มารู้จักโปรแกรม scratch 3.0

รูจ้ กั กบั โปรแกรม
Scratch

รูจ้ กั กบั โปรแกรม Scratch

โลโกข้ องโปรแกรมเป็ นพนื้ สสี ม้ โปรแกรม Scratch เป็ นโปรแกรมภาษา
และมตี วั อกั ษร S สสี ม้ กรอบสขี าว ทใี่ ชใ้ นการสรา้ งชดุ คาสง่ั

เพอื่ ใหค้ อมพวิ เตอรท์ างาน เป็ นโปรแกรมแบบบลอ็ กที่
เป็ นตวั กลางเปลยี่ นคาสง่ั ของมนุษย ์
เป็ นภาษาทคี่ อมพวิ เตอรเ์ ขา้ ใจ
สามารถสรา้ งชนิ้ งานไดอ้ ย่างง่าย
เชน่ นิทานทสี่ ามารถโตต้ อบกบั ผูอ้ ่านได้
ภาพเคลอื่ นไหว เกม ดนตรี และศลิ ปะ

โปรแกรม Scratch เป็ นโปรแกรม free ware สามารถใชง้ านไดโ้ ดยไมต่ อ้ งตอ่ อนิ เทอรเ์ น็ต สามารถดาว
โหลดไดฟ้ รี เหมาะสาหรบั การเรมิ่ ตน้ ในการหดั เขยี นโปรแกรมคอมพวิ เตอร ์

เป็ นเครอื่ งมอื ทชี่ ว่ ยสง่ เสรมิ ความคดิ สรา้ งสรรค ์ ใชส้ รา้ งผลงานดว้ ยการเขยี นโปรแกรม

เรมิ่ จากความคดิ สรา้ งสรรค ์ สู่การวเิ คราะหป์ ัญหา หาคาตอบอยา่ งเป็ นระบบ
สามารถแบง่ ปันผลงานและพูดคยุ เกยี่ วกบั การสรา้ งสรรคผ์ ลงานกบั สมาชกิ คนอนื่ ๆ ได้

สว่ นประกอบพนื้ ฐาน
ของโปรแกรม Scratch

สว่ นประกอบพนื้ ฐาน
ของโปรแกรม Scratch

สว่ นประกอบพนื้ ฐานของโปรแกรม Scratch มดี งั นี้
1. แถบเมนู (Menu bar)
2. แถบเครอื่ งมอื (tabs)
3. บลอ็ กคาสง่ั (Block Palette)
4. พนื้ ทที่ างาน (Script Area)
5. ยอ่ ขยาย กงึ่ กลางพนื้ ทวี่ างบลอ็ กคาสง่ั
6. เวที (Stage)
7. รายละเอยี ดตวั ละคร (Sprites list)
8. รายละเอยี ดเวที (Stage information)
9. เรมิ่ ตน้ สนิ้ สดุ (Start-Stop)
10. การแสดงผล (Screen Control)
11. สว่ นขยาย (Extension)

1. แถบเมนู (Menu bar)

1. ใชเ้ ปลยี่ นภาษา ซงึ่ มใี หเ้ ลอื กถงึ 64 ภาษา
2. เมนู เปิ ด-บนั ทกึ โปรเจกต ์ บนั ทกึ วดิ โี อ แชรเ์ ว็บไซต ์

เชค็ อพั เดท และปิ ดโปรแกรม
3. เมนู แกไ้ ขการตงั้ คา่
4. เมนู แนะนาโปรแกรมตวั อยา่ ง
5. ใชใ้ นการตง้ั ชอื่ โปรเจก็
6. เมนู เว็บไซต ์ http://scratch.mit.edu/

2. แถบเครอื่ งมอื (tabs)

1. หมวดหมู่บล็อกโคด้ คาสง่ั
2. ปรบั แตง่ แกไ้ ขตวั ละคร หรอื พนื้ หลงั ทเี่ ลอื ก
3. คาสง่ั การจดั การเกยี่ วกบั เสยี ง เชน่ การปรบั แตง่ เสยี ง

การบนั ทกึ เสยี ง การลบ การตดั เสยี ง

3. บลอ็ กคาสง่ั (Block Palette) บล็อกโคด้ คาสง่ั
ทภี่ ายในถูกบรรจคุ าสง่ั ย่อย ๆ เอาไว้

4. พนื้ ทที่ างาน (Script Area) พนื้ ทใี่ นการวางบล็อกคาสง่ั
5. ยอ่ ขยาย กงึ่ กลางพนื้ ทวี่ างบล็อกคาสง่ั ใชป้ รบั แตง่ พนื้ ที่

ในการวางบล็อกคาสง่ั

6. เวที (Stage) เป็ นสว่ นแสดงผลการทางานของโปรแกรม
7. รายละเอยี ดตวั ละคร (Sprites list) เพมิ่ ตวั ละคร

และแสดงรายละเอยี ดของตวั ละคร
8. รายละเอยี ดเวที (Stage information) เพมิ่ พนื้ หลงั
9. เรมิ่ ตน้ สนิ้ สดุ (Start-Stop) ปุ่มสง่ั ใหโ้ ปรแกรมทางาน

และสง่ั ใหโ้ ปรแกรมหยุดทางาน

10. การแสดงผล (Screen Control) การเลอื กรูปแบบ

การแสดงผลของหนา้ จอ
11. สว่ นขยาย (Extension) เพมิ่ สว่ นขยาย

ส่วนประกอบพนื้ ฐานของโปรแกรม Scratch
จะแตกตา่ งกนั ตามเวอรช์ น่ั (Version)
แตจ่ ะไม่แตกตา่ งกนั มาก

อาจจะมกี ารปรบั เปลยี่ นเพอื่ ใหใ้ ชง้ านไดง้ ่ายขนึ้

ซงึ่ เวอรช์ น่ั ของโปรแกรม Scratch
ทใี่ ชอ้ ยู่สามารถตรวจสอบไดจ้ าก
การ คลกิ ดูที่ เมนู Scratch
อยู่ มมุ ซา้ ยมอื บนหน้าจอ
ซงึ่ เมอื่ คลกิ จะปรากฎหนา้ ตา่ งจะแสดงเวอรช์ น่ั ของโปรแกรม

วธิ กี ารเขา้ ใชง้ าน
โปรแกรม Scratch

การเขา้ ใชง้ านโปรแกรม Scratch
แบบออนไลน์ (Online)

1. เขา้ ใชง้ านทลี่ งิ ค ์ https://scratch.mit.edu/
2. คลกิ เลอื ก Start Creating

เพอื่ เขา้ สู่หน้าโปรแกรม

การเขา้ ใชง้ านโปรแกรม Scratch
แบบออฟไลน์ (Offline)

1. เขา้ ใชง้ านทลี่ งิ ค ์ https://scratch.mit.edu/download
2. เลอื กระบบปฏบิ ตั กิ ารทคี่ อมพวิ เตอรใ์ ชง้ านอยู่

3. เปิ ดไฟลท์ ดี่ าวนโ์ หลดเพอื่ ทาการตดิ ตงั้
โปรแกรมจะทาการตดิ ตง้ั ลงเครอื่ งคอมพวิ เตอร ์

4. เมอื่ ตดิ ตง้ั เสรจ็ แลว้ โปรแกรมจะถูกเปิ ดขนึ้ มา
จากนนั้ จะแสดงหน้าจอ ใหก้ ดปุ่ม No, thanks

5. โปรแกรม Scratch พรอ้ มใชง้ าน และไอคอนโปรแกรมกจ็ ะแสดงอยู่บนหน้าจอ
เพอื่ เขา้ ใชง้ านในครง้ั ถดั ไป

สครปิ ต ์
(Script)

สครปิ ต ์ (Script)

1. Motion : เคลอื่ นไหว : กลุ่มการเคลอื่ นไหว
เชน่ เคลอื่ นทไี่ ปขา้ งหน้า การสง่ั หมุน

2. Looks : รูปลกั ษณ์ : กลุ่มการแสดงของตวั ละคร
เชน่ พูด คดิ เ เปลยี่ นขนาด

3. Sound : เสยี ง : กลุ่มแสดงเสยี ง
เชน่ คาสง่ั เล่นเสยี ง เปลยี่ นเสยี ง

4. Events : เหตุการณ์ : กลุ่มเหตุการณเ์ พอื่ สรา้ งเงื่อนไข
เชน่ คาสง่ั เมอื่ คลกิ

5. Control : ควบคมุ : กลุม่ ควบคุม
เชน่ การวนซา้ การตรวจสอบเงื่อนไข

6. Sensing : การรบั รู ้ : กลุ่มการรบั รู ้
เชน่ การสมั ผสั คลกิ เมาส ์ จบั เวลา

7. Operators : ตวั ดาเนินการ : กลมุ่ ตวั ดาเนินการ
เชน่ การบวก มากกวา่ นอ้ ยกวา่ และ หรอื

8. Variables : ตวั แปร : กลุ่มตวั แปร
เชน่ สรา้ งค่าตวั แปร ตง้ั ค่า เปลยี่ นแปลง การแสดง

9. My Block : บล็อกของฉนั : กลมุ่ การสรา้ งบลอ็ กดว้ ยตนเอง

ในกลุม่ บล็อกคาสง่ั My Block เป็ นบลอ็ กคาสง่ั ทใี่ ชส้ รา้ งบลอ็ กเพมิ่ เตมิ ใน

รูปแบบของฟั งกช์ นั โดยมี บลอ็ ก Make a Block
ทสี่ ามารถใชง้ านไดท้ ง้ั กบั ตวั ละคร และเวที

Sprite
& Stage

Sprite & Stage

โปรเจกตใ์ น Scratch
มโี ครงสรา้ ง 3 สว่ นประกอบดว้ ย ดงั นี้

1. สครปิ ต ์ (Script)
2. ตวั ละคร (Sprite)
3. เวที (Stage)

ตวั ละคร (Sprite) คอื สงิ่ ทสี่ รา้ งขนึ้ มาเพอื่ ใชแ้ สดงบทบาทหน้าทบี่ นเวที
ตามวตั ถุประสงคท์ ไี่ ดอ้ อกแบบไว้ เวที (Stage) มฉี ากหลงั แสดงภาพบรรยากาศ

และสงิ่ แวดลอ้ มในสถานทหี่ นึ่งๆ ตวั ละครและเวที ทใี่ ชใ้ นแตล่ ะโปรเจกต ์

จะปรากฎอยู่ในรายการใตเ้ วทเี ปรยี บเสมอื นหอ้ งแตง่ ตวั ของตวั ละคร
กบั หอ้ งเก็บฉากเวที แตล่ ะตวั ละครรวมทงั้ เวที จะมชี อื่ กากบั อยู่ใตภ้ าพตวั ละคร หรอื ฉาก

Stage หรอื เวที เป็ นพนื้ ทแี่ สดงผลลพั ธข์ องชนิ้ งานทสี่ รา้ งขนึ้
มขี นาดกวา้ ง 480 และสูง 360 โดยทจี่ ดุ กงึ่ กลางเป็ นจดุ อา้ งองิ
ที่ x=0 และ y=0 โดยคา่ x เป็ นตวั กาหนดตาแหน่งในแนวนอน
มคี า่ ตง้ั แต่ -240 ถงึ 240 และ y เป็ นตวั กาหนดในแนวตงั้ มคี า่ ตงั้ แต่ -180 ถงึ 180

การบอกตาแหน่งใดๆ บนเวทจี ะบอกโดยใชค้ า่ (x, y)
โดยคา่ x และ y ทตี่ าแหน่ง (0, 0) จะอยูต่ รงกลางเวที

รายละเอยี ดเวที (Stage information)

เมอื่ เอาเมาสช์ ที้ ไี่ อคอน จะมคี าสง่ั ขนึ้ มาใหเ้ ลอื กใชง้ าน

ตวั ละคร (Sprite) คอื สงิ่ ทสี่ รา้ งขนึ้ มาเพอื่ ใชแ้ สดงบทบาทหนา้ ทบี่ นเวที ตาม
วตั ถุประสงคท์ ไี่ ดอ้ อกแบบไว้ ตวั ละครแตล่ ะตวั จะมขี อ้ มูลแตกตา่ งกนั
โดยสามารถคลกิ ทภี่ าพตวั ละครในพนื้ ทแี่ สดงรายการตวั ละคร
เพอื่ ดูขอ้ มูลของตวั ละครนน้ั

รายละเอยี ดตวั ละคร (Sprites list)

เมอื่ เอาเมาสช์ ที้ ไี่ อคอน จะมคี าสง่ั ขนึ้ มาใหเ้ ลอื กใชง้ าน

การทางาน

ของโปรแกรม
แบบเลอื กทาตามเงื่อนไข

(Decision)

การทางานของโปรแกรม
แบบเลอื กทาตามเงื่อนไข (Decision)

การทางานตามเงื่อนไข (Decision) คอื มกี ารกาหนดเงื่อนไขขนึ้ มา
และมกี ารตรวจสอบเงื่อนไข โดยโปรแกรม scratch จะมบี ลอ็ กคาสง่ั ใหเ้ ลอื กใช้ คอื

บล็อกคาสง่ั If…Then
บลอ็ กคาสง่ั นีจ้ ะทางานก็ตอ่ เมอื่ เงื่อนไขเป็ นจรงิ

บล็อกคาสง่ั If…Then…Else
บลอ็ กคาสง่ั นีจ้ ะทางานสองทาง
คอื หากเงื่อนไขเป็ นจรงิ จะทางานใน if
แตห่ ากเงื่อนไขเป็ นเทจ็ จะทางานใน else

เราสามารถนาบล็อกคาคง่ั if หรอื if else
มาทาเป็ นเงื่อนไขซอ้ น ๆ กนั ได้ ขนึ้ อยูก่ บั ผูเ้ ขยี นโปรแกรม

ตวั อยา่ งการเขยี นโปรแกรม
แบบการเลอื กทาตามเงื่อนไข (Decision)

การใชง้ านบล็อกคาสง่ั If…Then
บล็อกคาสง่ั นีจ้ ะทางานก็ตอ่ เมอื่ เงื่อนไขเป็ นจรงิ

คาสง่ั ที่ 1 กดธงเขยี ว เรมิ่ ตน้ การทางาน
คาสง่ั ที่ 2 กาหนดตวั แปรชอื่ set number

มคี า่ เท่ากบั 10
คาสง่ั ที่ 3 มกี ารกาหนดเงื่อนไขขนึ้ มาคอื

ถา้ ตวั แปร set number มคี า่ มากกว่า 5
ถา้ เป็ นจรงิ จะทางานในคาสง่ั ที่ 4 เเละ 5
คาสง่ั ที่ 4 เดนิ 10 steps
คาสง่ั ที่ 5 เปลยี่ นรูปแบบ

การใชง้ านบลอ็ กคาสง่ั If…Then…Else บล็อก
คาสง่ั นีจ้ ะทางานสองทาง คอื
หากเงื่อนไขเป็ นจรงิ จะทางานใน if

แตห่ ากเงื่อนไขเป็ นเท็จจะทางานใน else

คาสง่ั ที่ 1 กดธงเขยี ว เรมิ่ ตน้ การทางาน
คาสง่ั ที่ 2 กาหนดตวั แปรชอื่ set number

มคี า่ เท่ากบั 2
คาสง่ั ที่ 3 มกี ารกาหนดเงื่อนไขขนึ้ มาคอื

ถา้ ตวั แปร set number มคี า่ มากกว่า 5
หากเงื่อนไขเป็ นจรงิ จะทางานทหี่ มายเลขที่ 4
น่นั คอื เดนิ ไปขวา 100
หากเงื่อนไขเป็ นเท็จ จะทางานทหี่ มายเลขที่ 5
น่นั คอื เดนิ ไปทางซา้ ย 100

คาสง่ั 4 เดนิ ไปขวา 100
คาสง่ั 5 เดนิ ไปทางซา้ ย 100

การทางาน
ของโปรแกรม
แบบวนซา้ (Loop)

การทางานของโปรแกรม
แบบวนซา้ (Loop)

เป็ นการนาคาสง่ั มาทางานซา้ หลาย ๆ รอบ จะทางานกรี่ อบขนึ้ อยู่กบั เงื่อนไขที่
ผูเ้ ขยี นโปรแกรมกาหนดไว้ ซงึ่ อาจจะเป็ นการกาหนดจานวนรอบทแี่ น่นอน เมอื่

เขยี นโปรแกรมแบบวนซา้ จะชว่ ยใหก้ ารเขยี นโปรแกรมสน้ั ลง
ซงึ่ การเขยี นโปรแกรมแบบวนซา้ มรี ูปแบบการเขยี นหลายแบบ

ขนึ้ อยูก่ บั ความเหมาะสมและสถานการณท์ แี่ ตกตา่ งกนั

ตวั อยา่ งการเขยี นโปรแกรมแบบวนซา้

การทางานแบบวนซา้ เมอื่ ตอ้ งการใหต้ วั ละคร
เดนิ เป็ นรูปสเี่ หลยี่ ม จากสครปิ ต ์

การทางานแบบตามลาดบั (Sequence)
จะพบว่า มบี ลอ็ กคาสง่ั ทใี่ ชซ้ า้ กนั

จานวน 4 รอบ
หากเขยี นสครปิ ตแ์ บบวนซา้ (Loop)

จะไดส้ ครปิ ตท์ สี่ นั้ ลง

การทางานแบบตามลาดบั

การแกไ้ ขสครปิ ตท์ เี่ ขยี นแบบลาดบั ทาใหเ้ สยี เวลาในการแกไ้ ข
เชน่ ถา้ ตอ้ งการใหต้ วั ละครเดนิ เป็ นรูปสเี่ หลยี่ มทกี่ วา้ งขนึ้

จะตอ้ งแกไ้ ขสครปิ ตถ์ งึ 4 จุด แตถ่ า้ หากใชก้ ารทางานแบบวนซา้ ในการแกไ้ ขสครปิ ตจ์ ะทาไดง้ ่ายขนึ้

แก้ 1 จดุ

แก้ 4 จดุ

การทางาน

ของโปรแกรม
แบบเลอื กทาตามเงื่อนไข

(Decision)

การทางานของโปรแกรม
แบบเลอื กทาตามเงื่อนไข (Decision)

การทางานตามเงื่อนไข (Decision) คอื มกี ารกาหนดเงื่อนไขขนึ้ มา
และมกี ารตรวจสอบเงื่อนไข โดยโปรแกรม scratch จะมบี ลอ็ กคาสง่ั ใหเ้ ลอื กใช้ คอื

บล็อกคาสง่ั If…Then
บลอ็ กคาสง่ั นีจ้ ะทางานก็ตอ่ เมอื่ เงื่อนไขเป็ นจรงิ

บล็อกคาสง่ั If…Then…Else
บลอ็ กคาสง่ั นีจ้ ะทางานสองทาง
คอื หากเงื่อนไขเป็ นจรงิ จะทางานใน if
แตห่ ากเงื่อนไขเป็ นเทจ็ จะทางานใน else

เราสามารถนาบล็อกคาคง่ั if หรอื if else
มาทาเป็ นเงื่อนไขซอ้ น ๆ กนั ได้ ขนึ้ อยูก่ บั ผูเ้ ขยี นโปรแกรม

ตวั อยา่ งการเขยี นโปรแกรม
แบบการเลอื กทาตามเงื่อนไข (Decision)

การใชง้ านบล็อกคาสง่ั If…Then
บล็อกคาสง่ั นีจ้ ะทางานก็ตอ่ เมอื่ เงื่อนไขเป็ นจรงิ

คาสง่ั ที่ 1 กดธงเขยี ว เรมิ่ ตน้ การทางาน
คาสง่ั ที่ 2 กาหนดตวั แปรชอื่ set number

มคี า่ เท่ากบั 10
คาสง่ั ที่ 3 มกี ารกาหนดเงื่อนไขขนึ้ มาคอื

ถา้ ตวั แปร set number มคี า่ มากกว่า 5
ถา้ เป็ นจรงิ จะทางานในคาสง่ั ที่ 4 เเละ 5
คาสง่ั ที่ 4 เดนิ 10 steps
คาสง่ั ที่ 5 เปลยี่ นรูปแบบ

การใชง้ านบลอ็ กคาสง่ั If…Then…Else บล็อก
คาสง่ั นีจ้ ะทางานสองทาง คอื
หากเงื่อนไขเป็ นจรงิ จะทางานใน if

แตห่ ากเงื่อนไขเป็ นเท็จจะทางานใน else

คาสง่ั ที่ 1 กดธงเขยี ว เรมิ่ ตน้ การทางาน
คาสง่ั ที่ 2 กาหนดตวั แปรชอื่ set number

มคี า่ เท่ากบั 2
คาสง่ั ที่ 3 มกี ารกาหนดเงื่อนไขขนึ้ มาคอื

ถา้ ตวั แปร set number มคี า่ มากกว่า 5
หากเงื่อนไขเป็ นจรงิ จะทางานทหี่ มายเลขที่ 4
น่นั คอื เดนิ ไปขวา 100
หากเงื่อนไขเป็ นเท็จ จะทางานทหี่ มายเลขที่ 5
น่นั คอื เดนิ ไปทางซา้ ย 100

คาสง่ั 4 เดนิ ไปขวา 100
คาสง่ั 5 เดนิ ไปทางซา้ ย 100

การสรา้ ง จดั เกบ็
และเรยี กใชโ้ ปรเจก็ ต ์

(Project)

การสรา้ งโปรเจกต ์ (Project)

การสรา้ งโปรเจกต ์ (Project)
เป็ นการเขยี นสครปิ ต ์ หรอื ชดุ คาสง่ั

สาหรบั ตวั ละครหรอื เวที
เพอื่ สง่ั ใหต้ วั ละคร หรอื เวทที างานตาม

วตั ถปุ ระสงคท์ ตี่ อ้ งการ
โดยการเลอื กสครปิ ตจ์ ากกลุ่มบล็อก

ซงึ่ แบง่ เป็ น 9 กลุ่ม ดงั นี้

การบนั ทกึ โปรเจก็ ต ์ (Project)

1. คลกิ เมนู File
2. เลอื ก Save to your Computer

3. เลอื กโฟลเดอรท์ ตี่ อ้ งการบนั ทกึ
4. พมิ พช์ อื่ โปรเจกต ์

5. คลกิ Save โปรเจกตจ์ ะถูกบนั ทกึ ไว้
ทโี่ ฟลเดอรท์ เี่ ลอื ก

การเรยี กใชโ้ ปรเจก็ ต ์ (Project)

1. คลกิ เมนู File
2. เลอื ก Load from your Computer

3. เลอื กโปรเจก็ ต ์
4. คลกิ Open