The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by rianurhanifah3, 2022-11-09 09:53:50

BAHAN AJAR AKSARA REKAN rev 1

BAHAN AJAR AKSARA REKAN rev 1

Kompetensi Dasar Dan Indikator

KOMPETENSI DASAR INDIKATOR PENCAPAIAN KOMPETENSI

3.2 Mengidentifikasi kaidah 3.2.1 Menganalisis kaidah penulisan aksara Jawa rekan (C4,

penulisan aksara Jawa HOTS)

empat paragraf yang 3.2.2 Menyimpulkan isi wacana beraksara Jawa yang

menggunakan aksara menggunakan aksara rekan (C6, HOTS)

rekan

4.2 Menulis dan menyajikan 4.2.1 Mengalihaksarakan teks paragraf aksara Jawa yang

empat paragraf aksara menggunakan aksara rekan (P4, HOTS)

Jawa yang menggunakan 4.2.2 Mengritisi penulisan teks paragraf beraksara Jawa Rekan

aksara rekan milik teman (P5, HOTS)

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 1

Tahap 1 : Stimulus

➢ MATERI FAKTUAL

Para siswa sumangga dipungatosaken tuladha panyeratipun tembung mawi
aksara Jawa ing ngadhap menika, para siswa saged damel pitakenan-pitakenan
gayut kaliyan panyeratipun tembung mawi aksara Jawa ing ngadhap menika!

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 2

Tahap 2 : Orientasi terhadap Masalah

➢ Materi Konseptual

Para siswa sumangga dipunsinau sesarengan kanthi kelompok materi ing
ngandhap menika!

Peta Konsep

AKSARA REKAN

Wujudipun aksara Transliterasi Wujudipun aksara
Jawa aksara Rekan rekan

Legena, pasangan, Manggihaken Menyunting asil Paugeran
sandhangan, isinipun teks mawi alih aksara saking nyeratipun

tandha waosan aksara Jawa kanca

Wujudipun Aksara Jawa

Saderengipun wiwit nyinau bab aksara rekan, sumangga dipunwaos malih bab wujudipun
aksara Jawa legena, pasangan, sandhangan, saha tandha waosan ing ngandhap menika:
1. Aksara legena

ha na ca ra ka

da ta sa wa la

pa dha ja ya nya

ma ga ba tha Nga

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 3

2. Pasangan

3. Sandhangan saha tandha waosan Sandhangan panyigeg wanda
Sandhangan swara
Wignyan ...
Wulu

Suku Layar ...

Taling ... Cecak ...
...
Taling Tandha waosan
tarung
Pada lingsa
Pepet

Sandhangan wyanjana Pada lungsi
Cakra Adeg-adeg

...

Cakra keret Pangkon
Pengkal

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 4

Wujudipun Aksara Rekan

Kanthi majengipun jaman samenika, tembung-tembung saking manca sangsaya kathah
dipunginakaken. Kangge ngawekani tuwuhipun tembung-tembung anyar menika banjur
dipunreka aksara anyar kanthi muwuhi panyigeg wanda arupi cecak tiga. Adhedhasar
paugeran Sriwedari, aksara rekan ing carakan Jawa namung wonten gangsal. Wontenipun
aksara rekan menika gadhah ancas supados panyeratipun tembung-tembung saking manca
sasaged-sagedipun sami kados wujud mulanipun tembung kasebut. Wujudipun aksara rekan
kados ing ngandhap menika:

NO WUJUDE AKSARA PASANGAN UNINE Tuladha panulise
Fa/va
ꦥ꦳ ꦏ ꦿꦶ

1 Fikri

2 ꦏ꦳ - Kha ꦏꦭ꦳ ꦶꦱ
3 ꦢ꦳ - Dza
- Gha Khalisa
ꦒ꦳
ꦢ꦳ꦶ ꦂ
4
Dzikir
5 ꦗ꦳ - Za
ꦒꦲ꦳ ꦧꦶ ꧀

Ghaib

ꦗ꦳ ꦩꦿꦸꦢ꦳꧀

Zamrud

Tata Panyeratipun Aksara Rekan

Panganggenipun aksara rekan menika boten sembarangan. Paugeran
panyeratipun aksara rekan adhedhasar paugeran Sriwedari inggih menika:

1) Aksara rekan dipunginakaken kangge nyerat tembung manca ingkang
dipuncethakaken, utaminipun tembung-tembung saking basa Arab.

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 5

Tuladhanipun :

ꦒ꦳ꦲꦶꦧ꧀  ghaib

2) Menawi aksara rekan dipunraketaken kaliyan sandhangan pepet, cecak
tiganipun dumunung ing salebetipun pepet.
Tuladhanipun :

ꦥꦂꦧꦭ꧀  Verbal

3) Menawi aksara rekan dipunraketaken kaliyan sandhangan wulu, layar utawi
cecak, cecakipun tiga dumunung ing sisih kiwa, dene sandhangan wulu,
layar utawi cecak ing sisih tengen.
Tuladhanipun :

ꦗꦶꦢ꦳ꦤ꧀  Zidan

ꦮꦥ꦳ꦼꦂ  Wafer

4) Aksara ingkang saged dados pasangan inggih menika aksara Fa/va.
Tuladhanipun :

ꦗ꦳꧀  Mas Faiz

5) Menawi aksara rekan dumunung ing sawingkingipun wanda sigeg, sigeging
wanda menika kedah dipunpsukani sandhangan pangku (kajawi aksara f/v).
Tuladhanipun :

ꦝꦶ ꧀ꦏꦗꦲꦶ ꦤ꧀  Dhik Zihan

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 6

Tahap 3 : Membimbing Penyelidikan

➢ Materi Konseptual

Para siswa, sasampunipun mangretosi materi wujudipun aksara rekan saha tata
panyeratipun sumangga dipunsinau sesarengan kaliyan kelompok materi ing
ngandhap menika ingkang badhe ngandharaken bab caranipun alih aksara saking
aksara Latin dhateng aksara Jawa utawi kosok-wangsulipun.

Alih aksara Jawa

Mulyani (2011: 106) ngandharaken bilih transliterasi inggih menika alih tulis serataning
teks mawi aksara ingkang boten sami kaliyan aksaraning teks. Umpaminipun, teks kaserat
mawi aksara Jawa kadamel alih tulis utawi alih aksaranipun mawi aksara Latin.

Dene tuladha alih aksara kados ing ngandhap menika:

Ukara mawi aksara Latin Alih aksara dhateng aksara Jawa

Para siswa sampun kathah ingkang ꧋ꦥꦫꦱꦱꦶ ꦮꦱꦩꦿꦥꦸꦤꦏꦛꦃꦲꦁ ꦥꦁ ꦲ꦳ ꦩꦿ꧀

faham.

Ukara mawi aksara Jawa Alih aksara dhateng aksara
Latin

ꦱ꧀꧈ Watuk menika

dipunsebabaken virus

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 7

Tahap 4: Mengembangkan dan Menyajikan hasil karya

➢ Materi Metakognitif
Para siswa sasampunipun maos saha mangretosi seratan teks mawi aksara
Jawa rekan, sumangga dipuncakaken langkah-langkah kangge madosi
piwulang utawi wosing seratan teks mawi aksara Jawa rekan!

a. Alih aksara saking aksara Jawa dhateng Latin
Para siswa sumangga dipuntiti bab waosan mawi aksara Jawa ingkang ngecakaken

aksara rekan kados ing ngandhap menika:

ꦤ꧀꧈ ꦤ꧀꧈ ꦤ꧀ꦏ
ꦌꦤ꧀ ꦤ꧀꧈
ꦤ꧀ ꦠ꧀
ꦤ꧀

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 8

ꦤ꧀ ꦱꦏ ꦭ꧀
ꦤ꧀ ꦤ꧀

Saking waosan teks mawi aksara Latin ingkang ngecakaken aksara rekan saged
dipunalih tulis dhateng aksara Jawa kados ing ngandhap menika:

Kates

Katès utawi tèla gantung kalebet woh ingkang kathah mupangatipun. Amargi kathah
kandhutan salebeting wohipun ingkang migunani tumrap kasarasanipun badan. Uwoh katès
ngandhut kathah vitamin, ènzim papain, béta karotén, serat, saha zat besi. Kajawi uwohipun, ron
saha uwitipun ugi kathah mupangatipun.

Vitamin A duwèni piguna kangge mbiyantu madhangaken paningal. Vitamin C saha béta
karotén sing duwèni mupangat antioksidhan. Ron katès, kajawi miraos kanggé kluban, trancam
menapa déné dipunmasak osèng, uga saged dados tamba weteng mbedhedheg saha ngrangsang
kekajengan dhahar. Zat papain ing ron katès saged mbiyantu pakaryanipun usus supados saged
nundhung asam lambung salebeting lambung.

Sumber : Dyah Katrina ing kalawarti Djaka Lodhang 15 September 2015

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 9

b. Manggihaken isi/wosing waosan mawi aksara rekan

Sasampunipun maos waosan mawi aksara rekan, para siswa saged manggihaken
isi utawi wosing ingkang kawrat ing waosan mawi aksara rekan. Dene asilipun isi utawi
wosing waosan mawi aksara rekan Kates kados makaten:

1. Kawaosa kanthi premati teks mawi aksara Rekan kasebut.
2. Banjur anggenipun alih tulis saged ngorek-orek ing bukunipun piyambak

langkung rumiyin.
3. Menawi sampun wonten orek-orekanipun, saged wiwit nyampurnakaken

panyerating alih aksara.
4. Teks asilipun alih aksara saged dipunwaos saha dipunmangretosi isi utawi

wosipun.

c. Menanggapi asil alih aksara saking kanca

Sasampunipun para siswa gladhi alih aksara saking aksara Jawa kang

ngewrat aksara Rekan dhateng aksara Latin kanthi kelompokan, siswa lajeng

menyunting utawi mengkritisi asil alih aksara saking kanca kelompok sanes.

Anggenipun menyunting utawi mengkritisi kanthi langkah-langkah kados ing

ngandhap menika:

1. Dipunpriksa anggenipun alih aksara bab aksara legenanipun.

Anggenipun alih aksara bab aksara legenanipun sampun trep menapa dereng,

tuladhanipun:

Aksara legena Latin-ipun Aksara ingkang Latin-ipun
meh sami

ha la

ha ta

sa ca

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 10

Aksara legena Latin-ipun Aksara ingkang Latin-ipun
pa meh sami wa

nga tha

ra ga

da sa

na ka

2. Dipunpriksa anggenipun alih aksara pasanganipun.

Pasangan menika dipunserat menawi wonten aksara mati. Tuladhanipun:

Tuladha ing aksara Jawa Latinipun

ꦥ꦳ꦼꦏꦠꦶꦠꦺꦴ Pak Tito

ꦺꦤ꧀ꦥꦮꦺꦱꦼ ꧀ Tanpa wates

3. Dipunpriksa anggenipun alih aksara aksara rekanipun.

Tuladha ing aksara Jawa Latinipun

Bayar fidyah

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 11

4. Dipunpriksa anggenipun alih aksara sandhanganipun.

Tuladha ing aksara Jawa Latinipun

Kembang mawar

5. Dipunpriksa anggenipun alih aksara tandha waosanipun.

Tuladha ing aksara Jawa Latinipun

꧋ꦲꦏꦸꦭꦔꦸ ꦠꦺꦠꦮꦮꦠꦲ꧉ Aku lunga dhewe wae.

6. Dipunpriksa menawi wonten panambangipun.

Bab panambang menika wigatos sanget. Panyeratipun panambang saged

nggatosaken aksara pungkasan tembung lingganipun. Menawi tembung lingga

kanthi aksara pungkasan konsonan lajeng angsal panambang menika menawi

dipunserat ing aksara Jawa aksara pungkasan kaserat 2 nanging ing latinipun

cekap kaserat satunggal. Tuladhanipun:

Tembung mawi panambang Latinipun Katrangan

ꦧꦏꦠꦸ ꦭꦺꦗꦔꦤ꧀ꦤꦤ꧀꧀ Bakule Tembung bakul (mawi aksara
janganan pungkasan L) lajeng angsal
panambang -e. Nalika alih
aksara ing Latin, ꦧꦏꦸꦠꦭꦺ

tetep ditulis bakule, sanes

bakulle.

ꦱꦫꦮ ꦠꦤ꧀ꦠꦺꦴꦠꦺꦴꦂ Swarane Tembung swara lajeng
angsal panambang -e.
motor

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 12

TAHAP 5: Menganalisis dan Mengevaluasi Pemecahan
Masalah

Para siswa sasampunipun alih aksara teks, manggihaken isi teks waosan, saha
menyunting asilipun seratan saking kanca, pramila sumangga sami dipunanalisis
saha dipunevaluasi proses anggenipun manggihaken sadaya unsur kalawau.
Bab angel menapa saking proses alih aksara teks dumugi menyunting asilipun seratan teks
mawi aksara Jawa rekan saking kanca menika?
1. Anggenipun nyerat aksara legena, pasangan, aksara rekan, sandhangan, saha tandha

waosanipun kedah trep saha tliti.
2. Anggenipun manggihaken isi teks waosan mawi aksara Jawa rekan kedah jumbuh

kaliyan asilipun alih aksara.

Dudutan saha Relevansi

Dudutan

Dudutan saking waosan teks mawi aksara Jawa rekan ingkang irah-irahanipun “Kates”
inggih menika tetuwuhan ingkang dipunciptakaken dening gusti Allah SWT mesthi gadhah
mupangat tumrap manungsa. Tetuwuhan ingkang gadhah mupangat ingkang kathah tumrap
kasarasanipun badan salah satunggalipun inggih menika kates. Kates menika tetuwuhan
ingkang gampil dipunbudidaya, reginipun ugi kalebet mirah, satemah masarakat inggih saged
ndhahar uwohipun menapa dene ronipun kates. Uwoh saha ronipun kates badhe migunani
tumrap kasarasanipun manungsa.

Relevansi

Waosan mawi aksara Jawa rekan menika saged dipunginakaken kangge nyerat
tetembungan ingkang asalipun boten saking basa Jawi. Menika saged dipuntingali saking teks
waosan mawi teks aksara Jawi ingkang irah-irahanipun Kates. Aksara Jawa rekan menika
saged dipunginakaken nut ing jaman samenika, ateges aksara Jawa menika boten ketinggalan
jaman.

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 13

Kapustakan

Padmosoekotjo. 1989. Wewaton Panulise Basa Jawa Nganggo Aksara Jawa. Surabaya: Citra
Jaya Murti.

Herawati, Nanik saha Widodo Aribowo. 2015. Baud Basa Jawa XI. Klaten: Intan Pariwara.
Katrina, Dyah. 2015. Djaka Lodhang no. 16. Yogyakarta: PT Muria Baru Offset
Mulyani, Hesti. 2011. Gegaran Komprehensi Tulis. Yogyakarta: Universitas Negeri

Yogyakarta.

Bahan Ajar Aksara Jawa Rekan Kelas XI Semester Ganjil 14


Click to View FlipBook Version