ส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS)

เกณฑ์มาตรฐานสว้ ม
สาธารณะระดับประเทศ

(HAS)

SOLID WASTE AND HUMAN WASTE
MANAGEMENT

APRIL 2020 

คาํ นํา

E-Book เล่มนีเปนส่วนหนึงของรายวิชาการจัดการมูลฝอยและสิงปฏิกูล ภาค
เรียนที 2 ปการศึกษา 2562 โดยผู้จัดทาํ ได้รวบรวมเนือหาเกียวกับเกณฑ์มาตรฐาน
ส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS) มีวัตถุประสงค์เพือให้นักเรียน/นักศึกษา มีความรู้
เรืองเกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS) และเพือให้ตอบโจทย์รูปแบบ
การเรียนการสอนออนไลน์ในปจจุบัน โดยจะมีเนือหาดังนี คําศัพท์/นิยามศัพท์ เกณฑ์
มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ คําชีแจงการใช้เกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะ
ระดับประเทศ เหตุผล/ความจําเปน และข้อมูลเชิงประจักษ์ในการกําหนดเกณฑ์
มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ เกณฑ์มาตรฐานห้องนําสาธารณะของ
กรุงเทพมหานคร มาตรฐานการปฏิบัติงานองค์กรปกครองส่วนท้องถิน พฤติกรรมการ
ใช้ส้วมทีถูกต้อง และตัวอย่างการประเมินส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS) 

ผู้จัดทําหวังว่า E-Book เล่มนีจะเปนประโยชน์แก่นักเรียน/นักศึกษา ประชาชน
หรือผู้ทีสนใจศึกษา ได้รู้เกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS) เพือให้ได้
ใช้ส้วมสาธารณะทีสะอาดเพียงพอ ปลอดภัย รวมทังเฝาระวังด้านความสะอาดส้วม
สาธารณะ และสามารถนาํ ไปใช้เปนสือการเรียนการสอนได้ทังในรูปแบบของการ
บรรยายและออนไลน์ หาก E-Book เล่มนีมีข้อผิดพลาดประการใด ก็ขออภัยมา ณ
โอกาสนีด้วย

น า ง ส า ว น พ ด า ศ รี เ มื อ ง

เนอื หา

คําศัพท์/นยิ ามศัพท์

เกณฑ์มาตรฐานสว้ มสาธารณะระดบั ประเทศ

คําชแี จงการใชเ้ กณฑ์มาตรฐานสว้ มสาธารณะระดบั
ประเทศ
เหตผุ ล/ความจาํ เปน และขอ้ มูลเชงิ ประจกั ษ์ในการ
กําหนดเกณฑ์มาตรฐานสว้ มสาธารณะระดบั ประเทศ

เกณฑ์มาตรฐานหอ้ งนาํ สาธารณะของกรงุ เทพมหานคร

เนอื หา (ตอ่ )

มาตรฐานการปฏิบตั ิงานองค์กรปกครองสว่ นท้องถิน
พฤติกรรมการใชส้ ว้ มทีถกู ต้อง
ตัวอยา่ งแบบการประเมนิ สว้ มสาธารณะระดบั ประเทศ
(HAS)
แนวทางในการปรบั ปรงุ สว้ มสาธารณะใหผ้ า่ น
เกณฑ์ HAS
อ้างอิง

คําศัพท์/นยิ ามศัพท์

ส้วม หมายความว่า สถานทีทีจัด
ไว้สําหรับถ่ายอุจจาระหรือ
ปสสาวะ และให้หมายความ
รวมถึงระบบรองรับสิง
ปฏิกูล

ส้วม หมายถึง ห้องส้วมในทีสาธารณะ
สาธารณะ หรือสถานประกอบการหรือ
สถานบริการทีจัดเตรียมไว้ให้
ประชาชนทัวไปใช้บริการ

สะอาด (HEALTHY)

ห ม า ย ถึ ง ส้ ว ม จ ะ ต้ อ ง ไ ด้รั บ ก า ร ดาํ เ นิน ก า ร ใ ห้ถูก ห ลัก สุข า ภิบ า ล
(S a n it a t io n C o n d it io n s ) เช่น ห้อ ง ส้ว ม แ ล ะ สุข ภัณ ฑ์ทัง ห ม ด จ ะ ต้อ ง ส ะ อ าด ไ ม่มีก ลิ น
เ ห ม็น มี วั ส ดุ อุ ป ก ร ณ์ สิง อํา น ว ย ค ว า ม ส ะ ด ว ก ไ ว้ บ ริ ก า ร เ ช่น นาํ ส ะ อ า ด ส บู่ล้า ง มือ ก ร ะ ด า ษ
ชาํ ร ะ เ พี ย ง พ อ ก า ร เ ก็บ กัก ห รื อ บาํ บัด สิง ป ฏิกูล ถูก ต้อ ง แ ล ะ มีส ภ า พ แ ว ด ล้อ ม ส ว ย ง า ม ซึ ง จ ะ
ส่ง ผ ล ดี ต่ อ ทั ง ท า ง ร่ า ง ก า ย แ ล ะ จิต ใ จ ข อ ง ผู้ใ ช้บ ริ ก า ร

เพียงพอ (ACCESSIBILITY)

ห ม า ย ถึ ง ต้ อ ง มี ส้ ว ม ใ ห้พีย ง พ อ แ ก่ค ว า ม ต้อ ง ก า ร ข อ ง ผู้ใ ช้ส้ว ม ถึง ผู้พิก า ร ผู้สูง วั ย ห ญิ ง มี
ค ร ร ภ์ แ ล ะ ส้ ว ม ต้ อ ง พ ร้ อ ม ใ ช้ง า น ต ล อ ด เ ว ล า ทีเ ป ด ใ ห้บ ริ ก า ร

ปลอดภยั (SAFETY)

ห ม า ย ถึ ง ผู้ ใ ช้ บ ริ ก า ร จ ะ ต้อ ง ป ล อ ด ภัย ข ณ ะ ใ ช้ส้ว ม เ ช่น ส ถ า น ทีตัง ส้ว ม ไ ม่เ ป ลีย ว ห้อ ง ส้ ว ม
แ ย ก เ พ ศ ช า ย – ห ญิ ง

เกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับ
ประเทศ (HAS)

การพัฒนาสว้ มสาธารณะในประเทศไทยใหไ้ ด้มาตรฐาน เพอื ไมใ่ หเ้ ปนแหลง่ แพร่โรคติดต่อ
และเพือความพึงพอใจของประชาชนไทย และนักทอ่ งเทยี วชาวตา่ งประเทศ โดยเน้นพัฒนาสว้ ม
สาธารณะในประเทศไทยใหบ้ รรลุ 3 เรืองคอื สะอาด เพียงพอ ปลอดภัย ใหไ้ ดม้ าตรฐาน หรือ
Healthy Accessibility Safety (HAS)

ความสะอาด (Healthy : H)
1. พนื ผนงั เพดาน โถสว้ ม ทกี ดโถส้วม โถปสสาวะ สะอาด ไมม่ คี ราบสกปรก อยใู่ นสภาพดี ใช้งานได้
2. นําใชส้ ะอาด เพยี งพอ และไมม่ ลี กู นํายงุ ภาชนะเก็บกกั นํา ขันตักนําสะอาด อยูใ่ นสภาพดี ใชง้ านได้
3. กระดาษชาํ ระเพยี งพอตอ่ การใช้งานตลอดเวลาทีเปดใหบ้ ริการ (อาจจาํ หนา่ ยหรือบริการฟรี)
หรือสายฉีดนําชาํ ระทีสะอาด อยู่ในสภาพดี ใช้งานได้
4. อา่ งลา้ งมอื กอ๊ กนาํ กระจก สะอาด ไมม่ คี ราบสกปรก อยู่ในสภาพดแี ละใชง้ านได้
5. สบลู่ ้างมือ พร้อมใหใ้ ช้ตลอดเวลาทเี ปดใหบ้ ริการ
6. ถงั รองรับมูลฝอย สะอาด มฝี าปด อยู่ในสภาพดีไม่รัวซึม ตังอยใู่ นบริเวณอา่ งลา้ งมอื หรือบริเวณ
ใกลเ้ คยี ง
7. มกี ารระบายอากาศดี และไม่มกี ลินเหมน็
8. สภาพทอ่ ระบายสงิ ปฏกิ ูลและถงั เก็บกักไมร่ ัว แตก หรือชํารุด
9. จัดใหม้ กี ารทําความสะอาด ระบบการควบคุมตรวจตราเปนประจาํ
ความเพยี งพอ (Accessibility : A)
10. จัดใหม้ ีสว้ มนังราบสําหรับผู้พิการ ผสู้ งู วยั
หญิงตงั ครรภ์และประชาชนทัวไปอย่างน้อยหนึงที
11. ส้วมสาธารณะพร้อมใชง้ านตลอดเวลาทเี ปดใหบ้ ริการ
ความปลอดภัย (Safety : S)
12. บริเวณทตี ังสว้ มต้องไมอ่ ยู่ทลี บั ตา/เปลียว
13. กรณที มี ีหอ้ งส้วมตงั แต่ 2 ห้องขนึ ไป ใหแ้ ยกเปนหอ้ งส้วมสาํ หรับชาย–หญิง ให้มีปาย หรือ
สญั ลักษณท์ ชี ัดเจน
14. ประตู ทจี ับเปด - ปด และทลี ็อคดา้ นใน สะอาด อยู่ในสภาพดใี ชง้ านได้
15. พนื หอ้ งส้วมแหง้
16. แสงสวา่ งเพยี งพอสามารถมองเหน็ ได้ทัวบริเวณ

คําชแี จงการใช้เกณฑ์มาตรฐานส้วม
สาธารณะระดับประเทศ

เกณฑม์ าตรฐานข้อ 1 :
          พืน ผนัง เพดาน โถสว้ ม ทกี ดโถสว้ ม โถปสสาวะ สะอาด ไม่มคี ราบสกปรก อย่ใู นสภาพดใี ช้
งานได้
คาํ ชีแจงการใช้เกณฑ์ :

ความสะอาด หมายถงึ ไม่มฝี นุ หยากไย่ ไม่มคี ราบสกปรก ให้สงั เกตบริเวณซอกมมุ
คอห่าน ภายใน ภายนอกโถสว้ มและโถปสสาวะด้วย
เกณฑม์ าตรฐานขอ้ 2 :
          นํา ใช้สะอาด เพียงพอและไม่มีลกู นํายุงลาย ภาชนะเกบ็ กกั นํา ขันตกั นาํ สะอาด อยใู่ นสภาพดี
ใชง้ านได้
คําชแี จงการใช้เกณฑ์ :
          นาํ สะอาด หมายถึง นาํ ใส ไม่มีตะกอน (มองดดู ้วยตา) ไมม่ ลี กู นํายงุ ลาย หมายถึง ไมม่ ลี กู นํา
ยงุ ลายในภาชนะเกบ็ กักนาํ และรวมถงึ ในภาชนะใส่ไม้ดอกไมป้ ระดับ ทตี ังอยู่ในห้องส้วมและบริเวณ
โดยรอบห้องสว้ มดว้ ย
เกณฑม์ าตรฐานข้อ 3 :
          กระดาษชําระเพียงพอตอ่ การใช้งานตลอดเวลาทีเปดใหบ้ ริการ
(อาจจาํ หน่ายหรือบริการฟรี) หรือสายฉีดนาํ ชําระทสี ะอาด อย่ใู นสภาพดใี ชง้ านได้
คาํ ชแี จงการใช้เกณฑ์ :
          1. กรณมี กี ระดาษชําระ กระดาษชําระต้องอยู่ในภาชนะทีเตรียมไวห้ รือทแี ขวนโดยเฉพาะ

2. กรณมี นี ําประปาเปดได้ตลอดเวลาตอ้ งมสี ายฉีดนําชําระ
3. กรณีสถานทีทไี มม่ ีนําประปาหรือมนี าํ ประปาเปดได้บา้ งบางเวลา หรือ ขาดแคลนนํา ให้
พิจารณานาํ ในภาชนะเกบ็ กกั นํา ขนั ตักนาํ สะอาด สามารถใช้นาํ ดงั กลา่ วทาํ ความสะอาดร่างกายได้
ถือวา่ ควรผ่านการประเมนิ (ทังนใี หข้ ันอยู่กับดลุ พินจิ ของผปู้ ระเมิน)
เกณฑม์ าตรฐานข้อ 4 :
          อา่ งล้างมอื ก๊อกนาํ กระจก สะอาด ไม่มีคราบสกปรก อยใู่ นสภาพดแี ละใชง้ านได้
คําชแี จงการใช้เกณฑ์ :
          อ่างล้างมือ ก๊อกนํา กระจก ใหส้ ังเกตคราบสกปรก หรือคราบสีดาํ บริเวณซอก รอยต่อ
ระหวา่ งโลหะกับเนอื กระเบือง และก๊อกนาํ ด้วย
เกณฑ์มาตรฐานขอ้ 5 :
          สบลู่ ้างมอื พร้อมใหใ้ ชต้ ลอดเวลาทีเปดใหบ้ ริการ
คาํ ชีแจงการใช้เกณฑ์ :
          สบลู่ า้ งมือ ควรอยูใ่ นภาชนะใส่สบู่ โดยเฉพาะถา้ เปนสบ่เู หลว ทีกดสบตู่ อ้ งใช้งานได้
เกณฑ์มาตรฐานข้อ 6 :
          ถงั รองรับมูลฝอย สะอาด มฝี าปด อยใู่ นสภาพดไี ม่รัวซมึ ตงั อยใู่ นบริเวณอ่างล้างมอื หรือ
บริเวณใกล้เคยี ง
คาํ ชแี จงการใช้เกณฑ์ :
          ถงั รองรับมลู ฝอย สะอาด มีฝาปด และตอ้ งไมม่ ขี ยะมูลฝอยลน้ ออกมานอกถงั
เกณฑม์ าตรฐานขอ้ 7 :
          การระบายอากาศดี และไม่มกี ลนิ เหมน็
คําชีแจงการใช้เกณฑ์ :
          1. การระบายอากาศดี หมายถึง มชี อ่ งระบายอากาศไม่นอ้ ยกวา่ ร้อยละ 10 ของพนื ทหี ้อง
หรือมีเครืองระบายอากาศ
2. ไม่มีกลนิ เหมน็ หมายถงึ ไมม่ กี ลนิ ของอจุ จาระและปสสาวะ และต้องไม่มีกลนิ เหมน็ ขณะ
ราดนาํ หรือกดชักโครก ซึงเปนกลินจากทอ่ หรือบอ่ เกรอะทีไหลยอ้ นขึนมา โดยปกติส้วมทีมี
การติดตงั ท่อระบายอากาศจากฐานตงั ส้วมและบ่อเกรอะจะไม่มีปญหานี
เกณฑ์มาตรฐานข้อ 8 :
          สภาพทอ่ ระบายสงิ ปฏกิ ูลและถงั เก็บกกั ไม่รัว แตก หรือชํารุด
คาํ ชแี จงการใชเ้ กณฑ์ :
          ไม่พบรอยแตกร้าวของท่อ ถงั เก็บกัก และฝาปดบอ่ เกบ็ กักสงิ ปฏิกูล

คําชีแจงการใชเ้ กณฑม์ าตรฐานส้วม
สาธารณะระดบั ประเทศ

เกณฑ์มาตรฐานข้อ 9 :
          จัดใหม้ ีการทาํ ความสะอาด ระบบการควบคมุ ตรวจตราเปนประจํา
คําชีแจงการใช้เกณฑ์ :
          1. จดั ระบบให้มเี จา้ หนา้ ทรี ับผดิ ชอบทาํ ความสะอาดเปนประจาํ ทกุ วนั ควรทาํ ความสะอาด
อย่างนอ้ ยวนั ละ 2 ครัง

2. จดั ระบบใหม้ เี จา้ หน้าทีควบคุมตรวจตรา เพอื ใหก้ ารทาํ ความสะอาดห้องสว้ มใหส้ ะอาดนา่
ใช้อยเู่ สมอ
เกณฑ์มาตรฐานขอ้ 10 :
          จดั ให้มีสว้ มนงั ราบสําหรับผพู้ ิการ ผูส้ ูงวยั หญิงตงั ครรภแ์ ละประชาชนทัวไปอย่างน้อย 1 ที
คาํ ชีแจงการใชเ้ กณฑ์ :
          ส้วมนังราบ จะเปนแบบชกั โครกหรือราดนํากไ็ ด้
          1. กรณีทสี ถานทไี มม่ ีคนพิการหรือผู้สงู อายุ หรือไม่มีผ้ทู มี คี วามจาํ เปนต้องใชส้ ว้ มแบบนัง
ราบ ถอื วา่ ควรผา่ นการประเมนิ

2. กรณีทีสถานทีนนั มโี อกาสทีจะมีผู้สูงอายุ หรือหญิงมีครรภม์ าใช้บริการ ส้วมนังราบควร
จะมีราวจับ
เกณฑม์ าตรฐานขอ้ 11 :
          ส้วมสาธารณะพร้อมใช้งานตลอดเวลาทีเปดให้บริการ
คําชีแจงการใช้เกณฑ์ :
          ห้องส้วมและอุปกรณ์ในห้องส้วมทุกอยา่ งพร้อมใช้งานกรณที ีชํารุด และอยรู่ ะหวา่ งซอ่ มแซม
ใหต้ ิดปายบอกวา่ ชํารุดอย่รู ะหวา่ งซ่อมแซม
เกณฑม์ าตรฐานข้อ 12 :
          บริเวณทตี งั สว้ มต้องไม่อยู่ทลี ับตา/เปลียว
เกณฑม์ าตรฐานข้อ 13 :

กรณีทีมีหอ้ งสว้ มตังแต่ 2 หอ้ งขึนไป ให้แยกเปนห้องสว้ มสําหรับชาย–หญงิ ใหม้ ีปาย หรือ
สญั ลักษณท์ ชี ดั เจน
เกณฑ์มาตรฐานข้อ 14 :

ประตู ทีจบั เปด - ปด และทลี อ็ คด้านใน สะอาด อย่ใู นสภาพดี ใช้งานได้
เกณฑม์ าตรฐานข้อ 15 :

พืนห้องส้วมแหง้
คําชแี จงการใช้เกณฑ์ :
          พืนห้องส้วมและบริเวณล้างมอื ต้องแห้ง หากพบวา่ บางครังพนื ภายในห้องสว้ มไม่แหง้ แตถ่ ้า
พนื ไมล่ ืน และไมม่ นี าํ ขังถอื วา่ ควรผา่ นการประเมิน (ทงั นใี ห้ขึนอยู่กับดลุ พินจิ ของผปู้ ระเมิน)
เกณฑ์มาตรฐานขอ้ 16 :

แสงสวา่ งเพียงพอสามารถมองเหน็ ได้ทวั บริเวณ
คําชแี จงการใชเ้ กณฑ์ :
          แสงสวา่ งอย่างน้อย 100 ลกั ซ์ หรืออาจใช้วธิ ีงา่ ยๆ คือ ในคนสายตาปกติสามารถมองเห็น
ลายมอื ทอี ย่หู ่างจากตาประมาณ 1 ฟตุ ไดช้ ดั แสดงวา่ แสงสวา่ งเพยี งพอ

เ ห ตุ ผ ล / ค ว า ม จาํ เ ป น
แ ล ะ ข้ อ มู ล เ ชิ ง ป ร ะ จั ก ษ์ ใ น ก า ร กํา ห น ด

เ ก ณ ฑ์ ม า ต ร ฐ า น ส้ ว ม ส า ธ า ร ณ ะ
ร ะ ดั บ ป ร ะ เ ท ศ



เกณฑ์มาตรฐานห้องนาํ สาธารณะ
ของกรุงเทพมหานคร

เกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS)
1.พืน ผนัง เพดาน โถส้วม ทีกดโถส้วม โถปสสาวะ สะอาด ไม่มีคราบสกปรก อยู่ในสภาพดี  ใช้งานได้ 
2.นาํ ใช้สะอาด เพียงพอ และไม่มีลูกนาํ ยุงลาย ภาชนะเก็บกักนาํ ขันตักนาํ สะอาด
อยู่ในสภาพดี ใช้งานได้
3.กระดาษชาํ ระเพียงพอต่อการใช้งานตลอดเวลาทีเปดให้บริการ (อาจจําหน่ายหรือบริการฟรี) หรือ
สายฉีดชาํ ระทีสะอาด อยู่ในสภาพดีใช้งานได้
4.อ่างล้างมือ ก๊อกนํา กระจก สะอาด ไม่มีคราบสกปรก อยู่ในสภาพดีใช้งานได้ 
5.สบู่ล้างมือ พร้อมให้ใช้ ตลอดเวลาทีเปดให้บริการ
6.ถังรองรับมูลฝอย สะอาด มีฝาปด อยู่ในสภาพดี ไม่รัวซึม ตังอยู่ในบริเวณอ่างล้างมือ หรือบริเวณ
ใกล้เคียง
7.มีการระบายอากาศดี และไม่มีกลินเหม็น โดยมีช่องระบายอากาศไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ของพืนที
ห้อง หรือมีพัดลม ระบายอากาศในจํานวนทีสามารถระบายอากาศได้อย่างเพียงพอ
8.จัดให้มีการทาํ ความสะอาด และระบบการควบคุมตรวจตราเปนประจาํ
9.สภาพท่อระบายสิงปฏิกูลและถังเก็บกักไม่รัว แตกหรือชํารุด
10.จัดให้มีส้วมนังราบสาํ หรับผู้พิการ ผู้สูงอายุ หญิงมีครรภ์และประชาชนทัวไปอย่างน้อยหนึงที 
11.ส้วมสาธารณะพร้อมใช้งานตลอดเวลาทีเปดให้บริการ
12.บริเวณทีตังส้วมต้องไม่อยู่ในทีลับตา/เปลียว
13.ทีมีห้องส้วมตังแต่ 2 ห้องขึนไป ให้แยกเปนห้องส้วมสาํ หรับชาย-หญิง โดยมีปายหรือสัญลักษณ์ที
ชัดเจน
14.ประตู ทีจับเปด-ปด และทีล็อคด้านใน สะอาด อยู่ในสภาพดีใช้งานได้
15.พืนห้องส้วมแห้ง
16.แสงสว่างเพียงพอ สามารถมองเห็นได้ทัวบริเวณ ซึงมีค่าความเข้มของแสง ไม่น้อยกว่า 100 ลักซ์
เกณฑ์เพิมเติม
17.จํานวนห้องนํา โถปสสาวะ และอ่างล้างมือ เพียงพอเหมาะสม (สาํ หรับอาคารตามกฎกระทรวง
กาํ หนดส้วมทีต้องด้วยสุขลักษณะในร้านจาํ หน่ายอาหารและหรือเครืองดืมและสถานีบริการการ
จําหน่ายนํามันเชือเพลิงหรือก๊าซสาํ หรับยานพาหนะ พ.ศ.2555)
18.มีนํายาฆ่าเชือโรคไว้สาํ หรับให้บริการเพือเช็ดฝารองนังโถส้วม
19.มีการจัดการขยะมูลฝอยในห้องส้วม อย่างถูกวิธีและเหมาะสมตามหลักสุขาภิบาล 
20.จัดให้มีห้องส้วมสาํ หรับผู้พิการหรือทุพพลภาพและคนชราอย่างน้อยหนึงที และเปนไปตามกฎ
กระทรวง กาํ หนดสิงอํานวยความสะดวกในอาคารสาํ หรับผู้พิการหรือทุพพลภาพและคนชรา
พ.ศ. 2548 (สาํ หรับอาคารทีอยู่ภายใต้การบังคับตามกระทรวงฉบับนี ได้แก่
โรงพยาบาล/ศูนย์บริการสาธารณสุข สถานศึกษา สถานีขนส่ง สถานีบริการนํามันเชือเพลิง
ห้างสรรพสินค้า/ศูนย์การค้า และสถานทีราชการ)

มาตรฐานการปฏิบัติงาน
องคก์ รปกครอง ส่วนทอ้ งถนิ

วัตถุประสงค์
เพือให้องค์กรปกครองส่วนท้องถินนาํ กระบวนการจัดการส้วมสาธารณะไปใช้เปนแนวทาง

ปฏิบัติเดียวกัน เพือให้ประชาชนได้ใช้ส้วมสาธารณะทีสะอาด เพียงพอ ปลอดภัย รวมทังเฝาระวัง
เฝาระวังด้านความสะอาดส้วมสาธารณะ
รายละเอียดของขันตอนการปฏิบัติงาน 
1) ระยะเตรียมการ

1.กาํ หนดผู้รับผิดชอบ 
1.1 แต่งตังผู้รับผิดชอบทีมีความรู้ทางด้านสาธารณสุข (อนามัยสิงแวดล้อม) หรือผ่านการ
อบรมที เกียวกับการจัดการส้วมสาธารณะ หรือมีประสบการณ์ในการทํางานส้วมสาธารณะ
อย่างน้อย 1 ป  
1.2 กําหนดบทบาทหน้าทีของผู้รับผิดชอบและคณะทาํ งานในการดําเนินการจัดการส้วม
สาธารณะ

2) ระยะดําเนินการ   
2.สาํ รวจและจัดทาํ ฐานข้อมูลการจัดการส้วมสาธารณะ องค์กรปกครองส่วนท้องถิน ดําเนินการ

สาํ รวจข้อมูลเพือจัดทาํ ฐานข้อมูลการจัดการส้วมสาธารณะ ครอบคลุมประเด็นดังนี
2.1 ส้วมสาธารณะทีอยู่ในความรับผิดชอบขององค์กรปกครองส่วนท้องถิน ครอบคลุม
ประเด็นดังนี    
- จํานวนสถานทีทีมีส้วมสาธารณะทังหมด โดยแยกตามประเภทส้วมสาธารณะ  
- จาํ นวนส้วมทังหมด โดยแยกตามประเภทส้วมสาธารณะ 
- จาํ นวนสถานทีทีมีส้วมสาธารณะทังหมดทีผ่านเกณฑ์มาตรฐาน HAS 
2.2 ส้วมสาธารณะทีไม่อยู่ในความรับผิดชอบขององค์กรปกครองส่วนท้องถิน ครอบคลุม
ประเด็นดังนี
- จํานวนสถานทีทีมีส้วมสาธารณะทังหมด โดยแยกตามประเภทส้วมสาธารณะ
- จํานวนสถานทีทีมีส้วมสาธารณะทีผ่านเกณฑ์มาตรฐาน HAS โดยแยกตามประเภทส้วม
สาธารณะ 
2.3 การบริหารจัดการส้วมสาธารณะ ประกอบด้วย   
- ศักยภาพของบุคลากร ซึงกาํ หนดผู้รับผิดชอบตามข้อ (1) เพือให้การดําเนินการจัดการส้วม
สาธารณะตามมาตรฐาน HAS   
- การจัดสรรเงิน/งบประมาณเพือใช้ในการปรับปรุง/ พัฒนาส้วมสาธารณะตามมาตรฐาน
HAS  
- การจัดสรรวัสดุอุปกรณ์ในการดําเนินงานการจัดการส้วมสาธารณะ 
- การซ่อมบาํ รุง/การดูแลรักษาให้ส้วมสาธารณะอยู่ในสภาพดี พร้อมใช้งานตลอดเวลาทีเปด

ให้บริการ  

- การจัดให้มีเจ้าหน้าทีดูแลรักษาความสะอาดห้องส้วม และมีเจ้าหน้าทีกํากับ ติดตาม
การทาํ ความสะอาดส้วมสาธารณะ โดยจัดทํา checklist และใช้ checklist ในการ
ดําเนินการตรวจสอบ ติดตาม  
- ระบบการนาํ อุจจาระไปกําจัดอย่างถูกหลักวิชาการ 
3.ประเมินความพร้อม และความเปนไปได้ในการปรับปรุง/พัฒนาส้วมสาธารณะ   
นําข้อมูลทีได้จากฐานข้อมูลมาวิเคราะห์ปญหาอุปสรรค เพือประเมินความพร้อม  ขีดความ
สามารถ ศักยภาพทางด้านบุคลากร องค์ความรู้ งบประมาณ ตลอดจนความเหมาะสมตามสภาพ
พืนทีและบริบทอืนๆทีเกียวข้อง และความเปนไปได้ในการปรับปรุง/พัฒนาส้วมสาธารณะให้เปน
ไปตามมาตรฐาน HAS รวมทังส่งเสริมให้ ประชาชนมีพฤติกรรมการใช้ส้วมทีถูกต้อง
4.เสนอแนวทางการพัฒนาส้วมสาธารณะ   
ผู้รับผิดชอบและคณะทํางานทีได้รับมอบหมาย จัดทาํ แนวทาง/มาตรการการพัฒนาส้วม
สาธารณะ ตามความพร้อมและความเปนไปได้ให้ผู้บริหารพิจารณา
5.ดาํ เนินการปรับปรุง/พัฒนาส้วมสาธารณะ    
ดาํ เนินการปรับปรุง/พัฒนาส้วมสาธารณะให้เปนไปตามเกณฑ์มาตรฐาน HAS ดังนี
5.1 องค์กรปกครองส่วนท้องถินดาํ เนินการปรับปรุง/พัฒนาส้วมสาธารณะทังหมดใน
ความรับผิดชอบให้เปนไปตามมาตรฐาน HAS และกาํ กับ ดูแลให้พนักงานทําความ
สะอาดห้องส้วมต้องใส่อุปกรณ์ปองกันส่วนบุคคล ได้แก่ ถุงมือ ผ้ากันเปอน รองเท้า
ผ้าใบ/รองเท้าหุ้มส้น (กรณีทาํ ความสะอาดธรรมดา) หรือรองเท้ายาง (กรณีทีมีการใช้
สารเคมี) และผ้าปดปาก-ปดจมูก (กรณีทีมีการใช้สารเคมี)
5.2 องค์กรปกครองส่วนท้องถินดาํ เนินการพัฒนาส้วมสาธารณะทังหมดทีไม่อยู่ในความ
รับผิดชอบ  โดยประสานความร่วมมือกับเจ้าของส้วมสาธารณะปรับปรุง/พัฒนาส้วม
สาธารณะตามมาตรฐาน HAS 
6.การขอรับการประเมินและรับรองมาตรฐานส้วมสาธารณะ  
องค์กรปกครองส่วนท้องถินหรือเจ้าของส้วมสาธารณะติดต่อสํานักงานสาธารณสุขจังหวัด
เพือขอรับ การประเมิน ดังนี
1.การประเมิน
-  สํานักงานสาธารณสุขจังหวัด จัดส่งเจ้าหน้าทีมาทําการสํารวจ และตรวจประเมิน ส้วม
สาธารณะทีขอรับการประเมินตามเกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS) 
- เจ้าหน้าทีจากสาํ นักงานสาธารณสุขจังหวัด สรุปผลการตรวจประเมินส้วมสาธารณะ
มาตรฐานส้วม สาธารณะระดับประเทศ (HAS) (กรณีผลการตรวจประเมินไม่ผ่านเกณฑ์
มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS) เจ้าหน้าทีฯ อาจมีข้อเสนอให้องค์กร
ปกครองส่วนท้องถินมีการปรับปรุงส้วมสาธารณะเพือให้ส้วมสาธารณะผ่านมาตรฐาน
ส้วมสาธารณะระดับประเทศ (HAS))
2.การรับรองมาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ และการมอบปายสัญลักษณ์ คณะ
กรรมการรับรองมาตรฐานส้วมสาธารณะระดับจังหวัด ประสานศูนย์อนามัย ทีจังหวัด
สังกัดเพือขอรับใบประกาศหรือปายสัญลักษณ์มาตรฐานส้วมสาธารณะสะอาด เพียงพอ
ปลอดภัย (HAS) เพือมอบให้กับเจ้าของสถานทีตังส้วมทีผ่านการประเมิน

3) ระยะติดตามและประเมินผลสัมฤทธิ 
7.ติดตาม ควบคุม กํากับการจัดการส้วมสาธารณะ
องค์กรปกครองส่วนท้องถินติดตาม ควบคุม กาํ กับการจัดการส้วมสาธารณะให้เปนไปตาม
เกณฑ์มาตรฐาน HAS และจัดทาํ แผนงานรายงานผลการติดตาม กํากับการจัดการส้วม
สาธารณะ   
8.พัฒนาศักยภาพบุคลากร   
องค์กรปกครองส่วนท้องถินจัดอบรมพัฒนาศักยภาพบุคลากรทีเกียวข้อง ได้แก่ พนักงาน
ทาํ ความสะอาดห้องส้วม ผู้รับผิดชอบงานเฝาระวังความสะอาดห้องส้วม เกียวกับการดูแล
รักษาความสะอาด สุขลักษณะ และการจัดการส้วมสาธารณะ  
9.เฝาระวังด้านความสะอาดส้วมสาธารณะ   
ดาํ เนินการตรวจหาเชือฟคัลโคลิฟอร์มแบคทีเรีย (Fecal Coliform bacteria) ส่งห้องปฏิบัติ
การ อย่างน้อยประเภท (setting) ละ 1 แห่ง ในบริเวณจุดเสียงต่อการปนเปอนอุจจาระ ได้แก่
พืนห้องส้วม ทีรองนังส้วม ทีจับสายฉีดนาํ ชาํ ระ ทีกดโถส้วม ทีกดโถปสสาวะ ก๊อกนําทีอ่างล้าง
มือ กลอนประตู/ลูกบิดภายใน และราวจับ โดยทําการสุ่มตัวอย่างทังห้องส้วมชาย ห้องส้วม
หญิง และห้องส้วมคนพิการ ปละ 1 ครัง ด้วยวิธีการ Swab ในจุดทีกาํ หนด ส่งตัวอย่าง Swab
ตามจุดต่างๆ ส่งศูนย์ห้องปฏิบัติการกรมอนามัยหรือห้องปฏิบัติการของรัฐหรือห้องปฏิบัติ
การเอกชน และจัดทาํ รายงานสรุปผลการตรวจ และเมือตรวจพบเชือฯ ให้ปรับปรุงวิธีการ
ทาํ ความสะอาดให้ดีและเพิมความถีมากขึน โดยใช้คู่มือทาํ อย่างไร...ให้ส้วมสะอาด เปน
แนวทางในการปฏิบัติงานเรืองการทําความสะอาดส้วมทีถูกหลักสุขาภิบาล  
10.วิเคราะห์และประเมินผลกระบวนการจัดการส้วมสาธารณะ   
วิเคราะห์และประเมินผลการดาํ เนินงานจัดการส้วมสาธารณะตามหลักวิชาการ โดยจัดทาํ เปน
เอกสารผลการประเมินผลการดาํ เนินงานจัดการส้วมสาธารณะตามมาตรฐานHASประจาํ ป   
11.พัฒนาการดําเนินงาน
พัฒนาการดาํ เนินงานให้มีประสิทธิภาพตามผลการวิเคราะห์กระบวนการจัดการส้วม
สาธารณะ โดยจัดทําแผน/แนวทางการจัดการส้วมสาธารณะ เพือยกระดับพัฒนาส้วม
สาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถินให้เปนสุดยอดส้วมแห่งปของกรมอนามัย

พฤตกิ รรมการใช้ส้วมทถี กู ตอ้ ง

ประชาชน หรือผู้ใช้บริการเห็นความสําคัญ เกิดความตระหนักและปฏิบัติจนเปนนิสัย
พฤติกรรมการใช้ส้วมอย่างถูกต้อง ปฏิบัติดังนี

1.นังบนโถส้วม เพือปองกันการเกิดอุบัติเหตุ และรักษาความสะอาด ลดการปนเปอนเชือจาก
อุจจาระ เปนการรักษาอายุการใช้งานของสุขภัณฑ์ และบ่งบอกถึงวัฒนธรรมการใช้ส้วมทีดี   
2.ไม่ทิงวัสดุอืนนอกจากกระดาษชาํ ระลงในโถส้วม นอกจากกระดาษชําระลงในโถส้วม เพราะ
วัสดุอาจไปอุดตันท่อ หรือมีผลต่อระบบเก็บกักสิงปฏิกูลทาํ ให้เต็มเร็ว   
3.ราดนาํ หรือกดชักโครกทุกครังหลังการใช้ส้วม เพือสุขอนามัยทีดี เพราะอุจจาระหรือปสสาวะ
ของมนุษย์ มีเชือโรคปนเปอนจาํ นวนมาก เปนแหล่งอาหารและแพร่กระจายของพาหะนาํ โรค
เช่น แมลงวัน อีกทังบ่งบอกถึงสุขวิทยาส่วนบุคคลในการใช้ส้วม
4.ล้างมือทุกครังหลังการใช้ส้วม โดยเฉพาะหลังการขับถ่าย เนืองจากอาจเกิดการปนเปอนจาก
อุจจาระ ซึงสามารถแพร่กระจายเชือโรคได้ เช่น อุจจาระร่วง ดังนัน ส้วมจะต้องได้รับการดูแล
รักษาความสะอาดอยู่เสมอ เพือไม่ให้มีกลินเหม็น ไม่เปนแหล่งแพร่กระจายเชือโรค และมีนําใช้
เพียงพอ เพือใช้ทาํ ความสะอาด หลังการขับถ่าย มีการดูแลรักษาสุขภัณฑ์ ภาชนะเก็บกักนาํ และ
อุปกรณ์ต่างๆ ให้พร้อมใช้งานอยู่เสมอ ไม่ทาํ ลายวัสดุอุปกรณ์หรือการขีดเขียนทีฝาผนัง
ให้ความสําคัญในการดูแลรักษาความสะอาดส้วมจะสะอาดได้ด้วยผู้ดูแลทาํ ความสะอาด
และผู้ใช้ส้วมจะต้องมีพฤติกรรมการใช้ส้วมอย่างถูกต้องมีความตระหนักมีจิตสํานึกร่วมกัน เมือใช้แล้ว
ต้องทําให้สะอาดเหมือนเดิม ดังนันการใช้ส้วมสาธารณะร่วมกันควรส่งเสริมด้วยการให้ความรู้และ
ปลูกจิตสํานึกสาธารณะในการใช้ส้วม และภาคีเครือข่ายร่วมพัฒนาจึงจะทําให้ส้วมสาธารณะนันได้รับ
ก า ร พั ฒ น า เ ป น ส้ ว ม ส ะ อ า ด อ ย่ า ง ยั ง ยื น



ตวั อยา่ งแบบการประเมินส้วม
สาธารณะระดับประเทศ (HAS)



แนวทางในการปรบั ปรุงส้วมสาธารณะ
ใหผ้ ่านเกณฑ์ HAS

1.ควรมีการทําความสะอาดอยสู่ มําเสมอให้พืน
ผนัง เพดาน โถสว้ ม ทีกดโถสว้ ม โถปสสาวะ สะอาด ไมม่ คี ราบสกปรก
อยใู่ นสภาพดใี ช้งานได้
2.จัดนาํ ใชท้ ีสะอาด และให้เพยี งพอตอ่ ความต้องการใช้ ไมม่ ลี ูกนํายงุ ลาย
ภาชนะเกบ็ กักนาํ ขันตกั นําสะอาด อยใู่ นสภาพดี ใช้งานได้
3.จดั ให้มกี ระดาษชาํ ระเพียงพอต่อการใชง้ านตลอดเวลาทีเปดใหบ้ ริการ หรือสายฉดี นาํ ชําระทสี ะอาดอยู่
ในสภาพดี
ใช้งานได้
4.ทําความสะอาดอ่างล้างมือ กอ๊ กนํา กระจก สะอาด ไมม่ คี ราบสกปรก
อยูใ่ นสภาพดีและใชง้ านได้
5.จดั ให้มีสบลู่ า้ งมือ พร้อมให้ใช้ตลอดเวลาทเี ปดให้บริการ
6.จดั ใหม้ ถี งั รองรับมูลฝอยทสี ะอาด
มฝี าปด อยูใ่ นสภาพดไี ม่รัวซมึ ตังอยู่ในบริเวณอา่ งลา้ งมอื หรือบริเวณใกลเ้ คยี ง
7.ควรมรี ะบบการระบายอากาศดี และไม่มีกลินเหมน็ เช่น
พัดลมระบายอากาศหรือมีชอ่ งระบายอากาศ
8.ตรวจเชค็ สภาพทอ่ ระบายสงิ ปฏกิ ลู และถังเก็บกักว่าไมร่ ัว แตก หรือชาํ รุด และควรมีการบํารุงรักษา
9.ควรจัดใหม้ กี ารทาํ ความสะอาดเปนประจาํ ทกุ วัน และจดั ใหม้ เี จา้ หนา้ ทคี วบคุมตรวจตราเปนประจาํ
10.จดั ใหม้ สี ้วมนงั ราบสาํ หรับผู้พกิ าร ผสู้ งู วัย
หญิงตังครรภแ์ ละประชาชนทวั ไปอย่างนอ้ ยหนึงที และควรมีราวจบั
11.หอ้ งส้วมและอุปกรณใ์ นหอ้ งส้วมทุกอยา่ งต้องพร้อมใชง้ าน กรณีทชี ํารุดและอยู่ระหว่างซ่อมแซม
ให้ตดิ ปายบอกว่าชาํ รุดอยู่ระหว่างซ่อมแซม
12.บริเวณทตี ังสว้ มต้องไม่อยูท่ ลี บั ตา/เปลยี ว
13.แยกเปนหอ้ งส้วมสําหรับชาย–หญิง
และควรมีปายหรือสญั ลกั ษณ์ทชี ดั เจน
14.ประตทู จี ับเปด-ปด
และทลี ็อคด้านในสะอาด อยูใ่ นสภาพดี ใชง้ านได้
15.หลังจากทาํ ความสะอาดแล้ว
ควรเช็ดถพู นื ใหแ้ ห้ง ไมม่ นี ําขงั
16.จดั ใหม้ ีแสงสว่างเพียงพอสามารถมองเหน็ ไดท้ ัวบริเวณ
อาจติดหลอดไฟหรือออกแบบให้มคี วามโปร่งให้แสงจากภายนอกสามารถลอดเขา้ มาได้

อ้างอิง

กรมอนามัย. (2557). คู่มือการสร้างส้วมทีถูกสุขลักษณะและจัดการสิงปฏิกูลอย่างครบวงจรกรมอนามัย
กระทรวงสาธารณสุข. ค้นจาก http://hpc9.anamai.moph.go.th/ewt_dl_link.php?
nid=1079&filename=anamai_product

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (ม.ป.ป.). เกณฑ์มาตรฐานส้วมสาธารณะระดับประเทศ  (HAS).
ค้นจาก http://bangplub.go.th/UserFiles/File/PR/909.pdf

ภาวินี แสนสาํ ราญ. (2559). การพัฒนาส้วมตามมาตรฐานสะอาด เพียงพอ และปลอดภัย (HAS).
ค้นจาก http://mwi.anamai.moph.go.th/ewt_dl_link.php?nid=51

สํานักอนามัยสิงแวดล้อม. (2559). เกณฑ์มาตรฐานห้องนาํ สาธารณะของกรุงเทพมหานคร. ค้นจาก  
https://www.chiangmaihealth.go.th/cmpho_web/document/170210148669947170.pdf

สาํ นักอนามัยสิงแวดล้อม. (2559). พฤติกรรมการใช้ส้วมทีถูกต้อง. ค้นจาก
http://env.anamai.moph.go.th/download/download/pdf/2555/DevlopToliet2.pdf