ΓΛΩΣΣΑ Ε' ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ 7 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ- ΑΠΡΟΣΩΠΑ ΡΗΜΑΤΑ

ΤΤΠΠΟΟΚΚΕΕΙΜΙΜΕΕΝΝΟΟ 1
ΚΑΣΗΓΟΡΟΤΜΕΝΟ

Μας λέει ποιος ενεργεί, ποιος Αποδίδει στο υποκείμενο μια
παθαίνει και ποιος βρίσκεται ιδιότητα μέσω του ρήματος
σε μια κατάσταση (απαντά είμαι ή άλλου συνδετικού
στην ερώτηση ποιος; ποια; ρήματος (απαντά στην
ποιο;) ερώτηση τι;). ΢υνδετικά
ρήματα : είμαι, γίνομαι,
φαίνομαι, μοιάζω, εκλέγομαι,
θεωρούμαι, κ.ά

Βρίσκονται σε πτώση
ΟΝΟΜΑ΢ΣΙΚΗ!!!!

Δείτε τις παρακάτω προτάσεις και βρείτε τα Τποκείμενα (Τ) και τα
Κατηγορούμενα (Κ):

 Ο παππούς μου ήταν καπετάνιος.
 Μηχανικός θα γίνει ο Πέτρος.
 Ο πατέρας μου είναι γεωπόνος.
 Η Μαρία εργάζεται ως νοσοκόμα.
 Ο θείος μου ανακηρύχθηκε πρόεδρος.

ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ

Αντικείμενο είναι η ονοματική φράση που συνδυάζεται με το ρήμα. Ανάλογα με το
είδος του ρήματος, το αντικείμενο μπορεί να αποκλείεται (αμετάβατα ρήματα) ή
να απαιτείται (μεταβατικά ρήματα). Σα μεταβατικά ρήματα μπορεί να χρειάζονται
μόνο ένα αντικείμενο (μονόπτωτα) ή να παίρνουν δύο αντικείμενα (δίπτωτα).

Αμετάβατα ρήματα είναι τα ρήματα που δε δέχονται αντικείμενο.

Π.χ. Σρμήθωπ κξιμάμαι μωοίπ.

Τξ βιβλίξ αγξοάζηηκε από πξλλξύπ θξιηηηέπ.

Μεταβατικά ρήματα είναι τα ρήματα που δέχονται αντικείμενο.

Π. χ Σβήμω ηα θώηα.

 Σα μεταβατικά ρήματα ανάλογα αν δέχονται ένα ή δύο αντικείμενα
χωρίζονται σε δύο κατηγορίες:

© www.classroompalette.weebly.com

2

Α) Μονόπτωτα είναι τα ρήματα που Π. χ

δέχονται ένα αντικείμενο (σε - Ο Γιάννης μοιάζει του πατέρα του.

αιτιατική) ή γενική πτώση (πιο - Ο Ανδρέας χαμογέλασε της Άννας.

σπάνια)

Β) Δίπτωτα είναι τα ρήματα που Π. χ

δέχονται δύο αντικείμενα και - Διδάσκει τον μαθητή μουσική.

βρίσκονται: (τον μαθητή -> στον μαθητή ->

- και τα 2 σε αιτιατική έμμεσο αντικείμενο).

- το ένα σε γενική και το άλλο σε

αιτιατική. - Υέτος θα διδάξουν τους

πρωτοετείς γραμματική.

Από τα δύο αντικείμενα που παίρνει

ένα δίπτωτο ρήμα, το ένα λέγεται - Κέρασαν τους φίλους τους

άμεσο και το άλλο έμμεσο. παγωτό.

Πώς θα το ξεχωρίσω;

Σο έμμεσο αντικείμενο είναι αυτό

που θα μπορεί να αντικατασταθεί με - Έδωσαν της Ελένης μια

εμπρόθετο αντικείμενο (αντικείμενο καινούρια τσάντα.

που θα συνοδεύεται από πρόθεση,

συνήθως σε ή με).

΢χηματικά: ΡΗΜΑΣΑ
ΑΜΕΣΑΒΑΣΑ ΜΕΣΑΒΑΣΙΚΑ

ΜΟΝΟΠΣΩΣΑ ΔΙΠΣΩΣΑ

ΑΜΕ΢Ο ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΕΜΜΕ΢Ο ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ

΢τις παρακάτω προτάσεις να βρείτε τα Τ – Ρ –Α. ΢τα αντικείμενα να πείτε ποιο
είναι άμεσο και ποιο έμμεσο.

- Η δασκάλα έδωσε της Μαρίας τον έπαινο.
- Προσφέραμε της γιαγιάς λουλούδια.
- Ο δάσκαλος δάνεισε του Κώστα χρήματα.
- Έστειλε της κόρης της δέμα.
- Ο πατέρας έφερε του Γιώργου καινούριο ποδήλατο.

© www.classroompalette.weebly.com

3

ΑΠΡΟ΢ΩΠΑ ΡΗΜΑΣΑ

Απρόσωπα ρήματα είναι τα ρήματα που βρίσκονται πάντα στο γ’ ενικό πρόσωπο
και δεν έχουν συγκεκριμένο πρόσωπο ή πράγμα ως υποκείμενο, αλλά ολόκληρη
πρόταση. ΢υνηθισμένα τέτοια ρήματα και εκφράσεις είναι :

Α) τα λεγόμενα «ρήματα του καιρού» -> βρέχει, χιονίζει, κ. λπ ή απρόσωπες
εκφράσεις καιρού οι οποίες σχηματίζονται με το ρήμα κάνει και το κατάλληλο
ουσιαστικό .Π. χ κάνει κρύο, κάνει ζέστη .κ. λπ

Β) άλλα απρόσωπα ρήματα : πρόκειται, συμβαίνει, ταιριάζει, συμφέρει, πρέπει,
μπορεί, φαίνεται κ.ά. Π. χ Μπορεί να πάμε αύριο να τον δούμε. Υαίνεται ότι θα
βρέξει.

Γ) Μερικά ρήματα χρησιμοποιούνται ως απρόσωπα, όταν συνοδεύονται από
προσωπική αντωνυμία (αδύνατους τύπους) σε γενική πτώση («ψυχολογικό
υποκείμενο»). Π. χ . Σου αρέσει να τρώει παγωτό. Μου κάνει κέφι να τρώω φρούτα
μετά το φαγητό.

Δ) Σο γ’ ενικό πρόσωπο πολλών ρημάτων που συνήθως είναι προσωπικά (δηλαδή θα
έπαιρναν ως υποκείμενο κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο ή πράγμα, αλλά επειδή
είναι σε γ’ ενικό είναι απρόσωπα). Π.χ. Λέγεται, ακούγεται, υποτίθεται….

Λέγεται ότι ήταν ατύχημα. Τποτίθεται ότι ξέρεις καλά την κατάσταση.
Ακούγεται ότι όλα πήγαν καλά.

Ε) Απρόσωπες φράσεις: -> είναι/ υπάρχει + ουσιαστικό -> Είναι ώρα να φύγουμε.

-> είναι + ουδέτερο επιθέτου -> Είναι κακό να αδικείς
άλλους.

-> είναι + επίρρημα (τροπικό) -> Είναι καλύτερα να φύγεις
νωρίς.

Ως ΤΠΟΚΕΙΜΕΝΟ των απρόσωπων ρημάτων ή φράσεων χρησιμοποιείται
δευτερεύουσα πρόταση η οποία μπορεί να είναι:

- Βουλητική (εισάγονται με το να) Ενδέχεται να μην έρθει τελικά.

- Ειδική (εισάγονται με το ότι ή το Λέγεται ότι η κατάσταση είναι πολύ
άσχημη.
πως)
Μου φαίνεται ότι δεν είσαι καλά

προετοιμασμένος.

- Ενδοιαστική (εισάγονται με το Τπάρχει φόβος μήπως γίνει σεισμός.

μήπως)

- Πλάγια ερωτηματική Δεν με νοιάζει τι θα γίνει.
(εισάγονται με το ποιος/ ποια/ Δεν με νοιάζει αν θα φύγει.

© www.classroompalette.weebly.com

4

ποιο, πόσος/η/ο, πότε, πού,
πώς, τι ή με το αν)

Δείτε τις παρακάτω προτάσεις και βρείτε το Τποκείμενο ή το Αντικείμενο των
απρόσωπων ρημάτων ή εκφράσεων

1) Υαίνεται ότι δε θα έρθει. -> Δευτερεύουσα _________ πρόταση ως
___________ στο ρήμα/ έκφραση _________________

2) Πρέπει να προσέχεις. -> Δευτερεύουσα _________ πρόταση ως
___________ στο ρήμα/ έκφραση _________________

3) Με ανησυχεί μήπως δεν προλάβει το τρένο. -> Δευτερεύουσα _________
πρόταση ως ___________ στο ρήμα/ έκφραση _________________

4) Είναι παράξενο πώς ξεχάστηκα έτσι. -> Δευτερεύουσα _________ πρόταση
ως ___________ στο ρήμα/ έκφραση _________________

Και ένα ποίημα για τις πτώσεις … για να θυμόμαστε!!!! (θα σου φανεί χρήσιμο και
σε μεγαλύτερες τάξεις):

Τοειπ πηώζειπ είμαζηε κι ξι ηοειπ με οόλξρπ
Κι απ’ ηα ξμόμαηά μαπ γμωζηέπ ζε όλξρπ.
Όμωπ πιξ καλά εδώ μα γμωοιζηξύμε
Και με ηξρπ οόλξρπ μαπ μα ζρζηηθξύμε.

Είμαη ε οκομαστηθή, τα όκτα οκομάδω.
Τεκ πτώσε στο υποθείμεκο εγώ μοκάχα βάδω

Καη το θατεγορούμεκο εμέκα πάκτα παίρκεη
Είμαι η ξμξμαζηική ζηξμ κόζμξ νακξρζμέμη.

Είμαη ε αητηατηθή θη έχω μεγάιε χάρε
Πρόζεσε θη ακτηθείμεκο ποηο ζα με πρωτοπάρεη

Και ηξ καηηγξοξύμεμξ ηξρ αμηικειμέμξρ πάλι
εμέμα θέλει πηώζη ηξρ, ζώμει καλά μα βάλει.

© www.classroompalette.weebly.com

5

Η γεμική είμαι εγώ και δεμ ρπάοςει άλλη (από το βιβλίο των Μπαμπινιώτη, Γ.
Ποξζδιξοιζμό εηεοόπηωηξ ζηα ξμόμαηα μα βάλει – Παρασκευόπουλου , Ι.,
Μα και αμηικειμεμική ζηξμ λόγξ θα με βοείηε Γραμματική και σύνταξη –Δομές
Υπξκειμεμική, ποξζωπική, ςαοείηε ή λρπηθείηε και λειτουργίες της Γλώσσας,

τεύχος 1, εκδ. Ελληνικά Γράμματα)

Κι ξι ηοειπ ζαμ επιοοήμαηα ζηα οήμαηα κξλλάμε
Για ςοόμξ, ηόπξ, αιηία, ζκξπό κι άλλα πξλλά μιλάμε.
Αμ πειπ και για ηημ κληηική, όπξρ ηη λέηε πηώζη,
Με κληηική ποξζθώμηζη αρηή έςει γλιηώζει.

© www.classroompalette.weebly.com