ศาสนาสากล

ความรเู บื้องตน เกี่ยวกับศาสนา

ครูผู้สอน นายอภิสิทธิ บรม

ความหมายของ

คําวศ่า า"ศสานสนาา" ในภาษาอังกฤษคือ

"Religion" โดยเปนคําทมี าจากคําละ
ติน"Religio"ซึงแปลว่า"สมั พนั ธ์"
หรอื "ผกู พนั " เนืองจากภาษาละติน
เปนภาษาของชนชาติโรมัน ดังนัน

ในภาษาบาลจี ะ เขยี นว่า "สาสน" ซงึ แปลว่า
"คําสงั สอน" ซงึ "คําสงั " หมายถึง ข้อหา้ มทําความ
ชวั และสาํ หรบั "คําสอน" หมายถึง คําแนะนําให้
ทําความดี

ราชบณั ฑิตยสถาน (๒๕๓๙: ๗๘๓) ใหค้ วามหมาย
ของ “ศาสนา” ว่า “ลัทธิความเชอื ของมนุษยอ์ ันมี
หลัก คือ แสดงกําเนิดและความสนิ สดุ ของโลก
เปนต้น อันเปนไปในฝายปรมัถต์ประการหนึง
แสดงหลักธรรมเกยี วกับบุญบาปอันเปนไปในฝาย

มูลเหตทุ ที ําใหเ้ กิดศาสนา

การถือกําเนิดของศาสนาในระยะเรมิ แรกนันเกิดจากความ
ไมร่ ูข้ องมนุษยท์ มี ตี ่อปรากฏการณ์ ธรรมชาติ กล่าวคือ มนุษย์
ได้ประสบกับปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ และ ปรากฎการณ์
ต่าง ๆ ทเี กิดขนึ กับชวี ิต เชน่ ความมืด ความสว่าง นาท่วม
พายุ ฝนตก ฟาแลบ ฟาผา่ แผน่ ดินไหว ไฟปา นาท่วม
กลางวัน กลางคืน การเกิด การตาย เปนต้น อกี ทังขอบเขต
ของความรูเ้ กยี วกับธรรมชาติและปรากฏการณ์ต่าง ๆ ทมี ี
จํากัด ทําใหม้ นุษยใ์ นสมยั ดึกดําบรรพ์ไมอ่ ธิบายสาเหตทุ แี ท้
จรงิ อันอยูเ่ บอื งหลังของ ภัยธรรมชาติเหล่านันได้ ดังนัน

มลู เหตทุ ที ําใหเ้ กิดศาสนา

จากความไมเ่ ขา้ ใจในธรรมชาติ และความกลัว ทําให้
มนุษยเ์ ชือว่ามบี างสงิ ทอี ยูเ่ หนือธรรมชาติ (เช่น เทพเจ้า
ภตู ผี วิญญาณ) เปนผดู้ ลบันดาลใหป้ รากฏการณ์
ธรรมชาติเกิดขนึ ดังนัน มนุษยจ์ ึงแสวงหา วิธกี ารทจี ะ
ค้มุ ครองให้ตน อยูอ่ ยา่ งเปนสุข โดยสรา้ งวัฒนธรรม หรอื
จัดพิธบี ูชาและเซน่ สรวงเทพเจ้าขึน โดยพธิ กี รรมเหล่านัน
ได้แก่ การบูชายัญ การสวดวิงวอน สวดสรรเสรญิ เปนต้น
เพือเปนการแสดง ความเคารพนับถือ และเอาใจเทพเจ้า

มลู เหตทุ ที ําใหเ้ กิดศาสนา

จะเหน็ ได้ว่า การทมี นุษยย์ อมรบั สงิ เหนือธรรมชาติ หรอื เทพเจ้า
ก็เพราะมนุษยต์ ้องการความอบอุ่นใจ หรอื ต้องการหาทพี ึง ซงึ การ
มที พี งึ ทําใหม้ นุษยไ์ มร่ ูส้ กึ อ้างว้างโดดเดยี ว หรอื เมอื ต้องการพน้ ภัย
ก็จะ อ้อนวอนรอ้ งขอจากเทพเจ้า หรอื หากเทพเจ้าพงึ พอใจกับพิธี
บูชาแล้วก็ยอ่ มจะอํานวยสภาพแวดล้อม ทเี ปนประโยชน์ต่อมนุษย์
แต่ในทางตรงกันข้าม หากเทพเจ้าไม่พอใจก็อาจดลบนั ดาลใหเ้ กิด

ภัยพจบิ าตักิ คใหวแ้ ากม่มเชนุอืษยขไ์ อดง้เชกน่ ลก่มุ ันคน ขนบธรรมเนยี มประเพณแี ละ
พธิ กี รรม ทเี กยี วขอ้ งกับความเชือต่อ สงิ ศกั ดิสทิ ธิเหล่านี จึง
ค่อย ๆ วิวัฒนาการเรอื ยมา จนกระทังกลายเปนลัทธิ และ
ศาสนาต่าง ๆ

มผี เู้ สนอว่า ศรทั ธา หรอื ความเชือนับเปนจุดเรมิ ต้นทาง
ศาสนาทังปวง ซงึ ศรทั ธาในทางศาสนานันมอี ยู่ ๒ ประเภท
ได้แก่ ศรทั ธาอันเปนญาณสมั ปยุต คือ ความเชอื ที
ประกอบด้วยปญญา รูเ้ หตุ รูผ้ ล และศรทั ธาอันเปนญาณวิป
ปยุต คือ ความเชอื อันเกิดจากความไมร่ ูเ้ หตรุ ูผ้ ล

หากจะแยกให้ เหน็ มลู เหตขุ องศาสนาตามวิวัฒนาการ
ทางความคิดของมนุษย์ ตังแต่สมัยโบราณจนถึงปจจุบนั
สามารถแยกได้ดังนี (เสฐยี ร พนั ธรงั ส,ี ๒๕๑๓:๑๘)

๑. เกิดจากอวิชชา : อวิชชา คือ ความไมร่ ู้ ในทนี ไี ด้แก่ความไมร่ ูเ้ หตรุ ูผ้ ล

๒. เกิดจากความกลัว : มนุษยจ์ ะอยูใ่ นโลกได้ต้องมหี น้าที คือ การต่อสกู้ ับ
ธรรมชาติ และสสู้ ตั ว์รา้ ยนานาชนิด

๓. เกิดจากความจงรกั ภักดี : ความจงรกั ภักดเี ปนศรทั ธา กล่มุ ศาสนาที
นับถือพระเจ้า (ศาสนายิว ศาสนาครสิ ต์ ศาสนาอิสลาม)

๔. เกิดจากปญญา : ศรทั ธาอันเกิดจากปญญาคือมูลเหตใุ หเ้ กิดศาสนาอกี
ทางหนึงเชน่ พระพทุ ธศาสนา

๕. เกิดจากอิทธิพลของบุคคลสาํ คัญ : ศาสนาหรอื ลัทธิทเี กิดจากความ
สาํ คัญของบุคคลเปนปรากฏการณ์ทเี กิดขนึ ได้ทกุ แหง่ หน ทมี เี รอื งราว

๖. เกิดจากลัทธิการเมอื ง : ลัทธิ การเมืองอันเปนมูลเหตขุ องศาสนาเปน

องค์ประกอบของ
๑. ศาสดา คือ ผกู้ ่อตังศยากสเวน้นาศาสนาพราหมณ์

ฮินดู และชินโต ทไี ม่มศี าสดา

๒. คําภรี ศ์ าสนา
๓. นักบวช
๔. ศาสนสถาน
๕. สญั ลักษณ์









ศาสนา

• แบง่ ประเภทของศาสนาตามระบบความเชอื

๑. ศาสนาแบบโลกิยะ (Secular Religion) คือการรวมเอาความเชอื
หรอื หลักการทเี กยี วกับความเชอื ในโลกนอี ยา่ งเดยี วเท่านัน โดย
ปฏิเสธความมอี ยูข่ องชวี ิตในโลกหน้า ศาสนาประเภทนรี วมเอา
หลักการของคอมมวิ นิสต์ ลัทธิฟาสซสิ ม์ ลัทธิวัตินิยม สงั คมนิยม รวม
ทังความประพฤติและระเบยี บ กฎหมาย ประเพณที ยี ดึ ปฏิบตั ิกันอยูใ่ น
สงั คม

๒. ศาสนาแบบศกั ดิสทิ ธิ (Sacred Religion) คือศาสนาตามประเพณี
ทเี กยี วขอ้ งกับสงิ ศกั ดิสทิ ธิ หรอื ความลึกลับในชวี ิตทังในโลกหน้า

ศาสนา

• แบง่ ตามชือศาสนา

๑. ชอื ตามผตู้ ังศาสนา ได้แก่ ศาสนาขงจือ ตังชอื ตามท่านขงจือ หรอื
ศาสนาโซโรอัสเตอร์ ตังชอื ตามท่านศาสดาโซโรอัสเตอร์

๒. ชอื ตามนามเกยี รติยศของผตู้ ังศาสนา ได้แก่ ศาสนาพุทธ คําว่าพทุ ธะ
แปลว่า ท่านผรู้ ู้ ทัง ๆ ทนี ามแท้จรงิ ของพระพุทธเจ้าคือ สทิ ธัตถะ โคต
มะ หรอื ศาสนาเชน คําว่า เชน มาจากคําว่า ชินะ แปลว่าผชู้ นะ ทังทชี ือ
จรงิ ของผตู้ ังศาสนาคือ วรรธมานะ เปนต้น

๓. ชอื ตามหลักคําสอนในศาสนา ได้แก่ ศาสนาเต๋า คําว่า "เต๋า" แปลว่า
ทาง (The Way) หรอื ทิพยมรรคา (The Divine Way) ศาสนาชินโต คําว่า

ศาสนา

• แบง่ ประเภทตามการทมี ผี นู้ ับถืออยูห่ รอื ไม่
๑. ศาสนาทตี ายไปแล้ว (Dead Religions) หมายถึง ศาสนาทเี คยมผี ู้
รบั ถือในอดตี แต่ปจจุบนั ไมม่ ใี ครนับถือ หรอื ดํารงไว้ คงไว้เพยี งชอื ทมี ี
อยูใ่ นประวัติศาสตร์ เช่น ศาสนาของอยี ปิ ต์โบราณ ศาสนาของเผา่ บา
บโิ ลเนยี น ศาสนาของกรกี โบราณ เปนต้น
๒. ศาสนาทยี งั มชี วี ิตอยู่ (Living Religion) หมายถึง ศาสนาทยี งั มผี ู้
นับถืออยูจ่ นถึงปจจุบนั นี
ก. ศาสนาทมี แี หล่งกําเนิดในเอเชยี ตะวันออก คือ จนี และญปี ุน ได้แก่
ศาสนาขงจือ ศาสนาเต๋า และศาสนาชนิ โต
ข. ศาสนาทมี แี หล่งกําเนิดในเอเชยี ใต้ ้ เชน่ อินเดยี ปากสี ถาน ได้แก่
ศาสนาพทุ ธ ศาสนาพราหมณ์ หรอื ฮินดู ศาสนาเชน และศาสนาสขิ

ศาสนา

• แบง่ ประเภทตามความเชอื เกยี วกับพระเจ้า

๑. ศาสนาทนี ับถือพระเจ้า หรอื "เทวนิยม" (Theism) คือ เชอื ว่าพระเจ้า
เปนผศู้ กั ดิสทิ ธิ ทสี รา้ งโลก และสรรพสงิ ต่าง ๆ ซงึ ศาสนาทนี ับถือพระเจ้า
องค์แยกเปน

ก. เอกเทวนิยม (Monotheism) จะนับถือพระเจ้าเพยี งองค์เดยี ว ได้แก่
ศาสนายวิ ศาสนาครสิ ต์ ศาสนาอิสลาม ศาสนาโซโรอัสเตอร์ ศาสนาสขิ
และศาสนาเต๋า

ข. พหเุ ทวนิยม (Polytheism) นับถือพระเจ้าหลายองค์ บางครงั ยงั
ผสมผสานกับการบูชาธรรมชาติ ได้แก่ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ศาสนา