนั ตตวิ งศ์
ความเสอ่ื มของ 2. การขาดผนู้ าทด่ี ีและมีความสามารถ
อาณาจกั รอยุธยา 3. การไรป้ ระสิทธภิ าพของราชสานกั และส่วนกลาง
4. การขาดการฝึ กฝนวิชาการทพั ศึก
5. การคา้ กบั ชาวตะวนั ตกลดนอ้ ยลง
6. การสูญเสยี ขวญั และกาลงั ใจของราษฎรไทย

ปัญหาการสืบราชสมบตั ิ การผลดั แผ่นดินหลายคร้งั
ไดก้ ่อใหเ้ กิดสงครามกลางเมือง เกิดการแยง่ ชิงราชสมบตั ิ
ภายในราชวงศแ์ ละระหว่างราชวงศ์ ผลสุดทา้ ยก็นาไปสู่
การสูญเสียเอกราชของอาณาจกั รอยธุ ยาท้งั 2 คร้งั

ในสมยั อยุธยาพระมหากษัตริยท์ ่ีทรงพระปรีชาสามารถก็มี
หลายพระองคแ์ ต่ขณะเดียวกันพระมหากษัตริยห์ ลายพระองค์ก็
ขาดคณุ สมบตั ิ บรหิ ารบา้ นเมืองอยา่ งไรป้ ระสิทธิภาพ เช่น การเสีย
กรุงศรีอยุธยาคร้งั ท่ี 1 ในสมยั ของสมเด็จพระมหินทราธิราชและ
การเสียกรุงศรีอยธุ ยาคร้งั ที่ 2 ในสมยั ของสมเด็จพระเจา้ เอกทศั

การแยง่ ชิงราชสมบตั ิส่งผลถึงความไรป้ ระสิทธภิ าพ
ทางการปกครองสองสถาบนั พระมหากษัตริยแ์ ละรฐั บาล
กลาง เป็ นการบัน่ ทอนกลไกในการบริหารอาณาจกั รท้ัง
สว่ นกลางและหวั เมือง

อาณาจักรอยุธยาว่างเวน้ จากสงครามเกือบรอ้ ยปี ต้ังแต่
รัชกาลสมเด็จพระนารายณม์ หาราชทาใหป้ ระมาทไม่ปรับปรุง
กองทัพไม่ฝึ กซอ้ มการรบไม่สะสมกาลังพล ผูน้ า และแม่ทัพนาย
กองขาดความเจนจดั ดา้ นยุทธวิธี และความรอบรูด้ า้ นยุทธศาสตร์

ตง้ั แตส่ มยั สมเด็พระเพทราชา อยุธยาไม่นิยมคบคา้ สมาคม
กับชาติยุโรป ทาใหอ้ ยุธยาไม่ไดร้ ับความรูว้ ิทยาการสมัยใหม่
ระบบงานราชการไม่ทันสมัย ขณะที่เศรษฐกิจก็ตกตา่ ส่งผล
กระทบต่อรายไดข้ องรฐั เกิดภยั ธรรมชาติขา้ วไม่เพียงพอสาหรบั
สง่ ไปขายในตา่ งประเทศ

การพ่ายแพเ้ กือบทุกคร้ังของกองทัพไทยท่ีออกไป
รบกับพม่า ทาใหส้ ภาพภายในกรุงศรีอยุธยาเกิดความ
ระสา่ ระสาย และเกิดไฟไหมใ้ หญ่ในกรุงศรีอยุธยา ภาวะ
ความเดือดรอ้ นทวีความรุนแรงข้ ึน ผูค้ นต่างคิดจะเอาตวั
รอดไม่มีขวญั กาลงั ใจท่ีจะตอ่ สู้