ส ำนวน • ส ำนวน คือ ค ำพูด หรือ ถ้อยค ำที่ค่อนข้ำงกระทัดรัด ดู ไพเรำะสละสลวย ส ำนวนไทยจะมีควำมหมำยโดยนัยเป็น ลักษณะควำมหมำยเชิงอุปมำเปรียบเทียบ จะไม่แปล ควำมหมำยตรงตำมตัวอักษร ตัวอย่ำงส ำนวน เช่น ปำกเสีย, ไขสือ ยกเมฆ, ชั่วช่ำงชี ดีช่ำงสงฆ์ ฯลฯ
สุภำษิต • สุภำษิต คือ ค ำกล่ำวที่มีคติสอนใจ สุภำษิตจึงมีลักษณะ เดียวกับส ำนวนและค ำพังเพย แต่มีจุดมุ่งหมำยเพื่อกำรสั่ง สอน เตือนสติให้คิด ไม่มีกำรเสียดสีหรือติชมอย่ำงค ำ พังเพย เป็นถ้อยค ำที่แสดงหลักควำมจริง เป็นที่ยอมรับกัน โดยทั่ว ๆ ไป สุภำษิตนี้ยังมีควำมหมำยรวมไปถึง สัจธรรม ค ำสั่งสอนที่เป็นควำมจริงอันเที่ยงแท้ทำงศำสนำด้วย แต่ถ้ำ เจำะจงเกี่ยวกับศำสนำพุทธก็จะเรียกว่ำ พุทธสุภำษิต ตัวอย่ำงสุภำษิต เช่น ท ำดีได้ดีท ำชั่วได้ชั่ว, ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน, คนล่วงทุกข์ได้เพรำะควำมเพียร ฯลฯ
ค ำพังเพย • ค ำพังเพย คือ ถ้อยค ำที่เปรียบเทียบเหตุกำรณ์ หรือ เรื่องรำวต่ำง ๆ ที่พบเห็นได้ในกำรด ำรงชีวิตของคนรุ่นก่อน โดยมำกไม่เน้นกำรสั่งสอน แต่ใช้ในท ำนองเสียดสีประชด ประชันเพื่อให้สะท้อนควำมคิด ควำมเชื่อถือ และเป็นคติ เตือนใจ หรือเป็นข้อคิดสะกิดใจให้น ำมำปฏิบัติ ตัวอย่ำงค ำพังเพย เช่น งมเข็มในมหำสมุทร, ขิงก็รำข่ำก็แรง, ต ำน้ ำพริกละลำยแม่น้ ำ ฯลฯ
ควำมส ำคัญของส ำนวนไทย • ส ำนวนเป็นเรื่องส ำคัญเรื่องหนึ่งของภำษำไทย เพรำะ เป็นค ำพูดที่กลั่นกรองขึ้น เพื่อควำมสละสลวยของภำษำ เป็นถ้อยค ำที่คมคำยกว่ำค ำพูดธรรมดำ เป็นค ำพูดที่รวมใจ รวมควำมยำวๆให้สั้นลงได้ ก็จะท ำให้ผู้ฟังสำมำรถเข้ำใจง่ำย ๆ ฉะนั้นกำรศึกษำถ้อยค ำประเภทนี้ไว้ เพื่อใช้ให้ถูกต้อง เหมำะสมกับเนื้อเรื่องที่จะพูดจึงมีควำมจ ำเป็น
ตัวอย่ำงสุภำษิตไทย
น้ ำขึ้นให้รีบตัก • ควำมหมำย มีโอกำสดีก็ควรรีบท ำ
ต ำน้ ำพริกละลำยแม่น้ ำ • ควำมหมำย เสียทรัพย์โดยไม่ได้รับประโยชน์อะไร
รักดีหำมจั่วรักชั่วหำมเสำ • ควำมหมำย กำรประพฤติตนให้อยู่ในคุณงำมควำมดีตั้งใจ ศึกษำหำควำมรู้ ชีวิตก็จะพบเจอกับควำมสุขมีควำมเจริญใน หน้ำที่กำรงำน แต่หำกประพฤติตนไม่ดี ชีวิตก็จะพบเจอกับ ควำมยำกล ำบำก
คลุมถุงชน • ควำมหมำย กำรแต่งงำนที่เจ้ำบ่ำวเจ้ำสำวต่ำงก็ไม่ได้รักกันมำ ก่อน โดนผู้ใหญ่จับแต่ง
กินน้ ำใต้ศอก • ควำมหมำย เมียน้อยต้องยอมรับของเหลือเดนจำกเมียหลวง ตกเป็นรองด้ำนศักดิ์ศรี
ตัวอย่ำงค ำพังเพย
ขว้ำงงูไม่พ้นคอ • ควำมหมำย สิ่งไม่ดีที่เรำพยำยำมก ำจัดมักจะวกกลับมำอีก
ปำกปรำศรัยใส น้ ำใจเชือดคอ • ควำมหมำย พูดดีแต่ปำก แต่ใจคิดร้ำย
น้ ำเชี่ยวอย่ำขวำงเรือ • ควำมหมำย อย่ำขัดขวำงหรือขัดแย้งกับผู้มีอ ำนำจ เพรำะไม่เกิดประโยชน์ใด
ปลำใหญ่กินปลำเล็ก • ควำมหมำย อย่ำขัดขวำงหรือขัดแย้งกับผู้มีอ ำนำจ เพรำะไม่เกิดประโยชน์ใด
กินบนเรือนขี้รดบนหลังคำ • ควำมหมำย คนที่เนรคุณ
นักเรียนพอจะเข้ำใจขึ้นบ้ำงรึยังเอ่ย ? ถ้ำอย่ำงนั้นเรำมำเล่นเกมสนุก ๆ เพื่อทดสอบควำมรู้กันนะคะ
ส ำนวนไทย อะไรเอ่ย ? ค ำชี้แจง : ให้นักเรียนดูรูปภำพต่อไปนี้แล้วตอบว่ำ เป็นส ำนวนใด พร้อมบอกควำมหมำยให้ถูกต้อง
คนสองคน ต่ำงรู้ลึกตื้นหนำบำงนิสัยใจคอ หรือควำมลับของอีก ฝ่ำยหนึ่งเป็นอย่ำงดี ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่
กำรเชื่อฟังและประพฤติ ปฎิบัติตำมแบบอย่ำงผู้ใหญ่ซึ่งมี ประสบกำรณ์มำก่อน ก็จะประสบควำมส ำเร็จได้โดยง่ำย เดินตำมหลังผู้ใหญ่หมำไม่กัด
นิสัยที่ชอบปล่อยให้กำรงำนคั่งค้ำงสะสม เกียจคร้ำน ไม่ยอมท ำให้สิ่งนั้น ส ำเร็จเสร็จสิ้นโดยเร็ว จนในที่สุดกำรงำนต่ำงก็สะสมพอกพูนขึ้นจนยำก ที่จะสะสำงให้เสร็จได้โดยง่ำย ดินพอกหำงหมู
กำรที่คนๆหนึ่งพยำยำมดูแลเด็กเล็กๆ โดยพยำยำมให้อยู่นิ่งๆ หรือเป็น ระเบียบ แต่เด็กก็ซุกซนไม่อยู่นิ่ง จับปูใส่กระด้ง
กำรอดทน ฝืนใจ รอสิ่งที่ดีกว่ำในวันข้ำงหน้ำ อดเปรี้ยวไว้กินหวำน
จบกิจกรรม !! อย่ำลืมท ำแบบทดสอบหลังเรียน ให้ครูด้วยนะครับ