เอกสารวิชาหลักภาษาไทย

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๔๘ 17. ข้อความต่อไปนี้มีคำสมาสกี่คำ (O-Net ปี 62) ประเทศที่ตั้งอยู่ในทำเลที่เป็นเส้นทางคมนาคมขนส่งสำคัญ มีโอกาสที่จะพัฒนาเศรษฐกิจให้รุ่งเรืองและ เข้มแข็งได้อ่างรวดเร็ว ส่งผลต่อการพัฒนารูปแบบสถาปัตยกรรมให้ทันสมัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ 1. 2 คำ 2. 3 คำ 3. 4 คำ 4. 5 คำ 5. 6 คำ 18. คำที่ขีดเส้นใต้ในข้อใดต้องใช้เป็นคำซ้ำเท่านั้น (O-Net ปี 61) 1. เวลากินขนมหวานๆ แล้วมักจะหิวน้ำ 2. ลูกหลานของเธอคงโตๆ กันหมดแล้วสินะ 3. อาหารเช้าบ้านนี้ทำง่ายๆ มีข้าวต้มเป็นหลัก 4.หนูแดงรีบเอาผ้าคุลมเตียงไว้ลวกๆ เพราะความรีบร้อน 5. ซอยนี้ยังมีที่ว่างๆ อยู่หลายแปลง เธอสนใจจะซื้อไหมล่ะ 19. ข้อความส่วนใดไม่มีคำประสม (O-Net ปี 62) 1) หอยเชอร์รี่เป็นเป็นสัตว์ที่แพร่พันธุ์ได้ตลอดปี/ ๒) มันเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วโดยอาศัยกินพืชน้ำ เกือบทุกชนิด / ๓) เมื่อมีจำนวนมากจึงทำลายพืชที่ปลุกไว้ในไร่นา / ๔) หอยชนิดนี้สามารถกินทั้งต้นข้าวที่เพิ่ง เริ่มงอกและที่โตเต็มที่แล้ว / 5) ชาวนาต้องเร่งหาวิธีกำจัดเสียตั้งแต่เริ่มปลูกข้าว 1. ส่วนที่ 1 2. ส่วนที่ 2 3. ส่วนที่ 3 4. ส่วนที่ 4 5. ส่วนที่ 5

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๔๙ บทที่ 8 วลี วลี หน่วยที่เล็กที่สุดในภาษาที่มีความหมายและใช้ตามลำพังได้ คือ คำ เมื่อนำคำหลายคำมาประกอบกัน เป็นหน่วยในภาษาที่ใหญ่ขึ้น เรียกว่า วลีเมื่อนำวลีมาประกอบกันจะเป็นประโยค ความหมายของวลี ในหนังสืออุเทศภาษาไทย ชุด บรรทัดฐานภาษาไทย เล่ม ๓ ให้นิยาม วลี ไว้ว่า วลีอาจเป็นคำเดียว หรือหลายคำก็ได้ ที่สำคัญ คำเดียวหรือหลายคำนั้นจะต้องเป็นส่วนประกอบหนึ่งของประโยค สังเกตตัวอย่างประโยค ๒ ประโยคดังนี้ ประโยคที่ ๑ "เด็กทุกคนในห้องนี้ชอบเรียนภาษาไทย" ประโยคที่ ๒ "เด็กชอบเรียนภาษาไทย" เมื่อนำประโยคตัวอย่างทั้ง – ประโยคข้างต้นมาแยกองค์ประกอบจะได้เป็น ๒ ส่วน คือ ประธาน กับ ภาคแสดง ดังนี้ ประธาน ภาคแสดง นามวลี กริยาวลี เด็กทุกคนในห้องนี้ ชอบเรียนภาษาไทย เด็ก ชอบเรียนภาษาไทย ประโยคที่ ๑ "เด็กทุกคนในห้องนี้" เป็นประธานของภาคแสดง "ชอบเรียนภาษาไทย" "เด็กทุกคนในห้องนี้" เป็นส่วนประกอบหนึ่งของประโยค ดังนั้น "เด็กทุกคนเด็กทุกคนในห้องนี้ในห้องนี้" จึงเป็นวลี(นามวลี) ประโยคที่ ๒ "เด็ก" เป็นประธานของภาคแสดง "ชอบเรียนภาษาไทย" เช่นเดียวกับประโยคที่ ๑ และ "เด็ก" ก็เป็นส่วนประกอบหนึ่งของประโยคเช่นกัน และอยู่ในตำแหน่งเดียวกันกับวลี "เด็กทุกคนในห้องนี้" ในประโยคที่ ๑ ดังนั้น "เด็ก" ในประโยคที่ ๒ จึงเป็นวลี (นามวลี) เช่นกัน ในทำนองเดียวกัน คำ ๑ คำ หรือ คำหลายคำ เมื่อทำหน้าที่เป็นส่วนหนึ่งของประโยค ก็จัดเป็นวลี ดังแสดง ด้วยแผนภูมิต่อไปนี้ ประโยค นามวลี กริยาวลี - เพื่อน (คำ ๑ คำ) - ลูกๆ (คำ ๑ คำ) - น้องๆ (คำ ๑ คำ) - คนข้างบ้าน (คำหลายคำ) - เด็กผู้ชาย (คำหลายคำ) - ชาวต่างชาติบางคน (คำหลายคำ) ชอบเรียนภาษาไทย สรุปว่า คำเพียงคำเดียวทำหน้าที่วลี 2 วลีได้ถ้าคำคำนั้นทำหน้าที่เป็นองค์ประกอบของประโยค

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๕๐ ประเภทของวลี วลีแบ่งได้ ๕ ประเภท ดังนี้ ๑. นามวลี นามวลี คือ วลีที่มีนามเป็นส่วนหลัก นามวลีทำหน้าที่เหมือนคำนาม ดังนี้ ก. ทำหน้าที่เป็นประธานของประโยค นามวลี ประธาน อากาศหลังฝนตก ป่าเบญจพรรณ เด็กพวกนี้ ชุ่มชื่นเย็นสบาย กระจายอยู่ทั่วไปทางภาคเหนือและภาคอีสาน พากันมาเล่นน้ำในสระ ข. ทำหน้าที่เป็นกรรม นามวลี กรรม ฉันรัก นักวิทยาศาสตร์กำลังทดลอง น้องกำลังกิน ดนตรี สารสกัดชนิดใหม่ สุกี้ทะเลแห้ง ค. ทำหน้าที่เป็นหน่วยเติมเต็มของกริยา นามวลี หน่วยเติมเต็ม ทุกคนเป็น น้องหน้าตาเหมือนกับ ตัวโตเท่า คนดี แม่ ช้าง ง. ทำหน้าที่เสริมความ นามวลี หน่วยเสริมความ เพื่อนๆ ชวนกันไปเที่ยว คุณแม่ไป นักแม่นปืนยิง น้ำตก ตลาด ปืน ๒. ปริมาณวลี ปริมาณวลี คือ วที่ประกอบด้วยคำที่เกี่ยวกับจำนวน ก. ปริมาณวลีที่มีคำบอกจำนวน มักมีคำลักษณนามตามมา อาจมีคำหน้าจำนวนและคำหลัง จำนวนอยู่ด้วย ปริมาณวลี นักเรียน น้องหนัก ห้องนี้มีเด็ก หลายคน ๔๕ กิโลกรัม กว่า ๑๐ คน

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๕๑ ข. ปริมาณวลีบอกลำดับ ปริมาณวลี ศิษย์เก่า เขาดูละคร การจัดงาน รุ่นแรก รอบสุดท้าย ครั้งที่ ๑๕ ค. ปริมาณวลีบอกจำนวนและบอกลำดับ ปริมาณวลี ฉันจะร้องเพลง เขาเปิดหน้าต่าง รถบรรทุก ๒ เพลงสุดท้าย ๓ บานสุดท้าย ๓ คันแรก ๓. กริยาวลี กริยาวลืคือวลีที่มีหน่วยกริยาเป็นส่วนประกอบหลัก ก. กริยาวลีที่เป็นส่วนประกอบหลักของประโยค ประโยค กริยาวลี - ฉัน เมื่อคืนนี้ฉัน วิ่งเร็วๆ เข้า ไม่ชอบคนพูดปด ได้พบเขา ข. กริยาวลีที่เป็นส่วนประกอบหลักของประโยคย่อย ประโยคย่อย คำเชื่อมสมภาค ประโยคย่อย กริยาวลี กริยาวลี รองเท้าคู่นี้ พ่อ เธอ ใส่สบาย อยากไปเที่ยวทะเล จะรออยู่หน้าร้าน และ แต่ ราคา แม่ ไม่แพง อยากไปเที่ยวน้ำตก จะเข้าไปข้างในกับฉัน ค. กริยาวลีที่เป็นส่วนประกอบหลักของอนุประโยค อนุประโยค คำเชื่อมอนุประโยค นามวลี กริยาวลี ใครๆ ก็ชื่นชม ฉันไม่ทันเห็น บ้านฉันอุดมสมบูรณ์ไปด้วยป่าเขา ว่า ว่า อัน เขา เธอ - ขยันอ่านหนังสือ ยืนอยู่ข้างเขา สลับซับซ้อน

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๕๒ ๔. บุพบทวลี บุพบทวลี คือ วลีที่ประกอบด้วยคำบุพบทกับนามวลี บุพบทวลี คำบุพบท นามวลี แม่เพิ่งกลับ เขาทำงาน เด็กๆ พากันไปเล่น คุณยายตื่น เขาไปกินเลี้ยง จาก นอก ใน แต่ กับ ตลาด เวลาราชการ สวนสาธารณะ เช้ามืด เพื่อนๆ ๕. วิเศษณ์วลี วิเศษณ์วลี คือ วลีที่ทำหน้าที่เป็นส่วนขยายของกริยาวลี วิเศษณ์วลี ขนมร้านนี้อร่อย ขนมร้านนี้อร่อย น้องวิ่งเร็ว น้องวิ่งเร็ว ฉันรักเธอ ฉันรักเธอ ฝนตก ฝนตก เหลือเกิน เหลือเกินจริงๆ มาก มากทีเดียว มาก มากจังเลย จั๊กๆ จั้กๆ ตลอดคืน

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๕๓ บทที่ 9 ประโยค ประโยค ประโยค คือ คำหรือกลุ่มของคำที่เรียงกันและมีความหมายสมบูรณ์ สามารถสื่อความได้ว่าใครทำอะไร รู้สึกอย่างไร หรือมีสภาพอย่างไร ส่วนประกอบของประโยค โดยทั่วไปมี ๒ ส่วน ได้แก่ ประธานกับภาคแสดง ประธาน ภาคแสดง นาม / สรรพนาม กริยา คุณครู นักเรียน ฉัน เรา ยิ้ม สนุก นั่ง ดีใจ ประธาน ภาคแสดง นาม / สรรพนาม ส่วนขยาย กริยา ส่วนขยาย สุนัข ตึกเรียน เธอ เขา อ้วน หลังใหม่ นั่นเอง คนนั้น เห่า สวย ออกทีวี วิ่ง เสียงดัง เหลือเกิน เมื่อคืน เร็ว ประธาน ภาคแสดง นาม / สรรพนาม ส่วนขยาย กริยา กรรม นาม / สรรพนาม ส่วนขยาย คุณตา คุณแม่ เพื่อน ของผม ของฉัน คนนั้น นิยม ซื้อ ทำ รถ เสื้อ โครงงาน เก่า ใหม่ เรื่องคำขวัญ ประโยคที่มีส่วนประกอบชับซ้อน มักเป็นประโยคยาวๆ ตัวอย่าง - ลูก ๆ ของเรากำลังปลูกต้นไม้พันธุ์ใหม่อย่างสนุกสนานในสวนหลังบ้าน - ดอกไม้เล็กๆ สีขาวกำลังส่งกลิ่นหอมฟุ้งไปทั่วโรงเรียนเล็กๆ ที่อยู่เชิงดอย - ร้านค้าของกลุ่มแม่บ้านตั้งอยู่ในตำบลเล็กๆ แห่งหนึ่งริมถนนเพชรเกษมตามเส้นทางที่จะไปอุทยาน แห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน ซึ่งเป็นหมู่เกาะที่ปกคลุมด้วยป่าทึบเขียวชอุ่ม

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๕๔ ชนิดของประโยคแบ่งตามโครงสร้าง ชนิดของประโยค แบ่งตามโครงสร้างได้ ๓ ขนิด ดังนี้ ๑. ประโยคสามัญ ประโยคสามัญ คือ ประโยคที่ไม่มีคำเชื่อมกริยา ไม่มีคำเชื่อมประโยค และไม่มีอนุประโยค อาจเป็นประโยคที่มีคำริยาเพียงคำเดียวหรือหลายคำก็ได้ เช่น อ่านหนังสือเถอะ ขวัญอ่านหนังสือ ขวัญชอบอ่านหนังสือ ขวัญอ่านหนังสือทุกวัน ขวัญนั่งอ่านหนังสือทุกวัน ขวัญกับน้องอ่านหนังสือทุกวัน ขวัญและน้องอ่านหนังสือทุกวัน ขวัญและน้องไม่ชอบนอนอ่านหนังสือ ๒. ประโยคซ้อน ประโยคซ้อน คือ ประโยคที่ประกอบด้วย ประโยคหลัก หรือมุขยประโยค กับ อนุประโยค ซึ่งขึ้นต้น ด้วยคำเชื่อมอนุประโยคซึ่งทำหน้าที่ได้อย่างนามวลี คือเป็นประธาน กรรม หน่วยเติมเต็ม หรือขยายส่วนใด ส่วนหนึ่งของประโยค หรือทำหน้าที่อย่างวิเศษณ์วลี คือ ทำหน้าที่ขยายกริยาวลี ตัวอย่างประโยคซ้อนที่มีอนุประโยค ที่แม่เตือนเป็นความปรารถนาดี ที่แม่เตือน เป็นอนุประโยค ทำหน้าที่เป็นประธานของประโยคหลัก ที่ เป็นคำเชื่อมอนุประโยค แม่เตือนลูกให้รักนวลสงวนตัว ให้รักนวลสงวนตัว เป็นอนุประโยคทำหน้าที่เป็นส่วนเติมเต็ม ของกริยา เตือน ให้เป็นคำเชื่อมอนุประโยค แม่เสียใจที่ต้องสูญเสียถูกสาว ที่ต้องสูญเสียลูกสาว เป็นอนุประโยคที่ทำหน้าที่เป็นหน่วยเติมเต็ม ของกริยา เสียใจ ที่ เป็นคำเชื่อมอนุประโยค คนที่รักตัวเองจะต้องสนใจเรื่องการเรียน ที่รักตัวเอง เป็นอนุประโยคขยายคำนาม คน ซึ่งทำหน้าที่เป็นส่วนหลัก ของนามวลี คนที่รักตัวเอง เป็นประธานของประโยค ที่ เป็นคำเชื่อมอนุประโยค แม่อดทนอย่างที่สุดเพื่ออนาคตที่ดีของลูก เพื่ออนาคตที่ดีของลูก เป็นอนุประโยคขยายกริยา อดทน ซึ่งเป็นกริยาของประโยคหลัก เพื่อ เป็นคำเชื่อมอนุประโยค

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๕๕ ๓. ประโยครวม ประโยครวม คือ ประโยคที่ประกอบด้วยประโยคตั้งแต่ ๒ ประโยคขึ้นไปมารวมกันโดยมีคำเชื่อม และ แต่ หรือ เชื่อมประโยค หรือมีคำเชื่อมที่มีความหมาย ในทำนองเดียวกัน เช่น และก็ ทว่า แต่ทว่า ประโยครวมที่เกิดจากประโยคสามัญรวมกับประโยคสามัญ เช่น น้องขยันเรียนและสนใจทำกิจกรรม พ่อจะไปทำงานและแม่จะติดรถไปด้วย พี่ไม่ชอบใช้ชีวิตในเมืองหลวงและอยากทำงานในชนบท เราอยากดูละครเรื่องสี่แผ่นดินแต่ไม่ได้ดู วริศราสนใจจะเรียนคณะอักษรศาสตร์หรือจะเรียนคณะครุศาสตร์ ประโยครวมที่เกิดจากประโยคสามัญรวมกับประโยคซ้อน หรือประโยคซ้อน รวมกับประโยคสามัญ เช่น ชาวนาจำต้องละทิ้งอาชีพเกษตรกรรม แต่ยังมีใจผูกพันกับฝืนดินที่เคยทำกิน ชาวนาผูกพันกับผืนดินที่เคยทำกิน แต่จำต้องละทิ้งอาชีพเกษตรกรรม ประโยครวมที่เกิดจากประโยคซ้อนรวมกับประโยคซ้อน เช่น - วิทยากรพยายามอธิบายความรู้ที่ต่างไปจากเดิม แต่ผู้ฟังสนใจจะฟังเรื่อง ที่สนุกสนานเท่านั้น - คุณควรรับประทานอาหารที่ช่วยซ่อมเสริมสุขภาพและออกกำลังให้ร่างกายแข็งแรง ชนิดของประโยคแบ่งตามความต้องการสื่อสาร ชนิดของประโยคแบ่งตามเจตนาของผู้พูดว่าต้องการสื่อสารอย่างไร แบ่งเป็น ๑. ประโยคบอกเล่า ใช้บอกเรื่องราวต่างๆ เช่น วันนี้ฉันจะไปสวนสัตว์ดูสิต ทุกวันหยุด นันทาและเพื่อนๆ จะไปที่บ้านของมะลิเพื่ออ่านหนังสือทำการบ้านและเล่นกัน คนที่ได้คะแนนสูงสุดเป็นหัวหน้า คนที่ได้คะแนนรองลงมาเป็นรองหัวหน้า ๒. ประโยคปฏิเสธ ใช้บอกเรื่องราวนั้นๆ ว่าไมใช่ไม่ต้องการไม่จริง มักมีคำว่า ไม่ ไม่ใช่ ไม่ได้ฯลฯ อยู่ด้วย เช่น ฉันไม่ชอบไปสวนสัตว์ สุนัขตัวนี้ไม่ใช่ของผมหรอกครับ กิจกรรมภาษาไทยไม่ได้มีเฉพาะในวันภาษาไทยแห่งชาติเท่านั้น ๓. ประโยคคำถาม ใช้เมื่อต้องการคำตอบ มักมีคำแสดงคำถาม ใคร อะไร ไหน เมื่อไร ทำไม เช่น ใครอยากไปสวนสัตว์กับเพื่อนๆ บ้าง เราจัดกิจกรรมอะไรกันดีในวันภาษาไทยแห่งชาติ สุนัขของผมหายไปทางไหน เมื่อไรคุณครูจะอนุญาตให้กลับบ้านเสียที ๔. ประโยคขอร้อง ใช้ขอร้องผู้อื่นให้ทำอย่างใดอย่างหนึ่ง มักมีคำว่า โปรด กรุณา ช่วย อยู่ด้วย เช่น โปรดรักษาความสะอาดในห้องเรียน คุณยายกรุณาเล่านิทานให้หนูฟังหน่อยนะคะ เวลานักเรียนจะออกจากห้อง ช่วยปิดไฟทุกดวงด้วย

ห ลั ก ภ า ษ า ไ ท ย ห น้ า | ๕๖ ๕. ประโยคแสดงความต้องการ ใช้บอกความต้องการของตนเอง มักมีคำว่า อยาก ต้องการ ประสงค์เช่น เด็กๆ อยากฟังคุณยายเล่านิทาน ชาลีต้องการรู้ว่าเพื่อนแต่ละคนเขียนอะไรไว้ในสมุดมิตรภาพบ้าง ใครประสงค์จะซื้อบัตรดูละคร ให้ติดต่อที่ฝ่ายประชาสัมพันธ์ ๖. ประโยคคำสั่ง ใช้สั่งให้ผู้อื่นทำ หรือไม่ให้ทำอย่างใดอย่างหนึ่ง มักมีคำว่า จง ต้อง อย่า ห้าม ให้เช่น นักเรียนจงนั่งให้เรียบร้อย จงข้ามถนนตรงทางม้าลาย ทำการบ้านส่งครู ต้องเขียนให้สวย อย่าเข้ามาวิ่งวุ่นวายในตึกเรียน ห้ามกินขนมในห้องเรียน ให้ออกกฎหมายลูกมารองรับ ******************************************************************************************************* แบบฝึกหัดท้ายบทที่ 9 ๑. ข้อใดเป็นประโยคสามัญ 1. นักรบและพบรักเดินไปหาคุณยายที่ปราจีนบุรี 2. ทวิพรอ่านนิตยสารแต่นัทตี้ดูทีวี 3. อโนมานกินข้าวหน้าเป็ด 4. ฝนตกทำให้น้ำท่วม 2. ข้อใดไม่ใช่ประโยคความรวม 1. วิวรรณและชินันต้าไปทำบุญที่วัด 2. พิมพ์เพ็ญกินหมี่แต่พิมพ์พากินขนมจีน 3. วินนี่โกรธมากเลยทำให้ไม่มาโรงเรียน 4. เขาบอกให้ผมไปซื้อข้าวให้หน่อย