บุคคลสำคัญของนาฏศิลป์และการละคร (1)

บุคคลสำคัญ
ของนาฏศิลป์

และการละคร





คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง

1

ประวัติส่วนตัว

คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง เกิดเมื่อวันอังคารที่ ๕ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๔๙
ปีมะเมีย ที่บ้านหน้าวังบูรพาภิรมย์ กรุงเทพฯ เป็นบุตรีของ
หลวงประดิษฐไพเราะ(ศร ศิลปบรรเลง)และนางโชติ ประดิษฐไพเราะ
มีพี่น้องร่วมบิดามารดา 7 คน คือ

1.เด็กหญิงสร้อยไข่มุกด์ ศิลปบรรเลง - ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเด็ก
2.เด็กหญิงศุกร์ดารา ศิลปบรรเลง - ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเด็ก
3.คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง
4.นางมหาเทพกษัตรสมุห (บรรเลง สาคริก)
5.เด็กชายศิลปสราวุธ ศิลปบรรเลง - ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเด็ก
6.นายประสิทธิ์ ศิลปบรรเลง
7.นางชัชวาลย์ จันทร์เรือง

2

ประวัติการศึกษา

คุณหญิงชิ้นจบการศึกษาชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๘ แผนกภาษา (อังกฤษ
และฝรั่งเศส) เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๖ จากโรงเรียนราชินี ปากคลองตลาด พ.ศ.
๒๔๗๕ ได้รับประกาศนียบัตรครูประถม (ป.ป.) พ.ศ. ๒๔๗๖ สอบได้ชุด
วิชาเศรษฐศาสตร์ ชุดครูมัธยม พ.ศ. ๒๔๗๗ สอบได้ชุดวิชาดุริยางค์
สากล ชุดครูมัธยม พ.ศ. ๒๔๗๘ สอบได้ชุดวิชาภาษาไทย ชุดครูมัธยม
พ.ศ. ๒๔๗๙ ประกาศนียบัตรครูพิเศษมัธยม (พ.ม.) และได้รับ
พระราชทานปริญญาการศึกษาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จาก
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๓ นอก
เหนือจากการศึกษาในระบบ ยังได้สั่งสมความรู้วิชาชีพศิลปะด้านต่างๆ
อยู่ตลอดเวลา อาทิ วิชาการฝีมือเรียนกับคุณครูนิล และคุณหญิงศรี
ธรรมราช (เป้า วิมุกตายน) การเขียนลายกนกศิลปะลายไทย เรียนกับ
หลวงวิศาลศิลปกรรม การดนตรี เรียนกับท่านบิดาคือ หลวงประดิษฐ
ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) เดี่ยวซอด้วง เรียนกับท่านครูพระยาประสาน
ดุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์) ซอสามสาย เรียนกับเจ้าเทพกัญญา
บูรณพิมพ์ ดนตรีสากล (ทฤษฎีโน้ตสากล) เรียนกับพระเจนดุริยางค์–
คุณครูโฉลก เนตตสูต การขับร้องโน้ตสากล เรียนกับหลวงประสาน
บรรณวิทย์ และคุณครูนันทน์ ทรรทรานนท์ เรียนไวโอลินกับคุณครูกิจ
สาราภรณ์ และได้รับมอบเป็นผู้อ่านโองการพิธีไหว้ครู จากท่านครูหลวง
ประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ตั้งแต่ ปี ๒๔๙๖ และสืบทอดหน้าที่
การไหว้ครูมาจนตลอดชีวิตของท่าน

3

ประวัติการทำงาน

เริ่มต้นเป็นข้าราชการครู สังกัดกรมวิสามัญศึกษาโรงเรียนเบญจม
ราชาลัย เมื่อพ.ศ.๒๔๗๗ ต่อมาพ.ศ.๒๔๗๘ ย้ายโอนไปรับราชการกรม
ศิลปากรร่วมก่อตั้งโรงเรียนนาฏดุริยางค์(วิทยาลัยนาฏศิลป์ปัจจุบัน)
กรมศิลปากรเป็นผู้วางหลักสูตรการดนตรีขับร้องและนาฏศิลป์ ตลอดจน
การฝีมือที่เกี่ยวกับการแสดงละครในขั้นแรกเป็นผู้สอนเองแทบทุกวิชา
ได้แก่ ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ ดนตรีไทย ดนตรีสากลและการช่างฝีมือ
ยกเว้นวิชานาฏศิลป์และช่างศิลป์ ซึ่งมีผู้เชี่ยวชาญพิเศษเฉพาะด้าน
คุณหญิงชิ้นเคยเป็นผู้ควบคุมด้านดนตรีและนาฏศิลป์ไทยไปแสดงเผย
แพร่แลกเปลี่ยนวัฒนธรรมที่ประเทศญี่ปุ่นพ.ศ.๒๔๘๖ เข้าทำงานประจำ
แผนกกองการสังคีตพ.ศ.๒๔๙๖เป็นหัวหน้าแผนกนาฏศิลป์ พ.ศ. ๒๔๙๗
ย้ายโอนไปรับราชการสังกัดกรมการฝึกหัดครูกระทรวงศึกษาธิการ
วิทยาลัยครูพระนคร(วังจันทร์เกษมและบางเขน) พ.ศ.๒๕๐๕ ย้ายโอนไป
เป็นอาจารย์ประจำวิทยาลัยครูธนบุรีพ.ศ.๒๕๐๗บรรจุตำแหน่ง
ข้าราชการชั้นเอกจนถึงพ.ศ.๒๕๐๘จึงลาออกจากราชการเพื่อรับ
บำนาญก่อนเกษียณอายุราชการ

4

ประวัติการทำงาน

คุณหญิงชิ้นได้อุทิศเวลาในชีวิตให้กับการสอนดนตรีไทยกับศิษย์หลาย
สถาบันการศึกษา อาทิ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒประสานมิตร
มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตทับแก้ว ชมรมดนตรีไทย ส.จ.ม. จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย โรงเรียนนายเรือ สมุทรปราการ สอนดนตรีไทยที่คุรุสภาตั้งแต่
ครั้งยังเป็นสามัคยาจารย์สมาคม วิทยาลัยครูพระนคร วิทยาลัยครูบ้านสมเด็จ
เจ้าพระยา โรงเรียนบวรนิเวศ โรงเรียนศรีอยุธยา โรงเรียนเทพศิรินทร์
โรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โรงเรียนวัดคณิกาผล ฯลฯ นอกจากนี้
ยังได้ทำหน้าที่เป็นผู้ทรงคุณวุฒิตรวจวิทยานิพนธ์และผลงานวิชาการของ
อาจารย์ที่ขอตำแหน่งวิชาการสาขาวิชาดนตรีและนาฏกรรม เป็นที่ปรึกษาและ
คณะกรรมการดำเนินงานโครงการอนุรักษ์และเผยแพร่ดนตรีไทย สำนักงาน
เสริมสร้างเอกลักษณ์แห่งชาติ เป็นคณะบรรณาธิการทำสารานุกรมศัพท์ดนตรี
ไทย ราชบัณฑิตยสถาน กรรมการสอบไล่วิชาดนตรี กองส่งเสริม กระทรวง
ศึกษาธิการ กรรมการสอบคัดเลือกบรรจุครูเข้ารับราชการเกี่ยวกับวิชาดนตรี
เป็นกรรมการ อ.ศ.ร. ของคุรุสภา เป็นหัวหน้าวงดนตรี “ศรทอง” ไปบรรเลงออก
อากาศวิทยุ อ.ส. ในพระที่นั่งอัมพรสถานติดต่อกันหลายปีจนถึง พ.ศ. ๒๕๑๔
ริเริ่มและส่งเสริมการจัดงาน “ดนตรีไทยมัธยมศึกษา” โดยโรงเรียนบวรนิเวศ
เป็นแกนนำ และพัฒนาเป็นงานมหกรรมดนตรีไทยมัธยมศึกษาต่อจากนั้นมาอีก
หลายปี พ.ศ. ๒๔๘๖ ร่วมก่อตั้งโรงเรียนผกาวลีนาฏดุริยางค์ กับน้องชาย
อาจารย์ประสิทธิ์ และคุณลัดดา ศิลบรรเลง น้องสะใภ้ พ.ศ. ๒๕๒๔ ได้ก่อตั้ง
มูลนิธิหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ในวาระครบรอบร้อยปีเกิดของ
ท่านบิดา และจัดกิจกรรมส่งเสริมดนตรีไทยในนามมูลนิธิฯ มากมาย อาทิ จัด
ประกวดดนตรีไทยเพื่อความมั่นคงของชาติ พ.ศ. ๒๕๒๕–๒๕๒๘ โครงการส่ง
เสริมศิลปะดนตรีไทยเพื่อเยาวชนของชาติในโอกาสเฉลิมฉลองพระชนมายุหก
สิบพรรษาของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช พ.ศ. ๒๕๓๐
จัดประกวดดนตรีไทยรางวัลศรทองระดับประถมศึกษา และระดับมัธยมศึกษา

5

ผลงาน

แต่งเพลงให้แก่รายการบทเรียนทางวิทยุ
โรงเรียนในชุดวิชา “ดนตรีนาฏศิลป์”
จำนวนมาก บทเพลงหลายเพลงบรรจุอยู่
ในหลักสูตรขับร้องของกระทรวงศึกษาธิการ
เพลงสำหรับเด็กเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย
คือ “เพลงช้าง” ได้รับยกย่องคัดเลือกเป็น
เพลงจากประเทศภาคพื้นเอเชียด้วยเพลงหนึ่ง
นอกจากนี้ยังมีเพลงไทยตามแบบฉบับที่ท่านแต่งไว้หลายเพลง เช่น ลาว
สองคอนเถา และเพลงประกอบละครคณะผกาวลี ที่น่าสนใจคือ มีผล
งานการออกแบบเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายให้กับละครอิงประวัติศาสตร์ของ
หลวงวิจิตรวาทการจำนวนมาก เมื่อครั้งยังปฏิบัติหน้าที่อยู่ที่โรงเรียนนาฏ
ดุริยางค์ กรมศิลปากร นอกจากนั้นคุณหญิงชิ้นยังเป็นผู้บรรจุเพลงใส่
ทำนอง และควบคุมการร้องเพลงของละครหลวงวิจิตรวาทการทุกเรื่อง ได้
ขอให้หลวงประดิษฐ์ไพเราะบิดาแต่งเพลงประกอบละคร ทั้งเพลงออกไทย
เขมร พม่า มอญ ลาว และจีน ทำให้เกิดเพลงใหม่ๆ ขึ้นอีกหลายเพลงจาก
การแสดงละครชุดนั้น

6

ผลงาน

งานเขียนด้านวิชาการของคุณหญิงชิ้น
ที่รู้จักกันแพร่หลายคือ ศิลปะของการสอน
ดนตรีและละคร ซึ่งมีเรื่องความรู้ทั่วไปในการ
ดนตรีไทยของวิเชียร กุลตัณฑ์ รวมอยู่ด้วย ซึ่ง
ต่อมาหนังสือเล่มนี้ใช้อ่านประกอบในโรงเรียน
มัธยมแบบประสม พ.ศ. ๒๕๑๕ อีกเล่มหนึ่งคือ
คู่มือครูศิลปศึกษาวิชาขับร้อง–ดนตรี ประโยค
มัธยมศึกษาตอนต้นของกรมวิชาการ

คุณหญิงชิ้นได้พากเพียรก่อตั้งมูลนิธิหลวงประดิษฐ์
ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ได้สำเร็จเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๔
หลังจากท่านครูได้เสียชีวิตไปแล้ว ๒๖ ปี (๒๔๙๘)
และตัวท่านเองได้มีชีวิตเห็นความสำเร็จก้าวหน้า
ของมูลนิธิฯ ต่อมาอีกถึง ๗ ปี (๒๕๒๔–๒๕๓๑)
เกียรติประวัติสูงสุด คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลงได้รับ
การเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการ
แสดง (ดนตรีไทย) พ.ศ. ๒๕๓๐

7

รางวัล

เครื่องราชอิสริยาภรณ์
คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลงได้รับ
พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ดังนี้
1.เบญจมาภรณ์ช้างเผือก พ.ศ.2485
2.จตุรถาภรณ์มงกุฎไทย พ.ศ.2490
3.จตุตถจุลจอมเกล้า พ.ศ.2519
4.ตติยจุลจอมเกล้า พ.ศ.2524

8

จัดทำโดย

น.ส.สุรีย์นิภา บุญทรง ม.5/2 เลขที่16

9