หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

พหุวัฒนธรรมจากหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ น่านจึง
เป็นจังหวัดที่มีการผสมผสานทางวัฒนธรรม มีผ้าซิ่นโดด
เด่นอันเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดไม่ใช่แค่เพียงหนึ่ง ดังนั้น
หากเยือนเมืองน่านทั้งทีคุณรู้หรือไม่? ตัวเลือกซื้อผ้าชนิดใด
บ้างที่ไม่ควรพลาด

ผ้าซิ่ นกลุ่มชาติพันธุ์ไทลื้อจังหวัดน่าน

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย



หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ร้ผ์ห่นั



ผ้าหลายผืนในตู้เสื้อผ้าของคุณ คงจะมีสักผืนเป็นผ้า
เมืองน่านเป็นแน่ หากผ้าสัมผัสนุ่มๆที่คุณสวมใส่ถักทอจาก
ฝีมือคนไทย ไม่ใช่แค่มนต์เสน่ห์ลวดลายน่ามอง แต่ทุกเส้น
สายใยล้วนเปี่ ยมด้วยเรื่องราวประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม
จากบรรพบุรุษรากเหง้ากลุ่มชาติพันธุ์ของไทย ทุกครั้งที่
ซื้อผ้ารวมถึงวันนั้นที่น่าน หัวใจข้าพเจ้ากระซิบรักบอกเสมอ
ว่า "ผ้าผืนไหนๆ จะถูกจะแพง คุณค่าไม่ได้อยู่ที่ราคา แต่สุด
แสนล้ำค่าที่งานถักทออันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของไทยที่
พึงอนุรักษ์ต่างหาก"

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ร้ผ์ห่นั

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ร้ผ์ห่นั

ดินแดนอีสาน 4 จังหวัด กับคำนิยามเรียกขาน ร้อย-แก่น-
สาร-สินธุ์ กลุ่มจังหวัดอีสานกลางที่ได้รับการส่งเสริมการท่อง
เที่ยวเชิงอนุรักษ์ประวัติศาสตร์จนผู้คนจับตามอง รัศมีพื้นที่
ครอบคลุม 4 จังหวัดได้แก่ "ร้อยเอ็ด-ขอนแก่น-มหาสารคาม-
กาฬสินธุ์" โดยหยิบคำ "นำหน้า+คำหลัง" ของแต่ละจังหวัดมา
ผนึกรวมกันเป็นหนึ่งเดียว เสมือนให้ผู้คนวางแผนมาครั้งเดียว
ได้เที่ยว 4 จังหวัดคุ้ม

นอกจากเรื่องราวภูมิหลังทางประวัติศาสตร์ที่น่าเที่ยวชม
แล้วยังมีอีกหนึ่งภูมิปัญญาเล่าขานของดินแดนผืนนี้ที่ทรง
คุณค่ายิ่ง

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ภูมิปัญญาศิลปหัตถกรรมสิ่งทอ ผ้าทอของไทยที่บรรพบุรุษ
ถักทอให้เป็นอัตลักษณ์พื้นถิ่น หากไม่มีผู้ใดสืบทอดแพรพรรณ
เหล่านี้คงเป็นเพียงภูมิหลังเก่าเก็บเท่านั้นแต่เพราะหัวใจรักษ์ผ้า
ไทยของคนไทยยังคงอยู่รุ่นต่อรุ่น เรื่องราวบทนี้ข้าพเจ้าจะพา
เล่าขานผ้าภูมิปัญญาของ 4 จังหวัดกลุ่มร้อยแก่นสารสินธุ์
แต่ละจังหวัดต่างก็มีผ้าประจำพื้นถิ่นสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ
บ้าง คณะปราชญ์วงการผ้าพัฒนาออกแบบใหม่บ้าง จนกลาย
เป็นลายผ้าประจำจังหวัด ดังนี้

ผ้าภูมิปัญญาจังหวัดร้อยเอ็ด คือ ผ้าไหมลายสาเกต เป็นผ้า
ที่ประกอบด้วยลายที่เป็นอัตลักษณ์ในการทอผ้าไหมของ
จังหวัด โดยนำลายมัดหมี่พื้นบ้าน 5 ลาย มาทอประยุกต์ต่อ
กันในผ้าผืนเดียวกัน ลายทั้ง 5 เปรียบเสมือนเป็นการหลอม
รวมความสามัคคีของชาวร้อยเอ็ดให้เป็นหนึ่งเดียว โดยแต่ละ
ลายจะทอคั่นด้วยผ้าสีพื้นสีดอกอินทนิลบก (สีชมพูอมม่วง)
ซึ่ งเป็นดอกไม้ประจำจังหวัด

1.ลายโคมเจ็ ด
2. ลลาายยคนลาคอนง้เออีย้ย
3.
4.ลายหมากจับ และ
5. ลายค้ำเพา
หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ผ้าภูมิปัญญาจังหวัดขอนแก่น คือ ผ้าไหมมัดหมี่ลายแคน
แก่นคูน เป็นความภาคภูมิใจซึ่งท่านผู้ว่าราชการจังหวัดฯ
ได้ให้ความสำคัญ และส่งเสริมให้เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่
หลาย จนกลายเป็นลายประจำจังหวัด เห็นลายนี้เมื่อไรก็ได้
รู้ทันทีว่านี่คือลายผ้าของขอนแก่น มีองค์ประกอบ 7 ลาย
แทนความหมายลึกซึ้งจากภูมิปัญญา คือ ลายแคน ดอกคูณ
ขอ หมี่โคม หมี่กง บางศรี และหมากจับ ผ้าไหมมัดหมี่ที่โดด
เด่นทอจากอำเภอชนบท เป็นเมืองเก่ามีประวัติศาสตร์เรื่อง
การทอผ้ามายาวนาน

อำเภอชนบทแห่งนี้มีช่างทอผ้าเกือบทุกตำบลจนได้ชื่อว่า
เมืองผ้าไหมอันงดงาม ด้วยแนวคิดของลวดลายผ้าที่เกิด
จากจินตนาการรอบตัว แรงบันดาลใจจากธรรมชาติ เช่น
ลายสัตว์ หรือลายพรรณไม้

credit photo : www.mgronline.com/travel/detail/9610000118850

ผ้าภูมิปัญญาจังหวัดมหาสารคาม คือ ผ้าไหมลายสร้อยดอก
หมาก เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมประกอบกับการสร้างสรรค์ลาย
ผ้าโดยนำลวดลายพื้นฐานโบราณ อาทิ ลายโคมห้า โคมเจ็ด
และโคมเก้า มาพัฒนาให้เป็นลายที่มีความละเอียดและเพิ่ม
สีสันให้สวยงาม ใช้เทคนิคการมัดหมี่ทำลวดลาย ลักษณะการ
มัดส่วนวงโคมเก้า ออกแบบมัดไม่ให้เป็นเหลี่ยม วงดอกทั้ง
ปอยหมี่ไม่ต่ำกว่า 49 ดอก 73 ลำ

ผ้าภูมิปัญญาจังหวัดกาฬสินธุ์ คือราชินีแห่งไหมอันเลื่องชื่อ
ลือนามเป็นที่รู้จักกันชื่อ “ผ้าแพรวา” ผ้าทอชั้นเลิศที่ถือว่าผ้า
แต่ละผืนเป็นผ้าผืนเดียวในโลก ผ้าแพรวาเป็นผ้าได้รับการส่ง
เสริมจากโครงการศูนย์ศิลปาชีพฯ ตั้งแต่ปี 2524 ชาวภูไทใช้
ผ้าแพรวาเป็นผ้าเบี่ยง ขนาด 30ซม ยาว เพียง 1.50 ซม ไปเฝ้า
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราช
ชนนีพันปีหลวง ณ.พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์

พระองค์ทอดพระเนตรความงาม และโปรดให้ทอทำเป็นผืนให้
พระองค์ตัดเป็นชุด และจากนั้นก็ได้รับการส่งเสริมพัฒนาจน
ทำให้ผ้าไหมแพรวาสวยมีเสน่ห์มาจนถึงปัจจุบัน

credit photo : Amazing ไทยเท่



ผ้าไหมลายสาเกต ผ้าไหมลายแคนแก่นคูน ผ้าไหมลายสร้อยดอกหมาก ผ้าไหมแพรวา

จังหวัดร้อยเอ็ด จังหวัดขอนแก่น จังหวัดมหาสารคาม จังหวัดกาฬสินธุ์




แม้ว่าแฟชั่ นการนุ่งห่มเปลี่ยนไป
ตามยุคสมัย แต่แพรพรรณผืนงามที่ถัก
ทอลวดลายในภูมิภาคอีสานแห่งนี้ ทำให้
หัวใจสตรีไทยยุคปัจจุบันยังคงอนุรักษ์ผ้า
ดินแดนอีสาน และหลงใหลวิถีภูมิปัญญา
ที่บรรพบุรุษเล่าขานผ่านเส้นใยที่ถักทอ
บนผืนผ้าให้สืบสานรุ่นต่อรุ่น เสมือน
เป็นการส่งต่อคำมั่นสัญญาว่า
“ผ้าทอของไทยจะไม่เป็นเพียงตำนาน“

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ร้ผ์ห่นั

เ ผ ย เ ส น่ ห์

ฝ้ า ย ง า ม ค ร า ม ส ว ย

ชีพจรลงเท้าหยุดพักยาว
ระยะหนึ่ง วงจรชีวิตย่ำเท้าอยู่
ที่เดิม วันวันไม่ค่อยได้ไปไหน
บ้าน-ออฟฟิศ-ซูเปอร์มาร์เก็ต
มีเท่านี้ตลอดช่วงสถานการณ์
โควิด#19 การเดินทางที่หัวใจ
ข้าพเจ้าเรียกร้องมากที่สุด คือ
การสำรวจศึกษาแหล่งทอผ้า
ไทย จึงได้แต่ละเมอเป็นทำนอง

สลว้วยลแนาดต้งยว่ลายดัะม่งฝเ้สตว้านาายดตแกเัตาขบ่ีมลยคะปนรสราลาะมยงสา บทสีพธนอื้รกนผรัืนถมนิ่นมชผ้าไาาทติย

คำกลอน : กรกฎาคม ๒๕๖๔

ผ้าฝ้ายทอถือว่าเป็นผ้าที่ผู้คนต่างตกหลุมรักผิวสัมผัสนุ่ม
หากยิ่งเป็นเส้นฝ้ายย้อมคราม คุณค่าและความงามยิ่งมีเสน่ห์
เรื่องจริงที่ว่าผ้าที่ย้อมด้วยครามเป็นของดี ป้องกันรังสียูวี ยับยั้ง
แบคทีเรีย และลดการอักเสบของผิวหนัง คุณสมบัติเหล่านี้มีงาน
วิจัยรองรับชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ผ้าฝ้ายมีให้เลือกทั้งหนา
และบางเพราะชนิดของเส้นฝ้ายที่ถักทอ ทำให้ผ้าฝ้ายปรับใช้ได้
ตามโอกาส

ผิวสัมผัส และลายผ้าเป็นวิธีสังเกตความหนาง่าย ๆ เบื้อง

ต้น ความหนาของผ้าฝ้ายย้อมครามที่เราได้ ม า นั้ น เรียกกัน

ว่า "ตะกอหรือสะกอ" ตะกออาจเปรียบได้กับความยากง่าย

ความซั บซ้ อนในการทอด้วย บ่อยครั้งที่แม่ค้าสาธยาย

คุณสมบัติผ้าจะมีประโยคที่ว่า " ผ้าผืนนี้เป็นผ้ากี่ตะกอ "

ย้ อ ม ค ร า ม

INDIGO

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

2 ตะกอ 4 ตะกอ

CCOOTTTTOONN

ผ้าที่ทอแบบ 2 ตะกอ ผ้าฝ้ายเข็นมือ
ผิวเรียบ เห็นเป็นลายขัดสานแบบ

ลูกเต๋า ด้านหน้าหลังสีเหมือนกัน ผ้าฝ้ายเข็นมือล้วน ๆ ทั้งเส้นพุ่ง
ผ้าที่ทอแบบ 4 ตะกอ และเส้นยืน สำหรับข้าพเจ้ามองว่า
ผิวขึ้นลายนูนหนานุ่ม การขึ้นลาย เป็นงานศิลป์ซึ่งผ้าทอที่ให้ผิวสัมผัส
ในเนื้อผ้า ที่ข้าพเจ้าพบเห็นเสมอ

คือ ลายลูกแก้ว ลายสร้อยพร้าว ที่แตกต่างมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

และลายตาไก่ แบบนี้หายากมาก ๆ เส้นฝ้ายที่ถูก

ผ้า 2 ตะกอจะบางกว่าผ้า 4 ตะกอ เข็นดึงออกมาจากดอกฝ้ายที่ปั้ นเป็น

แต่คำว่า “ตะกอ” ไม่ได้เป็นตัวที่บอก ก้อนตามวิถีภูมิปัญญาไทยแบบ
ความหนาของผ้าเสมอไป จะสามารถ โบราณ เส้นฝ้ายเส้นใหญ่มิติขนาด
เทียบความหนากันได้เมื่อผ้าทอใช้เส้น ไม่สม่ำเสมอ ทอเสร็จใหม่ๆ ผ้าจะ
ฝ้ายชนิดเดียวกัน เส้นฝ้ายต่างชนิด แข็งแต่รับรองผ้าจะนุ่มฟูหลังซัก
ต่างขนาดเป็นอีกหนึ่งตัวแปรสำคัญที่

ทำให้บุคลิกของผ้าฝ้ายย้อมครามแตก

ต่างกัน ปัจจุบันก็มีฝ้ายเข็นโรงงาน คือ เส้น

ฝ้ายที่ใช้เครื่องจักรในการเข็น จะได้

ข้าพเจ้าขอให้ทำความเข้าใจ ฝ้ายเส้นเรียบเท่ากันตลอดเส้น พอ

ก่อนว่าผ้าฝ้ายที่บอกว่าทอมือเป็นผ้า นำมาทอจะหนักกว่าผ้าฝ้ายเข็นมือ

ทอมือจริงๆ ไม่ผิด แต่เส้นฝ้ายที่นำ แน่ นอนว่าราคาเส้นฝ้ายเข็นโรงงาน

มาทอมีทั้งที่ผลิตจากโรงงาน และที่ ถูกกว่างานทำมือทุกขั้นตอนเป็นแน่

ปั่ นมือแบบดั้งเดิม มาทำความรู้จัก

กับ 4 ชนิดผ้าฝ้ายย้อมครามที่โปรย

เสน่ห์ไปทั่วทิศ

ถ้าเป็นฝ้ายกระตุ่ยแท้ ขุยๆ นั้นขยี้ยังไง
ก็ยังจะเป็นสีน้ำตาล แต่ถ้าฝ้ายย้อมก็
จะเห็นเป็นสีขาวครีม ลองดูนะ

ผ้าฝ้ายกระตุ่ยย้อมคราม ความสวย
ของสีตัดกันระหว่างสีน้ำตาลกับสีฟ้า
อมน้ำเงิน ข้าพเจ้าคนนึงที่ตัดใจไม่ลง
ต้องพาสักผืนกลับบ้านทุกที

ผ้าฝ้ายกระตุ่ย ผ้ า ซิ่ น ฝ้า ย ก ร ะ ตุ่ ย มั ด ห มี่
ย้อมครามลายผีเสื้อ
กระตุ่ย คือ ชื่อดอกฝ้ายที่มีสีน้ำตาลตาม
ธรรมชาติ

เส้นฝ้ายกระตุ่ย หรือฝ้ายตุ่น หรือ ฝ้าย
ตะหลุง หรือ ฝ้ายหำแมว หรือฝ้ายแม้ว
หลายชื่อที่ถูกเรียกกัน ทั้งหมดนี้ คือ เส้น
ฝ้ายธรรมชาติสีน้ำตาลที่ได้จากดอก
ฝ้ายกระตุ่ย ดอกกระตุ่ยหายากกว่า
ดอกฝ้ายสีขาวทั่วไปรวมทั้งยังปั่ น และ
เข็นยากกว่าเพราะดอกเล็กกว่า ปุยสั้น
กว่า แต่ให้โทนสีน้ำตาลธรรมชาติ อ่อน
บ้างแก่บ้างที่แสนคลาสสิค

เมื่อคลาสสิคแบบไม่ต้องย้อมสีจนเป็น
ที่นิยมแต่สั่งออเดอร์ธรรมชาติไม่ได้ ก็
เกิดกลยุทธ์ต่างๆออกมาเพื่อทำให้ฝ้าย
ขาวธรรมดาดูเหมือนฝ้ายกระตุ่ย เช่น
การย้อมฝ้ายขาวด้วยเปลือกยูคาลิปตัส
หรือย้อมขมิ้นอ่อน ๆ หากคุณยังไม่ใช่
สาวกตัวยงคงดูไม่ออก ลองทดสอบด้วย
วิธีง่ายๆ -ลองขยี้เส้นฝ้ายโดยตัดเส้น
ฝ้ายสีน้ำตาลที่ปลายผ้า 1 - 2 ซม. แล้ว
ข ยี้ ๆ ใ ห้ เ ส้ น ฝ้ า ย ก ล า ย เ ป็ น ขุ ย

ผ้าฝ้ายดักแด้ ผ้าฝ้ายซีกวง

เส้นฝ้ายดักแด้ ใช้ชื่อเปรียบเปรย เส้นฝ้าย “ซีกวง” หรือ “เรยอน”
ภาพดักแด้หมายถึงตัวอ่อนตัวน้อย เป็นเส้นใยธรรมชาติจากเศษเส้น
ฝ้ายดักแด้ก็สื่อถึงฝ้ายธรรมชาติเส้น ฝ้าย หรือ เปลือกไม้ต่าง ๆ นำมา
น้อย ๆ โดยปรกติเส้นใยผ้าฝ้ายจะมี ปั่ น แต่ใช้สารเคมีในกรรมวิธีการ
ขนาดความกว้างประมาณ 12-20 ผลิต และสาวฝ้ายจากโรงงาน
ไมครอน ผ้าฝ้ายดักแด้ คือ ผ้าทอจาก เส้นใยฝ้ายสวยเนียนเรียบตลอด
เส้นใยฝ้ายเส้นเล็กบาง เนื้อผ้าทอ เส้นไม่มีขาดช่วง ผ้าทอชนิดนี้มี
ชนิดนี้จึงละเอียดแน่นนุ่มนวล ไม่หนา ข้อดีอยู่หลายอย่างคือ ผ้านุ่มลื่น
หนัก สีสวยโดนใจดูเงางามเหลือบ ผ้าทิ้งตัวสวยเงา สวมใส่สบายไม่
เหมือนกับผ้าไหม อับแถมราคาเบา ๆ จึงเป็นที่ชื่น
ชอบทั่วกัน ข้าพเจ้ายังเคยพลาด
เพื่อลดต้นทุนเส้ นฝ้ายดักแด้ คิดว่าผ้าฝ้ายซีกวง 4 ตะกอเป็นผ้า
ธรรมชาติแท้ บ้างก็ทอจากเส้นฝ้าย ฝ้ายหมักโคลน ลองจินตนาการ
โรงงาน หรือเส้นฝ้ายกึ่งธรรมชาติ อย่าง สัมผัสว่านุ่มขนาดไหน?
เส้นฝ้ายซีกวงอย่างน้อยก็เบอร์ 20
แต่อย่างไรก็ดีขอแปะป้ายให้จำ
กันว่าเป็นเส้นฝ้ายกึ่งธรรมชาติ

คราวนี้ใครบอกชื่อผ้าฝ้ายอะไร
ก็ร้อง “อ๋อ” กันเลย จะได้ตัดสินใจ
เลือกชนิดผ้าฝ้ายได้ถูกใจเหมาะตาม
การใช้งาน

เพิ่มอีกหนึ่งเสน่ห์ที่ถูกกล่าวขาน
ไม่ขาดปาก คือ ลวดลายบนผ้าผืน
งาม หากจะจำแนกเทคนิคการทำ
ลวดลายสามารถแยกได้เป็น 3 กลุ่ม
หลัก คือ การสร้างลวดลายก่อน
การนำไปทอ ขณะที่กำลังทอ และ
หลังจากที่ทอผ้าเป็นผืนแล้ว นั่นคือ
เทคนิค “การมัดหมี่” “การจก ยก ขิด
เกาะ มุก” และ “การมัดย้อม หรือ
เขียนเทียน” ตามลำดับ

เริ่มจากละเมอ
จบแบบฝันต่อ

ข้าพเจ้าคงต้องนั่งละเมอเพ้อ
พบด้วยความคิดถึงผ้าฝ้ ายย้อม
คเกร๋ าแมลทีะ่เคป็วนาทมี่หเทน่ึ่หง์แเรบื่อบงนสี้ไไปตกล่์อคนวนาุ่มงที
ไรกระชากวัยทุ กที
?ใครจะฝั นกลางวันว่าได้เดิ นทาง
ไปกี่ทอผ้าสั กที่ด้วยกันก็ หลับตาเลย

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ร้ผ์ห่นั

ภูมิปัญญาผ้าไทยที่มีมาตั้งแต่สมัย
ก่อนประวัติศาสตร์ บรรพบุรุษไทย
ทอผ้าย้อมสีผ้ามาเป็นพัน ๆ ปีแล้ว
จริงจริงจริงจัง

พบหลักฐานยืนยันว่ามีเศษผ้าที่ติด
อยู่กับกำไลสัมฤทธิ์ที่บ้านเชียง และ
เศษเส้นใยไหมฝ้ายขุดพบที่บ้านนาดี
เมื่อประมาณมากกว่า 2500 ปี
แม้ผ้าไทยเก่ามากจนถือได้ว่าเป็น
มรดกทางวัฒนธรรม แต่ทุกกระแส
แฟชั่นยืนยันเป็นเสียงเดียวว่า
“เก่าแต่ไม่แก่”

ภูมิใจนะ ผ้าไทยที่ได้ชื่อว่าเก่าแต่ไม่แก่ชนิด
ฉายความเก๋าเป็นที่รู้จักระดับโลก
ภูมิใจในภูมิปัญญาผ้าไทย คือ ผ้าทอย้อมสีธรรมชาติสีคราม ผ้า
สีโทนฟ้า สีน้ำเงิน และสีกรมท่า

เหตุผลหนึ่งเป็นเพราะผ้าสีคราม
ตอบโจทย์ความเท่ห์ ด้วยโทนสีให้อา
รมรณ์ในลุคสีของผ้ายีนส์ เสน่ห์ของ
เฉดสีฟ้านี้ที่หลายคนสงสัยฟ้าคราม
หรือฟ้าห้อม

ถึงจะเป็นแฟนตัวยงคนรักผ้าไทย ก็น่าจะมี
บางคนเคยเข้าใจผิดว่า ผ้าย้อมครามและผ้า
หม้อห้อม ต่างย้อมสีฟ้าสกัดมาจากต้นคราม
เหมือนกัน และถูกเรียกชื่อต่างกันตามท้อง
ถิ่น แต่ในความจริงนั้น ต้นคราม และต้นห้อม
เป็นไม้พุ่มคนละชนิดกันเลย

บันทึกในวิกิพีเดียสารานุกรมเสรี เขียนไว้
ว่า ห้อมมีชื่ออื่นๆ ว่า ครามหลอย ครามเหล็ก
ขูด ครามย่าน ข้าพเจ้าพูดคุยสอบถามเพิ่มเติม
จากคนพื้นถิ่น

จังหวัดแม่ฮ่องสอน เรียกต้นห้อมว่า
ห้อม แต่เดิมก็เคยเรียกครามดอย
จังหวัดน่าน เรียกต้นห้อมว่า
ห้อมเมือง ห้อมหลวง
จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย
แพร่ ลำปาง เรียกต้น
ห้อมว่า ห้อมน้อย
ส่วนทางอีกสานอย่าง สกลนคร
เรียกต้นห้อมว่าห้อม ต้นครามว่า คราม

ใ บ ไ ม้ สีเ ขีย ว ต้นคราม
แต่ไฉนให้สีฟ้า

ข้าพเจ้าคิดแปลกใจทั้งต้นครามและ
ต้นห้อมเป็นพืชใบสีเขียว แต่หลังจาก
ศึกษาได้ข้อมูลว่าให้สีเป็นสีฟ้าจริงๆ

ต้นคราม Indigo tinctoria L เป็นพืช ต้นห้อม
ในวงศ์ LEGUMINOSAE ส่วนต้นห้อม
Baphicacanthus cusia Brem วงศ์
ACANTHACEAE ทั้งสองเป็นไม้พุ่ม
ต่างชนิดกัน นิสัยต่างกัน ต้นคราม
ชอบแดดทนอากาศร้อน ได้ดี ส่วน
ต้นห้อมชอบอากาศเย็นชุ่มน้ำโดย
เฉพาะข้างลำห้วยจะชอบมาก ทั้งขั้น
ตอนการเก็บ ทั้งขั้นตอนการสกัดสีก็
ยังมีความแตกต่างกัน ต้นครามจะ
ต้องเลือกเวลาในการเก็บ ช่วงเช้าตรู่
น้ำค้างลง คือ ช่วงเวลาที่ดีที่สุด
เพราะน้ำค้างคือจุดสังเกตสำคัญ
หากน้ำค้างบนใบครามให้สีน้ำเงิน
นั่นหมายความว่าต้นครามแก่เพียง
พอที่จะให้สีได้แล้ว ใช้สีจากการหมัก
กิ่ง และใบ ในขณะที่ต้นห้อมนั้นใช้ทั้ง
ต้นและใบนำมาสับแล้วเคี่ยวจนได้
สีน้ำเงินเข้มออกดำ และเลือกเก็บ
ต้นห้อม ได้ไม่จำกัดช่วงเวลา

ใบไม้สีเขียว

แม้ว่าพืชทั้ง 2 ชนิดจะมีความแตกต่าง
แต่ก็มีความเหมือนที่พิเศษไม่เหมือนใคร
ตรง สารสกัดสีน้ำเงินเป็นที่รู้จักกันในชื่อ

“คราม” หรือ “อินดีโก้”

สีไร้มลพิษเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ผ้าที่
ย้อมครามจะใช้ทน ระบายอากาศได้ดี
สามารถป้องกันผิวของผู้สวมใส่จากรังสี
อัลตราไวโอเลต ว่ากันว่ายังสามารถกัน
เชื้อแบคทีเรียได้ด้วย ทั้งคู่ให้สีฟ้าเคียงคู่
วัฒนธรรมไทย เห็นได้ตั้งแต่สีฟ้าอ่อนฟ้า
เข้ม เข้มจนถึงสีกรมท่าแทบแยกกันไม่ออก
ว่าย้อมสีฟ้านี้จากครามหรือห้อม อาทิเช่น
ห้อมกับครามพันธุ์ฝักกตรงให้สีน้ำเงินเข้ม
แต่ครามพันธุ์ฝักงอให้สีน้ำเงินสดและความ
เงางาม

แต่ไฉนให้สีฟ้า

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย



ในสายเลือดคนไทย

ความเป็นปราชญ์ในสายเลือดของคน
ไทย ทำให้สีสกัดของครามและห้อมเป็น
ภูมิปัญญาไทยท้องถิ่นมาช้านาน

ภูมิปัญญาไทยสีย้อมคราม วัฒนธรรม
ดินแดนอีสานดั้งเดิม บ้านดอนกอย
จังหวัดสกลนคร รวมถึงกลุ่มทอผ้าฝ้าย
เข็นย้อมคราม บ้าน-โนนเรือกลุ่มย้อม
ครามแม่ฑีตา ที่เดินหน้าพัฒนาให้ผ้า
ครามเป็นความอัศจรรย์ของผ้าไทย ด้วย
ลวดลายมัดหมี่อันตรึงตรา และเทคนิค
การย้อมไล่สีสไลด์

ภูมิปัญญาไทยสีย้อมห้อม ผ้าหม้อห้อม
จากวัฒนธรรมถิ่นล้านนา สืบสานจาก
ชาติพันธุ์ไทพวนสานต่อมาที่เมืองเวียง
โกศัย หรือ เมืองเป้ ให้เป็นที่จดจำว่า
หอมกลิ่นผ้าหม้อห้อม ณ.บ้านทุ่งโฮ่ง
จังหวัดแพร่ในปัจจุบัน

ไขข้อสงสัยกันอย่างชัดเจนว่า
ห้อมไม่ใช่คราม ส่วนครามก็ไม่ใช่ห้อม แต่
ทว่าผ้าย้อมเฉดฟ้าธรรมชาติคู่นี้เก๋าเก๋แต่
ไม่เก่าแก่แน่นอน

า จ ด จำ

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ร้ผ์ห่นั

มานาน
มากว่า 100 ปี บางลายเป็นลายโบราณตกทอดมา
จาก
ชาติพันธุ์จากรุ่นสู่รุ่น บางลายสาบสูญ แต่รุ่นลูกรุ่นหลาน
ชุบชีวิตผ้าจากการถอดลายจากพิพิธภัณฑ์ หรือหนังสือ
ผ้าโบราณ บางลายประยุกต์จากลายเก่า ออกแบบเป็น
ลายใหม่ และบางลายถูกคิดสร้างสรรค์ขึ้นใหม่

การสร้างลวดลายก่อนการนำไปทอด้วยเทคนิค “การ

มัดหมี่” ซึ่งถือว่าเป็นเทคนิคพื้นฐานของการทอผ้าทั้งผ้า

ไหมและผ้าฝ้าย หากเข้าประเด็นผ้ามัดหมี่ย้อมคราม

ลวดลายมีทั้งลายเล็ก ลายใหญ่ แนวคิดจากธรรมชาติ

บ้าง ลายเลขาคณิดบ้างมีเยอะไปหมด ยากนักที่จำได้

หมดทุกลาย ข้าพเจ้าคิดว่าพวกเราหนุ่มสาวหัวใจรรักษ์

ผ้าไทยเริ่มต้นขอแค่รู้ว่าผืนที่คุณเป็นเจ้าของ ผืนนั้นลาย

อะไรก็เพียงพอ อยากให้จดจำไว้บอกต่อเมื่อคุณสวมใส่

ชวนชื่นชมลวดลายผ้ามัดหมี่ย้อมคราม 15 ลวดลาย
น่าจดจำ และผ้ารวมหลายลายที่เป็นผ้าผืนโปรดของ
หลายท่าน ทางเหนือเรียกว่าผ้าแกงแค แล้วผ้ารวมลาย
มัดหมี่ทราบกันหรือไม่เรียกว่าอะไร?

01 ลายขอเจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ
02 ลายขอนารี
03 ลายพันมหา

*พันมหาคือดอกดองดึง

จู่มั

04 ลายกระจับหมู่
05 ลายนาค
06 ลายบันไดนาค หรือ

ฟันปลา

ข็บั

07 ลายขันหมากเบ็ง
หรือบายศรี

08 ลายต้นสน
09 ลายกาบแก้ว

ผ้ืสี

10 ลายผีเสื้อ
11 ลายแมงปอ
12 ลายแมงมุม

ีกุจ ้่กีช

13 ลายกุญแจจีน
14 ลายยช่อเกี้ยว
15 ลายหมี่คั่น

ผ้ามัดหมี่ทอรวม
หลายลวดลายใน
ผืนเดียวเรียกว่า

" สำมะปิ "

Different Style
But You Are.

แตกต่ างสไตล์

แ ต่ สวยแบบลงตัวด้วยผ้าไทย

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ผ้าไทยวน บัวคว่ำบัวหงาย
จังหวัดเชียงใหม่

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ผ้าต๋า ผ้าแกงแค
จังหวัดเชียงราย

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ผ้าไหมแพรวา
จังหวัดกาฬสินธุ์

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ผ้าย้อมครามหมี่คั่น
จังหวัดสกลนคร

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ร้ผ์ห่นั

ผ้าย้อมครามเข็นมือ
จังหวัดสกลนคร

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ร้ผ์ห่นั

ผ้าไหมมัดหมี่
จังหวัดสุรินทร์

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ผ้าไหมยกดอก
จังหวัดลำพูน

หลงรักเสน่ห์ผ้าไทย

ผ้าไทลื้อ เชียงของ จ.เชียงราย ผ้าไหมมัดหมี่ ศูนย์ศิลปาชีพ
ผ้ามัดหมี่ย้อมคราม จ.สกลนคร ผ้าไหม ศูนย์ศิลปาชีพ
ผ้ามัดหมี่ต่อตีนลาวครั่ง จ.สุพรรณบุรี ผ้าไหมแพรวา จ.กาฬสินธุ์

W O W L I F E | บ้ า น ช ว น นุ่ ง ซิ่ น

ผ้าไทยลาว อัตตะบือ Wow
Life
ผ้าฝ้ายย้อมคราม จ.สกลนคร
ผ้าใยกัญชงต่อตีนผ้าปักชาวเขา ISSUE09_VOL2

ผ้าไทลื้อ จ.เชียงราย
ผ้าไทลื้อ จ.เชียงราย
ผ้าตีนเจ จ.โคราช

W O W L I F E | บ้ า น ช ว น นุ่ ง ซิ่ น

ผ้าไหมมัดหมี่ จ.บึงกาฬ ผ้าไทยวนเชียงแสน คำเคิบ จ.น่าน
ผ้าไหมหมี่คั่น จ.มหาสารคาม ผ้าไทลื้อเมืองฮุน จ.น่าน
ผ้าไหมมัดหมี่ จ.มหาสารคาม ผ้าไหมมัดหมี่ อ.ชนบท จ.ขอนเก่น

W O W L I F E | บ้ า น ช ว น นุ่ ง ซิ่ น

ผ้าซิ่นป้อง จ.น่าน ผ้าปาเต๊ะ ภาคใต้
ผ้าไทยวนสันกำแพง จ.เชียงใหม่ ผ้าไทยวนตีนจก จ.แพร่
ผ้ามัดหมี่สลับขิด จ.หนองคาย ผ้าฝ้ายเข็นมือ จ.สกลนคร

บรรณานุกรม

01 ที่สุดของผ้าฝ้ายทอมือย้อมสีธรรมชาติของประเทศไทย

บ้านไร่ไผ่งาม พิพิธภัณฑ์ป้าแสงดา จังหวัดเชียงใหม่
เผ่าทอง ทองเจือ,ผ่อผ้างามฯ, กรุงเทพฯ,บจก.สยาม เอ็ม แอนด์ บี พับลิซซิ่ง , ครั้งที่1.61
http://www.northern.ac.th/north_research/p/document/file_14908366391.pdf

02 เพียงสัมผัสก็รู้ว่าไหมแท้

เผ่าทอง ทองเจือ, ผ่อผ้างามฯ, กรุงเทพฯ, บจก.สยาม เอ็ม แอนด์ บี พับลิซซิ่ง, พิมพ์ครั้งที่ 1. 2561
https://mgronline.com/smes/detail/9470000050246

03 ผ้าแต้มหมี่วิถีใหม่ของผ้ามัดหมี่ไทย

www.sacict.or.th/uploads/items/attachments

04 เบิ่งลวดลายความงามผ้าอีสานไทย

วีรธรรม ตระกูลเงินไทย และ โสมเพ็ญ ขุทรานนท์, ขิด จก ยก เกาะ มุก มัดหมี่- เบิ่งซิ่น กินแซ่บ, กรุงเทพฯ, บจก.สยาม
เอ็ม แอนด์ บี พับลิชชิ่ง,พิมพ์ครั้งที่ 1, 2562
เดือนฉาย คอมันตร์, ฝ้าย ไหม สายใยแห่งคามผูกพัน, กทม, บจก. อัมรินทร์พริ้นติ่งแอนด์พับลิชชิ่ง (มหาชน) ,
พิมพ์ครั้งที่ 1. 2560
http://artculture.msu.ac.th/
https://www.isangate.com/ new/khmer/32-art-culture/knowledge/580-pa-tor-isan-2.html
https://thaiunique.wordpress.
https://www.youtube.com/watch?reload=9&v=QKFXQvD7TQs

05 ผ่อผ้างามน่าน นั่นไง

เผ่าทอง ทองเจือ, ผ่อผ้างามฯ, กรุงเทพฯ, บจก.สยาม เอ็ม แอนด์ บี พับลิซซิ่ง, พิมพ์ครั้งที่ 1. 2561
กิ๋น, บจก มีเดีย แอสโซซิเอตเต็ด และ บจก สยาม เอ็มแอนด์บี กรุงเทพฯ พิมพ์ครั้งที่ 1. 2561
บทสัมภาษณ์สด คุณเทิดศักดิ์ อินแสง เจ้าของพิพิธภัณฑ์ผ้าโบราณฝ้ายเงิน จังหวัดน่าน
www.museumthailand.com/th/3933/storytelling/ผ้าทอไทยพวน
www.sacict.or.th/th
เครดิตรูปถ่าย : ทริปนุ่งซิ่นไปเที่ยวกัน คณะบ้านชวนนุ่งซิ่น (2561)
06 ดินแดนร้อยแก่นสารสินธุ์
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด มหาสารคาม
สำนักอนุรักษ์และตรวจสอบมาตรฐานหม่อนไหม ร่วมกับ ศูนย์สารสนเทศหม่อนไหมและประชาสัมพันธ์ สำนัก
บริหารกลาง กรมหม่อนไหม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
วีรธรรม ตระกูลเงินไทย และ โสมเพ็ญ ขุทรานนท์, ขิด จก ยก เกาะ มุก มัดหมี่- เบิ่งซิ่น กินแซ่บ, กรุงเทพฯ,
บจก.สยาม เอ็ม แอนด์ บี พับลิชชิ่ง, พิมพ์ครั้งที่ 1, 2562