ตัวอย่าง ป.อาญาเล่ม 1

จัดจำหนายโดย
สำนกั งานกฎหมายดีไซน ลอว อนิ เตอรเ นชั่นแนล
211/17 หมู 7 ถ.บานกลวย-ไทรนอย ต.พิมลราช
อ.บางบัวทอง จ.นนทบุรี
โทร 061-013-0532









1

บคุ คลจะตอ งรบั ผดิ ในทางอาญาเม่อื ...

การกระทำครบองคประกอบ
ทก่ี ฎหมายบญั ญตั ิ
การกระทำไมมกี ฎหมาย
ยกเวน ความผิด
การกระทำไมมีกฎหมาย
ยกเวนโทษ

2

การพจิ ารณาบุคคลจะตอง
รับผดิ ในทางอาญา

1 การกระทำครบองคป ระกอบ หากครบองคประกอบที่
ทีก่ ฎหมายบญั ญัติหรอื ไม ? กฎหมายบัญญัติแลวให
ดูตอไปวา...

2 การกระทำมีกฎหมาย หากไมมีกฎหมายยกเวน
ยกเวน ความผิดหรือไม ? ความผดิ กต็ อ งดตู อ ไปวา

3 การกระทำมีกฎหมาย หากไมมีกฎหมายยกเวน
ยกเวนโทษหรอื ไม ? โทษ

บุคคลนั้นจะตองรับผิดในทางอาญา....

แตจะรับโทษมากนอยเพียงใดตองพิจารณาวา

4 มีเหตุลดโทษหรอื ไม?

4

1 การกระทำครบองคประกอบที่กฎหมายบัญญัติหรือไม ?
ใหพิจารณาไปตามขั้นตอน ดังนี้

1. มีการกระทำหรือไม ?
หากมีการกระทำใหพิจารณาตอไปวา...

2. การกระทำนั้น“ครบองคประกอบภายนอก”
ของความผิดในเรื่องนั้น ๆ หรือไม ?
หากครบองคประกอบภายนอกใหพิจารณาตอไปวา...

3. การกระทำนั้น “ครบองคประกอบภายใน”ของ
ความผิดในเรื่องนั้น ๆ หรือไม ?
หากครบองคประกอบภายในใหพิจารณาตอไปวา...

4. การกระทำสัมพันธกับผลหรือไม ?

5

1. มีการกระทำหรือไม ?

6

1. มีการกระทำหรือไม ?

“การกระทำ” ตามประมวลกฎหมายอาญา

มาตรา 59  บัญญัติไววา บุคคลจะตองรับผิดในทางอาญาตอเมื่อได “กระทำ”....

การกระทำ

หมายถึง การเคลื่อนไหวรางกายหรือไมเคลื่อนไหวรางกาย โดย

รูสำนึก (อยูภายใตบังคับของจิตใจ)
ดังนั้น การกระทำจึงแบงออกเปน

และ

การกระทำที่ การกระทำที่
เคลื่อไหวรางกาย ไมเคลื่อนไหวรางกาย

7

1. มีการกระทำหรือไม ?

รูสำนึก (อยูภายใตบังคับของจิตใจ)
.... OK

คิด ตกลงใจ กระทำไป

มีความคิดจะกระทำไป มกี ารตกลงใจ ไดก ระทำไป
ท่ีจะกระทำ ตามทค่ี ิดไว (โดยการเคลื่อนไหวรา งกาย
หรอื โดยการไมเ คลอ่ื นไหวรา งกาย)
ตามทตี่ กลงใจอนั สบื เนอ่ื ง

มาจากความคิด

ตัวอยาง : การกระทำโดยรูสำนึก
นายดำโกรธนายแดงจงึ ใชปนยิงนายแดง นายแดงถูกยิงถึงแกค วามตาย เชน น้ถี อื วา นายดำมี
“การกระทำ” เพราะ

OK

นายดำ คดิ จะยิงนายแดง นายดำ ตกลงใจ ในท่ีสุด นายดำกย็ ิงนายแดง
ทจ่ี ะยิงนายแดงตามทค่ี ดิ ไว ตามท่ีตกลงใจอนั สบื เน่อื ง
8
มาจากความคิด

1. มีการกระทำหรือไม ?

การกระทำที่เคลื่อนไหวรางกาย
การพิจารณาเรื่อง “การกระทำโดยการเคลื่อนไหวรางกาย” นั้น
ตองพิจารณาวาเปนการกระทำของใคร ?

จำเลย ผูเสียหาย

ถาเปนการกระทำของจำเลย ถาเปนการกระทำของผูเสียหาย
จำเลยตองรับผิด
จำเลยไมตองรับผิด

9

1. มีการกระทำหรือไม ?

การกระทำที่เคลื่อนไหวรางกายของจำเลย
มีหลายรูปแบบดวยกัน เชน

(1) ดำโกรธแดง ดำอาจ ตบ แดง
ใชไม ตี หัวแดง
ทำรา ยตองการทำรายแดง

ฆา(2) หากดำตองการฆาแดง ดำกอ็ าจใชปน ยงิ แดง
ดำกอ็ าจใชมีดแทงแดง

(3) หากดำตองการขโมย ดำอาจหยบิ เอามาเอง
หลอกขาวใหห ยบิ กระเปา
ขโมยกระเปาใสเงินของแดง ของแดงสง มาใหโ ดยขาว
วา กระเปา ใบนน้ั เปน ของดำ
10

1. มีการกระทำหรือไม ?

การกระทำที่เคลื่อนไหวรางกายของ
ผูเสียหาย เชน

แดงตองการฆาตัวตาย
แดงจึงใหดำชวยหาซื้อ
ยาพิษใหแดง และผสม
ใสถวยสงใหแดงดื่ม

แดงหยิบยาพิษมา แตถาปรากฏวาแดงขอใหดำชวยเอา
ดม่ื เอง แดงตาย เชน น้ี ยาพิษกรอกปากแดง ดำทำตาม เชนนี้
ตองถือวาเปนการกระทำของแดงเอง ตองถือวาดำกระทำการฆาแดงแลว
ดำไมไดเปนผูกระทำความผิด ดำจึง
ไมผิดฐานกระทำการฆาแดง (แตอาจ
ผิด ม.293 ฐานชวยใหบุคคลบาง
ประเภทฆาตนเอง)

ขอสังเกต : บางกรณีแมผูตายจะทำตอตนเอง เชน หยิบถวยยาพิษมาดื่มเอง 11
หรือ ลั่นไกปนเอง ผูที่สงถวยยาพิษหรือผูที่สงปนใหก็อาจถือวา

มีการฆาผูตายได หากตนมีหนาที่จะตองปองกันมิใหเกิดผลนั้นขึ้น

1. มีการกระทำหรือไม ?

การกระทำที่ไมเคลื่อนไหวรางกาย
เปนขอยกเวนของการกระทำโดยทั่วไป ซึ่งการกระทำดังกลาว
แยกออกไดเปน 2 ประเภท คือ

1 2

การกระทำโดย การกระทำโดย

“งดเวน” “ละเวน”

12

1. มีการกระทำหรือไม ?

“งดเวน”การกระทำโดย ม.59 ว.ทาย ไดบัญญัติวา “การกระทำ” ใหหมายความรวมถึงการให
เกดิ ผลอนั หนง่ึ อนั ใด ขน้ึ โดยงดเวน การทจ่ี กั ตอ งกระทำเพอ่ื ปอ งกนั ผลนน้ั
ดวย ดังนั้น

“การกระทำโดยงดเวน (ม.59 ว.ทาย)” ตองไมมีการเคลื่อนไหวรางกาย โดย
รูสำนึก (อยูภายใตบังคับของจิตใจ) โดยผูกระทำมีหนาที่ตองกระทำเพื่อปองกันไมใหเกิดผล
นั้น(หนาที่โดยเฉพาะ) เชน

1. หนาที่ตามที่กฎหมายบัญญัติ 2. หนาที่อันเกิดจากการยอมรับโดยเจาะจง

อุปการะ

เชน บุตรจำตองอุปการะเลี้ยงดู เชน นางพยาบาลรักษาคนไข
บิดามารดา (ป.พ.พ.ม.1563) 4. หนาที่อันเกิดจากความสัมพันธเปนพิเศษ
3. หนาที่อันเกิดจากการกระทำ
กอนๆ ของตน เฉพาะเรื่อง

อุปการะ

เชน การชวยเหลือคนนอนหมดสติอยู เชน บดิ าไมช อบดว ยกฎหมาย ชว ยเหลอื
ริมนถนน เมื่อชวยแลวจึงเกิดหนาที่ อุปการะเลี้ยงดูบุตรผูเยาว ถือวาเปน
การไมอาจชวยเหลือตอไปไดแตทิ้งไว หนา ทอ่ี นั เกดิ จากความสมั พนั ธเ ปน พเิ ศษ
จุดเดิม ถือวาเปนการงดเวน เฉพาะเรื่อง 13

1. มีการกระทำหรือไม ?

การกระทำโดย คือ ตองไมมีการเคลื่อนไหวรางกาย โดยรูสำนึก (อยูภายใตบังคับของ
จิตใจ) โดยผูกระทำมีหนาที่โดยทั่วไป ซึ่งกฎหมายอาญาบางมาตราได
“ละเวน” บัญญัติบังคับใหบุคคลตองกระทำการบางอยาง ซึ่งหากไมกระทำก็ถือวา
เปนความผิด โดยถือวาเปนการกระทำความผิดโดยละเวน เชน

เมื่อเจาพนักงานถามชื่อและที่อยูเพื่อปฏิบัติตามกฎหมาย ผูใด
ไมยอมบอก ผูนั้นมีความผิดตามม. 367
ทราบคำสั่งของเจาพนักงานซึ่งสั่งการตามอำนาจที่มี
กฎหมายใหไว ไมปฏิบัติตามคำสั่งโดยไมมีเหตุอันสมควร
หรือขอแกตัวอันสมควร ผูนั้นมีความผิดตาม ม.368

เห็นผูอื่นตกอยูในภยันตรายแหงชีวิตซึ่งตนอาจชวยได
โดยไมควรกลัวอันตรายแกตนเองหรือผูอื่น แตไมชวย
ตามความจำเปน ผูนั้นมีความผิด ตามม.374

ผูใดเปนเจาพนักงาน

ละเวนการปฏิบัติหนาที่โดยมิชอบ เพื่อใหเกิดความเสียหาย
แกผูหนึ่งผูใด หรือโดยทุจริต ผูนั้นมีความผิดตามม.157

(ตำแหนงหนาที่ในการยุติธรรม) ไมกระทำการอยางใดใน
ตำแหนงอันเปนการมิชอบ เพื่อชวยบุคคลหนึ่งบุคคลใด
มิใหตองโทษหรือรับโทษนอยลง ผูนั้นมีความผิดตาม
ม.200 เปนตน

14

1. มีการกระทำหรือไม ?

ความแตกตางระหวางการกระทำโดย งดเวน กับ ละเวน

“กงารดกรเะวทำนโดย” เปนหนาที่โดยเฉพาะเจาะจง การกระทำโดย เปนหนาที่โดยทั่วไป
ที่ตองทำเพื่อปองกันผล
“ละเวน”

ตัวอยาง

นายแดงตองการฆานายดำ
หากนายแดงเปน...

แลสดรูกะจงวาาเงปยปนนร้ำะจำ บแุคดคงลทเปั่วไนป

* เหน็ นายดำกำลังจะจมน้ำโดย * เห็นนายดำกำลงั จะจมน้ำ
ชวยไดแตไมชวย จนนายดำ โดยชวยไดแตไมชวยจน
จมนำ้ ตาย นายดำจมนำ้ ตาย

* การกระทำของนายแดง จงึ เปน การฆา นายดำ * การกระทำของนายแดง ไมใชการกระทำ
ซึ่งเปนการกระทำโดยงดเวนการที่จะตอง อันเปนการ “ฆา” เพรานายแดงไมมี
กระทำ เพอ่ื ปอ งกนั ผลนน้ั ตาม ม.59 ว.ทา ย หนา ทโ่ี ดยเฉพาะเพอ่ื ปอ งกนั ผล ทจ่ี ะถอื วา
เพราะ นายแดงมีหนาที่โดยเฉพาะเพื่อปองกัน เปนการกระทำโดยงดเวน (แตผดิ ฐานไม
ผลนั้น ชว ยผตู กอยใู นภยันตรายตามม.374)

15

2. การกระทำนั้น“ครบองคประกอบภายนอก”
ของความผิดในเรื่องนั้น ๆ หรือไม ?

16

2. การกระทำน้นั “ครบองคประกอบภายนอก” ของความผิดในเรื่องนั้น ๆ หรือไม ?

แบงออกเปน

1. มผี กู ระทำ

2. มีการกระทำ

3. มีวัตถุแหง การกระทำ

17

2. การกระทำนั้น“ครบองคประกอบภายนอก” ของความผิดในเรื่องนั้น ๆ หรือไม ?

1. มีผูกระทำหรือไม?

พิจารณาดังนี้

ความรับผิดในทางอาญานั้นจะเกิดขึ้นแกบุคคลเทานั้น ความผิดอาญาที่ขึ้นตน
ดวยคำวา “ผูใด” หรือ “ผูกระทำผิดอาญา” จึงแบงแยกออกไดเปน

1. ผูกระทำความผิดเอง หมายถึง ผูนั้นไดกระทำความผิด
โดยตรง

เชน ดำใชปนยิงแดง เปนตน

ใหรวมถึง

การใชสัตวเปนเครื่องมือในการกระทำ การใชบุคคลผูไมมีการกระทำเปนเครื่องมือ
ความผิด เชน การยุสุนัขที่ตนฝกมา ในการกระทำความผิด เชน การสะกดจิต
เขากัดผูอื่น ผูอื่นใหสั่งใหกระทำการฆาหรือทำรายผูอื่น
เปนตน
18

2. การกระทำนนั้ “ครบองคประกอบภายนอก” ของความผดิ ในเรือ่ งน้ัน ๆ หรอื ไม ?

2. ผูกระทำความผิดเอง มีลักษณะหลายประการดังนี้
โดยออม

1. การใชหรือการหลอกบุคคลซึ่งมีการกระทำตามม.59 ใหกระทำความผิดโดยผูถูกใช
หรือถูกหลอกไมรูขอเท็จจริงอันเปนองคประกอบภายนอกของความผิด (ผูเปน
เครื่องมือในการกระทำความผิด) จึงไมตองรับผิดฐานกระทำโดยเจตนา และ ผูใช
หรือผูหลอกนั้นถือเสมือนวาไดกระทำความผิดดวยมือตนเอง

เชน นาย Aตองการฆานาย B จึงหลอกใหนาง C ซึ่งเปนนางพยาบาลวายาพิษคือยา
บำรุงใหเอาไปใหนาย B กิน นาง C ก็ทำตาม จน นาย B ถึงแกความตาย เชนนี้

19

2. การกระทำนั้น“ครบองคประกอบภายนอก” ของความผิดในเรื่องนั้น ๆ หรือไม ?
2. การหลอกใหผูอื่นกระทำความผิด โดยผูที่ถูกหลอกไมตองรับผิดฐานกระทำโดยเจตนา

เพราะมีกฎหมายยกเวนความผิดที่กระทำโดยเจตนานั้น
เชน นาย A ตองการฆานาย B แตไมกลาทำเอง จึงหลอกนาย C วาเปน นาย B กำลัง
จะยิงนาย C โดยตะโกนให นาย C ปองกันตนเองโดยยิงไปที่นาย B นาย C หลงเชื่อ
จึงยิง นาย B ตาย เชนนี้

20