Γλώσσα Ε' Δημοτικού Ενότητα 13 Κατασκευές

Όνομα: _________________
Ημερομηνία:___________

ΕΝΟΣΗΣΑ 13: ΚΑΣΑ΢ΚΕΤΕ΢
ΜΑΘΗΜΑ: Κατασκευές της φύσης

Ασκήσεις

Πώς μετατρέπουμε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική

1. Σο αντικείμενο του ενεργητικού ρήματος γίνεται υποκείμενο του
παθητικού ρήματος (σε πτώση ονομαστική).

2. Σο ρήμα από ενεργητικό γίνεται παθητικό.
3. Σο υποκείμενο του ενεργητικού ρήματος γίνεται ποιητικό αίτιο (πρόθεση από +

αιτιατική).

Παράδειγμα: μαθητή (Α).
Ο δάσκαλος (Τ) επαινεί (Ρ) τον
Ο μαθητής (Τ) επαινείται (Ρ) από τον δάσκαλο (Ποιητικό αίτιο).

Πώς μετατρέπουμε την παθητική σύνταξη σε ενεργητική

1. Σο ποιητικό αίτιο του παθητικού ρήματος γίνεται υποκείμενο του ενεργητικού
ρήματος (σε πτώση ονομαστική, και βέβαια χωρίς πρόθεση).

2. Σο ρήμα από παθητικό γίνεται ενεργητικό.
3. Σο υποκείμενο του παθητικού ρήματος γίνεται αντικείμενο του

ενεργητικού ρήματος (σε πτώση αιτιατική).

Παράδειγμα:
Η ομάδα (Τ) βοηθιέται (Ρ) από τους φιλάθλους (Ποιητικό αίτιο).
Οι φίλαθλοι (Τ) βοηθούν (Ρ) την ομάδα (Α)

Α΢ΚΗ΢ΕΙ΢

1)Να μετατρέψεις τη σύνταξη των παρακάτω προτάσεων από ενεργητική σε παθητική:

 Οι επιστήμονες ανακάλυψαν νέα φάρμακα για τις ασθένειες.

 Ο δάσκαλος τιμώρησε τους άτακτους μαθητές.

 Σα δέντρα έκοψαν την ορμή του νερού.

 Μόνο γέροντες κατοικούν στα χωριά της Ηπείρου στις μέρες
μας.

www.classroompalette.weebly.com

2)Να μετατρέψεις τη σύνταξη των παρακάτω προτάσεων από παθητική σε
ενεργητική:

 Η Μαρία αποκαλείται από όλους αρχηγός.
 Ο τραυματίας μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο από τους πεζούς.
 Ο άρρωστος εξετάστηκε από το γιατρό.

www.classroompalette.weebly.com

Όνομα: _________________

Ημερομηνία:___________

ΕΝΟΣΗΣΑ 13:ΚΑΣΑ΢ΚΕΤΕ΢

Μάθημα: Κατασκευές των ανθρώπων-Ένα ελληνικό μοναστήρι(1)

Αναφορικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες προτάσεις, που αποδίδονται σε κάποιο
άλλο όρο άλλης πρότασης, ο οποίος μπορεί να υπάρχει στο λόγο ή να μην υπάρχει και
να εννοείται.

Οι αναφορικές προτάσεις είναι δευτερεύουσες προτάσεις και χωρίζονται σε
ονοματικές και επιρρηματικές.

α. Οι ονοματικές αναφορικές εισάγονται:
•Με την αναφορική αντωνυμία ο οποίος, η οποία, το οποίο ή με την άκλιτη αντωνυμία
που και αναφέρονται σε ένα ουσιαστικό.
π.χ. Η δύση που είδαμε χθες θα μας μείνει αξέχαστη.

•Με τις αναφορικές αντωνυμίες όποιος/όποια/όποιο, όσος/όση/όσο, ό,τι και τότε δεν
αναφέρονται σε ένα όνομα που έχει αναφερθεί προηγουμένως, αλλά
χρησιμοποιούνται οι ίδιες αντί ονόματος (ως υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο
κτλ.)
π.χ. Όποιος προπονείται σκληρά βελτιώνει τις επιδόσεις του. (Εδώ η αναφορική πρόταση
είναι υποκείμενο στο ρήμα βελτιώνει.)
Μη λες ό,τι σου αρέσει. (Εδώ η αναφορική πρόταση είναι αντικείμενο στο ρήμα λες.)

β. Οι αναφορικές επιρρηματικές εισάγονται με τα αναφορικά επιρρήματα: όπου,
οπουδήποτε, όπως, όποτε, οποτεδήποτε, όσο, οσοδήποτε κ.ά. και αναφέρονται σε ένα
επίρρημα ή σε μια επιρρηματική φράση της κύριας πρότασης ή χρησιμοποιούνται οι
ίδιες στη θέση επιρρήματος:

π.χ. ΢το νησί όπου κάναμε το καλοκαίρι διακοπές βρίσκεται μια μαγευτική παραλία.
Θα πάω όπου μου είπες .

Πολλές φορές είναι αναγκαίο να χρησιμοποιήσουμε την αναφορική αντωνυμία ο
οποίος, η οποία, το οποίο αντί για την άκλιτη που, ιδίως όταν δε θα ήταν εύκολο να
καταλάβουμε σε ποιο όνομα θα αναφερόταν η αναφορική πρόταση, εάν εισαγόταν με
το που.
Για παράδειγμα, αν πούμε:
Εκείνος που κοιτάζει είναι προπονητής του,
δεν είναι εύκολο να καταλάβουμε εάν ο προπονητής του κοιτάζει κάποιον ή αυτός
κοιτάζει τον προπονητή του.
Αν όμως πούμε:
Εκείνος ο οποίος κοιτάζει είναι προπονητής του, είναι ξεκάθαρο ότι ο προπονητής του
κοιτάζει κάποιον.
Και αν πούμε:
Εκείνος τον οποίο κοιτάζει είναι προπονητής του, είναι ξεκάθαρο ότι αυτός κοιτάζει
τον προπονητή του.

www.classroompalette.weebly.com

Όνομα: _________________
Ημερομηνία:___________

ΕΝΟΣΗΣΑ 13:ΚΑΣΑ΢ΚΕΤΕ΢
Μάθημα: Κατασκευές των ανθρώπων-Ένα ελληνικό μοναστήρι(1)

Α΢ΚΗ΢ΕΙ΢
1)Να βρεις ποιές από τις δευτερεύουσες προτάσεις είναι ονοματικές (σημείωσε ένα Ο)
και ποιές επιρρηματικές (σημείωσε ένα Ε).

 Μείνε στο σπίτι της γιαγιάς όσο
θέλεις.

 Πήγα στο μάστορα την
τηλεόραση που μας χάλασε.

 Έλα, όποτε θέλεις.
 Απειλούσε όποιον έβλεπε.
 Θα παίξουμε το παιχνίδι όπως είναι

οι κανόνες.
 Είναι τέλειο ό,τι κι αν φτιάχνει.

2)Προσπάθησε να ενώσεις τα παρακάτω ζευγάρια λέξεων, έτσι ώστε η μία πρόταση
να είναι κύρια και η άλλη δευτερεύουσα αναφορική:

 Η Βαρβάρα είναι σπουδαία και άξια κοπέλα. Η
Βαρβάρα είναι φίλη μου.

 Σο σπίτι μου είναι πολύ μεγάλο. Σο σπίτι μου έχει
τεράστιες βεράντες.

 Θα ταξιδέψω με αεροπλάνο. Σο αεροπλάνο φεύγει

www.classroompalette.weebly.com

τη Δευτέρα το απόγευμα.
 Ήρθε έντονο κύμα κακοκαιρίας. Σο κύμα

κακοκαιρίας το είχε προβλέψει η μετεωρολογική
υπηρεσία.
 Κοίταζε συχνά τις ταξιδιωτικές κάρτες. Είχε φέρει
ταξιδιωτικές κάρτες απ’ όλα τα ταξίδια του.

www.classroompalette.weebly.com

Όνομα: _________________

Ημερομηνία:___________

ΕΝΟΣΗΣΑ 13:ΚΑΣΑ΢ΚΕΤΕ΢

Μάθημα: Κατασκευές των ανθρώπων-Ένα ελληνικό μοναστήρι(2)

Α΢ΚΗ΢ΕΙ΢

1)Διάβασε προσεκτικά το κείμενο που ακολουθεί, βρες τα υποκείμενα όλων των
ρημάτων και συμπλήρωσε τον πίνακα:

Είχαμε αρκετή ώρα στη διάθεσή μας για κουβεντούλα. Ο Όγκι μας είπε

τελικά την ιστορία του για το πώς είχε ξεφύγει από τον άντρα στο

αυτοκίνητο και πώς εκείνος είχε προσπαθήσει να του δέσει έναν

τσιμεντόλιθο στο ποτάμι για να τον πνίξει. Η Έλενα έριξε στην Σίνα μια

διαπεραστική ματιά, αλλά για πρώτη φορά δεν ήταν έτοιμη να πετάξει

κανένα εύστοχο σχόλιο.

ΡΗΜΑ ΤΠΟΚΕΙΜΕΝΟ

www.classroompalette.weebly.com

2)Αφού διαβάσεις το κείμενο που ακολουθεί , να συμπληρώσεις στον πίνακα τη
συντακτική θέση όλων των υπογραμμισμένων λέξεων (υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο,
κατηγορούμενο):

Όλοι κύκλωσαν τη ΢άρα, που είχε καθίσει σε μια από τις πολυθρόνες στο
βάθος του καταστήματος και περίμεναν ανυπόμονα την ιστορία της. Για
να κρύψει την αγωνία της, η κοπελίτσα ήπιε σκεφτική μερικές γουλιές από
το αναψυκτικό που έσπευσε να της προσφέρει ο ανυποψίαστος
βιβλιοπώλης. Θα μπορούσε να τους αφηγηθεί τόσα πράγματα... Ήταν όμως
πολύ κουρασμένη και φαινόταν έτοιμη να καταρρεύσει.

ΛΕΞΗ ΢ΤΝΣΑΚΣΙΚΗ ΘΕ΢Η

www.classroompalette.weebly.com

Όνομα: _________________
Ημερομηνία:___________

ΕΝΟΣΗΣΑ 13: ΚΑΣΑ΢ΚΕΤΕ΢
ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικές κατασκευές-κατασκευές

παραλληλόγραμμων
Σο ρήμα βάλλω στη νέα ελληνική γλώσσα το συναντάμε συνήθως
σύνθετο με προθέσεις που προέρχονται από την αρχαία ελληνική γλώσσα:
π.χ. εισβάλλω, συμβάλλω, μεταβάλλω, υποβάλλω, επιβάλλω κ.ά.
Σο ρήμα βάλλω στον ενεστώτα έχει θέμα βαλλ- (βάλλ ω), ενώ στον
αόριστο έχει θέμα βαλ- (έβαλ α).
Άρα, ο ενεστώτας, ο παρατατικός και ο εξακολουθητικός μέλλοντας του
βάλλω και των σύνθετών του γράφονται με δύο λ(λλ), ενώ οι υπόλοιποι
χρόνοι γράφονται με ένα λ.

Ένας πρακτικός τρόπος για να γράφουμε σωστά το βάλλω και τα σύνθετά
του είναι να τα αντικαθιστούμε με το μυαλό μας με ένα συνώνυμο:
π.χ. ΢υνεχώς με διέβαλλε (= συκοφαντούσε) με τα ψέματά του.
(Σο διέβαλλε είναι παρατατικός και γι’ αυτό γράφεται με δύο λ[λλ]).
Παρουσιάστηκε χτες στο δελτίο ειδήσεων και διέβαλε (= συκοφάντησε)
τους πολιτικούς αντιπάλους του.
(Σο διέβαλε είναι αόριστος και γι’ αυτό γράφεται με ένα λ.)

www.classroompalette.weebly.com

ΕΝΟΣΗΣΑ 13: ΚΑΣΑ΢ΚΕΤΕ΢

ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικές κατασκευές-κατασκευές

παραλληλόγραμμων

Α΢ΚΗ΢ΕΙ΢

1)Να συμπληρώσεις τα κενά με λ ή λλ:

 Δεν ανέχεται να τον προσβά___ουν χωρίς λόγο.

 Θα καταβά____ουν ένα μέρος των χρημάτων σήμερα και το υπόλοιπο θα το
καταβά___ουν σε δώδεκα δόσεις.

 Θέλει να ξεκινήσει ιταλικά αλλά το αναβά___ει συνεχώς.

 Μας ρώτησε αν έχουμε παραγγεί____ει.

 Ο πατέρας υποβά___ει κάθε χρόνο φορολογική δήλωση.

 Ο Πέτρος ανέβα___ε τη βάφτιση της κόρης του.

2)Να γράψεις τις παρακάτω προτάσεις στην άλλη φωνή:

 Κόβουμε το ψωμί.

 Σοποθετείται
καινούρια λάμπα.

 Κατασκευάζουμε ένα
χαρταετό.

 Υτιάχνεται μια μάσκα.

 Φρωματίζουμε μια
ζωγραφιά.

 ΢χηματίζεται ένας
κύκλος.

3)Να συμπληρώσεις τον πίνακα:

Αριθμοί Απόλυτα αριθμητικά Σακτικά αριθμητικά

11

εξήντα δύο

δέκατος όγδοος

1.000

πεντακοσιοστός
εβδομηκοστός ένατος

διακόσια ένα

εκατόν είκοσι

δέκατος ένατος

www.classroompalette.weebly.com