ХИМИЯ ӨНЕРКӘСІБІНДЕГІ ШИКІЗАТ, ШИКІЗАТ БАЙЫТУ ӘДІСТЕРІ. ТАС КӨМІРДІ ЖӘНЕ МЫС СУЛЬФИДТІ КЕНДЕРДІ ФЛОТАЦИЯЛЫҚ БАЙЫТУ. Орындаған: Оразымбет Назгул
Жоспар I.Кіріспе 1.1.Шикізат өнеркәсібі II.Негізгі бөлім 2.1.Тас көмірді флотациялық әдіске салу 2.2.Флотация әдісімен сульфидті-мысты кенді байыту III.Қорытынды IV.Пайдаланылған әдебиеттер
I.Кіріспе 1.1.Шикізат өнеркәсібі Кез келген химиялық өндірістің қажетті компененттеріне шикізат энергия және су жатады. Шикізат- өнеркәсіпте өндіріс құралдарын немесе тұтыну бұйымдарын алу үшін қолданылатын заттарды қосылыстарды айтады. Мысалы: ізбес, пирит, т,б. Шикізатқа өнеркәсіпте өндеуде өткеннен табиғи материалдар жатады. Химиялық өндірістер шикізаты әртүрлі белгілері бойынша жіктеледі А) Құрамы бойынша жіктелуі 1.Минералдық шикізаттар 2.Органикалық шикізаттар Б) Агрегаттық күйіне байланысты шикізаттадың жіктелуі: 1.Қатты ( рудалар,тау жыныстары, қатты отын) 2.Сұйық (мұнай,т.б.) 3.Газ тәрізді.(табиғи, серік газдар, ауа)
1.Гравитициялық байыту – ауа немесе сұйық ортада ұсатылған заттардың бөлшектерінің төмен түсу жылдамдығының бөлшек тығыздығына немесе бөлшек мөлшеріне тәуелді.Бұл әдіспен қаттылығы және тығыздығы әртүрлі минеарлыдарды бөледі. 2.Электромагниттік байыту – ұсынылған заттардың магнитке атртылу қасиетіне негізделген.Ұсатылған шикізат магнит сепеаторынан өткенде магнике тартылатын және тартылмайтын екі фракцияға бөлінеді.Бұл әдіс темір және тас кендерін байыту үшін қолданады. Шикізатты өңдеуге дайындаудың негізгі әдісі - оны байыту.Шикізатты байытуконцентраттағы негізгі компоненттің мөлшерін арттыру.Шикізатты байыту оның фазалық күйіне байланысты болады.Шикізатты байытудың түрлері: 3.Электростатикалық байыту – ұсақталған шикізат құрамындағы әртүрлі бөлшектердің электр өткізгіштігіне негізделген.Электростатикалық сеператорларды магнит өрісінің орнына жоғары вольтті ток ток күзеткіштерінің теріс полюсіне жалғасқан электродты темір құбырының ортасына орнатады.Бұл әдіс мыс,кұм,силикат өндірісінде қолданады.
Шикізатты өңдеуге дайындау Флотация –физика-химиялық байыту әдістері,әрі көп қолданылатын әдіс. Ағылшынша қалғып шыңу деген мағына береді.Бұл әдістің негізі -кендер мен бос жыныстың бөлшектеріне судың жұғу және жұқпау қасиетіне негізделген. Термиялық байыту – ұсатылған шикізат құрамындағы компоненттердің балқу температураларының айырмашылығына негізделген. Химиялық байыту–шикізат құрамындағы компоненттерінің химиялық реагенттерімен әрекеттесулерінің айырмашылығына негізделген.
II.Негізгі бөлім 2.1.Тас көмірді флотациялық әдіске салу 01 02 Көмір-бұл үстіңгі қабаттармен тығыздалған өзгертілген өсімдік қалдықтарынан түзілген жанғыш шөгінді тау жынысы.Көмір бастапқы өсімдік материалының құрамы мен қасиеттеріне, геологиялық тарих кезеңінде материалдың өзгеру шарттары мен дәрежесіне, сондай-ақ әртүрлі қоспалардың қосылыстарының болуы мен сипатына байланысты өте алуан түрлі. Көмір жер қойнауында органикалық заттардың өзгеруінен пайда болған. Ол табиғи аз су жұқтырғыш зат. Көмір құрамында көптеген анорганикалық заттар (силикаттар, карбонаттар, сульфидтер, фосфаттар және тағы басқалары) кездеседі. Солардың үлесіне қарай көмірдің қасиеті көп өзгереді. Оның сапасы 800-825°С мөлшерінде белгілі бір жағдайда (ол жағдай стандартталған) жаққанда қалатын күлдің массасының бастапқы көмірдегі проценттік үлесімен сипатталады. Оны көмірдің күлденуі деп атайды.
Флотация-ұсақ бөлшектерден тұратын қатты фазаның компоненттерін бір-бірінен бөліп немесе сұйық фазадағы қатты бөлшектерді бөліп алу әдісі.Флотация әдісі минерал түйіршік беттерінің сулануының әртүрлігіне негізделген. Көмір гравитациялық және флотациялық әдістермен байытылады. Ірілігі 300 м-re дейін ұсатылған көмір көбінде үш классқа бөлінеді. -300+10, -10+0,5 және -0.5 +0. Ең ірі класс ауыр ортада байытылады. Ортаңғы класс отсадкалаумен, ұсақ флотация әдісімен байытылады. Флотация жоғарғы ірілік шегі 0,5 мм шламдар үшін қолданылады.
2.1.Флотация әдісімен сульфидті-мысты кенді байыту Мысты тотыққан және аралас кендер сульфидті кен орындарының жоғарғы көкжиектерінде орналасқан. Бұл кендер аралас ғана емес, сондай-ақ кен жыныстарының күрделі минералды құрамынан тұрады.Тотыққан кендер мысты минералдардың морттығымен, землистостью, колломорфты құрылымымен сипатталады. Осының барлығы флотацияға кері әсер ететін екіншілік шламдардың түзілуіне себепші болады. Тотыққан мысты минералдардың кристалдық тор иондары арасында негізгі иондық байланыс бар, бұл беттің гидрофобтануын және минералдар флотациясын қиындатады. Минералды құрамына тәуелді тотыққан мысты кендерді жеңіл байытылатын (негізгі мысты минералдар – малахит және азурит), орташа байытылатын (оксидтер мен карбонаттардан тұратын) және нашар байытылатын (негізгі мысты минералдар – хризоколла және куприт) деп жіктеуге болады.
Аралас және тотыққан кендерді қайта өңдеудің негізгі әдістері болып табылады: тотыққан мысты кендердің бетін сульфидтегеннен кейін сульфгидрилді жинаушылармен флотациялау; мысты минералдарды карбон қышқылдармен флотациялау; аралас байыту- металлургиялық процестер; таза гидрометаллургиялық процесстер. Тотыққан мыс минералдарының бетін алдын ала сульфидтеуге негізделген аралас және тотыққан мыс кендерін қайта өңдеу әдісі тек жеңіл және орташа байытылатын кендерге ғана жарамды. Бұл кейін қарапайым сульфгидрилді жинаушылармен, мысалы, көмірсутекті радикалының ұзындығы 4-6 көміртегі атомдарынан тұратын ксантогенаттармен флотацияланатын малахит, азурит және брошантит беттерінің ғана жақсы сульфидтелуімен түсіндіріледі. Тек тотыққан минералдардан тұратын кендер әлсіз сульфидтеледі. Хризоколла және нашар байылатын кендердің құрамына кіретін басқа да мыс минералдары мүлде сульфидтелмейді.
III.Қорытынды Флотациялануға тиісті минералдардың сулануын төмендету үшін, флотацияланбайтын минералдардың минералдардың сулануын жоғарлату үшін арнаулы химиялық зат - флотациялық реагенттер қолданылады. Химиялық өндіріс өте көп мөлшерде шикізатты және энергияны қажет етеді. Сондықтан шикізат пен энергияны тиімді пайдалану химия өнеркәсібінің негізгі проблемаларының бірі болып саналады. Республиканың отын- энергетикалық комплексінің шикізат базасы минералдық шикізат экономикасының сұранысын толық қанағаттандырады. Еліміз шикізат қорына бай ел болған соң минералды шикізатқа деген сұраныс проблемасы шешілген. Сонымен қатар химия өндірісі табиғи ресурстарды тұтынушы ғана емес үнемдеуші сала болып табылады.
IV.Пайдаланылған әдебиеттер 1.Жалпы химиялық технология Ж.Қ Қайырбеков, Е.А Әубәкіров Алматы 2013 2.https://stud.baribar.kz/10119/khimiya-oendirisindegi-shikizat/?ysclid=lrrj8t3ww3355778041 3.https://prezi.com/p/2ofk8oytym6y/presentation/ 4.https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder24348/%D0%9B%D0%90%D0%91.%D0%A0 %D0%90%D0%91.%D0%A2%D0%90%D0%A1%D0%98%D0%91%D0%95%D0%9A%D0%9E%D 0%92%20%D0%A5.%D0%A1.%D0%96%D0%9E%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%A3% D0%A5%D0%A2%D0%9E%D0%92_.pdf