นาฏศิลป์ ม.1การละคร

ประวตั ิการละครไทย

ประวัติการละครไทย

ประวตั ิการละครไทยสมยั ต่างๆ มีวิวฒั นาการดงั นี้
๑. สมยั น่านเจ้า
จากหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตรเ์ ม่ือไทยอยู่ในอาณาจกั รน่านเจ้ามีละครที่ร้จู กั อยู่
เรอ่ื งหน่ึง คือ เรอื่ งมโนราห์ และยงั มีการแสดงระบา เช่น ระบาหมวก ระบานกยงู เป็นต้น
๒. สมยั สโุ ขทยั
ไทยได้รบั วฒั นธรรมด้านการละครของอินเดียเข้ามาจึงได้พฒั นาการราและระบา
มีการบญั ญตั ิศพั ทท์ ่ีใช้ในการแสดงอย่างเป็นแบบแผนว่า ระบา รา เต้น
๓. สมยั อยธุ ยา
ละครในสมยั นี้มีต้นกาเนิดมาจากการเล่นโนราและละครชาตรี แบง่ เป็น ๓ ประเภท
คือ ละครชาตรี ละครนอก และละครในซ่ึงเป็ นละครของผ้หู ญิง บทละครมี ๒๒ เรื่อง
เช่น การะเกด มโนราห์ คาวี อิเหนา อณุ รทุ โคบตุ ร เป็นต้น

ประวตั กิ ารละครไทย

ประวตั ิการละครไทย

๔. สมยั ธนบรุ ี
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดละครมาก บทละครที่ทรงพระราชนิ พนธ์เร่ือง

รามเกียรต์ิมี ๕ ตอน คือ ตอนหนุมานเกี้ยวนางวานริน ตอนท้าวมาลีวราชว่าความ
ตอนทศกณั ฐ์ตงั้ พิธีทรายกรด (เผารปู เทวดา) ตอนพระลกั ษมณ์ถกู หอกกบิลพทั และ
ตอนปล่อยมา้ อปุ การ

๕. สมยั รตั นโกสินทร์
- สมยั รชั กาลที่ ๑ ทรงพระราชนิพนธ์ ๒ ลกั ษณะ คือ
๑. บทพระราชนิ พนธ์ ปรากฏหลกั ฐานเพียงเรื่องเดียว คือ “นิ ราศท่าดินแดง”
๒.บทประพนั ธ์ที่เกิดขึ้นในฐานะทรงเป็ นพระประมุขของกวีเท่าที่ปรากฏมีบท

ละครเรอ่ื งใหญ่ ๔ เรอื่ ง คือ อณุ รทุ รามเกียรต์ิ ดาหลงั และอิเหนา

ประวตั กิ ารละครไทย

ประวตั กิ ารละครไทย

- สมยั รชั กาลท่ี ๒ เป็นสมยั ที่รงุ่ เรอื งของวรรณคดี ทรงพระราชนิพนธ์บทละครไว้
มากมาย สโมสรยกย่องว่าเป็ นยอดแห่งบทละครรา ได้แก่ เร่ืองอิเหนา นอกจากยงั มี
บทละครนอกได้แก่ เรอื่ งไกรทอง คาวี ไชยเชษฐ์ มณีพิชยั และสงั ขศ์ ิลป์ ชยั สงั ขท์ อง

- สมยั รชั กาลท่ี ๓ ทรงให้เลิกละครหลวง เป็ นเหตใุ ห้เกิดคณะละครของเจา้ นาย
และขนุ นางขึน้ อย่างแพรห่ ลาย เช่น ละครของพระองคเ์ จ้าลกั ขณานุคณุ ละครเจ้าครบั
เป็ นต้น

- สมยั รชั กาลท่ี ๔ โปรดให้มีละครหลวงและตัง้ ภาษีมหรสพขึ้นเป็ นครงั้ แรก
เรียกว่า ภาษีโขนละคร พระองค์ทรงพระราชนิ พนธ์ บทละคร เช่น รามเกียรต์ิ
ตอนพระรามเดินดง

ประวตั ิการละครไทย

ประวัติการละครไทย

- สมยั รชั กาลท่ี ๕ ทรงสนับสนุนให้เจ้านายและเอกชน จดั ตงั้ คณะละครขึ้น ได้แก่
๑. ละครของพระองคเ์ จ้าสิงหนาทราชดรุ งค์ฤทธ์ิ ต่อมาเจ้าพระยาเทเวศรว์ งศ์

วิ วัฒน์ และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ ากรมพระยานริศรานุวัดติ วงศ์
ทรงคิดปรบั ปรงุ ละครแบบใหม่ เรียกว่า “ละครดึกดาบรรพ”์

๒. ละครของเจ้าพระยามหิ นทรศักด์ิ ธารง (เพ็ญ เพ็ญสกุล) มีโรงละครชื่อ
“ปริ้นซเธียเตอร”์ และเกบ็ เงินจากผชู้ มเป็นคณะแรก

๓. ละครของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพนั ธ์พงศ์ ทรงฝึ กหดั
ละครราตงั้ นามคณะว่า “ละครหลวงนฤมิตร” ต่อมาเปลี่ยนเป็ นละครร้อง เรียกว่า
“ละครปรดี าลยั ” ซึ่งเป็น ต้นแบบของละครรอ้ งสมยั ต่อมา

ประวตั กิ ารละครไทย

ประวตั กิ ารละครไทย

- สมยั รชั กาลท่ี ๖ โปรดให้ตงั้ โรงเรียนฝึ กหดั ศิลปะทางโขน ละคร และป่ี พาทย์
เรียกว่า “โรงเรียนทหารกระบ่ีหลวง” ต่อมาเปลี่ยนเป็ นโรงเรียนพรานหลวง และทรง
พระราชนิพนธบ์ ทละครหลายเรอื่ ง เช่น เรอ่ื งพระรว่ ง ศกนุ ตลา ท้าวแสนปม เป็นต้น

- สมยั รชั กาลท่ี ๗ มีละครสมยั ใหม่เกิดขึ้น คือ ละครหลวงวิจิตรวาทการ ซ่ึงมี
ลกั ษณะปลุกใจให้รกั ชาติสร้างพลงั สามคั คี นอกจากนี้ยงั มีคณะละครเอกชน คือ
ละครจนั ทโรภาส ของนายจวงจนั ทร์ จนั ทรคณาหรือพรานบูรพ์ ซ่ึงเป็ นละครร้อง
โดยปรบั ปรงุ จากเพลงไทยเดิมมาเป็นเพลงไทยสากล

ประเภทของละครไทย

ละครรา

ละครรามี ๖ ชนิด คือ
๑. ละครโนรา – ชาตรี
เป็ นละครเก่าแก่และเป็ นต้นแบบของละคร
ชนิ ดต่างๆ ละครโนรา มีวิธีการแสดงคล้ายกบั
ละครชาตรีซึ่งเป็ นละครพื้นบ้านภาคกลาง
เรื่องที่นิ ยมแสดงคือ เร่ืองมโนราห์จึงนิ ยม
เรยี กว่า โนรา-ชาตรี

ละครชาตรี

ประเภทของละครไทย

ละครรา

๒. ละครนอก
เป็ นละครที่ดัดแปลงมาจากละครโนรา-ชาตรี ใช้ผู้แสดงเป็ นชายล้วน เล่นกนั
นอกเขตพระราชฐาน การดาเนิ นเร่ืองรวดเร็ว ตลกขบขนั บางครงั้ ติดหยาบโลน
ไม่ยึดถือขนบธรรมเนียมประเพณี เนื้อเรื่องที่แสดงมกั เป็ นเร่ืองจกั รๆ วงศ์ๆ เช่น
สงั ขท์ อง มณีพิชยั คาวี เป็นต้น

ละครนอก

ประเภทของละครไทย

ละครรา

๓. ละครใน
เป็ นละครท่ีพระมหากษัตริย์ทรงดดั แปลง
จากละครนอก เดิมเรียกว่า “ละครข้างในหรือ
ละครนางใน” ใช้ผ้หู ญิงแสดงล้วน เน้นกระบวน
ท่าราท่ีอ่อนช้อย ประณีต งดงาม เร่ืองท่ีแสดง
มีเพียง ๓ เรื่องคือ รามเกียรต์ิ อุณรุท และอิเหนา

ละครใน

ประเภทของละครไทย

ละครรา

๔. ละครดึกดาบรรพ์

เกิ ดขึ้นในสมัยรัชกาลท่ี ๕ โดยเจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิ วัฒน์ได้ทูลชักชวน

สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวดั ติวงศ์ ได้ทรงปรบั ปรุงขึ้น

หลงั จากได้ทรงชมการแสดงละครโอเปรา่ ของยโุ รป ผแู้ สดงเป็นผรู้ อ้ งและราเอง

๕. ละครพนั ทาง

เป็ นละครท่ีนาพงศาวดารของชาติต่างๆ

มาผกู เป็ นเรื่องราวตาม แบบแผนของละครนอก

การแต่งกายเป็ นไปตามรูปแบบของชาตินั้น

นอกจากนี้เพลงท่ีใช้ประกอบการแสดงก็ยงั มี

สาเนี ยงชาตินั้นด้วยเช่นกัน เรื่องที่นิ ยมเล่น

ได้แก่ ราชาธิราช พระลอ พญาผานอง ละครพนั ทาง

ประเภทของละครไทย

ละครรา

๖. ละครเสภา
เป็ นการแสดงละครที่มีการขบั เสภาประกอบ เรียกว่า “เสภารา” มี ๒ ประเภท คือ เสภารา
และเสภาตลก ซ่ึงเป็ นเรื่องชีวิตของคนธรรมดาสามญั การแต่งกายตามสภาพชีวิต
และเชื้อชาติของตวั ละครนัน้ ๆ

ละครเสภา

ประเภทของละครไทย

ละครปรับปรุงใหม่

ปรบั ปรงุ ใหม่ มี ๓ ชนิด
๑. ละครรอ้ ง
มี ๒ ประเภท คือ ละครรอ้ งล้วนๆ และละครร้อง
สลบั พดู

- ละครร้องล้วนๆ เรียกอีกอย่างหน่ึ งว่า
“ละครร้องแบบ ร.๖” ดาเนิ นเร่ืองด้วยการร้องอย่าง
เดียวไม่มีการพดู แทรก เช่น เรอ่ื งสาวิตรี

ละครรอ้ ง
- ละครร้องสลบั พูด เรียกอีกอย่างหนึ่ งว่า “ละครร้องแบบกรมพระนราฯ”
ดาเนิ นเรื่องด้วยการร้องเป็ นสาคญั และมีการพูดแทรก เรื่องท่ีทรงนิ ยมแสดง ได้แก่
สาวเครอื ฟ้า ตกุ๊ ตายอดรกั

ประเภทของละครไทย

ละครปรับปรุงใหม่

๒. ละครสงั คีต
เป็ นละครท่ีคล้ายกบั ละครร้องแต่ยึดบทร้องและบทเจรจาเท่ากนั เรื่องที่แสดง
ได้แก่ หนามยอกเอาหนามบง่ วิวาหพ์ ระสมทุ ร และวงั่ ตี่

ละครสงั คีต

ประเภทของละครไทย

ละครปรับปรุงใหม่

๓. ละครพดู
มี ๓ ประเภท ได้แก่

- ละครพดู ลว้ นๆ เป็นละครที่ดาเนินเรอ่ื งด้วยการพดู ไม่มีการรอ้ งเพลงและดนตรี
- ละครพูดสลับลา เป็ นละครท่ีถือการพูด
เป็นสาคญั มีบทรอ้ งสอดแทรกบางตอน
- ละครพูดคาฉันท์ เป็ นละครซ่ึงมีบทประพนั ธ์
เป็ นร้อยกรอง ในลกั ษณะคาฉันท์เร่ืองท่ีแสดงมี
เพียงเรอื่ งเดียวคือ มทั นะพาธา

ละครพดู คาฉันท์

ปัจจัยทมี่ ผี ลต่อการเปลย่ี นแปลงนาฏศิลป์

ปัจจยั ที่มีพลต่อการเปล่ียนแปลง มีดงั นี้
๑. ความเช่ือและสญั ชาตญาณของมนุษย์
สมยั โบราณ มนุษยเ์ ชื่อว่าภยั เหล่านัน้ เกิดจากส่ิงที่เหนือธรรมชาติ ทาให้มีพิธีกรรม
เซ่นสงั เวยส่ิงเหนือธรรมชาติ มีการนาดนตรีและนาฏศิลป์ เข้ามาในพิธีด้วยมีผ้ทู าพิธี
ท่ีเรียกว่า “หมอ” เป็นผสู้ ื่อสารกบั ผหี รอื เทพโดยใช้การเต้นราเป็นสื่อ
๒. สภาพเศรษฐกิจและสงั คม
แต่เดิมมนุษย์ดารงชีวิตด้วยการล่าสัตว์ เมื่อล่าสัตว์ได้ก็ดีใจร้องราทาเพลง
ต่อมามนุษยไ์ ด้เปล่ียนวิถีชีวิตมาเป็นสงั คมเกษตรกรรม จึงมีการทาพิธีขอฝนหลงั จากนัน้ ได้
เปลี่ยนเป็ นสงั คมจึงพฒั นานาฏศิลป์ ให้มีรปู แบบอนั สวยงาม มีจารีตและแบบแผนสะท้อน
รสนิยม คตินิยม และภมู ิปัญญา

ปัจจยั ทม่ี ผี ลต่อการเปลยี่ นแปลงนาฏศิลป์

๓. การส่ือสารและคมนาคม
นาฏศิลป์ เป็ นการสื่อสารชนิ ดหน่ึง มีการบนั ทึกและถ่ายทอดอย่างเป็ นระบบตงั้ แต่
อดีตจนถึงปัจจบุ นั ต่อมาเม่ือการสื่อสารทนั สมยั กไ็ ด้มีการพิมพต์ าราทางด้านนาฏศิลป์ ขึ้น
ซึ่งจะมีประวตั ิ เนื้อหาและรปู ภาพเป็นการเผยแพรผ่ ่านสื่อต่างๆ ทาให้ผ้ชู มในแดนไกล
ได้รจู้ กั นาฏศิลป์ มากขึน้ เกิดแรงบนั ดาลใจในการสรา้ งสรรคง์ านใหมๆ่
๔. การท่องเที่ยว
การท่องเที่ยวสามารถทารายได้เข้าประเทศเป็ นอย่างมาก การจดั แสดงนาฏศิลป์
เพื่อการท่องเท่ียวจึงต้องปรบั ปรงุ ให้เหมาะสมกบั เวลา มีการสร้างสรรค์งานขึน้ มาใหม่
เป็นการสรา้ งชดุ การแสดงนาฏศิลป์ ใหมๆ่ ขึน้

ปัจจัยทมี่ ผี ลต่อการเปลยี่ นแปลงนาฏศิลป์

๕. นโยบายของรฐั
รฐั บาลตัง้ กรมศิลปากรขึ้นเพื่อรับผิดชอบดูแลศิลปะของชาติ ต่อมารฐั บาล
มีนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยว จึงมีการจดั ให้เผยแพร่นาฏศิลป์ ในต่างประเทศ
และมีการแสดงนาฏศิลป์ ตามสถานท่ีต่างๆ นอกจากนี้ยงั มีการตงั้ สถานศึกษาเก่ียวกบั
ดนตรนี าฏศิลป์

๖. สงคราม
สงครามทาให้เกิดการสูญเสีย แต่ก็ยังแฝงไปด้วยการสืบทอดวัฒนธรรม
ผชู้ นะอาจจะสืบทอดศิลปวฒั นธรรมของผแู้ พไ้ ปตามคตินิยมของตน
นอกจากนี้สงครามอาจทาให้นาฏศิลป์ ซบเซาเพราะขาดการเอาใจใส่บารุง
เนื่องจากประเทศติดพนั กบั สงคราม แต่ในช่วงนัน้ กม็ ีการฝึ กราอาวุธไว้เป็ นพื้นฐาน
ในการป้องกนั ตวั

ปัจจยั ทมี่ ผี ลต่อการเปลยี่ นแปลงนาฏศิลป์

๗.การยา้ ยถิ่นฐาน
การอพยพย้ายถิ่นฐานของมนุษยม์ กั นาศิลปวฒั นธรรมของตนไปด้วย การย้ายถ่ิน
อย่างถาวรจะทาให้วฒั นธรรมท่ีติดตวั มาตกไปอยใู่ นถิ่นใหม่และพฒั นาต่อไป
๘. การศึกษา
ในสมยั โบราณการถ่ายทอดศิลปะทางด้านนี้จะเป็นการต่อราแบบตวั ต่อตวั ในกลุ่ม
คนจานวนน้อย ต่อมาได้เปลี่ยนเป็ นรูปโรงเรียน จดั เป็ นหมวดหมู่สาขาและขนั้ ตอน
ตามความยากง่าย

ปัจจัยทม่ี ผี ลต่อการเปลยี่ นแปลงนาฏศิลป์

๙. อิทธิพลทางวฒั นธรรม
การครอบงาทางวฒั นธรรมเป็นการครอบงาแบบทางอ้อม โดยการแทรกวฒั นธรรม
ของตนเข้าไปแทนในวิถีชีวิตแทนวฒั นธรรมเดิม ด้วยกระบวนการท่ีสลบั ซบั ซ้อนและ
ยาวนาน ผ่านส่ือต่างๆ ท่ีทนั สมยั เมื่อประเทศกาลงั ตกอยู่ในภาวะของการรบั อิทธิพล
ก็จะหาวิธีการป้ องกันอิทธิพลนั้นๆ และส่งเสริมการแสดงของตนเองเพื่อให้เกิด
ความสมดลุ นัน่ เอง

สารบญั หน่วยต่อไป