ЭНДИ МАҲАЛЛА 6
ХОДИМЛАРИГА
ёшлар ва
хотин-қизлар 30 фоизли устама пуллари
тадбиркорликка қачон берилади?
ўқитилади 4 @mahalladoshuz @mahalladosh_uz www.mahalladosh.uz
№35
(1965) 2020 йил
15 — 22 октябрь
Ижтимоий-сиёсий, маънавий-маърифий газета
ИССИҚЛИК 7
ТАЪМИНОТИГА
қандай ўзгаришлар
киритилди?
ТАКСИЧИЛИК
ФАОЛИЯТИГА
қачон қонуний рухсат
берилади? 10
ҚИШЛОҚ 11
БОЛАЛАРИ
бегона эмас...
ШИФО БЕРУВЧИ МА²АЛЛАЛАРГАЧА ЯРАТИЛГАН
МАҲСУЛОТ ТИЗИМ ЭНДИ ОИЛАЛАРГАЧА
аслида 2 доллар, аммо КИРИБ БОРАДИ
у 385 доллардан харид
қилинган
18
ҲИСОБЛАГИЧЛАР
МАШМАШАСИ:
муаммонинг
ечими борми? 21
3.
м ОБУНА
ИНДЕКСИ: 148
МАІАЛЛАНИ «MAHALLA»СИЗ ТАСАВВУР ЭТИШ ЇИЙИН...
2021ОБУНА БЄЛИШГА ШОШИЛИНГ!
2 МАҲАЛЛАДА НИМА ГАП? 2020 йил
№35 (1965)
ТАҚДИМОТ Маҳалла ва оила- ЗИЁРАТ
ни қўллаб-қувватлаш
ФОНД ТУҲФАСИ — ЯҚИН вазирлиги ташаббуси НУРОНИЙЛАР УЧУН ЗИЁРАТ
КЎМАКЧИ билан Тошкент вилояти ТАШКИЛ ЭТИЛДИ
Зангиота туманидаги
Пойтахтимизнинг Шайхонтоҳур туманидаги «Зангиота» мажмуасида кўпроқ маълумотлар олдик, Нуронийлар ҳам миллий,
«Ҳувайдо» маҳалла фуқаролар йиғинида «Маҳалла» «Зангиота зиёратгоҳи — дейди меҳнат фахрий- ҳам диний қадриятимиз
хайрия жамоат фонди кўмагида чоп этилган китоб- – ўзлигимиз кўзгуси» си Искандар Раҳмонов. рамзи бўлган бу тарихий
лар тақдимоти бўлиб ўтди. мавзусида тадбир ўтка- — Энг асосийси, бундай мажмуа билан яқиндан
зилди. иззат-икромдан ниҳоят- танишиб, бир олам таассу-
Айтиш керакки, «Оила янада мукаммал тушуниш- да мамнун бўлмоқдамиз. ротлар билан қайтишди.
– муқаддас даргоҳ», «Во- га ёрдам беради. Чунки Унда бир гуруҳ кекса Бунга жавобан, биз ҳам ўз
рислик ҳуқуқи – қонун ҳи- китобда ер участкаларини авлод вакиллари ишти- тажрибамиз ва меҳнатимиз Зулхумор ЖЎРАЕВА,
моясида», «Меҳнат ҳуқуқи бериш ва реализация қи- рок этиб, даставвал ўтган билан жамиятимиз равна- Маҳалла ва оилани қўл-
– қонун ҳимоясида» ҳамда лиш, кўчмас мулк объект- авлод-аждодлар руҳига қи, ёшлар тарбиясига ўз лаб-қувватлаш вазирлиги
«Ерга нисбатан ҳуқуқнинг лари бузилиши муносабати Қуръон тиловат қилдилар. ҳиссамизни қўшиш нияти-
вужудга келиши ва бекор билан мулкдорларга ком- Бу ерда зиёратчилар учун дамиз, албатта. бошқарма бошлиғи
бўлиши» деб номланган пенсация бериш тартиби яратилган шароитлар би- ўринбосари.
китоблар халқимизнинг ҳу- ва турлари ҳақида батаф- лан танишиб, ўзаро фикр-
қуқий онгини юксалтириш, сил маълумот берилган. мулоҳаза алмашдилар.
оилавий қадриятларни
асраш, ота-онага ҳурмат Тадбир якунида янги — Биз зиёрат даво-
туйғусини янада юксалти- нашр этилган китоблар мида бой ўтмишимиз,
ришга хизмат қилади. пойтахтимиз йиғинла- XV асрга оид меъморий
рига тарқатилди. Уларни ёдгорлик ҳисобланган,
Хусусан, «Ерга нисбатан республикамиздаги барча нафақат республика-
ҳуқуқнинг вужудга келиши маҳаллаларга тарқатиш мизда, балки Ўрта Осиё
ва бекор бўлиши» амалий режалаштирилган. халқлари орасида маълум
қўлланмаси «снос» масала- ва машҳур бўлган тари-
ларига оид қонунчиликни Ғулом ХИДИРОВ хий мажмуа — Зангиота
«Mahalla» зиёратгоҳи ҳақида янада
ИЖТИМОИЙ ҲИМОЯ
ЭНДИ НАФАҚАНИ КИМ ТАЙИНЛАЙДИ?
Самарқанд шаҳридаги «Боғимайдон» маҳалла фуқаролар йиғинида давлати-
миз раҳбарининг «Аҳолига давлат ижтимоий хизматлари ва ёрдам тақдим этиш
тартиб-таомилларини автоматлаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғри-
сида»ги қарори мазмун-моҳиятига бағишланган тадбир бўлиб ўтди.
ЭҲТИРОМ «ИНСОН АЗИЗ — Унда ҳудуддаги маҳалла жамғармаси Самарқанд майди, барча муҳтожлар
фуқаролар йиғинларининг шаҳар бўлими бошлиғи тавсия этилиши мумкин.
ХОТИРА МУҚАДДАС» раис ва ўринбосарлари Шуҳрат Қамаров. — Янги Оила аъзосига тўғри ке-
иштирок этди. тизим орқали нафақа авто- ладиган даромадни мезон
Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги матик тарзда тайинланади. билан таққослаш автома-
ташаббуси билан Мудофаа вазирлиги ҳузуридаги — Бундан кейин ижти- Унинг тайинлангани ёки тик тарзда олиб борилади.
«Шон-шараф» давлат музейида «Инсон азиз – хотира моий нафақаларни тайин- рад этилгани фуқаронинг
муқаддас» мавзуида тадбир ўтказилди. лашни кўриб чиқиш ва шахсий мобиль телефони- Тадбирда маҳалла
белгилаш тартиб-таомил- га SMS-хабарнома орқали раислари ўзларига керакли
лари «Ижтимоий ҳимоя маълум қилинади. Энди маълумотларни олишди.
ягона реестри» ахборот маҳаллаларда ижтимоий Бу эса уларнинг иш фао-
тизими орқали амалга ёрдам олувчилар учун ҳеч лиятида асқатиши тайин.
оширилади, — дейди Бюд- қандай лимит белгилан-
жетдан ташқари Пенсия Имона ИБРОҲИМОВА.
БИТТА «TRACKER», ЎН БЕШТА РАҒБАТ
«NEXIA-3» КИМГА БЕРИЛДИ?
Унда бир гуруҳ Иккинчи — Нуронийларимиз су- Қашқадарё вилояти, шаҳар ва туманлар ҳокимла-
жаҳон уруши қатнашчи- ронли уруш йиллари хоти- рининг хотин-қизлар масалалари бўйича маслаҳат-
лари, нуроний отахон ва ралари, бугун юртимизда чиларига хизмат автомашиналари топширилди.
онахонлар, уруш ва меҳнат кексаларга яратилаётган
фахрийлари, таниқли илм, имкониятлар ҳақида сўз Вилоят ҳокимининг тегишли қарори билан Маҳалла
фан ва маданият намоянда- юритиб, ёшларга бу кун- ва оилани қўллаб-қувватлаш бошқармаси, шаҳар ва ту-
лари, ёшлар иштирок этди. ларга шукрона келтириш манлар бўлимлари бошлиқларининг биринчи ўринбо-
лозимлигини таъкидлади. сарлари тегишли равишда ҳокимларнинг хотин-қизлар масалалари бўйича маслаҳат-
— Тадбир давлатимиз Эндиликда бундай тадбир- чиси мақомига эга бўлиб, таъминотига кўра, ҳоким ўринбосарига тенглаштирилди.
лар доимийлик касб этиб,
раҳбарининг «Қатағон ёшлар янада кенгроқ жалб — Жорий йил 8 октябрь куни Президент раислигида жамиятда аёллар ва ёшлар-
этилади. нинг ролини ошириш ҳамда бандлигини таъминлаш чора-тадбирлари муҳокамасига
қурбонларининг меросини бағишлаб ўтказилган йиғилишда ўртага ташланган таклифлар Қашқадарёда биринчи-
Тадбир давомида ишти- лардан бўлиб қўллаб-қувватланди, — дейди вилоят ҳокими Зойир Мирзаев. — Энди
янада чуқур ўрганиш ва рокчилар «Ғалаба боғи» экс- хотин-қизлар масалалари бўйича маслаҳатчилар учун ҳокимлик биноларида замона-
понатлари билан танишди- вий хизмат хоналари, ёрдамчи ходим ва фаолияти учун барча зарурий шарт-шароит-
улар хотирасини абадий- лар. Машъум уруш туфайли лар яратилгани ортидан уларга автоулов бириктирилиши хотин-қизлар муаммолари-
5 ўғлидан айрилган Зулфия га ўз вақтида ечим топишга замин яратади, деб ўйлайман.
лаштиришга доир қўшимча ая Зокировага атаб бунёд
этилган ҳайкал пойига Таъкидлаш керак, бугунги кунда вилоят аҳолисининг 49,4 фоизи(1 миллион 630
чора-тадбирлар тўғриси- гуллар қўйиб, таъзим бажо минг 200 нафари)ни хотин-қизлар ташкил этади. Ҳудудда бугун 2960 нафар хотин-
келтирди. қиз турли соҳаларда раҳбарлик лавозимларида фаолият кўрсатяпти. Тадбирда вилоят
да»ги фармойиши ижроси ҳокимининг хотин-қизлар масалалари бўйича маслаҳатчисига «Tracker», шаҳар ва
Севинч ҲУСАНОВА. туманлар ҳокимлари маслаҳатчиларига эса 15 та «Nexia-3» русумли хизмат машина-
доирасида ташкил этил- лари топширилди.
ди, — дейди Маҳалла ва
оилани қўллаб-қувватлаш Шоҳиста БОЗОРОВА.
вазирлиги Нуроний она-
хонларни қўллаб-қувват-
лаш бошқармаси бошлиғи
Хайринисо Мирзажонова.
Президент раислигидаги йиғилишда экспорт режалари ва инвести-
ция лойиҳаларининг бажарилиши танқидий таҳлил қилинди.
2020 йил ЖАРАЁН 3
№35 (1965)
МА²АЛЛАЛАРГАЧА ЯРАТИЛГАН ТИЗИМ
ЭНДИ ОИЛАЛАРГАЧА КИРИБ БОРАДИ
Хотин-қизлар ва ёшлар
— аҳолининг катта қис- олиб бориш талаб этилади. Чунки
ми, демакки, ижтимоий жамият ҳаётида бугун учраётган
масалаларнинг акса- муаммоларнинг туб илдизи ишсиз
рияти ҳам улар билан чамбар- ёшлар ва хотин-қизларга бориб
час боғлиқ. Хўш, бу муаммо- тақалаётганига кўп бор гувоҳ бўл
ларни қандай ҳал этиш керак? япмиз. Янги тизим уларни шунча-
Албатта, уларнинг олдини ки моддий қўллаб-қувватлаш эмас,
олиш орқали. Давлатимиз балки тизимли равишда иш билан
раҳбари раислигида 8 октябрь таъминлаш, кўнглидаги ташаббус-
куни бўлиб ўтган видеоселек- ларини юзага чиқаришига кўмак-
тор йиғилишида айни маса- лашиш, ҳаётда ўз ўрнини топиши
ланинг қатор йўналишлари учун туртки бўлишга қаратилган.
белгилаб берилди.
Бу ҳақда сўз борганда, айтиш
Энди ҳар бир оилага кейинги ишларни мувофиқлаш- зарур ёрдамлар кўрсатилади. керакки, ишлаб чиқариш, айниқса,
кириб борилади тиришда қўл келмоқда. «Ёшлар дафтари» — фуқаролар хизмат кўрсатишда қисқа вақтда
янгидан-янги тармоқлар пайдо
Сир эмас, кейинги йиллар даво- Энди худди шундай ҳар бир йиғинлари, сектор ва Ёшлар иш- бўлмоқда, олий маълумотлилик
мида мазкур икки йўналиш бўйича маҳалла, туман, шаҳар ва вилоят лари агентлигининг туман (шаҳар) ҳақидаги ҳужжатни кутиб ўтир-
давлат сиёсатини марказдан ма- кесимида «ёшлар дафтари» ва бўлимлари ҳамкорлигида маълум масдан яхши даромад олиш, ўзини
ҳалла даражасигача юритадиган «аёллар дафтари» шаклланти- бир ҳудуддаги 18 ёшга тўлган ва ўзи банд қилиш имкониятлари
вертикал тизим жорий қилинди. рилади. Бу рўйхатлар «темир 30 ёшдан ошмаган ишсиз ёшлар кенгаймоқда. Тадбиркорлик, хизмат
Ёшлар масалалари ҳар бир туманда дафтар»дан алоҳида бўлади. рўйхатидир. Мазкур рўйхатга иш- кўрсатиш соҳаларига йўл очилиши
алоҳида ҳоким ўринбосари, хо- Бу орқали маҳаллаларгача сиз, ишга муҳтож ногирон ёшлар, натижасида диплом эмас, муайян
тин-қизлар масалалари бўйича эса яратилган тизим энди қўллаб- шунингдек, хориждан, ҳарбий малака талаб этадиган замонавий
ҳар бир маҳаллада алоҳида раис қувватлашга муҳтож аёллар ва хизматдан қайтган ёшлар кири- иш ўринлари яратилмоқда. Ҳунар
ўринбосари масъул этиб белги- ёшлар истиқомат қиладиган тилади ҳамда уларга ўзларининг ўрганган, ишли бўлган кишилар
ланди. Бу нима дегани? Бу мазкур оилаларгача кириб бориши мавжуд муаммолари бўйича зарур жамият ҳаётига тез киришиб ке-
йўналишдаги ишларни янада юқори бўйича янги иш тартиби белги- ёрдамлар кўрсатилади. тади, кейинчалик истакларига мос
босқичга кўтариш, муаммоларни ланди. Бу, ўз навбатида, ёшлар имкониятларни қидириб топиш
имкон қадар тез ва самарали ҳал ва аёлларни касб-ҳунар ўрга- «Ёшлар дафтари»га 18-30 ёшга- кўникмасига эришади.
этиш, улар орасида ҳуқуқбузарлик тиш, бандлигини таъминлашда ча бўлган йигит-қизлар киритил-
ва жиноятчиликнинг олдини олиш манзилли ёндашувни кучайти- са, «аёллар дафтари»га 30 ёшдан Шу боис йиғилишда «ижтимоий
бўйича тизимли ишлар ришга хизмат қилади. ошган аёллар киритилади. Рўйхат- шартнома» тажрибасини кенг
ни шакллантиришда ижтимоий, қўллаш муҳимлиги айтилди. Бун-
олиб бориляпти, дегани. ҳуқуқий, психологик қўллаб-қув- да, аввало, фуқаро касб ўрганиши,
ватлашга, билим ва касб ўрганишга ишга жойлашиши, ўзини ўзи банд
Давлатимиз раҳбари эҳтиёжи ва иштиёқи бор бўлган қилиши учун давлат томонидан
ишсиз ёшлар ва хотин-қизларга моддий ва ижтимоий кўмак кўрса-
ушбу масалаларга алоҳи- алоҳида эътибор қаратилади. тилади.
да тўхталиб, бундан буён «ДАФТАРЛАР ҲОКИМЛАР, Дафтарлар ҳокимлар, сектор ***
одамларнинг уйига бориб, СЕКТОР РАҲБАРЛАРИ, МУ- раҳбарлари, мутасадди ташкилот- Мухтасар айтганда, ёшлар ва
ишга муҳтожларни ишга ТАСАДДИ ТАШКИЛОТЛАР лар ёшлар ва аёллар масалаларида аёлларнинг бандлигини таъмин-
жойлаштириш тизимини ЁШЛАР ВА АЁЛЛАР МАСАЛА- ҳар бир ҳудудда ҳолат қандайлиги лаш, уларнинг муносиб иш ва
яратишимиз, энди қайси ҳақида аниқ маълумотга эга бўлиш, мунтазам даромад манбаига эга
ЛАРИДА ҲАР БИР ҲУДУДДА шунга қараб чора-тадбир белги- бўлишлари учун давлат ўз иж-
жойда раҳбарлар уйма-уй лаш учун жуда зарур. Чунки ҳамма тимоий ҳимоясига олиши кўзда
раҳбарлар ҳам ўзи масъул бўлган ҳу- тутилмоқда. Ижтимоий ҳаётимиз-
юриб, масалаларни ҳал ҲОЛАТ ҚАНДАЙЛИГИ ҲА- дудда қанча ёш ишсиз, яна қанча аёл да бундай ёндашув ҳам ўзига хос
қилса, ўша жойда вазият ҚИДА АНИҚ МАЪЛУМОТГА ҳунарсиз эканини билавермайди. янгилик. Унинг самарали ижроси-
ўзгариши, энг асосий ЭГА БЎЛИШ, ШУНГА ҚАРАБ ни таъминлашда адолат мезонла-
мақсад — иқтисодий ЧОРА-ТАДБИР БЕЛГИЛАШ «Ижтимоий шартнома» рига риоя этиш талаб қилинади.
барқарорликдан натижа- УЧУН ЖУДА ЗАРУР». тажрибаси қандай амалга Ўйлаймизки, жойлардаги мутасад-
дорликка ўтиш бўлиши дилар бу борада ҳам масъулиятни
оширилади? ўз зиммаларига олиб, давлати-
кераклигини таъкидлади. миз раҳбари бошлаб берган эзгу
Йиғилишда «Дафтар»лар билан амалларни қатъият билан давом
Маълумки, юртимизда ишлашда нодавлат нотижорат таш- эттиришади.
килотлар имкониятларидан сама-
аҳолини ижтимоий қўл- рали фойдаланиш лозимлиги, улар Барно МИРЗАМОВА,
билан ҳамкорликни кенгайтириб, Олий Мажлис Қонунчилик
лаб-қувватлаш мақсадида жазони ўтаб қайтганларнинг ижти-
моий мослашуви, ёшлар ва аёллар- палатаси депутати.
моддий ёрдам ва кўмак- Номли дафтарларга ни психологик қўллаб-қувватлаш,
ка муҳтож оилалар рўйхати, яъни кимлар киритилади? уларни чет тиллари ва касб-ҳунарга
ўқитиш муҳимлиги айтилди.
«темир дафтар» тузилган эди. Бу
Албатта, бунинг учун ҳар бир
пандемия муносабати билан мам- «Аёллар дафтари» — ишсиз мутасаддидан мазкур масалаларга
лакатимизда карантин чоралари ва боқувчисини йўқотган аёл- янада эътиборли бўлиш, жойларда
кучайтирилган, эҳтиёжманд оила- ларнинг фуқаролар йиғинлари бу хилдаги тизим расмиятчилик
ларни манзилли қўллаб-қувватлаш ҳамда ҳудудлардаги тегишли учун эмас, амалда самарали
зарурати ошган вақтда иш берди, секторлар томонидан шакл- ишлаб кетиши учун фаол иш
давлат ёрдамини йўналтириб ту- лантириладиган рўйхатидир. Бу
риш, ижтимоий барқарорликни рўйхатга киритилган аёлларни
сақлаб қолиш учун асос бўлди, катта иш ва уй-жой билан таъминлаш
натижа берди. Ҳозирда «темир даф- чоралари кўрилади. Уларнинг
тар»лар оилаларни камбағалликдан тадбиркорлик ташаббусларини
чиқариш ишларини режали ташкил қўллаб-қувватлаш, ижтимоий
этишда, рўйхатдагиларга қараб
ҳимоя қилиш борасида барча
Ўзбекистон тарихда илк бор БМТнинг Инсон ҳуқуқлари
бўйича Кенгашига аъзо бўлди.
4 МОҲИЯТ 2020 йил
№35 (1965)
ЯНГИ ТИЗИМ:
Энди ёшлар ва хотин-¿излар тадбиркорликка º¿итилади,
кредит ажратилади, иш топишга кºмаклашилади
Маълумотларга кўра, ҳозиргача «Ҳар
бир оила — тадбиркор», «Yoshlar — рувчига 1 миллион сўмдан ортиқ
kelajagimiz» ва бошқа ижтимоий дас-
турлар доирасида 600 мингдан зиёд бўлмаган миқдорда компенсация
оилага жами 13 триллион сўмдан ортиқ имтиёз- тўланади, — дейди Ботир Аҳме-
ли кредитлар ажратилган ва бу оилалар доимий дов. — Бу мақсадлар учун Тикла-
даромад манбаига эга бўлган. Бироқ бир нарсани ниш ва тараққиёт жамғармасидан
ҳам тан олиш керак, тадбиркорлик ҳам кишидан 9 миллион доллар миқдоридаги
ўзига яраша билим ва малака, тажриба талаб эта- маблағ беғараз ажратилади. Ушбу
ди. Бозордаги талаб ва таклифни чуқур ўрганиш,
рақобат муҳитида ўз ўрнини топиш, узоқ муддат- курсларни муваффақиятли тамом-
ли савдо стратегиясига эга бўлиш осон иш эмас.
лаб, сертификат олган шахсларга ўз
Айниқса, пандемия шароитида аёлларга моддий ва ижтимоий 2021 йил 1 январга қадар аҳолини,
айниқса, ёшлар ва хотин-қизларни бизнесини ташкил этиш учун мик-
тадбиркорликни бошлаш ва давом кўмак кўрсатади. тадбиркорликка кенг жалб қилиш
бўйича янги бизнес модели иш- рокредит берилади. Ажратиладиган
эттириш учун катта малака ва масъу- Тадбиркорликка лаб чиқилади.
лият бўлиши зарур. Бу борада дав- мотивация қандай маблағ айни вақтда меҳнат бозори-
латнинг кучли қўллаб-қувватлашисиз Яна бир жиҳат: тадбиркорлик-
ни бошлаш учун инсонда, аввало, да талаб юқори бўлиб турган касб-
аниқ натижаларга эришиб бўлмайди. уйғотилади? кучли қизиқиш ва хоҳиш бўлиши
Давлатимиз раҳбарининг жорий йил керак. Хориж мамлакатларида ҳунарларга тайёрловчи мингдан
13 октябрдаги «Аҳолини тадбиркор- Таҳлилларга кўра, айни пайтда бўлажак тадбиркорлар таниқли
ликка жалб қилиш тизимини тако- эҳтиёжманд хотин-қизларнинг 55 бизнес вакиллари ва кучли пси- зиёд нодавлат касб-ҳунар таълими
миллаштириш ва тадбиркорликни фоизи ўрта маълумотли. Ишсиз ёш- хологлар иштирокида ташкил
ривожлантиришга доир қўшимча ларнинг ҳам кўпчилиги замонавий этиладиган махсус дарслар ва марказлари фаолияти изчил йўлга
чора-тадбирлар тўғрисида»ги қа- билим ва ҳунарларни эгалламаган. учрашувларда қатнашади. Қарор
рори айни мақсадларга қаратилган. Шу боис уларни меҳнат бозори- билан эндиликда юртимизда ҳам қўйилишига хизмат қилади.
да талаб юқори касб-ҳунарларга аҳолининг тадбиркорликка қизи-
— Қарор билан аҳолини, айниқ- тайёрлаш тизимли йўлга қўйилса, қиши ва манфаатдорлик ҳиссини Шу тариқа қўллаб-қувватлашга
муносиб иш топишига кўмаклашил- кучайтиришга қаратилган моти- муҳтож ёшлар ва аёллар ҳунар ўр-
са, ёшлар ва хотин-қизларни тад- са, кўплаб ижтимоий ва иқтисодий вацион дастурлар амалга ошири- ганиб, ишли бўлса, кейин ҳаётда ўз
муаммолар ҳал бўлади. лади. Шу орқали уларнинг ўзига ўрнини топиб кетишга қийналмай-
биркорликка қизиқтириш, ўргатиш бўлган ишончи мустаҳкамланади, ди. Бир сўз билан айтганда, қарор
Бунинг учун эса нафақат давлат келажак режаларини тузади. билан ижтимоий, ҳуқуқий, психо-
ва молиялаштиришнинг ягона таълим муассасалари, балки мингдан логик қўллаб-қувватлашга, билим,
тизими яратиляпти, — дейди Сав- зиёд нодавлат касб-ҳунар таълими Ёшлар ва хотин-қизларга касб ўрганишга эҳтиёжи ва иштиё-
до-саноат палатаси раиси Адҳам марказларини ҳам жалб қилишга микрокредитлар таъми- қи бор бўлган ишсиз ёшлар ҳамда
Икромов. — Биринчи маротаба эҳтиёж бор. Қарорда айни жиҳат- хотин-қизларни жамиятнинг фаол
халқаро ва нодавлат ташкилотла- ларга ҳам эътибор қаратилган. Унга нотсиз ажратилади қатламига қўшиш, ҳудудларда кам-
кўра, эндиликда бу борада мутлақо бағалликка қарши курашиш бўйича
ри ўқитишга, микрокредитлашга янги тиз им жорий қилиниб, ёшлар Қарорнинг яна бир муҳим жи- янги механизм белгилаб берилди.
ва аёлларда касбий кўникмаларни ҳати шундаки, эндиликда «Мик-
жалб қилиняпти. Бу орқали тад- шакллант иришда нодавлат касб- рокредитбанк» АТБ томонидан ***
ҳунар таълими марказлари жалб нодавлат таълим ташкилотлари Умуман олганда, қарор ижроси
биркорликни ривожлантириш махсус сертификатини олган, доирасида 100 минг нафарга яқин
қилинади. тадбиркорлик ташаббусига эга ёшлар ва хотин-қизлар хусусий
бўйича яхлит тизим шакллантири- жисмоний шахслар, шу жумла- таълим марказларида касб-ҳунар
дан, ёшлар ва хотин-қизларга ўз ва тадбиркорликка ўқитилади.
ляпти. Ишсиз одам ҳунар ўрганиш, бизнесини ташкил этиши учун 33 Бундай марказларнинг махсус
миллион сўмгача микрокредитлар сертификатини олган 37 мингга
малака ошириш учун кўпинча таъминотсиз ажратилади. яқин шахсга 4 йил давомида мик-
рокредитлар ажратилади. Бундан
маблағдан қийналади. Энди давлат Микрофирма ва кичик корхона ташқари, нодавлат нотижорат
таъсис этган шахсларга учинчи ташкилотларининг камбағаллик-
мана шу бошланғич даврда ёшлар, шахс кафиллиги, суғурта полис- дан чиқариш комплекс дастурла-
лари, кредит ҳисобига сотиб рини қўллаб-қувватлаш натижа-
— Бунда уларни молия- олинаётган мол-мулклар гарови, сида 5 йил давомида 19,3 минг
Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб- аҳоли касб-ҳунар ва молиявий
вий қўллаб-қувватлашга қувватлаш давлат жамғармасининг саводхонликка ўқитилиб, уларга
кафиллиги асосида 225 миллион микроқарзлар тақдим этилади.
Тикланиш ва тараққиёт сўмгача микрокредитлар берила- Эндиликда энг асосий масала —
ди. Бунда микрокредитлар 3 йил мазкур тизимнинг самарали йўлга
2022 йил 1 июлдан жамғармасидан 100 мил- муддатгача 6 ойгача имтиёзли қўйилишига боғлиқ. Бу борада
бошлаб «Ҳар бир оила лион доллар миқдоридаги давр билан Марказий банкнинг маҳаллий ҳокимликлар, мутасадди
– тадбиркор», «Yoshlar маблағ йўналтирилади, — асосий ставкасида ажратилади. ташкилотлар фаоллик кўрсатиши
дейди Тадбиркорликни талаб этилади. Зеро, субсидия ва
— kelajagimiz» ва бошқа — 2020 йил 15 ноябрдан электрон бошқа маблағлар мақсадли йў-
ривожлантириш агентли- реестрга кирган хусусий таълим налтирилиши, ҳунар ўрганишга
марказларига ўқитиш харажатлари- эҳтиёжи ва иштиёқи борлар тўлиқ
оилавий тадбиркорликни ги директори ўринбосари нинг 70 фоизи, бироқ ҳар бир бити- ўрганилиши жуда муҳим. Бу эса,
ривожлантириш дастурла- Ботир Аҳмедов. — Шунинг ўз навбатида, аҳолининг бизнесга
ри доирасида кредитлар 10 миллиони ёшлар ва хо- бўлган қизиқиши ва рағбати оши-
шига, тадбиркорлик фаолияти-
тин-қизларни касб-ҳунарга нинг йўлга қўйилишига, минглаб
инсонларнинг янги иш жойларига
«Микрокредитбанк» АТБ ўқитишга, 90 миллиони эса эга бўлишига шароит яратади. Ва
бу пировард натижада мамлакати-
томонидан тадбиркорлик ўқув курсларини тамом- миз иқтисодиётига муносиб ҳисса
йўналиши бўйича тегишли лаб, сертификат олган- бўлади.
ўқув курсларини тамом- ларга имтиёзли кредитлар
ажратиш учун сарфлана- Санжар ИСМАТОВ
«Mahalla»
лаган шахсларга ягона ди. Шу асосда 2022 йил 1
микрокредитлаш дастури январдан халқаро меҳнат
асосида ажратилади. ташкилотларининг тадбир-
корликка ўқитиш дастур-
лари ва тизими асосида
Тадбиркорликка ўқитиш-
нинг ягона тизими ишга
туширилади. Шунингдек,
Умумтаълим фанлари бўйича сертификатлаш
жорий этилади.
2020 йил МОҲИЯТ 5
№35 (1965)
«Мамлакатимизда Учинчи Ренессансни
XX асрда маърифатпарвар жадид бобо-
ларимиз амалга оширишлари мумкин
эди». Яқинда, Ўқитувчи ва мураббийлар
куни муносабати билан Президенти-
мизнинг зиёлиларга йўллаган муро-
жаатида ушбу фикрлар янгради.
ЮРТ ¯А²РАМОНЛАРИ ЭДИ
Дарҳақиқат, тарихий вазият архив ва кутубхоналарда сақла- ёзувчи, илғор педагог, ношир, дан юқори туриши кераклигини
имкон берганида эди, ўтган аср наётган тарихий материаллар, театр жонкуяри, давлат арбоби таъкидлашган. Миллатни улуғлаш,
бошларидаёқ уйғониш инқилоби ноёб суратлар тўпланиб, улкан сифатида уларни умумий ғоя мақсадларни юқори кўтариш,
амалга ошган бўлар, эҳтимол, база яратилади. Демак, жадидлар бирлаштириб турган. Мамлакат миллатнинг ҳақиқий бирлиги,
юксак тараққий этган давлатлар- ҳақида биз билмаган, оммага но- истиқболи, она халқимиз келажа- бу — «умуммиллий ғоя»нинг туб
дан бирига айланар эдик. Чунки маълум маълумотлар жамланиб, ги учун қайғуриб, тараққиёт ка- моҳиятини ташкил этади. Бу ғоя
жадидлар бутун умр миллий улар ҳақидаги мавҳум фикрларга литларини топишга интилишган. миллатнинг келажакка интилиши
уйғониш ғояси билан яшадилар, аниқлик киритилади, тарихимиз ва ундан келадиган фойдасини акс
миллатни илмли, ҳур ва эркин, далил ва ҳаққоний маълумотлар Жадидлар ислоҳотни эттириши лозим.
халқни бой ва фаровон кўриш билан бойийди. мактабдан, аниқроғи,
учун ҳаловатидан кечдилар. бошланғич мактабдан Таъкидлаш жоизки, жадид мак-
«Илмдан ўзга нажот йўқ!» деган Гапнинг очиғи, узоқ йиллар таби, бугунги истилоҳлар билан
ҳадисни шиор қилиб иш тутди- жадидларнинг номига, улар- бошлади айтадиган бўлсак, инновацион
лар. Мудраган жамиятни уйғо- нинг илмий меросига норасмий ёки «смарт» мактаблар эди. Унда
тиш, қорнидан бошқа ташвиши тақиқлар қўйилиб, ушбу фидойи Ўтган асрнинг бошларида жорий қилинган «товуш усули»
бўлмаган фуқаронинг кўзини инсонлар ёди халқдан узоқлаш- илгари сурилган, маърифатпар- бугунги таълим методикасининг
очиш учун ёнларидан маблағ тирилди. Президентимиз фармо- вар жадидлар ҳаётининг аъмоли асоси, керак бўлса тамал тоши-
сарфлаб, газеталар чоп этдилар, йишида эса ана шу бўшлиқ тўл- бўлган ғоялар бугунги кун учун дир. Ислоҳотларнинг бошланғич
янги усул мактаблари очиб, ёш дирилиши, яъни қатағон қурбон- ҳам долзарб. Мисол учун, улар мактабдан бошлангани ҳам бе-
авлодга дунёвий илм бера бош- лари ҳаёти ва фаолиятини илмий ислоҳотни мактабдан бошлашни жиз эмас эди. Чунки мактаб қол-
ладилар. Бир сўз билан айтганда, тадқиқ этиш, улар ҳақида илмий- афзал билганлар. ган барча нарсанинг пойдевори,
миллатни жаҳолат ботқоғидан тарихий китоблар, бадиий ва у мукаммал бўлмас экан, миллат
қутқариш йўлида жадидлар бор ҳужжатли фильмлар яратиш каби — Бу бежиз эмас эди, — дей- тараққиёти ҳақида гапириш ҳам
куч ва имкониятларини сафарбар вазифалар мустаҳкамланган. ди Алишер Навоий номидаги бефойда.
этиб, шу қутлуғ мақсад йўлида Бундай хайрли қадам маърифат- Тошкент давлат ўзбек тили ва
жонларини қурбон қилдилар. парвар ватандошларимизнинг адабиёти университети илмий Улар судсиз, сўроқсиз
элимиз, миллатимиз олдидаги ишлар бўйича проректори, отиб ташланган...
Бир-биридан хайрли хизматларини юзага чиқаради, жадидчилик бўйича мутахассис
вазифалар халққа танитади. Шаҳид бўлган Зайнобиддин Абдурашидов. Октябрь ойининг боши ватан-
юртдошларимиз хотирасини кел- — Бошланғич таълим, боланинг парвар, маърифатпарвар жадид-
Президентимиз Шавкат гуси авлодларга безавол етказиш она тилида берилиши керак, деб лар учун қора саҳифалар билан
Мирзиёевнинг жорий йил 8 мақсадида кўп жилдлик «Қата- ҳисоблашган. Маълумки, бундан тарихга муҳрланди. Улар судсиз,
октябрдаги «Қатағон қурбонла- ғон қурбонлари» китоби нашрга 120-130 йиллар олдин ҳам мак- сўроқсиз, бирор тайинли асоссиз
рининг меросини янада чуқур тайёрланади ва чоп этилади. табларда ўқитиладиган бирорта отиб ташланди. Ҳатто Чўлпон
ўрганиш ва улар хотирасини Шунингдек, қатағон қурбонлари туркий тилдаги китоб мавжуд каби зиёлилар ўлдирилганидан
абадийлаштиришга доир қўшим- истиқомат қилган маҳаллалар ва бўлмаган, барча дарс китоблари бир кун ўтибгина, расман ҳукм
ча чора-тадбирлар тўғрисида»ги умумтаълим мактабларида хоти- форс ёки араб тилида эди. чиқарилди. Миллатимизнинг асл
фармойиши ана шу буюк инсон- ра бурчаклари ташкил этилиши фарзандлари ана шундай фожиа-
ларнинг хизматларига чексиз фармойишда белгилаб қўйилган. Жадидлар бола бошланғич са- ли ўлим топди.
эҳтиромнинг намунаси бўлди. Фармойишга кўра, «Инсон — азиз, водини ўз она тилида чиқариши
Қувонарлиси, ҳужжатдан бири- хотира — муқаддас» деган ғоя унга миллат, миллият тушунча- Президентимиз фармойиши
биридан хайрли вазифалар ўрин асосида барча туман, шаҳар ва ма- ларининг чуқурроқ сингдирили- ҳам октябрь ойи бошларида қа-
олган. Жумладан, фармойишга ҳаллаларда маънавий-маърифий шини таъминлайди деб қаради. бул қилинди, бунда ҳам ўзига хос
кўра, қатағон қурбонлари ви- тарғибот ишлари ташкил этилади. Ўз навбатида, Туркистон жадид- рамзий маъно бор. Қолаверса,
лоят, туман ва шаҳарлар кеси- ларининг етакчиси Маҳмудхўжа мазкур ҳужжат тарихий адолатни
мида номма-ном аниқланади Жадидлар серқирра фаолият Беҳбудий эса қуйи ва юқори қайта тиклаш, Ватан учун жон
ва улар ҳақидаги маълумотлар, соҳиблари эди. Абдулла Қодирий, мактабнинг ислоҳ этилиши мил- фидо этган қаҳрамонларнинг пок
ҳужжатлар тўпланиб, ўрганиб Абдулҳамид Чўлпон, Маҳмудхў- латнинг ислоҳ этилишига олиб номларини юзага чиқариш, улар-
борилади. Шунингдек, қатағон жа Беҳбудий, Абдурауф Фитрат, келади, деб ҳисоблади. Унинг нинг ззгу ишларидан халқимиз,
қурбони бўлган юртдошлари- Исҳоқхон Ибрат, Мунавварқори таъкидлашича, миллатнинг ислоҳ айниқса, ёшларни кенгроқ ха-
мизнинг авлодлари ва яқинлари, Абдурашидхонов каби зиёлилар этилиши миллий ғоя бўлиб, уни бардор этиш имконини бергани
ўша давр воқеаларини чуқур битта йўналишда эмас, балки барча тарғиб қилиши керак. Мана билан ҳам ниҳоятда қадрлидир.
биладиган кишиларнинг хоти- кўплаб соҳаларни баравар юри- — жадидлар таклиф қилган мил-
ралари ёзиб олинади, оилавий тишган. Қалами ўткир публи- лий ғоя. Жадидлар «умуммиллий Юлдуз ҲОЖИЕВА
цист, тафаккури теран шоир ёки ғоя» моҳиятини тушунтирар экан, журналист
ушбу ғоя қолган барча ғоялар-
Ўзбекистоннинг суверен кредит рейтинги
барқарор дея эътироф этилди.
6 ДОЛЗАРБ МАВЗУ 2020 йил
№35 (1965)
Давлатимиз раҳбарининг «Коронавирус пан-
демияси даврида аҳоли, иқтисодиёт тар-
моқлари ва тадбиркорлик субъектларини
қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбир-
лар тўғрисида»ги фармонига асосан, 2020 йил
18 февралдаги «Жамиятда ижтимоий-маънавий
муҳитни соғломлаштириш, маҳалла институтини
янада қўллаб-қувватлаш ҳамда оила ва хотин-қиз-
лар билан ишлаш тизимини янги даражага олиб
чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги фармонга
ўзгартиришлар киритилганди.
МАҲАЛЛА ХОДИМЛАРИГА
30 ФОИЗЛИ УСТАМА ПУЛЛАРИ ЇАЧОН БЕРИЛАДИ?
Жумладан, фармондаги иккин- қўллаб-қувватланган. Афсуски, бу ходимларга 2020 йилнинг 16 маётганини «Маҳалла» хайрия
апрелидан 1 октябрига қадар жамоат фонди мутахассиси На-
чи хатбошининг янги таҳририга вазифа ҳам аро йўлда қолмоқда. моддий рағбатлантириш махсус симжон Ҳақбердиев қуйидагича
жамғармаси ҳамда директор изоҳлади:
кўра, маҳаллий бюджетларнинг Табиий ва ҳақли савол туғилади. жамғармаси маблағлари ҳисо-
бидан тўловлар ҳисобланишини — Фондимиз нодавлат муасса-
қўшимча манбалари ва бюджет Нега Президент фармонидаги тўхтатиб туриш белгиланган. са саналади. Молиявий манбамиз
Айнан шу сабаб билан маҳалла ҳашар ҳисобланади. Бу йил пан-
ташкилотларининг моддий рағ- вазифалар бажарилмаяпти? Уста- тизимида ҳам юқоридаги муам- демия сабаб ҳашар ўтказилмади.
мо юзага келган. Натижада иқтисодий муаммолар
батлантириш махсус жамғармаси ма маблағлари ва моддий ёрдам юзага келди. Штатлар қисқариб,
ҳисобидан 2020 йил 1 июлдан пуллари қачон берилади?
бошлаб фуқароларнинг ўзини ўзи — Бу муаммо биргина маҳал-
бошқариш органлари ходимлари- ла тизимига тааллуқли эмас,
— дейди Маҳалла ва оилани
нинг лавозим маошига 30 фоиз
қўллаб-қувватлаш вазирлиги
қўшимча махсус устама тўлаш Ижро 1 январдан
Молия-иқтисод бўлими бошли- бажариладими?
жорий этилиши белгиланган.
ғи Абдуҳошим Усубоев. — Соғ-
Маҳалла ва оилани қўллаб- «Mahalla» газетасининг
Фармондаги вазифалар лиқни сақлаш тизимидан ташқа- қувватлаш вазирлиги унга mahalladosh_uz телеграм
нега бажарилмаяпти? ри барча бюджет муассасаларида ечим топиш мақсадида Молия каналида мавзу бўйича
ушбу муаммо юзага келди. Шу вазирлиги томонидан му-
Президентимизнинг «Жамият- сабабли 2020 йил 15 апрелда ижтимоий сўровнома
да ижтимоий-маънавий муҳитни «Коронавирус пандемияси дав- ҳокамага қўйилган 2021 йил
соғломлаштириш, маҳалла инс- рида Ўзбекистон Республикаси
титутини янада қўллаб-қувват- давлат бюджети барқарорлигини Давлат бюджети лойиҳасига ўтказилди. Унда иштирок
лаш ҳамда оила ва хотин-қизлар таъминлаш ва биринчи навбат- фуқароларнинг ўзини ўзи этган 1343 нафар маҳалла
билан ишлаш тизимини янги даги тадбирларни ўз вақтида бошқариш органлари ходим- ходимларининг 88 фоизи
даражага олиб чиқиш чора-тад- молиялаштириш чора-тадбир- ларига 30 фоиз ойлик устама- 30 фоизлик устамани ол-
бирлари тўғрисида»ги фармони- лари тўғрисида»ги Президент лар тўлаш ва бир йилда бир
га кўра, Ўзбекистон «Маҳалла» қарори қабул қилиниб, унга кўра
хайрия жамоат фонди (кейинги барча даражадаги бюджетлар- маротаба бериладиган мод- магани маълум бўлди. 9
ўринларда — «Маҳалла» фонди) нинг барқарорлигини таъминлаш дий ёрдамни бюджет маблағ- фоиз ходимнинг эса ҳатто,
маблағлари ҳисобидан фуқаро- мақсадида солиқлар, мажбурий лари ҳисобидан берилишини бундан хабари ҳам йўқ.
ларнинг ўзини ўзи бошқариш йиғимлар, божлар, жарималар кўзда тутиш масаласини Атиги 3 фоиз маҳалла хо-
органлари фаолияти билан боғ- ҳисобидан жамланадиган бюд- сўраган. Ҳар қандай ҳолатда
лиқ бўлган харажатлар (ойлик иш жетдан ташқари жамғармалари
ҳақи ва унга тенглаштирилган харажатларини (ходимларнинг ҳам юқоридаги фармонлар димлари устама олганини
тўловларни тўлашдан ташқари) меҳнатига ҳақ тўлаш ва қонунчи- ижроси 2021 йил 1 январдан билдирган.
ва йиғин ходимларига бир йилда ликда белгиланган моддий рағ- бажарилиши кутилмоқда.
бир марта тўланадиган лавозим батлантириш харажатлари бун-
маоши миқдоридаги моддий дан мустасно) қисқартириш ва Чунки Вазирлар Маҳкамаси-
ёрдам харажатларини молия- иқтисод қилинган маблағларни
лаштириш тўғрисидаги ташаббус нинг 2020 йил 21 сентябрдаги
республика бюджетига
«2020 йил учун Ўзбекистон
йўналтириш ваколати Республикаси давлат бюджети- 720 тадан 397 та штат қолди. Шу
нинг барқарорлигини таъминлаш сабабли маҳалла ходимларига
Мавзуга оид маълумот: берилиши кўрсатилган. ва харажатларини мақбуллаш- бир марталик моддий рағбатлан-
Шу асосида Вазирлар тириш чора-тадбирлари тўғри- тириш пулларини ҳам тўлиқ бера
Маҳкамасининг «2020 сида»ги қарори билан моддий олмадик. Ҳозиргача 60-70 фоиз
рағбатлантириш махсус жамғар- ходимлар моддий ёрдам олди.
Фуқаролар йиғинлари йил учун Ўзбекистон маси ҳамда директор жамғармаси Бу муаммо бўйича Бош вазирга
ходимларининг бир йилда Республикаси давлат маблағлари ҳисобидан тўловлар маълум қилганмиз. Агар жой-
бир маротаба тўланадиган бюджетининг барқарор- ҳисобланишини тўхтатиб туриш лардан шу каби муаммо бўйича
лигини таъминлаш ва 1 октябрдан 2021 йил 1 январга мурожаат бўлса, қўшимча тушган
қадар узайтирилди. пуллар, ҳомийлик маблағлари
моддий ёрдам пули 35,2 харажатларини мақбул- ҳисобидан пул ўтказиб беришга
Молия вазирлиги Ахборот хиз- ҳаракат қиляпмиз.
миллиард сўмни, 30 фоиз- лаштириш бўйича қў- матининг маълумотига кўра, ма-
лик махсус устама эса бир шимча чора-тадбирлар ҳаллий бюджетларнинг қўшимча Хулоса қилиб шуни айтиш
ойлиги 10,6 миллиард сўмни тўғрисида»ги қарори манбалари ҳисобидан тўланади- мумкинки, ҳар бир ходим меҳ-
ташкил этади. 1 июлдан 6 қабул қилиниб, бюджет ган устамалар учун маблағ ажра- натига яраша рағбат олишни
ташкилотларида (тиб- тиш маҳаллий давлат ҳокимияти истайди. Шу маънода маҳалла
органлари ваколатига киради. тизими ходимларининг моддий
ойлиги 64 миллиард, моддий биёт, тиббий-ижтимоий
ёрдам билан 100 миллиард муассасалари, Меҳри- Бир марталик рағбатлантирилиши билан боғ-
сўм маблағ бўлади. бонлик уйларидан ҳамда мукофот пуллари нега лиқ муаммолар тез орада ҳал
меҳнатга ҳақ тўлашнинг бўлишига умид билдирамиз.
берилмаяпти?
1-3 разрядлари қўлла-
ниладиган ходимлардан Маҳалла ходимларига бир Хайрулло АБДУРАҲМОНОВ
марталик мукофот пули берил- «Mahalla»
ташқари) ишлайдиган
Ўзбекистон АҚШга пойабзал экспорт
қилмоқда.
2020 йил ЖАРАЁН 7
№35 (1965)
Совуқ мавсум бошланиши билан иссиқлик таъминоти билан боғлиқ муаммолар ҳам
кўриниб қолади. Устига-устак, бу йил ҳаво ҳарорати ҳар йилгидан совуқроқ кели-
ши башорат қилинмоқда. Шу боис аҳолини иссиқлик билан таъминлаш борасида
ишлар ҳам авжида. Шунингдек, тўловларга ҳам ўзгаришлар киритилган. Бу эса
истеъмолчилар ўртасида иккиланишларни келтириб чиқариши табиий. Тўлов борасида
нархлар кўтарилиб боряптими, деган ҳадик ҳам йўқ эмас. Масалага ойдинлик киритиш
мақсадида иссиқлик таъминотидаги ўзгаришлар борасида мутахассисларга юзландик.
ИССИЇЛИК ТАЪМИНОТИГА
ҚАНДАЙ ЎЗГАРИШЛАР КИРИТИЛДИ?
Тўловларни амалга тўланарди. Янги тартиб бўйича эса
ошириш тартиби ҳокимлик қарори билан қайс и кун-
дан куз-қиш мавсуми бошланиши
ўзгаради белгиланган бўлса ёки тугатилиши
қарор қилинган бўлса фақ ат ўша
— Айни кунларда марказлаш- муддатлар учун тўлов қил инади.
Бу тўлов тизими фақат иссиқлик
тирилган иссиқлик таъминоти таъминоти учун қўлланилади. Бунга
иссиқ сувнинг алоқаси йўқ.
хизматлари учун 1 кв.м. иситила-
Муаммолар ўрганилади
диган майдон ҳисобидаги та-
— Мавсум бошланиши билан
рифлар масаласи турлича талқин кўпчилик тўловни ўз вақтида
қилса-да, иссиқлик таъминоти
қилинмоқда, — дейди «Тошис- етарлича эмаслиги, хонадонлар
ҳарорати совуқлигидан қаерга ва
сиққуввати» ДУК директори кимга шикоят қилишни билмайди,
— дейди А.Сайфуллаев. — Маъ-
ўринбосари Азиз Сайфуллаев. лумки, ҳар бир таъминотчи таш-
килотнинг вазифалари ва мажбу-
— Президентимизнинг 2019 йил 2 риятлари аниқ белгилаб қўйилган.
Мисол учун, «Тошиссиққуввати»
декабрдаги «Иссиқлик таъминоти ДУК иссиқликни уйгача етказиб
беришга жавобгар ҳисоблана-
тизимини такомиллаштириш ва ҳисобидан қайта ҳисоблаш натижа- ди. Хонадоннинг ички қисмига
иссиқлик таъминоти корхонала- да тутмайди, фақат тўловларни сида тарифлар аниқланмоқда. ширкат жавобгар ҳисобланади.
рини молиявий соғломлаштириш- амалга ошириш тартиби ўзгар- Шунинг учун ширкатлар мавсум
тирилмоқда. 1 кв.м. иситиладиган Шу боис «Тошиссиққувати» бошланмасидан олдин барча
га оид қўшимча чора-тадбирлар ДУКнинг ҳисоб-китобларига кўра, иссиқлик етказиб берувчи уску-
тўғрисида»ги қарори билан 2020- майдон учун белгиланган 143, 67 Тошкент шаҳрида иситиш даври- наларни кўздан кечириши лозим.
сўм тариф миқдори бу республика нинг ҳар бир кунига 1 кв.м. иси- Келгусида бундай муаммоларнинг
2021 йиллар иситиш мавсуми- тиладиган майдон учун 142 сўм олдини олиш борасида комплекс-
бўйича шартли равишда иссиқлик тариф белгиланган. Шу тартибда ли ишлаш тартибини ишлаб чиқиш
дан бошлаб марказлаштирилган республикамизнинг марказлашган режалаштирилмоқда. Айни дамда
иссиқлик таъминоти хизматлари таъминоти хизматлари учун талаб иссиқлик таъминоти тизими мав- барча қозонхоналар текширувдан
учун истеъмолчилар билан ҳисоб- қилинадиган ўртача тариф ҳисоб- жуд бўлган бошқа ҳудудларда ҳам ўтказилиб, тармоқлар таъмир-
китоблар иситиш даврининг ҳар ланади. иситиш даврининг ҳар бир кунига ланмоқда. Бу йилнинг ўзида минг
Марказий иситиш таъминоти 1 кв.м. иситиладиган майдон учун километрли тармоқлар капитал
бир кунига 1 кв.м. иситиладиган тариф миқдори аввалгидек сақла- таъмирдан чиққан. Бугунги кунгача
майдон ҳисобида тўлаш тизимига учун иссиқлик энергиясининг со- ниб қолади, фақат тўлов тартиби 90 фоиз ишлар бажариб бўлинди.
ўтказилди. Иситиш даврининг ҳар лиштирма истеъмоли ҳар бир ҳу- кунлик ҳисоб юритиш тизимига
дуд учун алоҳида ҳисобланганли- ўтказилади. Куз-қишга тайёргарлик кўриш
бир кунига 1 кв.м. иситиладиган бўйича режалаштирилган ишлар-
ги учун ҳар бир ҳудудда тарифлар Иситиш мавсуми қачон ни ўз вақтида якунлаш ва мавсум-
майдон ҳисобида тўлаш тизими бошланади? ни беталафот ўтказиш ҳозир ҳар
ҳам алоҳида белгиланади (чунки қачонгидан ҳам долзарб масалага
иссиқлик таъминоти учун та- — Бундан кейин иситиш мав- айланган. Боиси изғиринли дам-
ишлаб чиқариш харажатлари, шу- сумининг бошланиши «Тошиссиқ- ларга ҳозирлик учун бугунги илиқ-
рифларни оширилишини назар- қуввати» ДУКга боғлиқ эмас, балки иссиқ кунларнинг ҳар бир лаҳзаси
нингдек, иситиш тизи- ҳаво ҳарорати кетма-кет 5 кун да- ғанимат. Энг муҳими, бажарилади-
вомида 8 градусдан паст сақланиб ган чора-тадбирларнинг сифатли
мида фойдаланиладиган қолса ҳокимликларнинг буйруғи- амалга оширилишини таъминлаш
дан кейин бошланади, — дейди зарур. Қолаверса, пандемия ша-
ДАРВОҚЕ... совуқ сув тарифларининг Уй-жой коммунал хизмат кўрса- роити барча ишни тўғри ташкил
ҳудудлар кесимида турли тиш вазирлиги бўлими бошлиғи этиш, турли вазиятларга чалғиб
белгиланганлиги боис, Абдулазиз Матрўзиев. — Ҳар бир бирор-бир жиҳатни эътибордан
ҳудудда ҳокимлик қароридан ке- четда қолдирмасликни талаб
Иссиқлик ва ичимлик суви иссиқлик энергиясининг йин иситиш мавсуми бошланади. этади. Акс ҳолда аҳоли норозили-
таъминоти объектларини таннархи ҳам ҳудудлар Жорий йилдан иссиқлик таъмино- гини келтириб чиқарувчи, кўплаб
куз-қиш мавсумига тайёрлаш кесимида ҳар хил). Аввал- ти тизимидаги янги тўлов тизи- одамларнинг қийналишига сабаб
лари бир йил давомида мига ўтказилиши истеъмолчи ва бўлувчи ҳолатлар вужудга келиши
мақсадида иссиқлик таъми- ишлаб чиқарувчининг ҳуқуқлари- мумкин.
тўловларни амалга оши- ни бир хил кўрувчи тартибга ай-
лантирилади. Янги тўлов тизимига Нилуфар ЮНУСОВА
ноти ташкилотлари тасарру- риш тизимида ҳам аҳоли ўтказилиши борасида барча аҳоли «Mahalla»
фидаги жами 633 та марка- учун бир ойда 1 кв.м. иси- томонидан қилинган эътирозлар
зий ва локал қозонхона ҳам- тиш майдонига тарифлар ва шикоятлар ўрганилиб чиқил-
да иссиқлик тармоғида си- ҳудудлар бўйича алоҳида ди. Аҳолининг асосий қисми йил
белгиланган. Мисол учун давомида 5 ой иситиш тизими-
нов-текширув ишлари амалга бир ойда 1 кв.м. иситиш дан фойдаланса-да, 12 ойга тўлов
қилиниши борасида эътирозлар-
оширилади. Натижага қараб, майдони учун Тошкент ни билдиришган. Эндиликда эса
жорий йил 50 та марказий шаҳрида тариф 1772 сўм фақат иситиш майдонига кунлик
ва 87 та локал қозонхона, бўлса, Хоразм вилоятида тўлов қилиниши жорий этилмоқ-
852 та қозон, 990,3 километр тариф 2254 сўмни, Бухо- да. Авваллари бир йиллик тарифга
ро вилоятида 1472 сўмни
иссиқлик тармоғи мукаммал
ташкил этган. Шунинг
ва жорий таъмирланиши, учун иситиш даврининг
тармоқнинг 99,1 километр ҳар бир кунига 1 кв.м. иси-
қисми изоляция қилиниши, тиладиган майдон ҳисо-
472 дона насос ускунаси бида тўлаш тизимида ҳам
ҳудудлар бўйича турли
мукаммал ва жорий таъмир-
тарифлар келиб чиқмоқда.
ланиши кўзда тутилган. Бунда амалдаги бир йил
давомида тўловлар миқ-
дорини иситиш даври-
нинг ҳар бир кунига 1 кв.м.
иситиладиган майдон
Фарғонада мақом мактаби
ташкил этилди.
8 ОГОҲЛИК 2020 йил
№35 (1965)
МАВСУМ БОШЛАНЯПТИ:
ИС ГАЗИ БИЛАН БОҒЛИҚ
ºтган йиллардаги ³олатлардан сабо¿ чи¿арилдими?
Шукрки, жорий иситиш бу жараёнда аҳолига ушбу мос-
мавсуми ис газидан за- ламаларни ўрнатиш борасида
ҳарланиш билан боғлиқ белгиланган талабларни ўз вақти-
шум хабарларсиз бошла- да тушунтирмасликда ваколатли
няпти. Аммо бусиз ҳам баллонлар, газ идоралар билан бир қаторда,
бизнинг ҳам айбимиз бор.
чақнашлари билан боғлиқ фожиалар-
Хориж тажрибаси
ни йўқ, деб бўлмайди. Масалан, Сир- қандай?
дарёдаги «COVID маркази»да содир Бу йўналишда ривожланган ай-
рим давлатларнинг тажрибасини
бўлган бахтсиз ҳодиса кўплаб инсон- ўрганиш ҳам зарар қилмайди. Ху-
сусан, АҚШнинг Нью-Йорк, Коло-
ларга зарар етказди. Бухорода «Matiz» радо, Калифорния штатларида ис
газидан заҳарланишнинг олдини
автомобилига ўрнатилган газ бал- олиш бўйича махсус қонунлар
қабул қилинган. Биргина Калифор-
лонининг портлаши оқибатида яна ния штатининг тегишли қонун
талабларига кўра, газ ва иситиш
учта машина яроқсиз аҳволга келди. мосламалари мавжуд бўлган ҳар
бир хонада ис газини аниқловчи
Яхшики, тан жароҳати олган, қурбон жасида бахтсиз ҳо- акциядорлик жамиятининг бўлин- детекторларни (газонализатор)
малари мутахассислари томони- ўрнатиш мажбурий экани белги-
бўлганлар йўқ. Юқоридагиларга газ дисалар содир бўлди. дан синовдан ўтказилиб, уларнинг ланган.
Юқоридагиларнинг техник шартларига асосан, турар-
билан ишлайдиган техникалардан бари эътиборсизлик, жой биноларида ўрнатилиши ло- Айни пайтда барча турдаги
фойдаланишда эътиборсизликни са- энг оддий қоидаларни зим. Маиший газдан фойдаланиш биноларда ис газини аниқловчи
баб қилиб кўрсатиш мумкин. ҳам писанд қилмаслик қоидаларига кўра эса, газ баллони детекторларни ўрнатиш бўйича
унинг умумий сиғимидан келиб тарғибот ишлари Буюк Британия-
оқибатида юз берган. чиқиб 85 фоиздан ортмаган ҳолда да ҳам мунтазам олиб борилаётир.
суюлтирилган углеводородли газ Бундан ташқари, АҚШ ва Канада
Бундай эътиборсизлик рес- Шунингдек, маҳаллалар фаолла- билан тўлдирилиши лозим. давлатларида марказий иситиш
публикамизнинг деярли барча ри, ҳудудий ёнғин хавфсизлиги тизимидан воз кечилиб, кўп қават-
ҳудудларида авж олгани ҳам бор бўлинмалари, дудбурон тозаловчи Қўлбола печлар фожиага ли уйларнинг ертўлаларида бутун
гап. Ҳолатга мутасаддилар мут- ва ўрнатувчи ташкилотларнинг ўз сабаб бўлмоқда уйни иситиб берадиган бойлерлар
лақо эътиборсиз муносабатда ишига совуққонлик билан қарага- (сувни иситадиган қурилмалар)
бўлишаётгандек гўё. Масалан, нининг оқибати ҳамдир. Афсуски, шунча тарғибот-ту- ўрнатилмоқда.
шунтириш ишларига қарамай,
яқинда Яккабоғ тумани ҳокими Такрорлаш зарар якка тартибдаги тураржой бино- Мамлакатимизда ҳам қурилаёт-
жўмраги, «регулятор»и тепасига қилмайди: ис гази нима? ларида айрим фуқаролар томо- ган кўп қаватли арзонлаштирил-
тош бостириб қўйилган (яроқсиз нидан ўз хонадонларида қўлбола ган тураржой биноларида ушбу
усулда ясалган ва белгиланган амалиёт кенг қўлланилмоқда, яъни
бўлса керак) кислород баллонини Ис гази — ёнувчи модда ва талабга жавоб икки контурли иситиш қозонла-
бермайдиган ри ўрнатилмоқда. Уйма-уй юриш
аҳамиятсиз кўздан кечираётгани материалларнинг (газ, ёғоч, кўмир иситиш мосла- жараёнида бир қатор камчиликлар
акс этган суратларни ҳокимлик маларини (печла- аниқланиб, бартараф қилинмоқда.
кабилар) чала ёниши натижасида рини), ертўлала- Бизнингча эса, мамлакатимизда
матбуот хизматининг ўзи тар- рида ўзбошимча- газ, кўмир таъминотида мавжуд
ҳосил бўладиган рангсиз ва ҳидсиз лик билан белги- камчиликлар бартараф этилмас
қатди. Гулистондан эса аҳоли ланган тартибга экан, соҳада тўлиқ хавфсизликни
газ ҳамда заҳарли модда ҳисоб- риоя қилинмаган таъминлаш мушкул.
тўлдирилган газ баллонларини ҳолда қозон қу-
ланади. Ис газининг ажралиши рилмаларини ўр- Улуғбек ИБОДИНОВ
араваларга устма-уст қалаштириб, ностандарт ва носоз газ асбобла- натиш ҳолатлари «Mahalla»
ҳеч бир хавфсизлик қоидаларига ридан ҳамда иситиш печларидан кузатилмоқда.
эътибор бермай ташиётгани акс Масалан, 2018
фойдаланиш, талабга жавоб бер- йилда Зангиота
этган лавҳалар тарқалди. тумани «Ўрик-
майдиган дудбуронларни ўрна- зор» маҳалла-
Агар ҳаётимиз ва соғлигимиз- сида беш нафар
тиш ёки уларни нотўғри ўрнатиш, вояга етмаган бола уй хонасининг
га бу каби аҳамиятсиз қарашда девор орасига ўрнатилган қўлбола
мавжудларини ўз вақтида тозала- усулда ясалган сув иситиш мосла-
давом этсак, аввалги иситиш масидан чиққан ис газидан заҳар-
маслик, газнинг етарли миқдорда ланиш оқибатида вафот этган.
мавсумларидаги каби фожиалар
ҳаво билан аралашмаслиги каби Аслида якка тартибдаги ту-
кўп куттириб қўймаслиги мумкин. сабаблар туфайли содир бўлади. раржой биноларининг ертўла ва
Мавзу юзасидан Фавқулодда ва- цокол қаватларига сув иситиш
Яна бир эътиборли жиҳат. Агар мосламалари ўрнатиладиган тақ-
зиятлар вазирлиги масъул хо- дирда, улар жойлашган хоналарда
хона 10 фоиз табиий газ билан табиий шамоллатиш имконияти
дими Самандар Ҳикматуллаевга тўлган бўлса, у ҳолда одамнинг яратилган ҳамда газ қувурлари
юзландик. махсус металлдан тайёрланган
уйқусини келтириб, боши оғрийди бўлиши, хона эшиклари бевосита
— Ўтган йилларда соҳа билан ташқарига очилиши лозимлигини
ва ўзини ёмон ҳис қилади. Газнинг таъкидлаб ўтиш жоиз. Албатта,
боғлиқ қатор бахтсиз ҳодисалар
миқдори 20-30 фоизга етганда эса
юз берди, — дейди Самандар
кислород етишмаслиги оқибатида
Ҳикматуллаев. — Бу борада, авва- инсонларнинг бўғилиши ва ўлим
ло, 2018 йилда пойтахтимизнинг ҳолатига олиб келиши мумкин. Шу
Чилонзор туманида содир бўлган боис инсон нафақат ис газидан,
фожиани эслаш керак. Ёдингиз-
балки табиий газдан ҳам ҳалок
да бўлса, ўшанда бир оиланинг
бўлиши ҳеч гап эмас.
тўрт нафар гулдек фарзанди бир
2018-2019 йилларда содир
кечада қурбон бўлган, ота-она
бўлган ёнғинларнинг салмоқли
бўз йиғлаб қолганди. 2019 йилда
қисми айнан иситиш печларини
эса фожиалар қаторлашиб кетди. эксплуатация қилиш қоидалари-
Жиззахда етти нафар ишчи иш
нинг бузилиши оқибатида содир
жойида, Қўқон, Риштон, Марғилон бўлган. Амалдаги қонун ҳужжат-
туманлари, Тошкент вилоятининг лари талабларига мувофиқ, суюл-
қатор туманлари, хуллас, деярли тирилган углеводород газ баллон-
барча вилоятларимизда иситиш
лари Саноат хавфсизлиги давлат
тизимларидан фойдаланиш қои- қўмитасининг ҳудудий тузилмала-
даларига амал қилмаслик нати-
ри назорати остида «Ўзтрансгаз»
Миллий банк халқаро капитал бозорида еврооблигацияларни
илк бор чиқариши ҳақида эълон қилди.
2020 йил ТАРАҚҚИЁТ 9
№35 (1965)
ДАСТУРЧИЛАРИМИЗ
ҚАЧОН ДУНЁГА МАШҲУР
ЛОЙИҲАЛАР ЯРАТАДИ?
«Бир миллион ўзбек дастурчилари» ҳақида гапирил- лойиҳамиз айнан битирувчилар- дан ташқари, ёшларни ахборот
ганда хаёлингизга нималар келади? Шубҳасиз, ин- ни IT резидентлари ҳамда мамла- коммуникацион технологияси
формацион технологиялардан хабардорлиги юқори, катимиздаги илғор компаниялар бўйича таълим олиши учун 141
кучли билимга эга, бир сўз билан айтганда, XXI асрга вакиллари билан учраштириш, ўз та профессионал онлайн ви-
ҳамнафас инсонларни тасаввур қиламиз. соҳалари бўйича иш фаолиятини деодарсликлар ишлаб чиқилган.
бошлашлари учун ёрдам беришга Дарсликлар Tas-IX тармоғидаги
Чиндан ҳам, дунёнинг ривож- йиҳани муваффақиятли битирган хизмат қилади. Яқин кунларда uTobe ва Moverга жойлаштирил-
ланган мамлакатларига назар тингловчилар орасидан саралаш талабалар ўртасида ютуқ фонди ган.
солсак, уларнинг бугунги мавқега йўли билан «Nanodegree» гран- 100 минг АҚШ долларини ташкил
эришишида дастурчиларнинг ти соҳиблари аниқланади. Бир этадиган танлов эълон қилишни Ҳа, амалдаги ишлар кишини
ўрни беқиёс. Яратилаётган янги йилда 3 марта ўтказиладиган режалаштирганмиз. қувонтиради. Ахир, бундай лойи-
ғоялар, илғор дастурлар мил- саралашда 50 нафардан ғолиб- ҳалар, танловлар ўтказиш учун
лиардлаб даромад келтираётгани га грант берилади. Шу ўринда «Рақамли керак бўлса миллиардлаб маблағ
ҳам сир эмас. Шу боисдан кўп- савол туғилади. Бу дипломнинг технологиялар» ўқув ажратилмоқда. Асосийси, бу пул-
чиликни мамлакатимизда бу соҳа афзаллиги нимада? Таъкидлаш лар кимнингдир чўнтагига эмас,
қанчалик даражада ривожланга- жоизки, Nanodegree дипломлари маркази келажагимиз эгаларининг компь-
ни қизиқтиради. Сабаби, Юртбо- Google, AT&T, Autodesk, Salesforce ютер саводхонлигини оширишга
шимиз ташаббуси билан пойтахт ва бошқа кўплаб IT гигантлари Президентимиз томонидан хизмат қилиши зарур.
ва вилоятларда IT-park иш фао- томонидан тан олинади. Уни ёшлар маънавиятини юксалти-
лиятини бошлаганига анча бўлди. риш ва уларнинг бўш вақтини Миллиардлар қаерга
Улар соҳани ривожлантириш қўлга киритган ёшлар эркин мазмунли ташкил этиш бўйича сарфланмоқда?
бўйича қандай ишларни амалга фаолият олиб боришлари мум-
оширди? Бизнинг дастурчилар кин. Яъни улар исталган хорижий IT-park томонидан жорий
қачон дунёга машҳур лойиҳалар компанияларда ишлаш имконига йилда «COV-19 Challenge 2020»
яратади? Ўзи асл ҳолат қандай? эга бўлади. танлови ўтказилиб, 600 дан ор-
Саволлар кўп, аммо... тиқ талабгорлар орасида 5 нафар
Кимларга сертификат ғолиб аниқланди. Уларга 42,5
Йирик лойиҳага берилади? минг АҚШ доллари ажратилди.
мос ваъда Шунингдек, «mGovAward» мо-
Албатта, хорижий фирмаларда биль иловалар танлови учун ҳам
One Million Uzbek Coders («Бир ишлаш молиявий жиҳатдан яхши, 100 минг АҚШ доллари миқдори-
миллион ўзбек дастурчилари») бироқ бу ёшлар юртимиздаги таш- да маблағ ажратилган.
— республикамизда кенг аҳоли килотларда фолият юритиши, кўп-
қатламини масофавий махсус роқ ўз халқимизга нафи тегиши Рақамларнинг оз эмаслиги
онлайн-портал орқали IT-йў- керак, назаримда. Ахир, дастурчи- соҳа ривожи учун етарлича эъти-
налишлари бўйича тайёрлашга ларни тайёрлашдан мақсад ҳам, бор қаратилаётганидан далолат-
қаратилган йирик лойиҳа. аввало, мамлакатимизда бу соҳа- дир. Ажратилган маблағ кутилган
ни ривожлантириш, янги ғоялар,
Бугунги кунда Ўзбекистон ва мобиль иловалар яратиш, қулай- белгиланган 5 та муҳим та- БУГУНГА ҚАДАР 8300
Бирлашган Араб Амирликлари ликларни янада ошириш эмасми? шаббуснинг учинчиси аҳоли НАФАРДАН ОРТИҚ
ўртасида кадрлар тайёрлаш, Минглаб иштирокчиларнинг фақат ва ёшлар ўртасида компью- ТИНГЛОВЧИЛАР МО-
аҳолига хизмат кўрсатиш, ахбо- 50 нафари ютуққа эришса, қолган- тер технологиялари ва ин- БИЛЬ РОБОТОТЕХНИКА,
рот технологиялари, транспорт, лари нима қилади? тернетдан самарали фойда- ВЕБ ВА МОБИЛЬ ИЛО-
энергетика ва бошқа соҳаларда ланиш даражасини ошириш- ВАЛАР ЯРАТИШ, ДАС-
бир қатор муҳим сармоявий ва — Грант олмаган бўлса ҳам, га қаратилган. Вилоятларда ТУРЛАШ АСОСЛАРИ ВА
гуманитар лойиҳалар амалга платформада таҳсил олган иш- «Рақамли технологиялар» БОШҚА ЙЎНАЛИШЛАР-
оширилмоқда. «Бир миллион ўз- тирокчиларга махсус сертификат ўқув марказларининг очи- ДА ЎҚУВ КУРСЛАРИНИ
бек дастурчилари» лойиҳасининг берилади, — дейди Ф.Арипжо- лиши ушбу ташаббуснинг ЯКУНЛАБ, СЕРТИФИКАТ
бошланиши ҳам ахборот техно- нов. — Қолаверса, қизиқиши бор амалий ижроси бўлмоқда. ОЛДИ.
логиялар ва дастурлаш соҳасида- ёшлар IT-park резидентларида Ўқув марказларида ёшлар-
ги қўшма ташаббусларимизнинг амалиёт ўташи мумкин. IT-start нинг информацион техноло- самарага эришишга ёрдам берса
муҳим мантиқий давомидир. гиялар бўйича таълим олиши яхши албатта. Ўтказилаётган
Дастурнинг асосий мақсади – учун барча шароит яратил- танлов ғолиблари пул ютуғи
рақамли технологиялар бўйича ган. Мутлақо бепул ўқитиш билан рағбатлантирилгани, бу
мутахассислар авлодини тайёр- мўлжалланган. Хўш, бугун бир инсоннинг фойдасига хиз-
лаш ва дастурлаш бўйича уларга ўқишни бошлаган ёшлар борми? мат қилади. Ўша инсон мамлака-
керакли билим ва кўникмаларни тимиз равнақига ҳисса қўшиши
беришдир. Хўш, лойиҳа самара Мутасаддининг бизга берган учун илғор қарашлари ортидан
бердими? маълумотига кўра, республи- миллионлаб инсонларга наф
ка бўйича жами 53 та «Рақамли келтиради.
— Бир миллион дастурчи технологиялар» ўқув маркази
лойиҳаси доирасида 69 минг- ташкил этилган. Бугунга қадар Ноилахон АҲАТОВА,
дан ортиқ тингловчи платфор- 8300 нафардан ортиқ тинглов- журналист.
мада таҳсил олмоқда, — дейди чилар мобиль робототехника,
Ахборот технологиялари ва веб ва мобиль иловалар яратиш,
коммуникацияларини ривож- дастурлаш асослари ва бошқа
лантириш вазирлиги Интернет йўналишларда ўқув курсларини
тармоғида илмий контентни якунлаб, сертификат олди. Бун-
ривожлантириш бўлим бошли-
ғи Файзулла Арипжонов. — Ло-
Боғчаларда тарбияланувчилар сони 15 нафардан
оширилмайди.
10 ЛОЙИҲА 2020 йил
№35 (1965)
Бир неча йиллардан буён жисмоний шахсларга такси хизматларини кўрса-
тишга рухсат бериш режалаштирилмоқда. Бу ҳақдаги илк хабарлар 2017
йилнинг охирларида чиққанди. Ўша пайтда бундай амалиёт солиқ йиғими-
нинг кўпайишига, қўшимча захираларни аниқлаш ва даромадларни қону-
нийлаштиришга олиб келиши айтилган эди. Бироқ бу амалга ошмади. Шундан сўнг
ҳам бу масала яна бир неча марта кун тартибига чиқиб, ҳар гал ечимсиз қолаверди.
ТАКСИЧИЛИК ФАОЛИЯТИГА
ҚАЧОН ҚОНУНИЙ РУХСАТ БЕРИЛАДИ?
Ҳар гал ҳисоботларда расмий Таксичилик ўзини ўзи ҳужжатга кўра, бундай фаолият таксичилар ҳар бир мижоз учун
фаолият юритмайдиган таксичи- банд қилганлар тоифа- билан шуғулланмоқчи бўлганлар воситачилик ҳақи тўлайди. Демак,
лар сони кўплиги таъкидланади, сига киритилади...(ми?) мижоз излаш бўйича интерактив агрегаторлар ҳам кўрсатилаётган
уларнинг фаолиятини қонуний- хизматлар кўрсатувчи оператор- хизматлар сифати учун муайян
лаштириш орқали бюджетга қанча Яқинда Норматив-ҳуқуқий ҳуж- ларда (агрегаторлар) рўйхатдан даражада жавобгарликни зимма-
маблағ тушириш мумкинлиги ҳам жатлар лойиҳалари муҳокамаси ўтиши мажбурийлиги белгилан- ларига олишлари лозим.
ҳисоб-китоб қилинади. Шу билан порталига Молия вазирлиги томо- моқда. Демак, бундан кўринадики,
бирга, қонуний таксичилик фаолия- нидан мавзуга оид янги ҳужжат ло- шартнома тузилмаса, рухсат берил- Тан олиш керак, тақдим этила-
ти билан шуғулланиш жуда қийин йиҳаси жойлаштирилди. «Яширин майди. Ушбу ёндашув агрегаторлар диган хизматларнинг пухталиги,
ва бюрократик жараёнларга тўла иқтисодиётни кескин қисқартириш хизматларидан фойдаланмайдиган- аниқлиги ва сифатини таъминлаш
экани, бировга халақит бермай, ўз чора-тадбирлари тўғрисида»ги ларнинг манфаатларига қанчалик масаласи ҳал этилмаган. Агрегатор
оиласини боқаётган юртдошлари- Президент фармони лойиҳасида мос? Бу ҳолатда операторларга орқали буюртмани расмийлаштир-
мизнинг фаолиятини соддалашти- 2021 йил 1 январдан фуқароларга «қарам» бўлишни истамаган айрим ган йўловчи машинанинг қатъий
риш кераклиги ҳақида ҳам доимий ўзини ўзи банд қилган шахслар си- тоифадаги таксичилар нолегал иш- белгиланган жойга етиб келиш
равишда бонг урилади. фатида енгил автомобилда ташиш лашда давом этаверади-ку. вақти тўғрисида хабар олади. Бироқ
фаолиятини амалга оширишга рух- кўп ҳолларда ҳайдовчилар мижоз
Қачон қулай шароит сат бериш таклиф этилмоқда. Тўғри, агрегаторлардан фойдалан- жойлашган жойни излаб топишда
яратилади? ган таксичилар мижоз топишда ус- қийинчиликларга дуч келишади.
— Ҳужжатга кўра, агар ўзини туворликка эга ва табиийки, кўпроқ
Сир эмас, узоқ вақт давомида ўзи банд қилганлар буюртмаларни тушумга эга бўлишади. Лекин ҳозир- Шунингдек, ҳайдовчиларнинг
фақат юридик шахсларгина қону- қабул қилиш учун мобиль иловалар ги босқичда бу тоифа бўйнига бир меҳнат тартиби қоидаларига риоя
ний равишда такси хизматларини (таксилар агрегаторлари) ёрдамида йўла иккита солиқни (ҳам агрегатор- этиши масаласи ҳам очиқлиги-
кўрсатиш ҳуқуқига эга бўлдилар. йўловчиларни ташиса, ижтимоий ларга маълум сумма тўланади, ҳам ча қолмоқда. Улар орасида кўп
Бироқ ушбу норма бир томон- солиқ тўлашдан ташқари, жис- даромад солиғи) юклаш ҳаддан зиёд ишлагани ва чарчаганига қарамай,
лама бўлгани боис деярли амал моний шахслардан олинадиган ортиқча юклама эмасми? Мақсад — кўпроқ пул топишни истовчилар
қилмади. Айтиш керакки, кўпгина даромад солиғи 50 фоизга камай- аввал ҳеч қандай солиқ тўламасдан кўплаб топилади. Бу авария ҳо-
хорижий давлатларда нолегал тирилган ставка бўйича олинади, ташиш фаолиятини амалга ошириб латлари кўпайишига, йўллардаги
таксичиларга қарши курашнинг — дейди Молия вазирлиги масъул келаётган шахсларни қонуний фао- хавфсизлик камайишига олиб ке-
самарали усулларидан фойдала- ходими Дилдора Жўраева. — Шу- лият олиб боришга қизиқтириш экан, лади. Хўш, бу ҳолларда ким жавоб-
нилади. Масалан, Россияда ўзини нингдек, фармон лойиҳаси билан уларга 6 фоиз эмас, ҳатто 1 фоиз да- гарликни зиммасига олиши зарур?
ўзи банд қилган фуқароларнинг тиббий кўрикдан ўтишнинг қулай ромад солиғи тўлаш мажбуриятини Агрегаторми ёки таксопарк?
аксарият қисмини таксичилар тартиби, транспорт воситалари- юклаш ҳам малол келиши аниқку!?
ташкил этади. У ерда ҳам юридик, нинг техник кўрикдан ўтказилиши, Йўловчи хавфсизлигини таъ-
ҳам жисмоний шахслар учун бир- ташқи кўриниши ва жиҳозланишига Шу билан бирга, йўловчилар минлаш муаммоси кун тартибида
дек ҳуқуқий майдон яратилган. қўйиладиган талаблар ҳам содда- ҳуқуқий тартиботни бузаётган турибди. Агрегатор хизматла-
лаштирилади. Ёрлиқсиз таксилар таксичилар ҳақида хабар беришла- ридан фойдаланган истеъмолчи
Хўш, бизда қачон шундай ша- мижозларни топиш бўйича инте- ри мумкин бўлган хизмат ташкил етиб келган машинага ўтиради.
роит яратилади? Жисмоний рактив хизматларни кўрсатадиган этилиши зарур. Бунда айбдорлар- Бунда йўл четида туриб, машина
шахсларнинг таксичилик фаолия- ихтисослашган электрон дастурий нинг жавобгарлигини кучайтириш тўхтатганда танлаш имконига эга
ти билан шуғулланишига нима маҳсулотларда (агрегаторларда) лозим. Шунингдек, таксометрлар, бўлганидек имкониятга эга эмас.
тўсқинлик қилмоқда? мажбурий рўйхатдан ўтишади. касса аппаратлари, терминаллар Автомобиль салонида йўловчи
Контактсиз тўловлар асосида ўзаро ва бошқа техник воситаларга ҳам хавфсизлиги таъминланишини
— Давлатимиз раҳбари таксичи- ҳисоб-китобларни амалга ошириш эътибор қаратилиши зарур. ким ва қандай назорат қилади?
ларни ҳам ўзини ўзи банд қилувчи имконияти яратилади.
тоифага киритиш ҳақида топшириқ Агрегатор зиммасига Амалиётда юзага келаётган шу
берган эди, — дейди Молия вазири Мақсад — қонуний жавобгарлик ва бошқа кўплаб масалаларнинг
ўринбосари Дилшод Султонов. — ишлашга қизиқтиришми ҳуқуқий жиҳатдан тартибга со-
Албатта, буни амалга ошириш учун юклатиладими? линмагани агрегаторлар ва такси-
маълум вақт керак эди. Зеро, так- ёки?.. чилар жавобгарликни бир-бирига
сичилик бевосита фуқаролар билан Маълумки, агрегаторлар йў- юклашига, мижозни сарсон қили-
боғлиқ фаолият бўлгани учун бунда Юқоридаги фармон лойиҳаси ловчиларга ҳам, таксичиларга ҳам шига олиб келмоқда.
айрим талаблар қўйилиши табиий. билан танишар экансиз, бир қатор комплекс хизматлар кўрсатади.
Масалан, машина, албатта, агрегат- саволлар ўртага чиқади. Жумладан, Уларнинг хизматлари бепул эмас, ***
ларга уланган бўлиши лозим. Боиси Албатта, қарор лойиҳаси эълон
таксига чиққан йўловчи ким билан қилингани у худди шундай шакл-
кетаётганини билиши шарт. Иккин- да қабул қилинади, дегани эмас.
чидан, таксилар маълум муддатда Билдирилган таклиф ва тавсиялар,
техник кўрикдан, ҳайдовчилар эса эътирозлар асосида у ҳали ма-
ҳар куни ёки ҳафтасига тиббий ромига етказилади. Шунингдек,
кўрикдан ўтиб бориши зарур. Чун- унинг доирасида ҳали ҳукуматнинг
ки давлат рухсат бергандан кейин тегишли қарорлари қабул қилинади.
кафолатланган бўлиши керак. Бу Ўйлаймизки, бу жараёнда лойиҳа
жараёнда ҳар томонлама ўйлаб муаллифлари юқоридаги жиҳатлар-
иш тутиш лозим. Сабаби, бир то- га ҳам эътибор қаратишади. Зеро,
монда ўзини ўзи банд қилган ки- мақсад қулайлик яратиш экан, бу
ракашлар манфаати турган бўлса, ўринда йўловчилар хавфсизлигини
иккинчи томонда, жамоатчилик таъминлаш, таксичиларга муносиб
манфаати турибди. шароитлар яратиш ҳам эътибордан
четда қолмаслиги керак.
Санжар ИСМАТОВ
«Mahalla»
Бошланғич синф ўқувчилари учун изоҳли
луғат чоп этилди.
2020 йил ЖАРАЁН 11
№35 (1965)
¯ИШЛО¯ БОЛАЛАРИ БЕГОНА ЭМАС...
Чекка ҳудудлардаги кадрлар етишмовчилигини
ҚАНДАЙ ҲАЛ ЭТИШ МУМКИН?
Сир эмас, ҳозирги кунда
вилоят ва туманларда, олис
қишлоқ ва овулларда минг-
лаб мутахассисларга эҳ-
тиёж бор. Айниқса, жойларда олий
маълумотли шифокор, ўқитувчи
ва мураббийлар танқис. Хўш, нега
олий ўқув юртини битираётган
йигит-қизлар ўша жойларга бориб
ишлашни исташмайди? Бунга ни-
малар тўсиқ бўлмоқда? Тўғри, нота-
ниш жой, нотаниш одамлар, масо-
фа узоқ, маош кам. Бироқ қишлоқ
болалари ҳам бегона эмас-ку?..
Ёшлар нега шаҳарда Албатта, йиллар давомида қа ҳудудлардан келиб фаолият унга нисбатан белгиланган барча
қолиб кетяпти? имтиёзлар сақлаб қолинади ва
йиғилиб қолган муаммоларни бир юритаётган олий маълумотли муддати давом эттирилади. Агар
Тан олиш керак, чекка қишлоқ- улар ташкилотдаги фаолиятини
ларда ижтимоий соҳа объектла- ёки икки йилда бартараф этили- мутахассисларга бир марталик уч йилгача бўлган муддат ичида
рининг бугунги фаолияти талаб тўхтатган тақдирда ҳар ойлик пул
даражасида эмаслиги, мактабларда шини сўраш ҳам ноўрин. Бироқ бошланғич ёрдам пули ва уй-жой- компенсацияси тўланиши тўхта-
ўқув-тарбия сифати тушиб кетгани тилади ҳамда бошланғич ёрдам
туфайли айрим ҳудуд ёшлари олий тегишли мутасаддилар қабул ларни ижарага олганлик (ижарада пули тўлиқ ҳажмда бюджетга
таълим муассасаларига кириш қайтарилади.
имтиҳонларидаги кучли рақобат- квоталарини бунчага оширдик, бу турганлик) учун ҳар ойлик пул
га дош бера олмаяпти. Қолаверса, — Айтиш керакки, Вазирлар
олийгоҳга кирганлари ҳам ўқишни йил шунча битирувчига диплом компенсацияси берилади, уларни Маҳкамасининг «Уй-жой шароит-
тугатиб, яшаш учун, ишлаш учун ларини яхшилашга муҳтож бўл-
шароитлар нисбатан яхши бўлган берилди, каби рақамларга маҳ- уй-жой билан таъминлаш тизими ган фуқароларни ҳисобга олиш,
шаҳарларда қолиб кетмоқда, қиш- давлат уй-жой фондидаги турар-
лоғига қайтмаяпти. Бунинг натижа- лиё бўлавермасдан, чекка-чекка жорий қилинади, — дейди Банд- жойларни тақсимлаш ва тақдим
сида эса чекка ҳудудлардаги ижти- этиш тартиби тўғрисида»ги ҳамда
моий соҳа объектларида малакали ҳудудларни ҳам олий маълумотли лик ва меҳнат муносабатлари «Уй-жой сотиб олиш учун фуқа-
мутахассислар етишмовчилиги роларга субсидия тўлаш тартиби
ўткир муаммога айланди. мутахассислар билан таъминлаш вазирлиги бошқарма бошлиғи тўғрисида»ги Низомлари билан
белгиланган қоидаларга «Олис
— Тўғри, сўнгги йилларда ОТМ- чораларини кўриши лозим. Шуҳратжон Пўлатов. — Бунда бир ҳудудларда жойлашган бюджет
ларга қабул квоталари сони 2,5 ташкилотларида бошқа ҳудудлар-
бараварга оширилди, — дейди Битирувчиларга ҳар марталик бошланғич ёрдам пули дан келиб фаолият юритаётган
Олий Мажлис Қонунчилик пала- ойлик компенсация БҲМнинг 50 бараварига, ҳар ойлик олий маълумотли мутахассислар»
таси депутати Махфират Хушвақ- пул компенсация БҲМнинг 2 бара- мезони киритилади, — дейди Мар-
това. — Бироқ квоталарни ошириш казий банк департаменти раҳба-
орқали чекка ҳудудлардаги мутахас- тўланади варига тенглаштирилади. Мазкур ри Акмал Назаров. — Бунда уларга
сисларга бўлган талабни қанчалик якка тартибдаги уй-жой қуриш ёки
қондира оламиз? Бизнингча, бунинг фрнрмиэҳёугвтжйббббаауикрйеоиоиашииуоаздардғшД-шртшчояртргибжнуагитааилзааил,рдаа,мтлаохривбайуттнблуиаанлйуў,снлолплоадрсздаэвирағапрааҳиусритчтииширянршужлгимаи.иинрнчадтиглХдсурмлшиииаабиуаўлчиюаарнвитнод-бшауқр-гбаииибзглсранаўк,қлооаанрнчн-емрррлеадилёглииОокҳаилмшаакбслқйҳзшТтараиаадиаегМииитрранмёҳахлам-ф?гилгдунн,агаъкдаОаинабиБрймморрруро,оаткииод-уиогиуафшшутналглхйҳн-лмаисаа,ииоқиаллайрр9тлнан,яБрата-г0аиил4сатшинқабрлал5алимкрииагрда,1азогзниаярмоаиашимлнгнмрўлнал7наиаг1қиуази1едадн0кирнкйтҳкнжимаг3жуиуитлшаг.ўлқриарзинфоомгқбаиубгнгайб-аамиқруаамлифгюдринвнннака2инигаҳдсқдигирбюа0рижнаиалринкн2тэд-рллс-еиҳгтоиа1гаиоааттуаиглаф,мйннд-бнирт.л1йаиуи-оадун8Аеюидрлшшмваи8жлйллиқчл1аик-тао-ихамгбияираирклраманколдсшсшнсўакнидкиовабиасизкраидаааа,гтдаикнизрнжладкишрлфйеаасинтаглаосадррнОлоуиқвчтинтр(айа,иитинйруиТдрниикклаккд,итидМаакугаммъе)киажанантаинштйлентуллтгуоо,адичиииқтдиамигррлму-аамашннёеноаиизвтн-озкиг-ггқуасйъ-,маишдчи,-а. уй-жой харид қилиш, жумладан, ик-
иложи йўқ. Шу боис мактабларда киламчи бозордан харид учун бозор
ва шифохоналарда кўп йиллардан бериши учун рағбат борми? Истеъмол ва ипотека тамойилларига асосланган ипотека
буён ишлаб келаётган ўрта махсус Вазирлар Маҳкамасининг «Олис кредити ажратилади кредитлари, шунингдек, истеъмол
маълумотли кадрлар ёки мактаб- кредитлари белгиланган тартибда
ларнинг битирувчиларига тегишли ҳудудларда жойлашган бюджет Ҳар ойлик пул компенсацияси тақдим этилади.
вазирликлар томонидан кўпроқ
мақсадли квота ажратилса, мақсад- ташкилотларига ишга борадиган олий маълумотли мутахассис ишга ***
га мувофиқ бўларди. Шунда хоҳлов- Ўзбекистоннинг ҳар бир фуқаро-
чилар кундузги, хоҳловчилар ишдан олий таълим муассасалари бити- қабул қилинган ойдан бошлаб 36 ой си қаерда яшашидан қатъи назар,
ажралмаган ҳолда кечки, сиртқи сифатли таълим ва тиббий хизмат
шаклда ўқиб, ўз қишлоғи учун мала- рувчиларининг меҳнатини янада олиш ҳуқуқига эга. Буни эса билим-
кали кадрга айланар эди. рағбатлантириш тўғрисида»ги қа- мобайнида тўланади. Бунда хизмат ли ва малакали кадрлар орқалиги-
рори лойиҳаси Норматив-ҳуқуқий уйи берилган тақдирда ёки уй-жой на амалга ошириш мумкин. Зеро,
Тўғри, ҳозир ҳам мақсадли ҳужжатлар лойиҳалари муҳокамаси сотиб олганда, унинг ваколатлари ёшлар чекка ҳудудларда ҳам рағбат,
қабул учун квоталар ажратилмоқ- тўхтатилганда ва тугаганда, пул эътиборга муҳтож. Демак, юқори-
да. Аммо буни етарли ёки мавжуд порталига жойлаштирилди. Унда даги қарор лойиҳасидан кўзланган
эҳтиёжни тўлиқ қондиради, деб компенсацияси тўлаш тўхтатилади. мақсад ҳам тайин: бу йўлда жон-
айта олмаймиз. Мақсадли қабул чекка ҳудудларга ишга борадиган бозлик кўрсатаётганлар рағбатга
квоталарини кўпайтириш орқа- Олий маълумотли мутахассис муносиб, уларга муносиб шароит
ли биз шунчаки битирувчиларни битирувчиларни рағбатлантириш яратиб берилиши зарур.
эмас, малакали кадрлар хизматига олис ҳудуд таркибидаги бир бюд-
муҳтож бўлиб турган миллионлаб чоралари белгилаб берилди. Санжар ИСМАТОВ
аҳоли эҳтиёжларини қондирамиз. — Олис ҳудудларда жойлашган жет ташкилотидан бошқа бюд- «Mahalla»
жет ташкилотига ўтказилганида
бюджет ташкилотларида бош-
Ўзбекистондаги биринчи «ŠKODA» автомобили
«ŠKODA KODIAQ» бўлади.
12 ЯНГИ ТИЗИМ 2020 йил
№35 (1965)
Бугун бутун дунёда жамоат транспортларида электрон тўловлар тизими
кенг қўлланиляпти. Ҳатто мобиль смартфонларга ўрнатиладиган дастурлар
орқали ҳам тўловларни амалга ошириш имконияти мавжуд. Бироқ шундай
бўлса-да, Тошкент метрополитенида ҳали-ҳануз жетонлардан фойдалани-
лаётгани, бу масалага етарлича эътибор қаратилмаётгани, автобусларда ҳам ҳамон
эскича қарашлардан воз кечилмаётгани ҳақли эътирозларга сабаб бўлиб келади.
ЯГОНА ТРАНСПОРТ КАРТАСИ
ҚАНДАЙ ҚУЛАЙЛИК ЯРАТАДИ? қатлам вакиллари учун ҳам алоҳида
карталар жорий этилади. Имтиёзга
Шунингдек, амалдаги тизим унга мос шароитни лар, барча электрон тўлов тизим- эга бўлганлар бир ойда ўртача 130
жамоат транспортида ташилган ҳозирлаш керак. Бунда лари, шунингдек, АТТО – мобил марта транспортдан фойдаланиши-
йўловчилар умумий сонини, им- юкламалар, тезкорлик, иловаси орқали тўлдириш имко- ши мумкин бўлади. Чекловдан ош-
тиёзли тарифлар ва бепул фойда- шаффофлик ҳисобга нияти мавжуд. ган ҳолатда улар ҳам одатий тариф
ланганлар, нақд ва жетон орқали олиниши зарур. Шу бўйича тўловни амалга ошириб,
тўловни амалга оширган йўловчи- маънода ҳозирги кунда Бир картадан икки киши жамоат транспортидан фойдалани-
лар бўйича тўлиқ шаффофликни Тошкент метрополи- фойдалана оладими? ши мумкин бўлади.
таъминлай олмаяпти. Бу эса, ўз тенининг барча ли-
навбатида, қайси йўналиш кам нияларидаги бекатлар Маълумки, амалдаги тизимда Тўловни бекор қилиш
рентабелли, қайси бекатда йўлов- йўл ҳақи тўловлари- кондуктор пулни олиши, қайтим мумкинми?
чилар кўплигини ўрганиш, қайси ни ягона транспорт ва билет бериши учун маълум
йўналишларга қўшимча автобус- карталари ва NFC банк вақт зарур бўлади. Қоғоз ортиқ- Янги тизим тўловни бекор
лар қўйиш кераклигини баҳолаш карталари орқали амалга ошириш ча сарфланади, айрим ҳолларда қилиш функциясига ҳам эга. У
имконини бермаяпти. Натижада имконини берувчи статционар чек ва кичик қийматдаги қай- транспорт воситаларининг бузи-
йўловчилар қайсидир бекатда валидаторлар билан жиҳозланди. тимлар берилмайди. Автобус лиши ҳолатларида қўлланилади.
ярим соатгача автобус кутиб қо- Худди шундай, «Тошшаҳартранс- эшигига ўрнатилган валида- Масалан, сиз тўлов қилиб бўлган-
либ кетаётир, айрим ҳолларда эса хизмат» АЖга қарашли 1000 дан торларнинг ишлаш тезлиги эса сиз, аммо ўша транспорт маълум
автобусларда бўш жойнинг ўзи ортиқ автобусларнинг барчаси бир неча сония бўлиб, йўловчи сабабларга кўра, бузилиб қолса
бўлмайди. мобиль ва статционар валида- учун ноқулайлик туғдирмайди. ёки ҳаракатни давом эттира олма-
торлар билан тўлиқ таъминланди. Шунчаки тўловни амалга оши- са, йўловчиларнинг пули қайтариб
Транспорт картаси риш учун картани қурилмага берилади.
муаммога ечим — Бундай тизим кўпгина ривож- яқин олиб келиш кифоя — тўлов
бўладими? сониялар ичида амалга ошади. Шунингдек, ушбу тизим орқа-
ланган давлатларда жорий этилган ли битта тўлов билан бир нечта
Вазирлар Маҳкамасининг 2019 ва яхши самара бермоқда, — дей- Шунингдек, картадан транспорт туридан фойдаланиш
йил 25 ноябрдаги «Умумий фойда- ди «Автоматлаштирилган транс- кетма-кет ёки бошқа биров
ланиладиган транспортда йўловчи порт тўлов тизими оператори» фойдаланмаслиги ҳам ҳисобга Янги тизим метрода
ташишда йўлкира ҳақини тўлаш- директори Тимур Озодов. — Бу олинган. Яъни хавфсизлик нуқтаи ҳам худди шу тартибда
нинг автоматлаштирилган тизи- орқали соҳани тизимли мони- назаридан битта карта орқали ишлайди. Йўлкира учун
мини жорий этиш тўғрисида»ги кетма-кет икки марта тўлов қилиб тўловни қабул қилиш
қарори билан ягона транспорт торинг қилиб бориш ҳам кўзда бўлмайди. Тизим бир марта тўлов- турникетларга ўрна-
картаси жорий этилиб, 2020 йил ни амалга оширганидан сўнг 3-6 тилган валидатор орқа-
3 январдан муомалага чиқарилди. тутилган. Карталарнинг ишлаш дақиқа давомида махсус қулфга ли амалга оширилади.
1 ноябрдан эса Тошкент метропо- тушади ва фақат шундан кейинги-
литенида жетонлардан фойдала- муддати уч йилни ташкил этади. на сиз тариф бўйича қайта тўлов- (автобус+автобус+метро) имкони-
ниш тўхтатилади. ни амалга оширишингиз мумкин. ни берадиган, вақт ҳамда масо-
Улар NFC чипи туфайли контакт- фадан келиб чиққан ҳолда белги-
Айтиш керакки, бирор янги Янги тизим метрода ҳам худди ланадиган қулай тариф режалари
тизимни жорий этишдан аввал сиз ишлайди. Карталарнинг нар- шу тартибда ишлайди. Йўлкира жорий этилади. Хусусан, соатбай
учун тўловни қабул қилиш турни- тариф режасида йўловчи юрган
хи — 11 000 сўм. Ҳар бир картага кетларга ўрнатилган валидатор йўли учун эмас, балки транспорт-
орқали амалга оширилади. да юрган вақти учун тўлаш имко-
олдиндан бир марталик тўлов ниятига эга бўлади. Мисол учун,
Талабалар учун «Сергели — Юнусобод» йўнали-
миқдори юкланган. Карта орқали имтиёз борми? шида автобусга чиққан йўловчи
саноқли бекат юрса — 1000 сўм,
бир марталик йўл ҳақи — 1 400 — Кўпчиликда имтиёз эвазига ой- охирига қадар борса — 1400 сўм
лик йўл чипталаридан фойдаланиб тўлайди. Ҳар бир мижоз ўзига
сўм. Карталар ҳисобини метро келганларнинг келажакда қандай қулай тарифни танлаши ва фойда-
йўл тутиши қизиқтириши табиий, — ланиши мумкин.
кассалари, ойлик йўл чипталарини дейди «Тошкент метрополитени»
УК ҳаракатлар хизмати бошлиғи Лойиҳага кўра, келгусида ягона
сотиш шохобчалари, инфокиоск- Султон Қодиров. — Айтиш керакки, транспорт картасининг бошқа
улар учун алоҳида карталар очила- функцияларни ҳам бажариши
МЕНДА САВОЛ БОР... ди. Шунингдек, жамоат транспор- режалаштирилмоқда. Масалан, бу
тидан бепул фойдаланадиган бошқа карта орқали пуллик автотурар-
«Қўлимдаги жетонларни нима гоҳлар учун тўловларни ёки зару-
қилай?» рий эҳтиёж учун кичик товарларга
(масалан, нон) тўловларни ҳам
— 1 ноябрдан жетонлардан фойдаланиш бекор амалга ошириш мумкин бўлади.
қилинса, қўлимизда қолиб кетган жетонларни
нима қилайлик? Шунингдек, энди метрода бир Санжар ИСМАТОВ тайёрлади.
марта юриш учун ҳам карта сотиб олиш керакми?
Мафтуна ШУКУРОВА.
Тошкент шаҳри.
Султон ҚОДИРОВ,
«Тошкент метрополитени» УК ҳаракатлар хизмати
бошлиғи:
— Айтиш керакки, 1 ноябрдан бошлаб жетонларни сотиш бе
кор қил инмоқда, бироқ уларни қабул қилиш тақиқлангани йўқ.
Йўловчилар ўзларида қолиб кетган жетонлар бўлса, улардан
фойдаланиб, йўлкира ҳақини тўлаш имкониятига эга.
Шунингдек, пойтахтимиз меҳмонлари, метрога кам ту-
шадиган йўловчилар қандайдир вазиятда метродан фойда-
ланганда, улар учун штрих кодли бир марталик QR чипталар
жорий этилди. Уларнинг амал қилиш муддати 30 минутни
ташкил этиб, йўловчи уни қайси бекатда сотиб олса, ўша
бекатнинг ўзида фойдаланиши мумкин.
Туризм университетида дарслар инглиз
тилида олиб борилади.
2020 йил 21 ОКТЯБРЬ — ЎЗБЕК ТИЛИ БАЙРАМИ КУНИ 13
№35 (1965)
Инсон учун Ватани, ота-онаси, оиласи қанчалик муқаддас
бўлса, она тили ҳам шунчалик азиздир. Ҳаттоки, гўдак
ҳам дунёни она тили орқали англайди. Шунинг учун
доим тил, миллат, Ватан тушунчалари ёнма-ён юради.
Тилсиз жамият ривожланмайди, тараққий топмайди. Она тили —
миллат руҳи, ор-номуси, миллат мавжудлиги белгисидир.
Фазлиддин РАВШАНОВ, ТИЛ – МИЛЛАТ
сиёсий фанлар доктори.
Ўзбек тили бор экан, Ўзбекис-
тон деган ҳур ўлка бор, унинг меҳ-
МАВЖУДЛИГИ БЕЛГИСИнаткашвазаҳматкашхалқибор!
Президентимиз таъкидлаганидек,
«Кимда-ким ўзбек тилининг бор
латофатини, жозибаси ва таъсир нашрларда, расмий ҳужжатларда май, ўзининг туб сўз, тушунчала- лишида олиб бориладиган тадқи-
кучини, чексиз имкониятларини намоён бўлиб турибди. Демак, рини сақлаб келади. Ўзбек тилини қотлар аҳамияти янада ойдинла-
ҳис қилмоқчи бўлса, мунис она- ҳазрат Навоий ижод қилган, шоҳ илмий-назарий жиҳатдан тадқиқ шади. Аммо уларнинг аксарияти
ларимизнинг аллаларини, минг Бобур фикрини баён этган кўҳна этиш билан шуғулланган бир қа- чанг босиб ётибди, ўрганувчилар
йиллик достонларимизни, ўлмас тилнинг жозибаси, нуфузи бар- тор тадқиқотчилар фикрига кўра, етарли эмас. Араб-форс имлосида
мақомларимизни эшитсин, бах- ҳаётдир. ўзбек тили имло луғатида тахми- битилган бу қадимий қўлёзмалар-
ши ва ҳофизларимизнинг сеҳрли нан 1 миллион 600 мингга яқин нинг ўрганилиши, тадқиқ этилиши
қўшиқларига қулоқ тутсин». Бағрикенг диёрда дўсту сўз бўлиб, бу жиҳатдан у дунё даражаси анча паст. Чунки араб
биродарлар кўп миқёсида араб, инглиз тилларидан тилини биладиган мутахассислар
Маълумотларга кўра, дунёдаги кейин учинчи ўринда турадиган етишмайди. Бу муаммони ечиш
миллату элатлар тахминан 7117 Тантанали йиғилишларда Ўзбе- миллат бойлигидир. ҳақида мутасаддилар ўйлаб кўри-
тадан ортиқ тил ва шевада гапла- кистон давлат мадҳияси жаранг- ши керак.
шади. Шундан 500 та тил бўйича лайди, ҳамманинг қўли кўксида. Тил тарихи ва деалектлари ус-
турли ҳажмдаги тадқиқотлар Ундаги ҳар бир мисра ўзбек халқи- тида тадқиқот олиб борган олим- Қандай вазифалар
ўтказилган. Ер юзи аҳолисининг нинг қалбидаги улуғвор ғояларга лар 100 мингдан ортиқ архаик кўндаланг турибди?
80 фоизи 80 га яқин тилда сўзлаш- ҳамоҳанг. Эътибор берганмисиз, сўз мавжудлигини, 150 дан ортиқ
са, 3,5 минг тилда бор-йўғи икки мадҳиямизда «Бағрикенг ўзбек- туркий элатлар тилида қадимий ва Она тилимизнинг қўлланиш ау-
фоиз инсон гаплашади. Глобал- нинг ўчмас иймони» деган мисра кам ишлатиладиган сўзлар бугун диториясини кенгайтириш, унинг
лашув ва миграция жараёни тил бор. Эътиборлиси, ўзбек тили имломизда қўлланилишини, тари- тарихий илдизларини чуқур ўрга-
йўқолишида энг муҳим сабаблар халқимиз менталитетига муно- хий воқеалар туфайли 80 мингдан ниш, илмий асосда ҳар томонлама
қаторига киради. Бу жараёнлар- сиб равишда бағрикенглик тили ортиқ сўз ўзбек тилига кириб кел- ривожлантириш, дунё миқёсида
нинг тезлашуви оқибатида XXI аср ганини таъкидлайдилар. Яна бир кенг тарқалаётган инновацион
ҳамдир. Энг қадимий
асос тиллардан бири си- жиҳат шундаки, ўзбек тилини му- технологияларни тил сиёсатига
каммал яхши билиш, унга турдош мувофиқлаштириш вазифалари
Мавзуга оид маълумот: фатида унинг таркибида бўлган уйғур, турк, татар, озар- олдимизда кўндаланг турибди.
энг қадимий ва замона- байжон, бошқирд, қирғиз, қозоқ, Замонавий технологияларни ўзбек
вий атамалар, моҳиятан
тилида дастурлаштириш, фунда-
ЮНЕСКОнинг «Йўқолиб абадий, эскирмас кўплаб туркман, қорақалпоқ каби 10 дан ментал фанлар, замонавий ахбо-
бораётган тиллар атласи»да тушунчаларга дуч келиш ортиқ тилни тез ва осон ўрганиш- рот ва коммуникация технология-
келтирилган маълумотлар- мумкин. га қулай имкон яратар экан. лари, саноат, банк-молия тизими,
га кўра, хитой, инглиз, ҳинд, юриспруденция, дипломатия,
Булар тилимизда Қадимий қўлёзмалар
ўз-ўзидан пайдо бўлиб қачон ўрганилади?
испан, араб, рус, бенгал, пор- қолган эмас, албатта. Хал- ҳарбий соҳа ва шу каби ўта му-
тугал, индонез ва француз қимизга хос бағрикенг- IX-XIX асрлар давомида яшаб ҳим тармоқларда ўзбек тилининг
тилларида энг кўп одам гап- лик, покдиллик, меҳнат- ўтган аждодларимиз томонидан ўз ўрнини ҳаққоний эгаллашига
лашади. севарлик, жамоавийлик, тахминан 2 миллиондан зиёд эришишимиз керак.
олижаноблик, хайр-са- фалсафий, маънавий-ахлоқий
руҳдаги қўлёзмалар яратилга- ***
ховат, савобталаблик ни ҳақида маълумотлар бор. Бу БМТ Бош Ассамблеясининг
даврда мамлакатимиз бошига 75-юбилей сессиясида Ўзбекистон
сингари хислатлар тил тушган турли кулфатлар натижа- Республикаси Президентининг
сида 1 миллиондан зиёд асар йўқ мамлакатимиз ва жаҳон тарихида
ҳодисасида ҳам ўз ифо- қилинган ёки ўзга юртларга ташиб илк маротаба ўзбек тилида нутқ
кетилган. Дунёнинг 100 дан ортиқ сўзлагани ҳам барча ҳамюртлари-
давомида 3,5 дан ортиқ тил йўқо- дасини топади. Бағрикенг музейларида алломаларимизнинг миз қалбини чексиз фахрга тўл-
либ кетиши мумкин. юртда 140 га яқин миллат ва элат 400 мингдан ортиқ асарлари ва дирди. Дунё Навоий тилининг гў-
вакилларининг тинч, фаровон нусхалари сақланаётгани шундан заллигини, жозибасини ҳис этди.
Дунё халқларининг фақат 50 га истиқомат қилиши, 10 та тилда далолат беради. Тил — миллат борлигининг, инсон
яқинида, шу жумладан, ўзбек хал- таълим олиш мумкинлиги, омма- тафаккурининг, дунёқарашининг
қида жонли тил ва унинг имлоси вий ахборот воситалари эмин-эр-
шаклланган. Кундалик мулоқот кин фаолият юритаётганига кенг
жараёнида республикамиз аҳоли- жамоатчилик гувоҳдир.
сининг 30 миллиондан зиёди ўз
муҳим белгиси экан, уни ўз ҳолича
она тилида сўзлашади, мулоқот Ўзбек тилида қанча Бугун юртимиз музейлари, қўл асраб-авайлаш, унга ҳурмат кўр-
қилади. Унинг имлоси амалиёт- сўз бор? ёзма фондлари, аҳолиси шахсий сатиш барчамизнинг вазифамиз-
га тўлиқ татбиқ этилаётгани эса бисотида тахминан 450 мингдан
дир. Зеро, «тил бор экан, миллат
ўзбек тилида чоп қилинаётган Тилимиз асрлар давомида кўп ортиқ асарлар сақланишини эъ-
дарслик ва қўлланмаларда, босма тиллардан таъсирланганига қара- тиборга олсак, тил-адабиёт йўна- барҳаёт».
Тошкент метрополитени Сергели йўналишини
қуриш ишлари якунланмоқда.
14 КЎЗГУ 2020 йил
№35 (1965)
«ЄЗБЕК БЄЛИБ ОНА ТИЛИДА
СЎЗЛАШГА ОР ҚИЛАСИЗМИ?»
Йиғилишлар қачонгача аралаш тилда олиб борилади?
«Давлат тили ҳақида»ги қонун қачон фаол ишлайди?
«Ўзлик» деган сўзни, аввало, ўз тилида мулоқот
қила билиш, унга ҳурмат билан қараш контекс-
тида талқин этиш мақсадга мувофиқдир. Аф-
суски, кўп асрлик йўлни босиб келаётган, мил-
латдошларимизнинг алоқа, муомала воситаси
сифатида хизмат қилаётган жонажон ўзбек ти-
лининг ҳали-ҳануз баъзан расмий давраларда,
баъзан мулоқот жараёнида ўз роли ва мавқеини
йўқотиши дилни хира қилади. Бунга айнан зиё-
ли қатлам вакиллари томонидан йўл қўйилаёт-
гани уларнинг ўз тилига, ўз миллатига нисбатан
ҳурматсизлигидан далолат бермайдими?
Мансабдор шахсга қайси Шунингдек,
тил ўнғайроқ? «Давлат тилида иш
юритиш» амалий
Кузатамизки, доимий равишда қўлланмасининг эмас, балки маънавий қашшоқлик-
янги нашри энг нинг ўзгинасидир.
пойтахтимизда, баъзан вилоят катта қадам бўлди.
Ариза, ишонч хати, — Давлатимиз раҳбарининг БМТ
марказларида халқаро ва маҳал- буйруқ, акт қандай Бош ассамблеяси 75-сессиясида ўз
ёзилади? Бизнес- маърузасини ўзбек тилида ўқига-
лий доирадаги нуфузли анжуман, режани тузишнинг нидан ҳар биримиз фахрландик,
қандай талаблари — дейди Тошкент давлат юридик
конференция, фестиваллар ўтка- бор? Қўлланмани ва- университети доценти, юридик
рақлаган киши барча фанлари номзоди Матлуба Мир-
зилади. Халқаро миқёсда бўлса, иш ҳужжатларининг заабдуллаева. — Бу ўзбек тилининг
намунавий нусхаси билан таниша- дунё миқёсида жаранглайдиган
унинг тафсилотини бошқа давлат ди. Давлат тили бўйича саводхон- жозибадор тил эканини яна бир
ликни ошириш мақсадида «Ўзбек карра исботлади. Савол туғилади:
вакилларига тушунарли етказишда тилининг ўқув имло луғати» нима учун фарзандларимиз инглиз,
тайёрланиб, нашрга топширилди. француз, немис, рус, япон, хитой
жаҳон тилларидан бири танлани- 90 мингга яқин сўзнинг тўғри ёзи- тилларини ўрганиб, бийрон-бийрон
лишини кўрсатиб берадиган ягона гапиришадию, ўз тилида сўзлашиш-
ши тўғри танловдир. Бироқ рес- «Ўзбек тилининг имло луғати»ни га ожизлик қилишади? Интеллек-
тайёрлаш жараёни ниҳоясига ти юқори, дунёқараши кенг, ўзга
публика доирасида ўтказиладиган маданияти белгиламайди. Унинг иш етмоқда. Олиб борилаётган бу тилларни «сув» қилиб ичган талаба-
айрим йиғилишлар ўзбек тилида юритиш, грамматик, морфологик, ишлар ҳали денгиздан томчи, яъни ларга сабоқ бериш асносида ай-
эмас, баъзан рус тилида ўтказил- пунктацион жиҳатларини ўрганиш- она тилимизнинг кўпдан-кўп қир- римларининг ўнта сўздан бор-йўғи
ган пайтлар ҳам бўлди. да асқатадиган манбалар етарли раларини кашф этишимиз лозим. иккитасини ўзбекча гапирганига
ёки етарли эмаслигини даврнинг ачиниб кетаман.
Аммо ўзбек бўлатуриб, ўз она ўзи кўрсатмоқда. Қачонлардир ана Талабани айблаш
тилида сўзлаш нима учун мансаб- шу мақсадда чоп қилинган луғат, ўринлими? Аралаш-қуралаш тилда фикрини
дорларимизга малоллик туғдиради? баён қилиш эса энг хунук ҳодиса.
Уларнинг ўз тилидан кўра, ўзга қўлланмаларнинг тако- Тил билиш, эмин-эркин мулоқот Аммо айбни ёшлардан эмас, ота-
қилиш ён-атрофдагиларда ҳавас оналаридан ахтариш жўяли бўлса
миллаштирилган нашрини уйғотади. Айрим ота-оналарда керак. Демак, ўша оилаларда ли-
шундай фикр шаклланганки, ўзи соний муҳит ўзбекча эмас, балки
қайта чоп этиш зарурати ўзлаштира олмаган тилни фар- ўзга тилга йўналтирилган. 4 нафар
занди мукаммал ўрганиши шарт! фарзандини боғчадан тортиб,
Мавзуга оид маълумот: йўқ эмас. Боланинг борлиқ ҳақидаги илк университетда ҳам рус гуруҳида
— Очиғини айтганда, тасаввури пайдо бўлиши билан ўқитган оилага ҳавас қилган жойи-
уни мактабгача таълим муассаса- миз ҳам бўлди. Уларнинг мулоқоти
Афғонистонда 2,9-3,2 тил сиёсатини оқилона сининг рус ёки инглиз гуруҳига соф ўзбек тилида экани бошқа ота-
юритишга хизмат қила- топшириш истагида бўлган ота- оналарга ибрат бўлиши керак.
млн., Тожикистонда 1,3-2 оналар сони оз эмас.
диган имкониятлардан ***
Илк ёш даврида тилнинг муо- Давлат сиёсатида устувор
млн., Қирғизистон диёрида маҳрум эдик, — дейди мала, мулоқот усулларини пухта вазифалар жуда кўп. Бир-бири-
1,2 млн., Қозоғистонда 800 Фанлар академияси ўрганса, бола кейинги босқичда дан муҳим ва долзарб масалалар
минг., Туркманистон ўл- Ўзбек тили, адабиёти ва грамматикани осон ўзлаштиради. орасида давлат тилининг роли,
касида 600 минг ва бошқа фольклори институти У мактаб, коллеж, лицей, боринг- мавқеи ва нуфузини оширишга
«Социолингвистика» бў- ки, университетда ҳам ота-онаси қаратилган жараён қизғин палла-
давлатларда минглаб киши- хоҳиш-иродасига кўра, рус гуру- га кирди. Бинобарин, унда фаол
лими мудири, филология ҳида ўқийди. Четдан кузатганда, иштирок этиш, ўз ўрнини аниқ
талабанинг ўз она тилида мулоқот белгилаб олиш ҳар бир фуқарога
лар кўҳна ва навқирон ўзбек фанлари доктори Ёрқин- қила олмаслиги айримлар ўйла- тегишлидир.
тилида сўзлашади. жон Одилов. — Ўзбек тили ганидек, «замонавийлик» белгиси
ўз юртимизда қадрланмас, Ҳулкар КУЗМЕТОВА
«Mahalla»
улуғланмас экан, унинг
дунё тиллари орасидаги
ўрни ҳақида бонг ура ола-
тилга кўпроқ «сиғиниши» салбий мизми? Вазирлар Маҳка-
ҳодиса, албатта. Ваҳоланки, раҳбар- масининг жорий йил 11 мартдаги
лик лавозимида ишлайдими, оддий «Ўзбек тили ва адабиёти бўйича
вазифадами, ҳар бир киши ўз тили- фундаментал ва амалий тадқиқот-
га, миллатдошларига ихлос билан лар самарадорлигини янада оши-
қараши керак. риш чора-тадбирлари тўғрисида»ги
қарори билан институтимизда «Со-
Социолингвистика қан- циолингвистика» бўлими ташкил
дай бўлим? этилди. У тил ва жамиятнинг ўзаро
муносабатга киришуви, она тили-
Ўзбек тилининг кундалик ҳаё- мизнинг жамиятда тутган ўрнини
тимиздаги роли, жамиятда тутган юксалтиришдек ижтимоий-сиёсий
ўрнини фақат сўзлашув, мулоқот вазифа билан шуғулланади.
Ойналарни қорайтиришга рухсат берилган автотранспорт
тоифалари кенгайтирилди.
2020 йил ТАЪЛИМ 15
№35 (1965)
—
Маълумотларга кўра, бугунги кунда республика бўйича жисмо-
ний ёки руҳий ривожланишида нуқсони бўлган болалар учун 86
та ихтисослаштирилган мактаб ва мактаб-интернатларда 21,1
минг нафар, 21 та санаторий туридаги мактаб-интернатларда
61 минг нафар ўқувчи таълим-тарбия олади. Узоқ муддат даволанишга
муҳтож бўлган 13,3 минг нафар ўқувчи уйда якка тартибда ўқитилади.
ИНКЛЮЗИВ ТАЪЛИМ
ТЕНГ МУНОСАБАТНИ ТАЪМИНЛАЙДИ...(МИ?)
Шунингдек, инклюзив таълим конияти чекланган бо- кундалик турмуши, жамиятга вилоятларида жойлашган битта-
лойиҳалари доирасида Тошкент, лалар рўйхатга олин- қай тарзда ва даражада интегра- дан касб-ҳунар мактабида ихти-
Самарқанд, Наманган, Хоразм ва ган, — дейди Ўзбекис- циялашаётгани, уларнинг ижти- сослаштирилган таълим муассаса-
Сурхондарё вилоятларида ташкил тон ногиронлар уюш- моийлашуви қандай кечаётгани, ларининг 9-синф битирувчилари
этилган 5 та тажриба-ресурс мар- маси раиси Ойбек билим олиш, меҳнат фаолияти, ҳамда алоҳида таълим эҳтиёжлари
кази ва 15 та тажриба мактабига Исоқов. — Афсуски, бу мажбурий ёлғизликни қандай бўлган болалар учун ихтисос-
800 нафардан ортиқ ўғил-қиз қам- болаларни таълимга енгиши, оиласи, бўш вақтларини лаштирилган гуруҳлар ташкил
раб олинган. Ҳозирда 3,2 мингдан қамраб олишда камчи- қандай ўтказиши ҳақида мақола- этилади.
ортиқ умумтаълим мактаблари- ликлар етарлича. Агар лар, кўрсатувлар, театр, кинолар
да 13 минг нафарга яқин ўқувчи мактабларда инклюзив яратилиши ва ОАВда кенг ёри- 2021/2022 ўқув йилидан ихти-
инклюзив таълим асосида билим таълим билан қамраб тилиши яхши таъсир кучига эга сослаштирилган таълим муасса-
олмоқда. олиш учун шароит бўлади. саларида мажбурий ўрта таълим
яратилса, имконияти 11 йиллик (интеллектуал ривож-
Инклюзив таълим — бу нима чекланган болалар- Мактабларда инклюзив ланишида нуқсонлари бўлган
дегани? Унинг моҳиятида нима нинг 80 минг нафари таълим жорий қилинади болалар учун (ёрдамчи) мактаблар,
ётади? Соҳа юртимизда қанчалик бемалол мактабга мактаб-интернатларда 9 йиллик)
ривожланган? Муаммолари нима- бора олади. Бундан Айтиш керакки, давлатимиз муддатда амалга оширилиб, 10-11
лардан иборат? Ечимига қаратил- ташқари, ногиронлар раҳбари томонидан жорий йил синф ўқувчилари учун касбга
ган чора-тадбирлар кўриляптими? учун таълим яшаш қу- 13 октябрда соҳа ривожига қара- ўқитиш курслари ташкил этилади
роли саналади. Уларда тилган муҳим ҳужжат — «Алоҳи- ва битирувчиларга сертификат
— Янги таҳрирдаги «Таълим жисмоний меҳнат да таълим эҳтиёжлари бўлган берилади.
тўғрисида»ги қонунга кўра, жис- билан шуғулланиш им- болаларга таълим-тарбия бериш
моний, ақлий, сенсор (сезги) ёки тизимини янада такомиллашти- Концепцияда нималар
руҳий нуқсонлари бўлган болалар Айрим ота-оналар риш чора-тадбирлари тўғриси- белгиланган?
(шахслар) учун таълим ташки- бундай тоифадаги да»ги қарор қабул қилинди.
лотларида инклюзив таълим фарзандларини умум- Ҳужжат билан 2020-2025 йил-
ташкил этилади, — дейди Олий таълим мактабларида — Қарорга мувофиқ, 2021/2022 ларда халқ таълими тизимида
Мажлис Қонунчилик палатаси ўқитиши мумкинлиги ўқув йилида тажриба-синов инклюзив таълимни ривожланти-
депутати Шуҳрат Турсунбоев. ҳақида етарли маълу- тариқасида шаҳарларда ва Тош- риш концепцияси тасдиқланди.
— Инклюзив таълим ногирон- мотга эга эмас. кент шаҳрининг туманларида Концепция икки босқичда амалга
лиги бўлган болаларга нисбатан жойлашган биттадан мактабларда оширилади.
ҳар қандай камситишни истисно кони кам бўлади, шу боис сифатли инклюзив таълим жорий қилина-
этадиган, барча учун тенг муо- таълим олиш ва олий маълумотли ди, — дейди Халқ таълими вазир- — Жумладан, 2020-2022 йил-
малани таъминлайдиган, лекин бўлиш орқали даромад топиш лиги бош мутахассиси Ихтиёр ларда норматив база такомиллаш-
махсус таълим эҳтиёжига эга имконига эга бўлишади. Бундай Маҳматқулов. — Қорақалпоғистон тирилиб, тизим учун малакали пе-
болалар учун зарур шароит яра- болалар ҳам Ўзбекистон фуқа- Республикаси, вилоятлар ва Тош- дагог кадрлар тайёрланади, қайта
тадиган мафкурага асосланади. ролари, демак, бошқалар қатори кент шаҳрида жойлашган бит- тайёрланади ва малакаси оши-
Бундай таълим тизимига ўрта, таълим олиш ҳуқуқига эга. тадан мактабда алоҳида таълим рилади, — дейди Ихтиёр Маҳ-
ўрта махсус, касб-ҳунар таълими эҳтиёжлари бўлган болалар учун матқулов. — Мактаблар махсус
муассасалари киради. Бу борада яна бир қатор му- бошланғич таянч коррекцион мосламалар (кўтариш қурилмаси,
ҳим жиҳатларга эътибор қаратиш синфлар очилади. Шунингдек, пандус, тутқич ва бошқалар), зарур
«Бундай болаларни жоиз. Жумладан, болалар боғчала- Қашқадарё, Фарғона ва Хоразм адабиётлар, ўқитиш учун ускуна
таълимга қамраб олишда ри ва мактаблар ногиронлик ара- ва жиҳозлар билан таъминланади.
камчиликлар етарлича...» вачасидаги, яхши кўра олмайдиган 2023-2025 йилларда эса инклюзив
ёки эшита олмайдиган болалар таълим тизими босқичма-бос-
Тан олиш керак, имконияти учун қулай қилиб режалаштири- қич бошқа умумий ўрта таълим
чекланган болалар таълимида лиши, пандуслар қуриш, лифт- муассасаларида жорий қилина-
ечимини кутаётган масалалар та- лар, огоҳлантирувчи белгилар ди. Ўқувчиларнинг жисмоний ва
лайгина. Хусусан, алоҳида таълим ўрнатилиши зарур. Шунингдек, ақлий эҳтиёжидан ҳамда таълим
эҳтиёжлари бўлган болалар учун тарбиячи, ўқитувчи ва тьюторлар- муассасаларининг географик
айрим таълим муассасаларида га зарур шароитлар яратиш, улар- жойлашувидан келиб чиқиб, их-
тўсиқсиз муҳит ва имкониятлар нинг устама ҳақларини ошириш тисослаштирилган давлат таълим
яратилмаган. Айрим ота-оналар масаласини кўриб чиқиш лозим. муассасалари сони оптималлаш-
бундай тоифадаги фарзандларини тирилади.
умумтаълим мактабларида ўқи- Яна бир муҳим вазифа, бу — но-
тиши мумкинлиги ҳақида етарли гиронлиги бўлган шахсларга нис- Умуман олганда, концепцияни
маълумотга эга эмас. Мактаб- батан тўғри муносабатни шакл- амалга ошириш орқали имконияти
ларга ўқишга қабул қилиш жараё- лантиришдир. Бунда уларнинг чекланган болаларнинг жамиятга
нининг мураккаблиги ва шаффоф интеграцияси учун зарур шароит-
эмаслиги коррупция ҳолатларига лар яратилади, инклюзив таълим-
сабаб бўлмоқда. Шунингдек, бу нинг қулайлиги, узлуксизлигига
масалага маҳаллий ҳокимликлар эришилади. Пировардида бундай
томонидан ҳам етарлича эътибор болаларнинг жамиятнинг тенг
қаратилмаяпти. ҳуқуқли аъзоси сифатида таълим
олиш ҳуқуқи таъминланади.
— Айни пайтда юртимизда 101
минг нафар 16 ёшгача бўлган им- Санжар ИСМАТОВ тайёрлади.
«Ўзбекнефтгаз» АЖ «SAP Ariba» глобал бизнес тармоғи
аъзоси сифатида жаҳон бозорига чиқади.
16 ТАШАББУС 2020 йил
№35 (1965)
ПОЧТА ХИЗМАТИ
ЯНАДА
ТАКОМИЛЛАШАДИ
9октябрь куни дунё почтачилари ўз касб бай-
рамларини нишонлашди. Жумладан, мамла-
катимизда ҳам мазкур шарафли касб эгалари
байрамни муносиб қарши олишди. Бироқ
байрам кайфиятини бир ноқулай вазият бузиб қўй-
гани ҳам рост. Гап шундаки, шу кунларда АҚШ фу-
қароси, ўзини Жессика деб таништирган аёл ижти-
моий тармоқларда «Ўзбекистон почтаси» орқали
АҚШга юборилган қиймати 1000 долларга тенг
чинни ва сопол буюмлари синиқ ҳолда келгани,
буюмлар ўғирланганини айтиб, видео тарқатди...
Умуман олганда, кейинги пайт- ги кунда электрон савдо ри- ишлаб чиқарган маҳсулотини хизматини йўлга қўйиш бўйича
ларда почта хизматига бусиз ҳам вожланмоқда. Интернет орқали республика бўйича савдога чиқа- режалар ишлаб чиқилмоқда. Янги
эътирозлар талайгина эди. Маса- сотиб олинган товарни эгасига ради, миллий оператор уларни почта хизматларини йўлга қўйиш
лан, даврий нашрлар ва уларнинг етказиб беришга доим талаб манзилига етказиб беради. Бунда учун ходимларни қайта тайёрлаш,
обуначилари почтани газета- бор. Қолаверса, юртимизга «Ўзбекистон почтаси» харидор ва почта биносини давлат-хусусий
журналлар ўз вақтида эгаларига кириб келган халқаро ташувчи сотувчи ўртасида кафил бўлади. шериклик асосида тадбиркорлар
етказилмаслигида айблаб келади. компанияларнинг ҳудудларда Шу мақсадда келгуси йили Тош- билан бирга ишлатиш масалала-
Давлатимиз раҳбари 5 октябрь филиаллари йўқ. Бу имконият- кент шаҳрида логистика маркази рига ҳам эътибор қаратилади.
куни бўлиб ўтган йиғилишда ҳам лардан оқилона фойдаланиб, ташкил этилади.
соҳадаги муаммоларга алоҳида почта жўнатмалари ва маҳсу- Энди Жессика
эътибор қаратди. Тизимга йиллар лотларни якуний манзилга етка- Соҳа даромадини таъмин- масаласига келсак...
давомида эътибор берилмагани зиб беришни йўлга қўйиш яхши лаш учун яна бир манба – унча
оқибатида почта хизматининг самара беради. «Ўзбекистон почтаси» мабуот
ўрни пасайиб кетгани таъкид- Бу имкониятлардан хизматининг қайт этишича, маз-
ланди. Масалан, сўнгги ўн беш Почтада давлат оқилона фойдаланиб, кур холат юзасидан атрофлича
йил ичида 1 минг 300 та почта хизматлари кўрсатилади почта жўнатмалари ва текширув ўтказилган. Зеро, бу
бўлинмаси ёпилган. Ўтган йили маҳсулотларни яку- ташкилотнинг халқаро майдон-
хориждан келган 6 минг тонна — Почта соҳасидаги энг асосий ний манзилга етказиб даги обрўси билан боғлиқ ҳоди-
жўнатмаларнинг атиги 10 фоизи, вазифа — одамларнинг оғирини беришни йўлга қўйиш садир. Хусусан, Божхона декла-
курьерлик хизматларининг 30 енгил, узоғини яқин қилишдир. яхши самара беради. рацияларини ўрганиш жараёнида
фоизи миллий почта ҳиссасига Илгари велосипед ҳайдаган поч- ҳақиқатан ҳам сентябрь ойида
тўғри келган, холос. тачиларимиз хат ва нашрлар тўла мураккаб бўлмаган давлат хиз- Ўзбекистондан АҚШдаги манзил
сумкаси билан ҳар бир кўчадан матларини почта бўлимларида бўйича 2 та жўнатмада чинни
Нима қилмоқ керак? ўтгани кўпчилигимизнинг ёдимиз- ҳам йўлга қўйишдир. Шу нуқтаи буюмлар солинган идишлар юбо-
да. Бу тажриба кўплаб жойларда назардан, «Ўзбекистон почтаси» рилгани аниқланган.
Юқоридаги ҳолатлар бўйича тўхтаб қолгани эса ҳеч ким учун АЖнинг олис ҳудудлардаги 300 та
«Ўзбекистон почтаси» АЖ иш- сир эмас. «Ўзбекистон почтаси» бўлинмасида 13 хил давлат хиз- Ушбу жўнатмалар Андижон
лаб чиқариш бўйича директори масъуллари ана шу якуний ман- мати кўрсатишни ташкил этишни вилоятида истиқомат қилувчи
Отабой РАҲМАТОВнинг фикрлари зилга етказиш тизимини туман- мўлжаллаган. Шунингдек, дастлаб Т.М. томонидан АҚШнинг Ва-
билан қизиқдик. ларда тажрибадан ўтказиб, келгу- Сергели, Янгиқўрғон ва Тошкент шингтон штатида таълим олувчи
си йил 1 мартдан вилоят марказ- туманларидаги почта бўлинма- ўғли Э.Ж.га юборилган бўлиб,
— Почта тизимини хат, жўнатма ларида, 1 июлдан мамлакат бўйича ларида нақд пул инкассацияси, жўнатмаларнинг ҳар бири 100 000
ва товарлар етказиб бериш, банк, жорий этишни режалаштиряпти. пластик карта амалиёти каби банк сўм қийматига эга. Қабул қилиш
молия ва давлат хизматлари кўр- Бунинг учун жўнатмаларни қабул хизматлари жорий этилади. жараёнида почта ходими томони-
сатишга ихтисослаштириш орқали қилиш, саралаш ва онлайн куза- дан мижозга жўнатмаларни узоқ
соҳа барқарорлигини таъминлаш тиш имконини берувчи автомат- Матбуот тарқатиш масофага жўнатаётгани, унинг жў-
муҳим масала ҳисобланади, — лашган ахборот тизимини ишга ҳажми 3 баробарга натмани шикаст етмайдиган ра-
дейди О.Раҳматов. — «Ўзбекистон тушириш кўзда тутилмоқда. вишда ўраш лозимлиги, акс ҳолда
почтаси» АЖ тизимида мамла- камайган зарар етиши мумкинлиги тушун-
катимизнинг барча ҳудудларини Шунингдек, йил якунигача тирилган, шунингдек, қўшимча ҳақ
қамраб олган 2 мингдан зиёд миллий онлайн савдо майдонча- — Сўнгги тўрт йилда «Ўзбекис- эвазига махсус тарзда ўраш хиз-
бўлинма, 7 минг нафар ходим сини жорий этиш режаси мавжуд. тон почтаси» акциядорлик жамия- мати тавсия этилган, аммо мижоз
бор. Ҳозирда жойлардаги аҳвол Бу тизим орқали тадбиркорлар ти томонидан матбуот тарқатиш ўзи томонидан ўралган ҳолда
ўрганилиб, Осиё тараққиёт банки ҳажми 3 баробарга камайиб, унинг жўнатмаларни тақдим этган.
экспертлари иштирокида почта жами матбуот тарқатишдаги
тизимини ислоҳ қилиш бўйича улуши 13 фоизни ташкил этмоқда. Бизнингча ҳам, Президентимиз
таклифлар тайёрланган. Ушбу Босма нашрларни қўллаб-қув- томонидан ўтказилган йиғилишда
чора-тадбирлар Сергели, Янгиқўр- ватлаш учун матбуот тарқатиш кўтарилган масалаларнинг ҳал
ғон ва Тошкент туманлари почта- тизимини ривожлантириш, дав- этилиши тизимни янги рақамлаш-
си мисолида тақдимот қилинди. рий нашрларга онлайн обуна гани оламга мослашишини таъ-
минлайди. Одамлар узоғини яқин,
Хусусий операторлар билан оғирини енгил қилади. Жўнатма-
ҳамкорликни йўлга қўйиш, қў- лар манзилга ўз вақтида, хавфсиз
шимча хизматларни тақдим этиш етиб боришини таъминлайди.
орқали почта бўлимлари даро-
мадини ошириш бўйича чоралар Улуғбек ИБОДИНОВ
кўрила бошланди. Масалан, ҳозир- «Mahalla»
«Эксимбанк» томонидан Қорақалпоғистондаги 260 та
мактабга қарийб 4 мингта компьютер етказиб берилди.
2020 йил ТАҲЛИЛ 17
№35 (1965)
БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти
статистик маълумотларига кўра, 2016-2018 йилларда
Ўзбекистон аҳолисининг 2,8 фоизи (0,9 млн.), 2017-2019
йилларда эса 2,6 фоизи (0,8 млн.) тўйиб овқатланмаган.
Бундай маълумотлар ҳеч биримизни қувонтирмайди, албатта.
Масалага дахлдорлик ҳисси билан қарайдиган киши бунга ўз
муносабатини билдириб, сабабларини ахтаради. Нима учун
табиий ресурслари етарли бўлган мамлакатимизда аҳолининг
муайян қисми етарли даражада овқатлана олмайди?
ТЎЙИБ ОВҚАТЛАНМАСЛИККА
НИМАЛАР САБАБ БЄЛМОЇДА?
Бартараф этиш чора-тадбирлари борми? минг 335 кишигагина тегишли
миқдорда, яъни 1655,2 миллиард
Овқатланиш даромадга бир кунда ўртача 19,3 минг сўм сўм моддий ёрдам кўрсатил-
мумини белгилашга яқин йиллар- ди. Нафақат тўйиб овқатланиш,
бориб тақалади пул ишлаб топиши лозим. Агар да киришилди. Ҳозирча истеъмол балки соғлом турмуш тарзининг
Тирик жон борки, унинг кунда- оилада 3 киши яшаса, уларнинг саватчасидан 50 хил озиқ-овқат бошқа талабларига риоя қилишда
лик рациони учун озиқ-овқатнинг
кўплаб хиллари керак. Халқимиз- бир кунлик минимал даромади маҳсулоти ўрин олмоқда. Аҳоли ҳам камдаромад оила вакилла-
нинг кўп асрлик нақли бор: «Кам-
бағалнинг бир тўйгани бойигани». 57,9 минг сўмдан кам бўлмасагина ўртасидаги табақаланиш, муқим рига осон тутиб бўлмайди. Шу
Моддий жиҳатдан қийналган
одамнинг тўкин дастурхон атро- меъёрида овқатланиш мумкин. ва реал даромадга эга бўлмаган боис иқтисодий жиҳатдан ночор
фида ўтириб, овқатланиши ҳам
бир хурсандчиликдир. Афсуски, Агар оилаларимизда 4 кишидан қатламнинг мавжудлиги, боқи- оилаларда касалланиш, ўлим
олис Африканинг Того, Мадагас-
кар, Малави, Нигерия, Зимбабве, кам бўлмаган ҳолат мавжудлигини мандалик, миграция жараёни кўрсаткичи ҳам юқори.
Эритрея, Либерия, Конго каби
давлатлари аҳолиси ана шу имко- ҳисобга олсак, тақсимланадиган ва бошқа сабаблар туфайли ҳам Кам таъминланган оилаларни
ниятдан бенасиб. Гарчанд Ўзбе-
кистон ана шундай энг қашшоқ сумма ошиб бориши зарур. овқатланиш рационини тўлақонли қўллаб-қувватлаш бўйича илгари
давлатлар рўйхатига кирмаган
бўлса-да, бу унинг бутун халқи тўқ Аҳолида овқатланиш белгилаш қийин кечади. сурилаётган энг самарали чора-
ва фаровон яшайди, юз фоиз ра- маданияти қачон тадбир, бу — «Балиқ бериш эмас,
цион бўйича овқатланади, дегани шаклланади? Ночор оилалар балки уни тутишга ўргатиш»
ҳам эмас. қўллаб-қувватланяпти... тамойили ҳисобланади. Аввало,
— Тўйиб овқатланмаслик камба- внмлнттбнт1лд3лочиҚқбмтмосбмсаРкБбрмс0ааиауўўҳтуеиаиўи5иеооилсриииееооаиоаойша0лрйшғрк0кшгтгсМ—лйклсйтндмйсн«дқздратииалиддуеииад,асадаадигдкдудумиааниеиддинъбаАнсиАанблтнаинаиисналнқўъжпиаис.н,тмкабяоҚиф?тфлсюиасч.қалчюо2ЎртбунуГо.асОдиавеоШноирШаиотлусеРиизивШедартлигнрзамнъалитгилубмлшрқижкрлкалаиаствдднву.кмглсииеижэанумрнвлоасииатаиаааа—иимаоккквтс«лбобтойгллшабоаиталмқкдриАшнзалиаааялхаҳу3,лаавжсланттааХаиМсан,ашгъиасп5Зф0айққибаитрўё1ивлсёанасўлзст.2тултаиаа50рҳоддғатдииааааятллолбқБоимачучмрра6ласйгиг,машажнввтмдгқлиўинғуоамнзаадмҳмиааФанрл,аоаааглоилхҳ,иммснлноондстон—миатмиркажиоо-раб-кёи«ил3г4-в-аиачнтиўдооирдллимукаалулд19у7с--азрэаинамн5ланидла54-осраосрмн5уциниао,мизақ,авдшивиАминнқм»иастўқалишянақиииулаелариндад-сммгай»БтамдилтемотлатшалёдаиллнигубИовиееҚзарна2ааи»гроқрълиъяннаа5рРоаАл-Ўрмдяёи-Гн0ДҚЁСНМдтинз.та-оНшў,а-КғаууолешнЧтИк—нвкдтаАмШ1—ао-бчбБқвмўжШдмдсоЖқл0—аскИааоиуўлтииуиаииаИ0ааҳ4унайвглнро—Ўр,салсс?пммС1насвчи0бзн—ииааагтуоҳон0КабдғоауДч.ллтлзТ0лааи,тдғеаМа0амалммаадУа9гафриллкнЕиятрадг-оеровқаоамиарНтаарорЪр1аи1йоғвфқолниатисҳҳай5и5мшоилл.дамжлтмлмМтом,қссМии0рржофоаиатаиааоанлякууиннаннартддоймОиоқОрдарг«зллаилидмоабииқн(дсн.ииМёриаоом;тмЛмаовеизБатақтобкооиқз5ттктиабўот.тиг—Аиа—голаммилҚЖгҳқаллаоиайммБдна?лол,ЙнхоаиойшааиоИажиа2аам5)млянодтнррқлирҳрбНндна00лиураиамиЛашри,-иивадгташнрқ0—д0лқИмуофоайя.аИл»ў5аиуаақ-ит—-Хйбвмараилн8вДнйи45ўаоШх4бнбўрқлвоб7млишха508мазоибА0ўаа3еқвка-лайтир0туби,0Иросомў-0ўд.нсалрннс-дН6лаллзи—ии--иақгагоидаиамдаа0.3Клшмр,нрИом-адия--у-5гЕй.и.-лгир-;;М.рРгиар.АА;к;.ммнкхичвнкрллДмлмжежКНёоеааиоиочинииееиаоиа?смирғзқтсдомймзИингҳвжиилиимииобаабамжоаоамамошнж,нантла;кбтиатрмрғдии.тла,интеизфаитиаграедднчмйфимлмадЭмҳвллдусоктнсдаа,унрйъаагианаиаулҳаааиниуоааллирқлоудиивёоломмрстионвтнрнгқааХи,алаилсламизраҳлиателаибдвкғаррқоиёасдаинтвамяййаигибтииткгиқадиллмеъоалгяетшбгадмбэтҳийииоўнқрдинииқсҳат.лаклв,нбитўааиувнқиашнйиаТкҳптияуи,,шааяяааилрбмшймал,сийиаҳвамлсхимкрушхгснлҳмббоалфа,ажоромҳамааииижшбиосиоагўожэаҳидй,ааялқларрллналтлдласлладткиўшиижшошсжўаивирқдиомиалбаллаоамўаитшсллргсиаваосоалтйаиакўашддрираақочим.оақэсзирнсмиаррвшамлртиижақоинМияауанмтбгантоииоммиисдиуииҳт.лиди,қттшарлтареианнашгнаасйоБниоиаудрллианз,алдбъимасҳ,илти,лурмрагиводизизадашриядуимпэ,бадаубоамиалн,нрашаийвииактабт.шлаўашибонамдракэниорумоирорҳи-шласврўадитлштдеитуумукмиишажоиқтлапаиллезёгоааянлнир-аижнлсаллдлк-таасити-нтъвтмагимчй-мсатааиаитг-ааоаиб-ии-райоа-.шбр-,,-а-р-и----.
ғалликка, қўли калталикка бориб Ҳулкар КУЗМЕТОВА
тақаладиган ҳодисадир, — дей-
ди иқтисод фанлари доктори,
профессор Мамаюнус Пардаев.
— БМТ маълумотларига кўра, ХХI
асрнинг иккинчи ўн йиллиги якун-
ланаётган бир пайтда ҳар куни 25
минг киши очликдан вафот этаёт-
гани ва уларнинг кўпчилиги бола-
лар экани аянчлидир. Жаҳон банки
маълумотларига кўра, дунёда 736
миллион киши (10 фоиз киши) ўта
қашшоқлик шароитида, 3,4 млрд.
киши эса кунига 5,5 доллардан
кам бўлган даромад билан яшай-
ди. Республикамиз аҳолисининг
эса ўрта ҳисобда 12-15 фоизи кам-
бағал яшагани боис овқатланиш
рациони талабларига кўра, қорни
тўйиб овқатлана олмайди.
Ҳисоб-китобларга кўра, камба-
ғал қатламнинг бир кунлик даро-
мади 10-13 минг сўмдан ошмаяп-
ти. Арзимаган бу пулга энг паст
нархдаги мева-сабзавот хиллари-
нигина истеъмол қилиш мумкин,
калорияси юқори бўлган гўшт,
тухум, балиқ ва бир неча хилдаги
сут маҳсулотларига бу пул урвоқ
ҳам бўлмайди. Жаҳон банкининг
бу борадаги минимал нормасидан саватчасини шакллантириш ва шу рожаат бўлган бўлса, ҳақиқатан «Mahalla»
келиб чиқадиган бўлсак, бир киши орқали яшаш даражасининг мини- ижтимоий аҳволи оғир бўлган 2
«Узлуксиз таълимда фанлар узвийлиги» муҳокамалар
портали ишга туширилди.
18 ТАҲЛИЛ 2020 йил
№35 (1965)
Шу кунларда юртимизда «BEVERLee Business» фармацевтик
компанияси фаолияти билан боғлиқ шов-шувли жараён
кўпчиликнинг диққатини тортди. Турли оммавий ахборот
воситаларида таъкидланишича, компания аслида оддий
биологик фаол қўшимчалар, яъни шунчаки витаминларни дори восита-
си, салкам барча касалликларга шифо берувчи маҳсулот сифатида тақ-
дим қилиб келган. Натижада минглаб ҳамюртларимиз аслида арзимаган
2 АҚШ доллари турадиган «мўъжизавий» маҳсулотни 385 АҚШ доллари-
дан сотиб олиб фирибгарлик қурбонига айланган.
ШИФО БЕРУВЧИ МА²СУЛОТ АСЛИДА 2 ДОЛЛАР,
АММО У 385 ДОЛЛАРДАН ХАРИД ЇИЛИНГАН
Афсуски, бу биргина мисол эмас. Фойда Токсик текширувдан
Бугун миллий телеканалларимиз қилмаганда пули ўтган, аммо...
ҳамда ижтимоий тармоқлар ор- қайтариладими?
қали тарғиб қилинаётган кўплаб – «Helix original» ҳамда
касалликларга ёрдам берувчи турли Ҳолат бўйича ижтимоий
номдаги маҳсулотлар шунчаки био- тармоқларда ана шундай «Gano» фаолияти қонуний,
логик фаол қўшимчалар ҳисоблана- биологик фаол моддалар-
ди. Хўш, биологик фаол қўшимчалар ни истеъмол қилган фу- уларни юртимизга олиб
нима, улар инсон организмига қароларнинг изоҳларини
қандай таъсир кўрсатади? Ҳозир- кузатдик. Кўпчилик истеъ- келиш ва ишлаб чиқаришга
да бундай маҳсулот учун маълум молчилар маҳсулотнинг ҳеч
бир шахслар, интернет дўконлари қандай фойдасини сезмага- рухсат берилган, – дейди
томонидан таклиф қилинаётган нини айтган. Рекламасида
нархлар ҳақиқатга мос келадими? «фойда бермаса пулингизни Санитария-эпидемиология
Мазкур саволлар юзасидан мута- қайтарамиз» дея ишончга кир-
хассисларга мурожаат қилдик. ган «бизнесмен»ларга ўз норо- осойишталик ва жамоат
зилигини айтганида кейинроқ
Бу дори эмас, демак, қўнғироқ қилишларини сўраб, саломатлиги хизмати Лабо-
даволамайди мулоқотдан қочишгани, ва ҳатто-
ки, пулни қайтариш шартларини ратория комплекси, бак-
Фармацевтика тармоқларини бажармаганини ёзишган. Бунга
ривожлантириш агентлиги ах- ким айбдор? Ёлғон рекламаларга териология-лаборатория
борот хизмати ходими Лочинбек ишониб қолаётган халқми ёки
Эркинов берган маълумотга кўра, ишончсиз маҳсулотлар реклама- ДАРВОҚЕ... бўлими етакчи мутахассиси
бундай маҳсулотлар дори воси- сига рухсат бераётган, савдосига Абдувосит Абдураҳмонов.
таси эмас, улар инсонни бирор йўл қўяётган масъулларми?
касалликдан даволамайди. АҚШнинг FDA (Food and – Бундай биологик фаол
Аслида Вазирлар Маҳкама- Drug Administration), Евро- қўшимчали маҳсулотлар
– Уларнинг фаолиятига рух- сининг 2003 йил 13 февралдаги фаолиятига рухсат беришдан
сат бериш, таркибини ўрганиш, «Ўзбекистон Республикасида
зарарсизлигини текшириш Соғ- чакана савдо қоидаларини ҳамда панинг (European Medicines олдин, биологик фаол мод-
лиқни сақлаш вазирлиги вакола- Ўзбекистон Республикасида уму-
тига киради, – дейди Лочинбек мий овқатланиш маҳсулотлари- Agency) соғлиқни сақлаш данинг таркиби токсиколо-
Эркинов. – Агентлик фақат дори ни (хизматларини) ишлаб чиқариш ташкилотлари биологик фаол гик жиҳатдан текширилади.
воситалари сотувига махсус ва сотиш қоидаларини тасдиқлаш қўшимчаларни қайсидир ка- Олинган токсик хулосага
рухсатнома беради, холос. Бунинг тўғрисида»ги қарори билан тас- салликни даволайди ёки қай- асосланиб, фаолиятини
учун янги дори воситаси 35 кун- диқланган Ўзбекистон Республи- эркин амалга оширилишига
дан 105 кунга қадар лаборатория касида чакана савдо қоидаларига
текширувидан ўтказилади. Нати- биноан, хорижий тижорат ташки- сидир касалликдан қутулиш- рухсат берилади. Чиндан ҳам,
жалар қониқарли бўлсагина 5 йил лотларининг ваколатхоналари ор-
муддатга рухсатнома (сертификат) қали биофаол қўшимчалар, дори га ёрдам беради деб, реклама бундай қўшимчалар инсон-
тақдим этилади. Ўз навбатида, воситалари ва тиббиёт буюмла- қилишни тавсия этмайди. ни даволаш хусусиятига эга
маҳаллий дорихоналарда янги рини тармоқли маркетинг йўли эмас. Реклама қилиш жараё-
турдаги дорининг очиқ савдосини билан сотувчи агентлар орқали
амалга ошириш имконини беради. сотиш тақиқланади. нида «даволайди» дейил-
Аммо «Helix original», «Gano» каби
биологик фаол қўшимчалар биз- Шунга қарамай, бугун «пирами- са, нотўғри бўлади. Бироқ
нинг агентлик рўйхатидан ўтка- да» шаклида ўзига одамларни эр-
зилмаган. гаштираётган олғирлар ҳамон халқ бизнинг ташкилот уларнинг
нонини емоқда. Эътибор берсангиз,
Демакки, ўз-ўзидан улар дори улар ўз рекламасида ёки маҳсулот- ишонтириб, ўз маҳсулотини сотиб маркетингига жавоб бермай-
воситаси саналмайди. Зеро юрти- ни таништираётганда «даволайди» алдаш ёки ишончини суиистеъмол ди. Айрим ҳолларда, «Нега фақат
мизга кириб келаётган ҳар қандай дея олмайди. Сабаби, биологик қилиш қонунга зид. Ҳар қандай буюртма асосида олиш мумкин,
дори бизнинг назоратимиздан фаол қўшимчалар даволаш, тузатиш фирибгарлик, алдов ва ишончни очиқ савдода эмас?» деган саволлар
ўтиши шарт. Акс ҳолда савдога чи- хусусиятига эга эмас. Улар фақат суиистеъмол қилган шахсларга бўлиши мумкин. Айтиб ўтиш керак-
қарилмайди. Аммо кўпчилик буни инсонни тетиклаштириши, ишта- жазо аниқ. ки, савдони қай тартибда амалга
тушунмайди. Маълумот беришни ҳасини очиши мумкин. Шу сабабли оширишни ўша компаниянинг ўзи
сўраб, асосан, бизга мурожаат қи- улар маҳсулотни «даволайди» эмас, – Бу иқтисодиёт соҳасидаги ҳал қилади. Уларнинг савдо тизими-
лишади. Бизда бу мавзуда кўплаб «ёрдам беради» дея сўз ўйини ор- жиноятлар жумласига кириб, Жи- га аралашмаймиз.
мурожаатлар бор. Боиси рекла- қали инсонлар ишончига киради. ноят кодексининг 168-моддасида
маси зўр маҳсулотларнинг нархи
осмонда. Қонун нима дейди? алдаш ёки ишончни суиистеъмол Хулоса ўзингиздан
қилиш йўли билан ўзганинг мул-
Дардга шифо бўлса хўп-хўп, ус- Касалликдан даво топишга кини ёки ўзганинг мулкига бўлган Модомики, Соғлиқни сақлаш
тига чипқон чиқарса-чи? Додини ёрдам беради деб инсонларни ҳуқуқини қўлга киритиш дейилган, вазирлиги биологик фаол қў-
кимга айтиш керак? – дейди Ички ишлар вазирлиги шимчаларни реклама жараёнида
ҳузуридаги Тергов департамен- айтилганидек «даволаш», «ёрдам
ти бошқарма бошлиғи ўринбо- бериш» хусусиятлари ҳақиқат ёки
сари Ойбек Қулбеков. – Ўзганинг ёлғон эканини текширмаса, у ҳолда
мулкини ёки мулкка бўлган ҳуқу- истеъмолчилар алданиб қолавера-
қини юқорида кўрсатилган икки ди. Токсикологик тест қилиниши
усулни қўллаб, текин қўлга кирит- яхши, албатта, бироқ бу модданинг
ган, 16 ёшга тўлган ақли расо ҳар инсонлар саломатлигини тиклаш-
қандай шахс фирибгарлик жиноя- га ёрдам бермаслигига ким жавоб
тини содир этган шахс сифатида беради? Қиммат нархда сотиб олиб,
ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора- ҳеч қандай фойдасини сезмаган
лар томонидан жиноий тақибга инсонлар пулига куйиб қолаверади-
учраши мумкин. Бугун юртимизга ми? Уларнинг фойдали ё фойдасиз
қонуний ва ноқонуний йўллар эканини назоратга оладиган қайси
билан кириб келаётган биологик ташкилот аслида? Афсуски, бу са-
фаол қўшимчалар савдосини, ав- воллар ҳамон жавобсиз қолмоқда.
вало, Соғлиқни сақлаш вазирлиги Ноилахон АҲАТОВА,
назоратга олиши керак. журналист.
Fitch Ratings: Ўзбекистон 2020 йилдаги иқтисодий
таназзуллардан ҳоли бўлади.
2020 йил МУАММО 19
№35 (1965)
ҚИШ қишлоқдагиларга
Кейинги йилларда на- қийинчилик
фақат Навоий вилоя- туғдирмайдими?
ти, балки юртимиз-
нинг кўплаб ҳудудла- жойлашган. Тартибга кўра, иси- Қишда кўмир етарли тон» маҳалласи Баркамол авлод
рида, айниқса, қиш- тиш тизимларини ишга тушириш бўлади...(ми?) кўчасидаги 7-уй 1960 йилда
лоқ жойларида та- бўйича вилоят ҳокимининг қа- қурилган. Мазкур уйнинг баланд
биий газ танқислиги рори чиқиши керак. Қарор эълон Бугун айрим қишлоқлар аҳоли- қаватида яшовчи фуқаролар
сезилгани рост. Қатор қилингандан кейингина қишки сини ана шу савол қийнаётгани узоқ йиллар давомида қишда
мавсумга ўтилади ва «Кўҳна қўр- бор гап. Жумладан, Навбаҳор чакка ўтишидан азият чекиб
“йиллар газ тармоғига ғон» маҳалласида газ таъминоти туманидаги «Учтут» қишлоғига келмоқда.
уланган хонадонлар яхшиланди. Тан олиш керак, ўтган табиий газ етиб бормаган. Ҳу-
тармоқдан узилиб, куз-қиш мавсумида вилоятдаги дуддаги хонадонлар, мавжуд 4 та Кузатишларимиз давомида шу
суюлтирилган газ баъзи ҳудудларда газ босими- мактаб ва 3 та боғча кўмир билан нарса аён бўлдики, шаҳардаги
билан таъминлаш нинг пастлигидан истеъмолчилар иситилади. аксарият кўп қаватли уйлар-
тизимига ўтказил- норози бўлишганди. Жорий йилда нинг баланд қаватида яшовчи
ди. График асосида амалга оширилаётган таъмирлаш — Ўтган йили 2-3 та уйни иси- фуқаролар томдан чакка ўтиши,
етказиб берилаётган ишлари натижасида вилоятда- тиши керак бўлган бир хўжалик пастда яшовчилар эса зах ва
суюлтирилган газдан ги «зангори олов» етиб бориши кўмир учун 10 миллион сўмгача ертўладан анқийдиган нохуш
эса фақат ошхонада қийин бўлган 1493 та уйда табиий харажат қилди, — дейди маҳалла ҳиддан азият чекмоқда. «Ўзбе-
фойдаланиш мумкин, газ таъминоти, албатта, яхшила- раиси Холмурод Отамуродов. — кистон» маҳалласининг Алоқа
холос. Иситишда эса нади. Айрим кам таъминланган оилалар кўчасидаги айрим уйларнинг
кўмир ва ўтиндан қишда айнан ёнилғи масаласида том ва фасад қисми таъмирга
фойдаланишга тўғри «Ҳозир танқис қийналиб қолишди. Натижада муҳтож, сув ва газ қувурлари
келмоқда. суюлтирилган газ қишда ҳудуддаги тут дарахтлари, ҳатто ҳам эскириб, яроқсиз аҳволга
ҳовлилардаги мевали дарахтлар келган.
Кўпчилик истеъмолчилар топиладими?» ҳам ўтинга айланиб, ёқиб юбо-
бундан норози бўлишди, кимлар- рилди. Жорий йилда хонадонлар- — Маҳалламиздаги кўп қаватли
дир эса «қувур бўлгани билан газ Хатирчи туманининг «Бахши- га ҳам, мактаб-боғчаларга ҳам уйларга «Нурафшон сифат ёғду-
бўлмаяпти, яхшиси, тармоқдан жар» маҳалласидан Отамурод Пў- етарлича кўмир етказиб берил- си» хусусий уй-жой мулкдорлари
узилиб, суюлтирилган газдан латов бугун ўзи ва маҳалладошла- ди. Чунки бу масала Бош вазир ширкати хизмат кўрсатади, —
фойдаланиш керак», деган ху- рини ана шу савол қийнаётганини топшириғига асосан, Республика дейди йиғин раиси Нормурод
лосага ҳам келди. Бир сўз билан айтади. «Бизга суюлтирилган газ ишчи гуруҳи назоратида турибди. Исанов. — Фуқароларнинг ҳақли
айтганда, истеъмолчилар учун ўз вақтида етказиб берилмаяпти, «Темир дафтар»га киритилган 9 эътирозлари бўйича ширкат раи-
табиий газнинг қадри ошди. — дейди у. — Икки ойдирки, газ та оилага ҳомийлик маблағлари сига учрашиб, гаплашдим. Айни
Аммо қиш мавсумида газлашган баллонларимизни тўлдиролмаяп- ҳисобидан 5 тоннадан кўмир пайтда уйларнинг том қисми
қишлоқ ва маҳаллаларда бўлсан- миз». олиб бердик. Ўйлайманки, камда- таъмирланяпти. Аслида бу иш
гиз, тақсимлаш қурилмаларининг ромад оилалар қишда қийналиш- бир-икки ой аввал бажарилиши
носозлиги туфайли атроф-му- Мазкур ҳолатга изоҳ сўраб, майди. лозим эди. Аммо ҳечдан кўра,
ҳитга газ ҳиди тарқалаётганига «Хатирчитумангаз» газ таъминоти кеч бўлса-да, муаммо ечиляп-
дуч келиш мумкин. Афсуски, бўлими бошлиғи Яшин Жониев Маҳалла раисининг айтишича, ти. Ертўладаги зах ва нохуш ҳид
кўпинча бу ҳолатга ҳеч ким эъти- билан боғландик. ўтган йили қиш мавсумида аҳо- йўқотилади.
бор қилмайди. ли электр таъминотидаги узи-
— Туманда 542 нафар истеъ- лишлардан ҳам кўп азият чеккан ***
— Ҳар йили куз келиши би- молчига суюлтирилган газ етказиб эди. 2020-2021 йилги куз-қиш Кўкда пайдо бўлаётган оқпар
лан маҳалламизда газ бўлмайди, берилади, — дейди Я.Жониев. мавсумига тайёргарлик жараё- булутлар кузнинг қуёшли кунлари
— дейди Кармана туманидаги — Белгиланган меъёрга асосан, нида ҳудуддаги 98 та қўлбола ғанимат эканини эсга солаёт-
«Кўҳна қўрғон» маҳалласидан суюлтирилган газ ҳар бир ис- симёғоч янгисига алмаштирил- гандек. Зеро, бу она табиатнинг
Дилсора Султонова. — Кундузи теъмолчига 40-45 кун оралиғида ди ва 1 та янги трансформатор остонада қаҳратон қиш пайт пой-
ҳаво ҳарорати кўтарилган пайтда етказилиши керак. Туман ҳоким- ўрнатилди. Демак, учтутликлар лаб турганига бир ишорасидир.
газ беришса-да, босими жуда паст лиги томонидан тасдиқланган қишда ҳар доимгидек қийналиш- Кексалар таъбири билан айтганда,
бўлади. Газ идорасига минг марта- режа-графикка кўра, «Бахшижар» майди. энди совий-совий қиш келади.
лаб мурожаат қилганмиз, ҳеч бир аҳолисига охирги марта 28 август «Тараддудли панд емас», деган
натижа йўқ. Қиш-қировли кун- куни суюлтирилган газ еткази- Шаҳарда шароит нақл бежиз айтилмаган. Мавсумга
ларда газ меъёрида бўлса бўлди. либ, бу тегишли ҳужжатлар билан қандай? тайёргарликни пайсалга солиб,
Ўтган йили совуқ кунларда ҳам расмийлаштирилган. Навбатдаги аҳоли мурожаатини кутиб тур-
босим пасайиб кетган ҳолатлар суюлтирилган газ баллонлари жо- Кейинги йилларда қиш мав- ган айрим масъуллар панд емаса
бўлган. рий йилнинг 12 октябрь, душанба сумини нафақат қишлоқ, балки бўлгани...
куни етказиб берилди. Фуқаро- айрим шаҳарлар аҳолиси ҳам
Дарҳақиқат, мазкур маҳалла нинг «Икки ойдирки, газ бал- хавотир билан қаршилайди. Холбиби САФАРОВА
хонадонлари табиий газ тармоғи- лонларини тўлдира олмаяпмиз», Навоий шаҳридаги «Ўзбекис- «Mahalla»
га уланган бўлиб, суҳбатдошимиз деган эътирози асоссиз.
айтган муаммо йиллар давомида
ҳудуд аҳолисини қийнаб келмоқда.
— Ҳали вилоятда газ таъминоти
бўйича қишки мавсумга ўтилгани
йўқ, — дейди «Ҳудудгаз Навоий»
газ таъминоти филиали бўлим
бошлиғи Асқар Набиев. — Куз
эса анча салқин келди. Натижада
аҳоли уйларида иситиш тармоқ-
лари ишга тушди. Турган гапки,
бундай вазиятда газ тақсимлаш
пунктларига яқин хонадонларда
вазият яхши бўлса-да, бундай
қурилмалардан узоқдаги ҳовли-
ларга газ меъёрида етиб бормай-
ди. «Кўҳна қўрғон» маҳалласи
газ тақсимлаш пунктидан узоқда
Жиззахда 2 минг тоннага яқин
Ковул гулкуртаги экспорт қилинди.
20 Фуқаро мурожаати, МУАММО 2020 йил
№35 (1965)
бу — шунчаки расмий
ваъдага вафо, қани жавоб хатида
ҚОҒОЗДАҳужжат эмас, балки кўрсатилган ишларнинг ижроси?
Субутсизлик, масъулиятсизлик шу
қайсидир манзилда даражада бўлар экан-да?
қайсидир фуқарони
қийнаётган муаммо- Масъуллар нима дейди?
дир. Ўз муаммосига
ечим излаб, тегишли — «Хўжайли туман электр
тармоқлари» корхонаси раҳбари
ҚОЛАЁТГАНташкилотларга муро- ҳам, мен ҳам бош муҳандисликка
яқинда тайинланганмиз, — дейди
жаат қилар экан, фу- корхона мутасаддиларидан бири
қаро унинг ижобий Бахтиёр Ниетов. — Лекин Афғон
аҳоли пунктидан келиб тушган
“ҳал бўлишига умид мурожаат ҳақида эшитганмиз.
ваъдалар қачонқилади. Бу манзилдаги муаммоларнинг
Лекин худди шу жараёнга ҳамма бажарилади? ўрганилгани, 2020-2021 йилги
жойда ҳам бирдек эътибор қара- маҳаллий бюджет режасига кири-
тилмаётгани, мурожаатлар кунлар, тилгани уларга маълум қилинган.
ҳафталар, ҳатто ойлар давомида Ноябрь ойигача битта трансфор-
кўриб чиқилмаётгани ҳар қандай
кишининг таъбини хира қилади. матор ва узлуксиз электр таъми-
Таҳририятимизга Қорақалпоғис- нотига хизмат қилувчи линия
тон Республикасининг Хўжайли тортилади. Қолган муаммо-
туманидаги Саманкўл овул фуқа- лар ечимига эса 2021 йилдан
ролар йиғини Афғон овули аҳли киришамиз.
мактуб йўллаб, ҳудуддаги муаммо- 2018 йил ноябрь ойида
лар билан боғлиқ мурожаатлари ўрнатилиши керак бўлган
анча вақтдан буён эътиборсиз электр линияси, мана, орадан
қолдирилаётганини билдиришди. икки йил ўтиб ҳамки, тортилма-
Аҳвол нима учун ган. Зора, муҳандис айтиб ўтгани-
ўнгланмайди? дек, яқин кунлар ичида аҳолининг
истаклари рўёбга чиқиб, кўкра-
Қайд этилишича, аҳоли анча қолди, аммо маҳаллий бюджетдан дан ташқари гига шамол тегса. Бу галгиси ҳам
вақтдан буён ичимлик суви, электр биз кўтарган муаммоларга маблағ ноябрь ойи ваъдалигича қолса, масъулларга
энергияси, йўл ва бошқа яшаш ажратиладими-йўқми, буниси бизга ичида таъ- фуқаро мурожаатини эътиборсиз
тарзи билан боғлиқ муаммолар- қоронғи ҳали. мирлаш ишла- қолдиргани учун маъмурий жазо
дан қийналиб келмоқда. Бу борада рини олиб бориш қўлланиши зарур.
уларнинг кирмаган эшиги қолма- Расмий жавоб учун ойлик режага
ган. Лекин натижа йўқ. Эски тос, хати бор, ижро-чи? киритилганини маълум қиламиз» Хўжайли тумани ҳокимининг
эски ҳаммом. Ахир, тоза ичимлик — дейилади. қурилиш ишлари бўйича ўрин-
сувини истеъмол қилишга, электр Ушбу аҳоли пунктида 10 дан босари Жеткербай Ешимбетовга
энергиясидан фойдаланишга, зиёд кўча мавжуд. Аслида икки Худди шундай, таъмирталаб боғланганимизда, касалхонада
текис ва равон йўллардан юриш- йил олдин муаммоларни ҳал йўл масаласида йўлланган му- даволанаётганини айтиб, узр
га афғонликларнинг ҳам ҳаққи этишга киришилган эди. Аммо рожаатга Хўжайли тумани ҳо- сўради ва бу масалада жавоб
бордир? иш охиригача етмай қолган. кимлиги томонидан 2018 йил 16 беришдан бош тортди. Бемор
Қизиқ, муаммони ҳал қилишмас ноябрда қуйидагича жавоб хати одамни безовта қилишга истиҳо-
— Ҳудудда муаммолар қала- экан, нега уларни ўрганишди? юборилган: «Хўжайли тумани ла қилдик. Бироқ айни масалада
шиб ётибди, — дейди мурожаат Қоғозбозлик учунми? Бир, икки, хокимлиги Саманкўл ОФЙ Аф- туман ҳокимлигидан ҳам бирорта
муаллифларидан бири Сайёра уч, борингки, ўн мартагача му- ғон овулида истиқомат қилувчи муносабат ололмадик.
Алимова. — Табиий газ қувурини рожаат қилишдан безори чиққан Гулмира Қаллибекованинг яшаб
барча хонадонлар ўзаро пул йиғиб одамнинг ўрнига мутасаддилар турган ҳудудида йўлни таъ- Хулоса
торттирган эдик. Бироқ бу пулни ўзини қўйиб кўра оладими? Турли мирлаб бериш бўйича қилган
беришга ҳамманинг ҳам қурби ташкилотларга қилинган муро- 366826/18-сонли мурожаатини Йил охирлаб бормоқда. Маҳал-
етавермайди. Неча йилдирки, жаатлар, улардан келган расмий ўрганиб чиқиб, қуйидагиларни лий ҳокимлик, халқ депутатлари
водапровод, электр энергияси жавоблар бир жилдлик папка маълум қиламиз: Гулмира Қалли- туман Кенгашининг ҳисобот
таъминоти катта муаммо. Йўлла- бўлган. Келинг, уларнинг айримла- бекова билан учрашиб, Хўжайли йиғилишларида аҳолининг қайси
римиз ҳам дабдала. Ёғингарчилик- рига кўз югуртирамиз. тумани Саманкўл ОФЙ Афғон масалалар бўйича кўпроқ муро-
да 500 метр узоқликдаги асфальт овули 5-кўча йўлини 2019-2020 жаат қилганига эътибор қаратил-
йўлгача фарзандларимизни, «Тез Хусусан, «Қорақалпоқ ҳудудий йилларнинг Инвестиция дасту- са, бу борадаги масалалар бош
ёрдам» машинаси юролмагани электр тармоқлари корхонаси» рига киритиб, босқичма-босқич режага киритилса, ўша манзил
сабабли беморларимизни кўта- АЖ томонидан Афғон овулида амалга оширилишини маълум обод, эли ҳам шод бўларди. Умид
риб олиб борган пайтларимиз яшовчи Гулмира Қаллибековага қиламиз». қиламизки, Хўжайли туманида ҳам
кўп бўлган. Шўр сув бўлса-да, ер 2018 йил 9 ноябрда ташкилот 2021 йилги режа тузилиб, Афғон
крандан ичамиз, иложимиз йўқ. техник директори Ш.Холимбе- Эътибор берган бўлсангиз, ҳар овулидан келиб тушган мурожаат-
Мурожаатлар эътиборсиз қол- тов имзоси билан келган жавоб иккала шикоятни Гулмира Қалли- лар инобатга олинади. Шу пайтга-
дирилавергач, ноилож кўпчилик хатида: «Сизнинг Ўзбекистон бекова йўллаган. Унинг номидан ча қоғозда қолиб кетган ваъдалар
қўлбола симёғочдан устун қилиб, Республикаси Президентининг берилган ҳар иккала мурожаатга ижро этилса, туман мутасаддила-
бир фазада уланиб олган. Шу боис Ишонч телефони орқали ҳудудин- 10 нафарга яқин ҳудуд аҳолиси рининг ҳам халқ олдида юзи ёруғ
электр қуввати паст. гизга электр тармоғи масаласи имзо чеккан. Мурожаат эгала- бўлади.
бўйича 2018 йил 1 ноябрь кунги рининг арз-доди кўриб чиқилга-
— 5-6 киши туман ҳокимлигига 366826/18-сонли тартиб рақами нининг ифодаси — жавоб хати Омирбай ЕСБЕРГЕНОВ
ҳам борганмиз, — дея суҳбатга қў- билан рўйхатдан ўтган муро- келганида уларнинг боши ос- «Mahalla»
шилади мурожаат муаллифлари- жаатингиз «Қорақалпоқ ҲТЭК» АЖ монга етган эди. Аммо натижаси
дан яна бири Нағима Жоламанова. Хўжайли ТЭТК томонидан ўз ва- нима бўлди, денг? Орадан икки
— Ҳоким ўринбосари карантин са- колат доирасида ўрганиб чиқил- йил ўтди ҳамки, бирорта симёғоч
бабли икки фуқарони қабул қилди, ди. Сиз истиқомат қилиб турган ҳам, трансформатор ҳам ўрнатил-
холос. «Мурожаатларни қолдириб кўчани электр энергияси билан гани йўқ. Йўл ҳамон ўша кўри-
кетаверинглар. Бу муаммолар 2021- таъминлаб турган ҳаво линияси ва нишда, ҳеч зот келиб, бир қадам
2022 йил режасига киритилади», трансформатор пунктини навбат- жойни ҳам текислаган эмас. Қани
дея ваъда бериб, жўнатиб юбо-
ришди. Умидли дунё, ваъдаларига
ишондик. 2021 йил ҳам яқинлашиб
Хоразм ва Наманган вилоятларига
янги прокурор тайинланди.
2020 йил ВАЗИЯТ 21
№35 (1965)
ҲИСОБЛАГИЧЛАР йилга ўсиб бориши мавжуд электр
ҳисоблагичларни автоматлашган
МАШМАШАСИ:Сўнгги кунларда турдагиларига алмаштириш зару-
ратини юзага келтирди, — дейди
муаммонингэлектр энергияси, «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ
бошқаруви раисининг биринчи
табиий газ, ичимлик ўринбосари Жаҳонгир Обиджо-
ва иссиқ сув ҳисоб- нов. — Амалдаги электр ҳисобла-
гичлар электрон бўлса-да, аввалги
ечими борми?лагичларини қиёс- айланадиган дискли (индукцион)
ҳисоблагичлардан фақат кўриниши
лаш масаласи кенг билангина фарқ қилади. Уларнинг
муҳокамаларга сабаб ҳар иккаласи орқали, афсуски,
бўлмоқда. Келиб ту- маълумотларни масофадан олиш
шаётган эътирозлар- ва бошқаришнинг имкони йўқ. Бу-
нинг асосий қисми гунги кунда 7 миллион 400 минг-
дан ортиқ истеъмолчида шундай
“мазкур хизматни ҳисоблагич борлигини ҳисобга ол-
кўрсатишда белги- сак, ҳар ой уларнинг маълумотини
тўплаш осон кечмаслиги маълум
ланган муддатлар бўлади. Шунингдек, қарздорликни
ундиришда ҳам муайян вақт ҳамда
бузилаётгани билан ортиқча маблағ сарфланар эди.
боғлиқ. Хўш, аслида Автоматлаштирилган тизимга
уланган электр ҳисоблагичлардан
вазият қандай? Агар фойдаланиш, аввало, фуқароларга
қулайлик туғдиради. Аввалги ҳисоб-
ҳисоблагич қиёслаш лагичларда саноқли маълумотлар
жамланган бўлса, тизимга уланган-
муддатидан ўтиб ларида 40 тага яқин маълумотни
кўриш имконияти мавжуд бўлиб,
кетса, жарима соли- хонадон соҳибига тахминан 25 йил-
гача хизмат қилиши кўзда тутилган.
надими? Соҳадаги
— Яна бир қулай жиҳати, бу
муаммолар нималар- таъминотчи корхоналар ходимлари маркази» филиали директори жараёнда инсон омили буткул
дан иборат? аризаларни ўз вақтида кўриб чиқи- ўринбосари Диёрбек Нишонов. чекланади, — дейди Жаҳонгир
Обиджонов. — Яъни ҳисобла-
Муаммонинг асл ши имкони бўлмаяпти. — Шу маънода айтиш мумкинки, гич кўрсаткичларини қайд этиш,
сабаблари нимада? фуқаролар эски ҳисоблагичларни қарздорлик мавжуд бўлганда
Қиёслаш муддати қиёсловдан ўтказиши шарт эмас. тармоқдан ажратиш, қарздорлик
Маълумки, 2019 йилнинг 1 нояб- ўтиб кетса, жарима Йил якунига қадар улар янгисига бартараф этилганда, тармоққа
ридан бошлаб, коммунал хизматлар алмаштирилади. Уларнинг қиёслов қайта улашнинг бари автоматлаш-
ҳисоблагичларини қиёслаш учун солинадими? муддати эса 10 йил этиб белгилан- тирилган тизим асосида амалга
аризалар Давлат хизматлари мар- ган. Шу ўринда яна бир жиҳат: янги оширилади. Натижада ҳисоблагич
казлари ёки электрон тарзда «my. Мутасаддиларнинг қайд этишича, ҳисоблагичларни ўрнатиш, эски- кўрсаткичларини қайд этиш учун
gov.uz» портали орқали қабул қи- бугунги кунда юқоридаги хизмат- сини ечиш, пломба қўйиш тўлиқ хонадонларни доимий кўрикдан
линмоқда. Бироқ, тан олиш керакки, ларни ўз вақтида кўрсатиш учун «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ ўтказиш керак бўлмайди.
турли сабабларга кўра, ушбу давлат барча зарур чоралар кўрилмоқда, томонидан амалга оширилади.
хизматларини кўрсатишда таъми- назорат кучайтирилган. Шу ўринда ***
нотчи ташкилотлар ҳамда метроло- ҳақли савол туғилади: агар Давлат Айтиш керакки, янги ҳисобла- Янги тизимни йўлга қўйиш
гия органлари фаолиятида тизимли хизматлари маркази орқали ариза гичлар биллинг тизимига уланган. натижасида электр таъминотида
камчиликлар юзага келмоқда. Хўш, берилган бўлсаю, бироқ таъминотчи Бу тизим истеъмолчилар билан сезиларли ўзгаришлар бўлади.
муаммоларнинг сабаби нимада? вақтида келмаса ва қиёслаш мудда- ўзаро ҳисоб-китобларнинг ҳолати Аввало, тизимдаги тиғиз соатлар-
ти ўтиб кетса, жарима солинадими? ҳақидаги ҳаққоний маълумотларни да юкламани бошқариш имко-
— Энг аввало, ваколатли орган- тақдим этади. У қарздорлик мав- нияти яратилиб, олдиндан тўлов
ларда кадрлар етишмагани ва иш ДАРВОҚЕ... жудлиги тўғрисидаги маълумот- асосида етказиб бериш орқали
ҳажмининг кўплиги келиб тушган ларни электрон шаклда олиш ҳамда қарздорлик ҳосил бўлишининг
аризаларни ўз вақтида кўриб чиқиш Бугунги кунда жойлар- тўловларни амалга ошириш бўйича олди олинади. Энг муҳими, дастур
имконини бермаяпти, — дейди да қарийб 4 миллион қулай имконият яратади. Шу маъ- орқали қайси тармоқ ёки ҳудуд-
Давлат хизматлари агентлиги бош- дона электр энергияси нода янги қурилмаларнинг қиёслов ларда меъёрдан ортиқ йўқотиш-
қарма бошлиғи Улуғбек Маҳмудов. ҳисоблагичи ўрнатилиб, муддати тугашидан бир ой олдин лар бўлаётганини аниқлаш орқали
— Шунингдек, метрология станция- шундан 2 миллионтаси истеъмолчига «SMS-хабарнома» тижорий йўқотишларга имкон
ларининг камлиги ҳам бунга сабаб ягона электрон базага жўнатилади. қадар тўсиқ қўйилади.
бўлмоқда. «Ўзстандарт» агентлиги- уланган. Йил якунигача
нинг республика бўйича атиги 17 та яна 3,5 миллион дона Инсон омили буткул Санжар ИСМАТОВ
давлат метрология хизмати орган- электр ҳисоблагич ўр- чекланади «Mahalla»
лари мавжуд ва улар ҳам фақатги- натилиб, 2021 йил 1
на вилоятлар марказида фаолият мартга қадар автомат- Дарҳақиқат, электр энергияси
кўрсатмоқда. Натижада айрим ҳол- лашган тизим тўлиқ тармоқлари инфратузилмаси узоқ
ларда таъминотчи 60-70 километр ишга туширилади. йиллар давомида модернизация
масофага ҳисоблагичларни етка- қилинмагани сабабли уларни етка-
зиб бериши ва қайта олиб кетиши — Маълумки, ҳозирда хона- зиб беришда йўқотишлар кўп эди.
керак бўлади. Бу ҳолат метрология донларга «ақлли» ҳисоблагичлар Шу боис ҳисоб-китобни жой-жойи-
органларида иш ҳажмининг ортиб ўрнатилмоқда, уни алмаштириш га қўйиш учун автоматлаштирилган
кетишига олиб келиб, ҳисоблагич- вақтида эски қурилманинг қиёслов тизимлар зарурлигини ҳаётнинг
ларни ўз муддатида қиёслашдан муддати ўтган бўлса-да, жарима ўзи тақозо этмоқда. Маълумотларга
ўтказиш имконини бермаяпти. қўлланилмайди, — дейди «Ҳудудий кўра, биргина электр энергиясини
электр тармоқлари» АЖ «Электр ҳисобга олиш ва назорат қилиш-
Шунингдек, коронавирус билан энергиясини автоматлаштириш нинг автоматлаштирилган тизи-
боғлиқ карантин сабаб, Махсус ми жорий этилган 7 та туман ва
комиссия қарорига кўра, қиёслаш шаҳарда тўловлар ундирилиши 40
бўйича келиб тушган аризаларни фоизга ошган, дебитор қарздорлик
кўриб чиқиш муддатлари 2020 йил эса 20 фоизга қисқарган.
1 сентябрга қадар узайтирилган.
Натижада кўриб чиқилиши лозим — Электр энергетикаси соҳа-
бўлган аризалар сони кескин ошиб, сида ҳисоб-китобнинг йўқлиги,
дебитор қарздорликнинг йилдан-
«UzAuto Motors» заводига
BIQ IV сифат сертификати берилди.
22 ҲОЛАТ 2020 йил
№35 (1965)
«ТЕМИР
“Президентимизнинг ДАФТАР»ГА
Олий Мажлисга йўл-
лаган Мурожаатнома- киритилган
сида Ўзбекистоннинг 59 та оила
яқин тарихида илк бор камбағалликдан
мамлакатда камбағал чиқарилди
қатлам борлиги ҳақида
сўз очиб, унга қандай Бунга қандай эришилди?
барҳам бериш мум-
кинлиги бўйича зарур зиёд хонадонда иссиқхона бор кирган. Бунинг ҳисобидан учта Ўзим уй бекасиман. Қўлимиздан
таклифларни ўртага эди. Яна 503 та оилага имтиёзли оила аъзоси ишли бўлди. келганча томорқада меҳнат қилиб,
ташлаган эди. кредит асосида иссиқхона қуриб рўзғоримизни ҳаминқадар бут-
берилди. Яқин кунларда маҳаллада лаётгандик. Маҳалладан келиб бир
Айни пайтда мамлакатимиз- иссиқхоналар сони 1000 тага сотихли иссиқхона қуриб, экиш
нинг ҳар бир ҳудудида камбағал- Оворагарчилик етказилади. Бундан кўзланган учун бодринг уруғини ҳам бериб
ликка барҳам бериш мақсадида барҳам топди асосий мақсад, у ердан олинади- кетишди. Суғориш учун сув бор.
тадбирлар ўтказиляпти, эҳтиёж- ган ҳосилни нафақат ички бозор- Биздан фақат меҳнат қилиш талаб
манд оилалар қўллаб-қувватлан Маҳалла раиси билан кредит га, балки хорижий давлатларга қилинди, холос. Айни пайтда
япти. Хўш, бу борада Қашқадарё олган оилаларнинг ишни қандай ҳам экспорт қилиш салоҳиятини ҳосилни сотувга чиқардик. Рўзғо-
вилоятида қандай ишлар амалга ташкил этгани билан қизиқиб, оширишдир. римизга ҳам барака инди. Насиб
ошириляпти? Натижа қандай айрим хонадонларда бўлдик. бўлса, иссиқхонани кенгайтириш
бўляпти? — 10 нафар фарзандим бор, — ниятидамиз.
— Имтиёзли кредит олиш учун дейди 83 ёшли Жонимқул бобо
Даромад манбаига эга 4-5 йилдан буён «Халқ банки» Шоймардонов. — Маҳалламизда Дарвоқе, Бандлик ва меҳнат
оилада камбағаллик туман бўлимига бўзчининг моки- иссиқхоналар қурилиши бошлан- муносабатлари вазирлиги томо-
барҳам топади сидек қатнар эдим, — дейди фуқа- дию фарзандларимнинг ҳаммаси нидан пандемия туфайли вақтин-
ро Абдуманнон Худойбердиев. ишли бўлди. Ўзим 2006 йилдан ча ишсиз қолган, ташқи чегара-
— Туманимизда «темир даф- — Лекин ишим битмаётганди. Ви- буён 5,5 сотихли иссиқхонамда лар ёпилиши муносабати билан
тар»га киритилган оилалар 4873 лоят ҳокими маҳалламизга келгач, лимон етиштираман. 2019 йили 2 хорижга ишлаш учун кета олмаган
тани ташкил қилади, — дейди Қа- уларга вазиятни тушунтирдим. Шу тоннадан кўп ҳосил олиб, уларни фуқароларнинг бандлигига кўмак-
маши тумани маҳалла ва оилани куннинг ўзидаёқ имтиёзли кредит Россияга экспорт қилдик. Худога лашиш, шунингдек, камбағаллик-
қўллаб-қувватлаш бўлими бош- олиш истагида бўлган оилалар шукр, иссиқхонадан келадиган ни камайтириш ва олдини олиш,
лиғи Шавкат Бекмирзаев. — Улар- рўйхати шакллантирилиб, кредит даромад рўзғоримизни бутлаяпти. доимий даромад манбаига эга
дан 4419 таси меҳнатга лаёқатли ажратилди. Биз ҳам уч ака-ука бўлишларига ёрдам бериш мақса-
ишсиз фуқаролардир. Уларнинг келишиб, 12 сотих ерга иссиқ- Тадбиркорлик кайфияти дида биргина Қамаши туманидаги
турмуш тарзи, яшаш шароити хона қурдик. Бир ойдан ошди, бор жойда камбағаллик 472 та оилага жами 1045,9 мил-
ва оилавий бюджетини яхшилаш 100 дона лимон кўчати ўтқаздик. лион сўм субсидия ажратилди.
мақсадида вилоят ва туман ҳо- бўлмайди
кимлиги томонидан жорий йил МАВЗУГА ОИД – Юқорида таъкидланганидек,
якунига қадар 1360 та иссиқхона МАЪЛУМОТ: «Темир дафтар»га хонадонда маҳалламиздан «темир дафтар»га
қуриб берилади. меҳнатга лаёқатсиз, ногиронлиги киритилган аҳолининг 100 фоизи
Ўзбекистон Республика- бўлган фуқаролар, сурункали ка- бугун камбағалликдан чиқарилган,
Ҳозирга қадар бандлиги таъ- си Президентининг 2020 салликка чалинган оила аъзолари – дейди Баҳриддин Очилов. – 15
минланган, даромад манбаи яра- йил 18 майдаги «Томорқа бор хонадонлар ҳам киритилади. та оиланинг шахсий томорқала-
тилгани сабабли халқ депутатлари ер эгаларини қўллаб-қув- Пандемия шароитида мана шун- рида субсидия асосида иссиқхо-
Кенгашлари қарори ва фуқаролар- ватлаш ва аҳоли бандли- дай шароити оғирлашган оилалар- на қуриб берилди. 20 та оилага
нинг шахсий мурожаатига асосан, гини таъминлаш бўйича га мутасаддилар алоҳида эътибор имтиёзли кредит эвазига, 10 та
туман бўйича 2 мингдан зиёд оила қўшимча чора-тадбирлар қаратиши, уларга хайрия ёрдамла- оилага 1 миллион сўмдан мод-
«темир дафтар»дан чиқарилди. тўғрисида»ги қарорига ри бериш билан бирга, даромад дий ёрдам берилиб, кооператив
асосан, Қашқадарё ви- манбаи яратишлари ҳам зарур. асосида фермер хўжаликларига
— Маҳалламизда 59 та оила лоятида фуқароларнинг бириктирилди. Қолган оила вакил-
«темир дафтар»га киритилган- шахсий томорқасида банд – Оилада 3 киши яшаймиз, – лари эса ҳақ тўланадиган жамоат
ди, — дейди Қамаши туманидаги бўлишини таъминлаш дейди Дилдора Тўраева. – Фар- ишларига жалб этилиб, барчаси
«Соҳибкор» маҳалла фуқаролар мақсадида 1348 та кредит зандимиз 12 ёшда. Турмуш ўр- «темир дафтар»дан чиқарилди.
йиғини раиси Баҳриддин Очилов. ва 2691 та субсидия ажра- тоғим иккинчи гуруҳ ногирони.
– «Қўлдан берганга қуш тўй- тилган. Бир сўз билан айтганда, «Со-
майди», деб бежиз айтишмайди. ҳибкор» маҳалласида камбағал-
Камбағалликка ялқовлик қўшилса Лимон ҳосилга киргунга қадар ер ликни қисқартириш бўйича олиб
борми, бунинг давоси йўқ. Шу бўш қолмаслиги учун ораларига борилган ишлар самара беришни
боис камбағал, кам таъминланган бодринг, помидор экканмиз. Айни бошлади. Эплагани нафақат кам-
оилага пул эмас, балки пул топиш пайтда бодрингларимиз ҳосилга бағалликдан чиқяпти, балки оила-
имкониятини яратиб бериш- си учун барқарор сармоя келти-
га ҳаракат қиляпмиз. Вилоятда радиган имкониятга эга бўляпти.
«Бир маҳалла – бир маҳсулот» Шу орқали доим рўзғорига барака
тамойили асосида маҳаллалар киритяпти. Муҳими ҳам ана шу.
ихтисослаштириляпти. Шу кунга
қадар йиғинимиздаги 240 дан Шоҳиста БОЗОРОВА
«Mahalla»
Ўзбекистон 698 миллион долларлик
мева-сабзавот экспорт қилди.
2020 йил ВАЗИЯТ 23
№35 (1965)
ОИЛАВИЙ
ПхизСмаИтиХқаОчоЛн йОўлГгаЛқўАйиРлади?«Оиладаги гапни кўчага чиқар- ишлайдиган ходимларни ўқитиш-
ни бошлаяпмиз.
ма», «Сув келса симириб, тош
келса кемириб яшашинг керак», Психология назариясини
«Эринг сўкса, қайнонанг урса амалиётга тўлиқ татбиқ
ҳам зинҳор уйга қайтма, сенинг
елкангда оила шаъни турибди», эта оламизми?
«Нима қиласан энди, барига
кўниб яшайверсан-да», «Қиз – Бугун хусусий фирмалар
бола ўқиб дунё олиб берармиди, кўрсатаётган психологик хизмат-
лар ғарбона. Улар фаолиятини
“жойи чиққанда бериб юбориш ғарб давтларидан нусха олиб
керак» — бу қарашлар онгимизга ташкил қилган. Албатта, ама-
сингиб кетган. лиётчи назарияга асосланади.
Уларга қарши чиқиш, ўз ҳуқуқ- Хизматлар аҳолига нега Назария эса — ғарб адабиёти.
ларини талаб қилиш, бирон фикр етиб бормаяпти? нидан етказилади. Боиси киши Афсуски, улар доим ҳам бизнинг
айтиш андишасизлик, деб баҳола- бегона одамлар билан мулоқот- эҳтиёжларимизга тўғри келмайди.
нади бизда. — Оилавий психологлар хиз- да чегарадан чиқмайди. Нима Боиси баъзи жараёнлар ўзбекона
мати оилада келиб чиқадиган ҳар «мумкин» ёки «мумкин эмас»- қарашларга зид келадиган ечим-
Тўғри, ғарбда яшамаяпмиз. қандай низо ва зиддиятларнинг лигини фарқлай олади, тартибли ларга ҳам олиб келади. Шу нуқтаи
Ўзбек менталитети, шарқона одоб олдини олувчи, бартараф этувчи, мулоқот қилади. Яқин инсонлари назардан, шарқона оила психоло-
билан тарбияланамиз биз. Бироқ аҳолимизга стресс вазиятларидан орасида ўзини хотиржам ҳис гияси назарияси ва амалиётини
ҳамма нарсанинг ҳам меъёри бў- ўзига зиён етказмасдан чиқиб қилади. Ҳеч қандай чекловлар- яратишимиз керак. Миллий андо-
лиши керак-ку. Вазият оғир бўлса кетиш йўлларини ўргатувчи сиз мулоқотда бўлади. Натижада задаги оилавий психолог, унинг
уни яхшилаш учун нега ҳаракат хизматдир. Тиббиёт ходимлари манфаатлар тўқнашуви — зид- вазифалари, вазиятларга тақдим
қилинмайди? Ҳатто ҳеч ким бу инсон жисмини даволаса, пси- диятлар юзага келади. Аслида этадиган ечимлари, ҳолатни ба-
ҳақда бош қотирмайди. Низолар- хологлар унинг руҳий-психоло- биз одамларни мана шундай ҳолаш йўлларини кўрсатиб бери-
нинг одатий икки ечимига тая- гик жиҳатдан соғломлаштиради. зиддиятларни ечишга ўргатиши- шимиз лозим. Оила психологияси
нилади: ажрашади ёки ўз-ўзини Афсуски, биз доим ҳам иккинчи миз керак. АҚШ, Европа мамла- илмини ўрганиш катта вақт талаб
жазолайди. Таассуфки, гоҳида жиҳатга эътибор қаратмаймиз. катлари, Янги Зеландия, Австра- қилади. Қанча вақт, куч ва маблағ
уқувсизлик, ўз-ўзини бошқара Бугун Ўзбекистонда ҳам оилавий лияда 1-синфдан бошлаб низо кетса ҳам биз бу ишни қилишимиз
олмаслик, ҳаёт ҳақидаги тасав- психологлар хизмати мавжуд. ва зиддиятларнинг олдини олиш зарур. Шундагина оилавий пси-
вурларнинг нўноқлиги — кимлар- Хусусий фирмалар томонидан назарияси ўргатилади. Болаларга хологик хизматлар фаолиятида
нингдир ҳаётига нуқта қўймоқда. ташкил этилган хизматлар фақат 8 йўналиш бўйича ўзини жамият- самарадорликка эришамиз.
оилаларга эмас, аҳолига ҳам кўр- да намоён этиш тартиб-қоидала-
Хўш, қачонгача бу давом этади? сатиляпти. ри ўқитилади: «Бировни кўрсанг, Оилавий психологлар
Яна нечта аёл ёниши, нечтаси кулиб қара», «Ўзгаларни бекор- хизмати қачон ҳар бир
ўзини сувга ташлаши, молхона Жамиятмизда бундай хиз- дан-бекорга айблама», «Ўзингни
шифтига ўзини осиши керак? Қа- матларга талаб юқори. Ҳар бир хотиржам тут». Тўғри, бу оддий оилага етиб боради?
чон бу каби эшитганда қалб лар- вилоятда хусусий психологик нарсадек туюлади, бироқ бола
зага тушадиган ҳолатлар камаяди? хизмат кўрсатувчи фирмалар 7-8 ёшлигидан бу қоидаларни – Ихтисослашган хизматни
борлигининг ўзиёқ сўзимизни билса, умрбод уни амалиётда ташкил қилиш моддий таъминот
Қачонки, инсоннинг фақат исботлайди. Мутахассислар ҳам қўллайди. билан боғлиқ. Моддий таъминот-
жисмонан эмас, балки руҳан етарли. Масаланинг ўзига хосли- ни қидириб ёки кутиб вақт ўтка-
соғломлигига эътибор қаратилса. ги шундаки, улардан аҳолининг Маҳалла фаолларига зиш керак эмас. Мавжуд имко-
Оилавий муносабатлардаги зид- кенг қатлами фойдалана олмай- психология нега керак? ниятлардан фойдаланиб ҳаракат-
диятлар ўзибўларликча ҳал этил- ди. Ҳатто, ижтимоий ҳимоя ва ни бошлаш лозим. Бунинг учун,
маса. Маҳалла ҳам томошабин психологик ёрдамга муҳтож бўл- – Ҳозир биз айни тажриба аввало, мутахассисларни оила
эмас, аммо уйма-уй юриб ўрга- ганлари ҳам. Чунки хизмат кўр- бўйича республикамиз маҳалла- психологиясига йўналтиришимиз
нишлару суҳбатлар самарадор- сатиш нархлари қиммат. Шу боис ларида мутасаддиларни ўқитиш, шарт. Уларга эркак ва аёл, бола,
ликни юз фоиз таъминламаяпти. хизматларни арзонлаштириш, қайта тайёрлаш, малакасини катталар психологияси нимали-
Демак, янги усулларни топиш, давлат структуралари томонидан ошириш фаолиятини йўлга гини англата олсак, бу — биринчи
амалиётда татбиқ этиш вақти шундай хизматларни маҳаллалар ютуғимиз бўлади. Самарадорлик
келди. Улардан бири оилавий учун ташкил қилиш лозим. Ма- эса тизимли ишлашга боғлиқ. Ғоя
психологлар хизматидир. Ўзбе- ҳаллада оилавий муаммоларни берилди, деб 1-2 ой ишлаб ташлаб
кистонда ҳам шундай хизматлар ҳал этиш вазияти юзага келса, қўйилса, ишда унум бўлмайди.
борми? Бор бўлса нега оилалар албатта, психолог хизматидан Муаммоларни мунтазам таҳлил
уларга мурожаат қилмаяпти? фойдаланилади. Уларсиз бирон қилиб бориш, ечимларини то-
Яқин орада бу йўналишда бирон ажрим ҳолати амалга оширил- пиш орқали хизматлар сифатини
ўзгариш бўладими? майди. Фақат жараённи ташкил ошириш ҳам мумкин. Яна бир
этишга мақсадли ёндашиш керак, нарсани ёдда тутиш керак, оила
Айни саволлар билан «Маҳалла холос. психологияси фақат зиддиятли
ва оила» илмий-тадқиқот инсти- вазиятлар билан шуғулланиш
тути Оилавий эмас. Оила психологияси бу асл
қадриятлар ва ёлғон қадриятларни тушун-
тириш, уларнинг фарқли жиҳта-
ва психология Психологлар хизмати қўяяпмиз. Чунки билимли одам ларни кўрсатиб бериш дегани
бўлими бошли- қандай вазифани қуролланган бўлади, у ҳар қандай ҳамдир.
ғи, филология бажаради? вазиятда ўзини ҳимоя қила олади.
фанлари док- Шунинг учун низо ва зиддият- Садоқат МАХСУМОВА
суҳбатлашди.
тори Гулхумор — Инсонга руҳий зарар бего- ларнинг олдини олиш бўйича
ТЎЙЧИЕВАга налардан эмас, яқинлари томо- маҳалла тизимидаги, аҳоли билан
мурожаат қилдик.
15 октябрдан Тошкентда иситиш
мавсуми бошланади.
24 СИЗ НИМА ДЕЙСИЗ? 2020 йил
№35 (1965)
“Абитуриентдан та- «СУПЕР-КОНТРАКТ»
лаба бўлиш учун бир
нечта фанларни ой- табақаланишга
лар, йиллар давомида
чуқур ўзлаштириб, сабаб бўлиб
давлат имтиҳонига
тайёрланиш талаб қолмайдими?
этилади. Имтиҳондан
муваффақиятли ўтган да — 25 баробар, яъни 229 млн. 184
билимлиларгагина бу минг сўмни ташкил қилади. Тиб-
мақом насиб қилади. биёт йўналишиники 20 баробар,
Машаққат билан эри- қолган йўналишлар 10 ва 15 баро-
шилган ютуқ қадрли, бар миқдорда белгиланган.
болдек тотли бўлади.
Бундай ёшлар олтин Шусиз ҳам камбағаллик, ишсиз-
даврнинг қадрини лик кўпайиб бораётган бугунги
оғир шароитда бунча пулни ким
тўлай олади? Оддий халқ биргина
ойликка яшайди. Қўшимча даромад
келтирадиган бизнеси ҳам, катта
миқдорда маош оладиган юқори
яхши англайди, ўқиб, лавозими ҳам йўқ. Бироқ улар ҳам
ўрганиш ва ўз касби- ли эмас. Улар супер-контракт учун ўқиш жараёнига таъсири қандай? фарзандини ўқитишни истайди,
нинг етук мутахасси- тўланадиган суммани ихтиёрий Кўпчиликни ўйлантираётган ана болалари эса талабаликни орзу
си бўлишга интилади. белгилаш ҳуқуқига эга. шундай саволларга талабаларнинг қилади. Хўш, қандай қилиб 100-200
фикрини сўрадик. миллион сўм тўлашлари мумкин?
Аммо бугун кўпчиликнинг фик- Билимсиз дипломлилар Бунча пулни қаердан олишади?
рича, талаба бўлиш учун унчалик — 2019 йил имтиҳонларни
ҳам тиришқоқлик билан ёниб-ку- Шу ўринда ҳақли савол туғилади, муваффақиятли топшириб, тала- — Қизим бир йил китобдан бош
йиб ҳаракат қилиш шарт эмасдек моддий-техник базани яхшилайман балар сафига қўшилдим, — дейди кўтармади, Тошкент давлат педаго-
бўлиб қолди. Баъзилар «пули борми, деб, таълим сифати тушиб кетмай- Ўлмас Раҳмонов. — Курсдошла- гика университетида ўқишни жуда
тўлаб ўқийверади-да» дея енгил қа- дими? Бир неча йиллардан сўнг рим орасида 5 нафари қўшимча хоҳлаган эди, афсуски балл етмади,
рай бошлади. Хўш, ўқиш бу пулми? билимсиз дипломлилар сони ортиб контракт асосида қабул қилинган — дейди абитуриентнинг онаси
Нега бундай фикрлар кўпаймоқда? кетса, ким жавобгар бўлади? Олий ва давлат томонидан белгилан- Зоҳида Нишонова. — Супер-конт-
маълумотлилар сонини ошириб, ган суммани тўлаган. Очиғи, улар ракт эса жуда қиммат. Уни тўлашга
Сўнгги йилларда абитуриент- сифатини туширишдан давлати- бироз кечроқ ўқишни бошлагани кўпчиликнинг қурби етмайди. Ўзим
ларга ўз хоҳишига кўра бир нечта мизга нима наф? сабабли, бошида дарсларни етка- болалар шифохонасида ҳамшира
таълим муассасасига имтиҳон зиб олишга қийналди. Аммо улар бўлиб ишлайман. Турмуш ўртоғим
топшириш учун рўйхатдан ўтиш — Хорижий давлатлар тажри- учун қўшимча дарслар ўтилди. ҳам тиббиёт соҳаси вакили сифа-
имкони берилди. Бундан ташқари, басини кузатсак, олий таълим Ўзларидаги интилиш юқорилиги тида тез ёрдамда ишлайди. Ойли-
талабаликка тавсия этилмаган муассасаларига киришда имтиҳон боис, кўп ўтмай барча фанларни гимиз эҳтиёжларимизга кетади.
бўлса, рўйхатдан ўтиш мобайнида деярли йўқлигини кўришимиз ўзлаштириб олишди. Фикримча, Даромадимиз миллионлаб контракт
танлаган иккинчи, учинчи, тўр- мумкин, — дейди Ф.Бабашев. — супер-контракт асосида талаба- тўлашга озлик қилади. Қизимнинг
тинчи ёки бешинчи бакалавриат Истаган пулини тўлаб, ўқийверади. ликка қабул қилишнинг ёмон то- яна бир йил тайёрланиб, келаси
таълим йўналиши бўйича таба- Бироқ бу уларнинг таълим сифати- мони йўқ. Сабаби, ҳаммамизнинг йилги имтиҳонларни кутишдан
қалаштирилган тўлов-контракт га таъсир кўрсатмаган. Сабаби, ҳар мақсадимиз бир – билим олиш. бошқа иложи йўқ. Тўловлар бунча-
асосида ўқишга рухсат берилди. бир олий таълим муассасасининг Барчамиз ўз танлаган йўлимиз ва лик қиммат бўлмаганда, эҳтимол
Бу кимлар учундир имконият, яна ўқитиш тизими, баҳолаш мезо- мақсадларимиздан келиб чиқиб, биз каби ота-оналарнинг ҳам фар-
ким учундир ўқишнинг аҳамияти- ни мавжуд. Ёшлар ўқув йилининг ҳаракат қилмоқдамиз. зандлари талаба бўлишармиди?..
ни тушириб юборгандек туюлди. бошиданоқ, топшириқлар олади,
Қанчадан-қанча ёшлар бир сумка вазифаларни бажаради, маъру- — Имтиҳонларга қанчалик тайёр- Афсуски, кўплаб ота-оналарнинг
китобни эмас, контракт қоғозини заларда иштирок этади. Якуний лансам ҳам, юрагимдаги ҳаяжон супер-контракт тўлашга қурби
кўтариб юришга ўрганди. Бундан баллари етарли бўлган тақдирда- кучлилигиданми ёки билимларим етмайди. Бундай ҳолатда улар тақ-
мақсад нима? гина ўқишни давом эттира олади. етарли бўлмадими талабаликка дирга тан бериб, «замон бойники»
Аксинча бўлса, қанча тўлов қилган қабул қилинмадим, — дейди супер- деб қолаверишадими? Мазкур йўл
— Биринчи навбатда, нега бун- бўлишидан қатъи назар, ўқишдан контракт асосида ўқиётган талаба билан талабаликка қабул қилиш жа-
дай имкон берилаётганини ўйлаб четлатилади. Бизда ҳам айнан шун- Фароғат Темирова. — Бундан хафа миятимизда табақаланишга сабаб
кўришимиз керак, — дейди Олий дай, яъни болани ўқиши, ўзлашти- эдим, бироқ кўп ўтмай қўшимча бўлиб қолмайдими?
ва ўрта махсус таълим вазирлиги риши яхши бўлсагина бакалавриат- тўлов асосида олий таълим муасса-
ахборот хизмати раҳбари Фарҳод ни муваффақиятли тамомлай ола- саларига қабул қилиш бошланди. Бу Хулоса ўрнида
Бабашев. — Аввало, бу коррупция- ди. Контракт тўлади дегани, аниқ мен каби ёниб турган, илмга чанқоқ
ни камайтиришга хизмат қилади. ўқишни битириб, диплом олади ёшлар учун бир имконият бўлди. Бир неча йиллар олдин абиту-
Яъни талаба бўлиш истаги бор фу- дегани эмас. Бошқалардек билим Тўғри, тўлов бироз қиммат, лекин риентларнинг бараварига бешта
қаролар фирибгарларга, «ўқишга олишга ҳаракат қилмаган талаба, билим олиш бунга арзийди. олий таълим муассасасига имти-
гаплашиб бераман» деб пул сўрай- ўқишдан четлатилса, демак бу фа- ҳон топшириш имконияти йўқ эди.
диган порахўр кимсаларга ишониб қат ўзининг айби билан бўлади. Ким тўлай олади? Супер-контракт тўлаб ўқиш у ёқда
қолмайди. Аксинча, қонуний йўл турсин, етмаган бир бали учун қў-
билан ўзи истаган олий таълим «Мақсадимиз билим 2020-2021 ўқув йилига талаба- шимча контрактга чақирилишидан
муассасасига тўлов қилади ва ўқий олиш» ликка тавсия этилмаган абиту- умид қиларди. Ҳозир бу анча осон.
олади. Контракт учун тўланган риентлар 29 сентябрдан бошлаб Имтиҳон саволлари ҳам мактаб
маблағ эса олий таълим муассаса- Нима бўлганда ҳам бу машаққат табақалаштирилган тўлов-контракт дарсликлари асосида, осонлашти-
сининг моддий-техник базасини билан талабалик мақомига эриш- асосида ўқиш учун ОТМга ариза рилган ҳолда тузилмоқда. Ёшларга
яхшилашга, реконструкция қилиш- ган ёшлар онгига салбий таъсир беришни бошлади. Тўплаган бали қўйиладиган ягона талаб ўзлари
га сарфланади. Албатта, бу йилги ўтказиши мумкин. «Пулинг бўлса, кириш чизиғига 4 баллдан ортиқ танлаган соҳага оид билимларни
белгиланган контракт миқдори қийинчилик ҳам бўлмайди» деган етмаган, лекин 56,7 дан кўп балл эгаллаш ва келажакда юртимизга
оммавий ахборот воситаларида нотўғри хаёлларга бориши эҳти- тўплаган абитуриентлар учун керакли кадр бўлиб етишишдир.
эълон қилинди, бироқ мазкур миқ- молдан йироқ эмас. Натижада, супер-контракт миқдорлари эълон
дор ўз-ўзини таъминловчи 10 та ёшлар орасида фикрлараро қара- қилинди. Унга кўра, энг қиммат Ноилахон АХАТОВА,
олий таълим даргоҳларига тегиш- ма-қаршиликлар юзага келмаяп- миқдор юриспруденсия йўналиши- журналист.
тими? Умуман, мазкур ҳолатнинг
Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси
аъзолигига қабул бошланди.
2020 йил 25-КАДР 25
№35 (1965)
Муҳсинбек МЎМИНОВ:
«САНЪАТКОР
НАсбФааҳлАнкҚаигАтаачТрибқиИаядчЖии»РсиОфаЧтиИд,аЯхши қўшиқ тингловчи руҳига ором беради. Уни ўйлашга,МАВЗУГА ОИД
мушоҳада қилишга чорлайди. Дилдан айтилган, инсоннинг МАЪЛУМОТ:
ички дунёси, ҳаёт тарзига ҳамоҳанг бўлган қўшиқ кўнгилга
малҳам бўлади. Шу боис ҳақиқий қўшиқни илоҳий куч- Муҳсинбек Мўминов
қувватга қиёслашади. Чунки унинг замирида инсон ҳаёт 1968 йилда Бувайда тума-
кечинмалари, қувонч ва шодликлари мужассам. Ўзбекис- нидаги Бувайда қишлоғи-
тонда хизмат кўрсатган артист Муҳсинбек Мўминов ижро- да туғилган. 2013 йилда
сидаги куй-қўшиқлар ана шундай кўнгилга яқин, ўзига хос «Ўзбекистонда хизмат
“сўз ва соз уйғунлигига эга.
интилишга ундади. ижрочи, балки тарбиячи сифатида кўрсатган артист», 2016
2000 йилда марҳум Ўзбекистон саҳнага чиқади. Шунчаки яратил- йилда анъанавий иж-
ган қўшиқларнинг умри капалакка рочилик йўналишида
халқ ҳофизи Ўлмас Саиджонов ўхшайди. « Эътироф» миллий муко-
раҳбарлигидаги Ўзбекистон давлат
филармонияси қошидаги «Мумтоз» Ака-ука ижоди фоти совриндори бўлган.
ансамблига ишга таклиф этилдим. ҳамоҳангми?
Бу давр ижодий фаолиятимда
Шу боис Муҳсинбек Мўминов янги қирраларни очди. Қисқа давр – Ҳар қандай тараққиёт, ривож- Бугунги қўшиқчиликнинг оғ-
билан суҳбатда бўлдик. Санъаткор мобайнида «Дерман», «Билмайсиз- ланиш замирида ўзаро рақобат риқли нуқталаридан бири – қўшиқ
билан кечган суҳбатимиз қўшиқ- ми», «Келдим яна», «Чиқди санам», муҳим ҳисобланади. Хусусан, матни бир ёқда қолиб, сунъий
чиликнинг оғриқли нуқталари, «Онанг борида» сингари ўнлаб элга ижод соҳасида ҳам. Укам Яҳё- ҳавзалар, қиммат машина, очиқ-
ижодкорнинг санъат оламига манзур бўлган, давраларда қайта- бек Мўминов билан бир мақсад сочиқ қизлар иштирокида ишла-
қадам қўйиши ва бугунги кундаги қайта куйланиб келинаётган қўшиқ- йўлида ҳамжиҳат бўлиб ишлаёт- наётган клиплардир. Бундай сал-
долзарб муаммолар ҳақида бўлди. лар яратдим. Албатта, бу ўз-ўзидан ганимиз, ижод қилаётганимизга бий жиҳатларнинг олдини олиш
бўлиб қолгани йўқ. Аввало, санъатга ўн йилдан ошди. Ҳар бир масалага учун ҳамжиҳатликда ишлаш керак.
Санъат оламига нима бўлган иштиёқ, бу йўлда устозлар рақобатчи эмас, ҳамжиҳат, ҳам- Омма олдида эфирга узатилган,
етаклаган? ўгит ва маслаҳатлари билан элнинг фикр инсон, ижодкор сифатида ижро этилганидан сўнг айтилган
назарига тушдим, улар кўнглидан ёндашамиз. Ҳар кимнинг ўз овоз ҳар қандай фикр ўтмас пичоққа
жой олдим. Бу ҳар қандай санъат- имкониятлари, қарашлари бор. ўхшайди.
кор учун жуда катта бахт. Масалан, Яҳёбек томонидан ижро
– Ҳануз эсимда, туман мада- Нега халққа манзур этиб келинаётган «Ўшал дамлар» Ижод ва иш уйғунлиги
ният уйида хизмат қилган, бир қўшиқлар кам? қўшиғини мен яратганман. Лекин
девор қўшнимиз Аҳмаджон ака қўшиқ матни, куй оҳанги укам- – Айни кунда халқ ҳофизи
Қосимовнинг доира оҳанги мени – Яхши қўшиқни яратиш учун нинг овозига хослиги учун унга Расулқори Мамадалиев номидаги
санъат остонаси сари етаклаган. ижодкорда яхши кайфият, ижодий тавсия қилганман ва бу қўшиқ 17-болалар мусиқа ва санъат мак-
Шу боис Қўқон санъат мактабида муҳит катта аҳамиятга эга. Демак, халқимизга манзур бўлган. Шу табига раҳбарлик қилиб келаман.
доирачилик йўналишида таҳсил яхши шароит, кайфият муҳим. Қо- боис жўровозликда қўшиқ яра- Мактабимизда 12 та йўналиш-
олганман. Мактабни тамомлаб, лаверса, ҳар бир қўшиқ яратишда тиш, куйлашда ҳар биримиз ўз да 300 нафарга яқин мусиқа ва
Бувайда тумани маданият уйи устозлар ижодига таянган ҳолда имкониятларимиз, услубларимиз- санъатга шайдо ёшлар таҳсил
қошидаги «Табассум» ансамблида иш олиб бориш, унинг янгича га суянган ҳолда ижод қилишга олишмоқда. Мактабимиз ўқувчи-
доирачи бўлиб иш бошладим. Бу талқинларини яратиш учун санъ- ҳаракат қиламиз. лари ўтган йили Белоруссиянинг
ерда буюк санъткор, ўлмас овоз аткордан катта билим ва маҳорат Минск ҳамда Россиянинг Сочи
соҳиби Расулқори Мамадалиев талаб этилади. Тўғрисини айтсам, Қўшиқчиликнинг шаҳрида анъанавий ижрочилик
ҳаёт мактабида тобланган сара «Онанг борида» қўшиқ матнини оғриқли нуқтаси йўналишида бўлиб ўтган халқаро
устозлар билан ҳамжиҳат бўлиб қайсидир газета варағидан тасо- танловлар ғолиблари бўлишди.
ишлаганим мени катта санъат дифан топиб олганман. Шу боис нимада? Лекин ижодий изланишдан тўх-
сари етаклади. шеър муаллифи, газета номини таганим йўқ. Айниқса, мақом
билмайман. Лекин мен кўпнинг – Кўпчилик буни фонограмма қўшиқчилик йўналишида янги
Турли тадбирлар, тўй-томоша- ҳукмига ҳавола қилган сеҳрли ва клипга боғлайди. Уларнинг асарлар яратиш устида ижодий
ларда устозлар бисотидан ўрин сўзни ўз услубимда ижро этиб қарашларида ҳам жон бор. Лекин изланишлар олиб боряпман.
олган сара қўшиқларни куйлаб «жон» бағишлаганман. Айтмоқчи бу тараққиёт амалларининг яхши Санъат мактаби қошида ҳам устоз
элнинг назарига тушдим. Бир бўлганим, газета, китоб муто- томонларини инкор этмасли- ва иқтидорли ёшлардан иборат
тадбирда устоз санъаткор, Ўзбе- лааси, шоир ва ёзувчилар билан гимиз керак. Агар бу йўналишда «Шодиёна» мақом ансамблини
кистон булбули Таваккал Қодиров ҳамжиҳат бўлмай туриб яхши ижод қилаётган санъаткор му- ташкил қилганмиз.
билан учрашиб қолдим. У киши қўшиқ яратиб бўлмайди. Яна бир сиқий билим ва тафаккурга эга
мени уйига таклиф қилди ва менга гап. Баъзи бир ҳолларда ўзига хос бўлса, ундан ўринли мақсадларда Бу ҳар куни янги истеъдод эгаси
«Ўхшайди-ку» қўшиғини «тортиқ» услубга эга бўлган «мавсумий» фойдаланса умрбоқий клиплар дунёга келаётгани, бошқа бири
қилди. Мана шу оддий, самимий, қўшиқлар яратилиб қолаётганини яратиш мумкин. Масалан, «Ўткан элга танилаётганини кўрсатиб
бир пиёла чой устида бўлган инкор этиб бўлмайди. Уларнинг кунлар» киносида ижро этил- турибди. Демак, ўзбек қўшиқчилик
учрашув мени ҳаётимга ўзгача куч- ҳам тингловчилари, мухлислари ган «Ўртар» қўшиғи ёки «Тўйлар санъатининг бугуни ва эртанги
қувват, руҳият олиб кирди, ўзимга бор. Лекин санъаткор ўзи яра- муборак» фильмидан ўрин олган кунининг муносиб издошлари бор.
бўлган ишончни оширди, янги таётган қўшиққа юзаки ёндаш- қўшиқлар ана шу фильмлар руҳига
ижод сари даъват этди, изланиш, маслиги керак. Чунки у нафақат мос тушгани боис ўз қадр-қимма- Расул КАМОЛ
тини ҳануз йўқотмай келмоқда. «Маhаllа»
Ўзбек ҳужжатли фильмлари халқаро
фестивалда иштирок этади.
26 САЛОМАТЛИК 2020 йил
№35 (1965)
Бемор одам дардига даво истаб, неки керак бўлса барини қилади, ундан тезроқ фориғ
бўлишни истайди. Тиббиётнинг турли усулларини қўллаб, муолажа олишга уринади.
Самарадор саналган терапиялар орасида игна билан даволаш ҳам бор. Хўш, энг қадимги
даволаш усулларидан бири — игнатерапия қандай касалликларда шифо бўлади? Уни ҳар
“ИГНАТЕРАПИЯқандай хасталикдан халос бўлиш учун қўллаш тўғрими?
соғлиққа зиёнми?
Ундан шифо топиш мумкинми?
қувватини ошириб, ҳимоя кучини Одатда ҳафтасига 1 сеансдан 2-3
тиклайди. Шунингдек, баъзи тери сеансгача тайинланади. Агар да-
ва аллергик касалликларни ҳам воланиш яхши самара бераётган
даволайди. Бу даво усули ортиқча бўлса, муолажа сони камайтири-
вазн ҳамда алкоголизм, тамаки лади.
чекишдан халос бўлишга ҳам
ёрдам беради. Эътиборли бўлинг!
Игналар фарқланадими? Игнатерапиядан сўнг автома-
шина бошқаришга рухсат бе-
Игнатерапия нима? ёрдам берувчи модданинг аж- Игна санчиш билан даволовчи рилмайди. Негаки, бу муолажада
ралишини оширади. Асосийси, мутахассиснинг қўл остида турли организм бўшашиб, одамни уйқу
Игна билан даволаш — аку- оғриқсизлантирувчи хусусиятга игналар бўлади. Улар нафақат босади. Муолажадан сўнг дарҳол
пунктура усули организмнинг эга. Шунинг учун игнатерапиядан ҳажми, узунлиги, балки турли совуқ сув ичиш, овқатланиш, оғир
юмшоқ тўқималарига махсус турли оғриқли синдромларни хомашёдан тайёрлангани билан юк кўтариш мумкин эмас. Игнали
игналар санчиб даволашдир. бартараф қилишда фойдалани- ҳам фарқланади. Одатда зангла- муолажалар олиш даврида парҳез-
Муолажа Хитой, Корея, Япония лади: тананинг орқа соҳасидаги майдиган темир, кумуш ва тилла лар тутиш ҳам маън этилади. Шу
халқ тиббиётида қадимдан кенг сурункали оғриқлар, бўғимлар оғ- игналардан фойдаланилади. Улар- билан бирга, муолажага келишдан
қўлланилади. Бунда гавданинг риғи, бош оғриғи (мигрен), ради- нинг қай бирини қўллаш беморга олдин тўйиб овқатланмаслик ке-
муайян (700 га яқин) нуқталарига кулит ва ҳоказо. Игнатерапиядан қўйилган ташхис ва тери таъ- раклигини ҳам ёдда тутинг.
киритилган игналар нерв толала- 15 дақиқа ўтиб, бундай оғриқлар сирчанлигига кўра белгиланади.
рини таъсирлантиради. Таъсирла- босилади. Баъзан дарддан халос Ҳатто, оддий зангламас металлдан Қай ҳолатда тавсия
ниш бош ёки орқа мияга, у ердан бўлиш учун 2-3 сеанснинг ўзи тайёрланган игналар ҳам аллергия этилмайди?
турли аъзоларга ўтади. Перифе- кифоя. уйғотмайди ва жуда самарали.
рик асаб тизими хасталиклари, Ҳозирда организмга касаллик Сурункали-юқумли (туберку-
уйқу, моддалар алмашинуви- Қайси хасталикларда юқмаслиги учун бир марталик лёз) сил касалликлари, иситма
нинг бузилиши, шикастланиш асқатади? игналардан фойдаланилади. чиққан ҳолатда, оғир касаллик-
ва бошқалар натижасида пайдо лар, депрессия ҳолатидан кейин
бўладиган бўғим ва мушак касал- Игнатерапия усуллари кўпгина Зиёни борми? кучсизланиб қолган организм,
ликларида қўлланилади. Зарурат асаб ва вегетатив хасталикларда уч ёшга тўлмаган болалар ва
туғилганида игна санчиб даволаш қўл келади. Масалан, бош оғриғи, Игна санчиш муолажаси мута- етмиш ёшдан ошган кексаларда
билан бирга, дори-дармонлар ҳам уйқу бузилиши, асабийлашиш, хассис томонидан бажарилиши игнатерапия ўтказиш хавфлидир.
буюрилади. Бу муолажани фақат вегетотомир дистонияси, сурун- шарт. Негаки, биологик нуқталар- Шунингдек, оғир жисмоний меҳ-
шу соҳа мутахассисигина ўтказа кали чарчаш синдромида самара га нотўғри қўлланилса, артериал натдан сўнг, югурганда, қайноқ
олади. беради. Бу муолажа асаблар зўри- қон босими кескин тушиб кети- ванна қабул қилгандан сўнг, кучли
қиши, нерв тизимининг яллиғла- ши, коллапс ҳолатларига олиб алкоголь таъсирида қўллаш мум-
Инсон танасидаги ниши, кўз, қулоқ оғриқлари, қон- келади. Игна санчиш жойини кин эмас.
фаол нуқталар ҳақида томир, овқат ҳазм қилиш тизими, мутахассис пайпаслаб ёки мах-
суяк-бўғим хасталиклари, модда- сус мослама ёрдамида топади. Ножўя таъсири ҳам
биласизми? лар алмашинуви бузилганда қўл Игналар маълум кетма-кетликда, борми?
келади. Игнатерапия организм турли йўналишда ва чуқурликда
Инсон танасидаги ички аъзо- (5 мм.дан бир неча см.гача) сан- Ҳар нарсанинг икки томони
лар унинг устки соҳасидаги фаол чилади. Муолажа тахминан 20-30 бўлгани каби игнани санчиб даво-
нуқталар билан боғлиқ. Бу нуқта- дақиқа давом этади. Бемор ёши лашнинг ножўя таъсири ҳам бор.
лар орқали игна ёрдамида мияга катта ёки ҳолсиз бўлса, муола- Одатда игна билан даволаш муо-
нерв импульслари юборилади жа вақти камайтириб борилади. лажасидан сўнг беморда енгил
ва мия аъзоларга буйруқ беради. бош айланиши, кучсиз бош оғриғи
Маълумотларга кўра, одам тана- кузатилади.
сида бундай нуқталар сони минг-
дан ошиқ бўлса-да, даволанишда Игнатерапия касалликни даво-
тахминан 200 тасидан фойдала- лашдаги энг биринчи усул эмас,
нилади. Бундай нуқталар, айниқса, қўшимча даво усулидек қабул
бош, юз, қулоқ, қўл ва оёқ кафтла- қилинади. Шу боис игна билан
рида жойлашган. даволаш соғлиқ билан боғлиқ бар-
ча муаммоларни ҳал қилади, деб
Маълум бир фаол нуқталарни ҳисоблаш нотўғри. Мазкур усулни
қўзғатиш ички аъзолар аҳволини қўлламоқчи бўлсангиз, албатта,
яхшилайди. Шунингдек, қонга эн- соҳа мутахассисига учрашишин-
дорфин, яъни кайфиятни кўтариб, гиз ва махсус клиникага мурожаат
одам ўзини яхши ҳис қилишига қилишингиз зарур.
Марҳабо ОХУНОВА,
олий тоифали шифокор,
физиотерапевт.
АҚШ Ўзбекистонга COVIDга қарши
курашиш учун тиббий жиҳозлар етказиб берди.
2020 йил САЛОМАТЛИК 27
№35 (1965)
КОРОбиНланАгриВппИнинРг фУарСқлиОдатдагриппкуз-қиш
фаслида кўп кузатила-
ди. Бу йил унинг сафига
аломатларини биласизми?коронавирус пандемияси
ҳам қўшилди. Эътибор
берган бўлсангиз одамлар
кейинги пайтда корона-
вирус билан гриппнинг
“фарқини унчалик сезмай
бўлган микроорганизмлар ҳалок лар беморнинг шикояти, умумий кўру-
бўлади. Шунингдек, қонда керакли ви, эпидемиологик анамнезидан келиб
микроэлементлар парчаланишини чиққан холда касалликни тасдиқлаш
ва организмдан чиқиб кетишини учун қўшимча текширувлар буюради.
кучайтиради. Бу эса, ўз навбатида,
Мультиспирал компьютер томог-
қоляпти. Қизиғи, ҳар ик- инсон организмида иммунтанқис раммасига келсак, шуни унутмас-
кисида бир-бирига ўхшаш ҳолатни келтириб чиқаради ва лигимиз керакки, бу инсон организ-
аломатлар кузатилмоқда. организмга қўшимча бошқа ин- мига қандайдир миқдорда бўлса ҳам
Хўш, коронавирус билан фекциялар қўшилган ҳолда юқумли нурланиш беради. Нурланиш дозаси
гриппнинг қандай фарқи касалликлар ривожланишига олиб назорат этилади, лекин қайта-қайта
бор? Уларни бир-биридан келади. МСКТга тушиш ҳам хавфли. Бундай
ҳолатларда нурланиш кўпаяди, имкон
қандай ажратиб олиш
қадар МСКТга қайта тушиш учун ора-
мумкин? Коронавирус да камида икки ой ўтиши лозим.
ёки гриппда турли анти- мовчилиги, яъни ҳансираш ҳам Меъёр ва тартиблари Коронавирус ўпкани жароҳат-
биотикларни қабул қилиш кучаяди. Коронавирусда йўтал борми? лашни касалликнинг илк кунлари-
қанчалик тўғри? балғамсиз бўлади ва у касаллик- дан бошлайди. Ташхис қўйиш учун
ни кечувига боғлиқ ҳолда 2-3 – Албатта, антибиотиклар тартиб касалликнинг биринчи кунларида
Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳафтадан 1,5 ойгача кузатилиши билан ўз ўрнида қўлланилиши керак. МСКТни ўтказиш мумкин. Лекин бу
ҳузуридаги Коронавирусга қарши мумкин. Антибиотикларни тавсия қилиш жараёнда ҳали касалликнинг илк
курашиш штаби аъзоси, тиббиёт учун инсон организмининг суюқ- кунлари бўлгани боис, ўпканинг
фанлари номзоди Севара УБАЙ- Коронавирусдаги йўтални даво- ликларидан бактериологик экмага фиброз жароҳатланиши кузатилма-
ДУЛЛЕВА ана шундай долзарб лашда кўпроқ нафас машқларини топширилади. Унинг натижасида ган бўлади. Фақат вирусли яллиғла-
саволларга жавоб берди. ўтказиб, алвеолаларнинг фаолияти- ўсиб чиқадиган инфекцияга қарши ниш жараёни намоён бўлади, холос.
ни тўлиқ таъминлаш билан орга- таъсир этувчи антибиотик тури Кўпгина юртдошларимиз шифокорга
– Коронавирус билан гриппни низмнинг тўқима ва ҳужайраларига белгиланганига қараб, антибиотик- мурожаат этмасданоқ касалликнинг
бир-биридан ажратувчи бир нечта кислород таъминотини тиклашга ларнинг аниқ бирини тавсия қилиш илк кунларида МСКТдан ўзлари
белгилари бор. Жумладан, касаллан- қаратилган бўлади. Касалликнинг мақсадга мувофиқдир. мустақил ўтадилар, МСКТда фиброз
ган бемор билан мулоқотда бўлсан- оғир ва ўта оғир кечувида ўпкалар жароҳатланиш деган ёзувни кўр-
гиз, грипп касаллигининг яширин интерстицияси, алвеолаларининг Бактериологик экмалар жаво- майдилар ва менда жароҳатланиш
даври 5-7 кун, коронавируснинг фиброз тўқима билан қопланиши бининг чиқиши 4-5 кунни ташкил йўқ экан, деган янглиш фикр билан,
яширин даври эса 2-14 кун. Икки ойлар давомида тикланиши ёки қилади. Ушбу даврга қадар Соғлиқни ҳатто, шифокорга ҳам бормай қўяди
касаллик ҳам тумов, кўз ёшланиши, маълум қисми умуман тикланмас- сақлаш вазирлигининг ҳар бир ка- ва ўз иммунитетим билан тузалиб
бурун оқиши, акса уриш, тана ҳаро- лиги ҳам мумкин. салликда эмперик ҳолатда биринчи кетаман, деган хомхаёл билан даво-
ратининг кўтарилиши билан кечади. 3-5 кунга тавсия этиладиган анти- ланмайдилар ҳам.
Коронавирус касаллигида инсон биотиклар рўйхати мавжуд. Уларни
Лекин грипп касаллигида уму- организмининг бир неча аъзолари бирламчи тавсия этган ҳолда, кейин Коронавирус шунчалик айёр ви-
мий белгилар 1-3 кунгача бўлади. Ен- (нафас ва юрак-қон томир тизими эса айнан бактериологик экма руски, у биринчи 5-7 кун шамоллаш
гил даражасида тана ҳароратининг аъзолари, ошқозон-ичак, буйрак, жавобига асосан мақсадли анти- аломатини олади, шу даврда унчалик
38 С дан юқори бўлиши бир марта эндокрин безлар ҳамда марказий ва биотиклар тавсия қилиниши инфек- кучли белгиларни юзага чиқармайди,
кузатилади, 3-кундан бошлаб бемор периферик асаб тизимлари касал- цияга тўғридан-тўғри даво чораси тана ҳарорати бир ёки икки марта
аҳволи яхшиланишни бошлайди. ликлари) жароҳатланади. Айниқса, ҳисобланади. 38 даражадан юқори бўлади, бир ёки
Гриппнинг оғир кечувида касаллик асаб тизими ва руҳиятнинг зарарла- 2-3 кун диарея кузатилади, 4-, 5-,
бронхлар ва ўпкаларни жароҳатла- ниши кузатилади. Шу ўринда грипп ёки коронави- 6-кунлари инсонда касаллик аломат-
ган бўлса, унда грипп оқибатида ку- рус касалликларида қачондан бош- лари тузалаётгандек бўлади. Айнан
затиладиган тана ҳарорати 5 кундан Коронавирус ёки гриппда лаб антибиотикларни қабул қилиш 7-10 кунларда яширин аутоиммун
ортиқ ҳам 38 С дан юқори бўлиши турли антибиотикларни керак, деган савол туғилиши табиий. жараён бошланади. Унда йўтал пай-
мумкин, ундан кўп муддат куза- қабул қилиш қанчалик Агарда касалликнинг ўткир даври до бўлиб, кун сайин кучайиб боради,
тилмайди. Гриппда йўтал биринчи 5-7 кун ўтганидан сўнг яна қайта ҳансираш қўшилади, баъзиларда
3-4 кун қуруқ, сўнгра эса балғамли тўғри? иситма кўтарилса, қонда лейкоци- бирданига тана ҳарорати 39 ва 40
бўлади. Шу боис даволашда асосий тоз ва с-реактив оқсилнинг юқори- даражагача кўтарилмоқда, ҳолсизлик
эътибор балғамни парчалаш ёки – Бу нотўғри. Гриппда ҳам, лиги кузатилса ёки бактериологик ва мушаклар, бўғимлардаги оғриқ-
кўчиришга қаратилади. коронавирусда ҳам касаллик чақи- экмада бактериялар ўсиб чиқсагина лар кучаяди. Шундай ҳолатда МСКТ
рувчиси вирусдир. Бу икки касал- антибиотикларни тавсия этиш мақ- текшируви жуда муҳим.
Гриппдаги пневмонияда ўпка- ликда хасталикнинг бошланишидан садга мувофиқ ҳисобланади.
нинг яллиғланиши касалликнинг антибиотикларни қабул қилиш икки Кўриб турибсизки, касаллик-
реабилитация жараёнида қайта касалликнинг ҳам асоратланишини нинг айнан 7-10 кунларида ўпкада
тикланиши мумкин. Касаллик фақат келтириб чиқаради. фиброз жароҳатланишлар кўринар
юқори ва пастки нафас йўлларини экан. Шу боис МСТКга касалликни
зарарлайди. Лекин асаб тизимининг Антибиотиклар ҳеч қачон вирус- биринчи аломатлари пайдо бўлган
жароҳатланиши кузатилмайди. ларга таъсир қилмаган, уларнинг даврда бориб, ҳам маблағ кетка-
таъсирида организм учун керакли зиб, ҳам вақтни кетказиб, кейин
Коронавирус касаллигида эса эса янглиш хулосалар билан ўз
умумий белгилар 1-3 кун кузатилади, аҳволингизни ёмонлаштирманг.
тана ҳарорати енгил кечувида 38 Касалликнинг биринчи аломатлари
С даражага бир марта кўтарилади. бошланиши билан оилавий шифо-
Сўнгра 37 даражада бўлади. Енгил корингизга мурожаат этинг, улар-
кечувида тўғри давони сақлаган Ўпкани компьютер нинг тавсияларига кўра, ўз вақтида
ҳолда олиб борилса, бемор аҳволи томограммаси қилиш
касалликнинг 5-7 кунларида яхши- дори воситаларини қабул қилинг,
ланиб боради. Касалликнинг оғир қанчалик муҳим?
текширувлардан ўтинг.
Рустам ЮСУПОВ
кечувида эса 8-кундан бошлаб тана – Коронавирусда гумон қилинган- «Mahalla»
ҳарорати 39-40 даражагача кўта- лар касаллик аломатларининг биринчи Соғлиқни сақлаш вазирлиги
рилади. Умумий ҳолсизлик кучаяди, кунидан ўз оилавий шифокорларига Жамоатчилик билан алоқалар
қуруқ йўтал зўраяди, нафас етиш- мурожаат қилишлари керак. Шифокор- бўлими ҳамкорлигида тайёрланди.
Тошкентда Корея технологиялари бўйича
COVIDга тест топшириш лабораторияси иш бошлади.
28 ҲИДОЯТ ЁҒДУСИ 2020 йил
№35 (1965)
“Анбар Отин, Жаҳон Бугунги
Отин Увайсий, Зебу-
нисо, Нодирабегимлар ОТИНОЙИ
зукко аёллар бўлишган.
Улар дин, дунё, сиёсат қандай бўлиши керак?
ва маданият соҳасида
маърифатли отинлар МЕНДА САВОЛ БОР...
бўлиб, замонасининг
аёл-қизларига фиқҳий, Ақиқа гўштини
ижтимоий масалада
йўл-йўриқ кўрсатиш-
ган. Нодираи даврон-
нинг етук билимга эга
экани унинг асарлари- тарқатиш
ни ўқиганимизда яққол
кўзга ташланади. мумкинми?
Бугунги кунда мамлакатимизда
барча соҳалар қатори диний жабҳа- – Фарзандимизга
да улкан ўзгаришлар амалга оши- ақиқа қилмоқчи эдик,
рилмоқда. Аҳолининг диний-маъ- лекин меҳмон кутишга
рифий савиясини ошириш, бидъат шароитимиз йўқ. Шу
ва хурофотларга барҳам бериш, ақиқани қай тарзда
қалбларга соғлом исломий ақидани хизмат қилмайди. лосидан, илмсизликдан узоқ бўли- ўтказсак бўлади? Уйдан
сингдиришга аҳамият берилмоқ- Кечагина турли бидъат ва хуро- ши, диний-маърифий тизимга доир ташқарида қўй сўйиб,
да. Шу боис бу жараёнда диний фотларни эл орасида ёйиб юриб, қабул қилинаётган қарорлардан, гўштини тарқатса ҳам
соҳа ходимлари ҳам фаол иштирок бугун давраларнинг тўрида «отин» янгиликлардан хабардор бўлиши бўлади-ми?
этишлари лозим. бўлиб ўтирганлар ҳам орамизда лозим. Отинойи ўзи ўрганмаса – ҚОДИР ТЕМИРОВ.
Шуни унутмаслик керакки, йўқ эмас. Отинойи зиммасидаги ўргатолмайди, ўргатолмаса – фао- Наманган вилояти.
отинойилар масъулиятли вази- масъулият биргина рўмол, гў- лият юритолмайди.
фани тирикчилик манбаига ай- зал қофиядош дуо ёки нотиқлик Отинойилар нималарни Муҳаммад Айюб ҲОМИДОВ,
лантириб олмаслиги керак. Улар санъати билан сўзлаш эмас, балки Ўзбекистон мусулмонлари
зиммасида маърака ё эҳсонларда хотин-қизларнинг эътиқодини билиши керак идораси матбуот котиби.
икки оғиз дуо қилиш эмас, балки тўғри шакллантиришдир. Бунинг Отинойиларнинг диний-маъ- – Албатта, бир фарзанд-
дин ва жамият равнақи учун холис учун отинларимиз Ислом тарихи- нинг дунёга келиши катта
хизмат қилиш бор. Бугунги отино- дан яхши хабардор бўлиб, саҳобия рифий билим ва кўникмаларини ҳодиса. Фақат доимий так-
йидан диний ва дунёвий илмларни оналаримизнинг ҳаётларини чуқур рорланиб тургани учун унча
эгаллаш, янгиликлардан хабардор, билишлари керак. шакллантиришда уларнинг қироат аҳамият берилмайди, холос.
ўз тарихини яхши билган, катта Мусулмонлар орасига янги
тажрибага эга, фидокор, халқпар- Малака ошириш илмидан хабардорлигига, сура ва бир аъзонинг қўшилиши,
вар бўлиш талаб этилади. курслари ташкил этилди унинг онасининг соғ қоли-
оятларни тажвид қоидалари билан ши шарафига Аллоҳ таолога
Афсуски, нафақага чиқиб зери- Отинойиларнинг билимлари ҳар қанча шукр қилинса, ҳар
киб қолган ҳам, ҳаётдан аламзада имтиҳон қилиб кўрилганда, акса- ўқишига эътибор бериш керак. қанча хайри-садақа қилинса,
аёл ҳам муқаддас динимизни риятининг билим савияси пастлиги шунча оз. Баъзи ҳолатларда
ўрганмасдан отинойиликка талаб- сезилиб қолди. Уларнинг билим ва Отино йилар тўғри эътиқодни одамлар бу муносабат ила
гор бўлмоқда. Отинойиликка бу тажрибаларини ошириш мақсадида ҳаддан ошиб дабдабага йўл
тарзда бирёқлама ёндашиш дин малака ошириш курслари ташкил шакллантириши ширк ва бидъат қўймасликлари учун шариат-
ривожи ва жамият тараққиётига этилди. Бугунги отинойи нафс ба- да ақиқага нима қилиниши
амаллардан воз кечиши зарур. ва қай миқдорда бўлиши ҳам
ҲАДИС ИЛМИДАН кўрсатиб қўйилган.
Шунингдек, урф-одатларни эъти-
Ўзгага ёрдамлашиш – ўзига ёрдам қилиш демак Ақиқага сўйилган ҳайвон-
қодий масалалар билан аралаш- нинг гўшти фақир-мискинлар-
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий га тарқатиб берилса, мақсадга
саллоллоҳу алайҳи ва саллам: «Ким бир мўминдан бу дунё тирмаслиги лозим. мувофиқ бўлади. Шунингдек,
машаққатларидан бир машаққатни аритса, Аллоҳ таоло ундан Бундан ташқари, отинойилар у гўштдан қўни-қўшни ва
қиёмат куни машаққатларидан бирини аритади», дедилар». дояга ҳам берилса бўлади.
фарз, вожиб, суннат, мустаҳаб,
Бу дунёда одамларнинг бошига тез-тез турли ғам-ғусса, қийин- мубоҳ, макруҳ ва бошқа амаллар Ақиқа фарзанд туғилганининг
ҳақида тўлиқ маълумотга эга бў-
лиши керак. Ислом ва пайғамбар-
лар тарихини ҳам ўрганиши
зарур. Суннат, урф-одат ва бидъат
маросимларни бир-биридан аж-
рата билиш ҳам отинойиларнинг
асосий вазифаларидан биридир.
Улар диний маънавий-маърифий
ислоҳотлардан хабардор бўлиши,
нотиқлик маҳоратини ошириши
чилик ва машаққатлар тушиб туради. Бошига машаққат тушган ҳамда замон билан ҳам ҳамнафас
одам дарҳол ўз яқинларидан ёрдам кутади. Чунки банданинг бир
ўзи машаққатга қарши туриши осон эмас. Шунинг учун ҳам дини- яшаши керак. Энг муҳими, мутолаа еттинчи куни қилинади. Агар
миз инсонларни бир-биримизга кўмакчи бўлиб яшашга чақиради. билан доимий шуғулланиши лозим. еттинчи куни имкони бўлма-
Лекин баъзида бировларнинг бошига машаққат тушиб қолса, Хулоса қилиб айтганда, отин
ойи кенг диний ва дунёвий би- са, ўн тўртинчи ёки йигирма
одамлар ундан ўзини олиб қочади, унга ёрдамчи бўлишни хоҳ- лимларга эга бўлсагина инсонлар- биринчи куни қилинади. Агар
ламайди. Аксинча амалдор одам атрофида ўралашади. Бу – беш га маърифат улаша олади. у кунлари имкони бўлмаса,
кунлик дунёнинг матоҳига учган кимсаларнинг ишидир. Ҳақиқий имконини топганда қилаве-
мўмин биродарининг бошига тушган машаққатни аритишга ҳара- Зилола СУЯРОВА, ради.
кат қилади. Шу билан бирга, қиёмат куни ўз бошига тушадиган бир Тошкент ислом институти
машаққатни аритган бўлади. талаба-қизлар билан ишлаш Уйга меҳмон чақиришга им-
кон бўлмаса, ақиқа гўштидан
Халққа яхшилик қилишимиз нафақат улар учун фойда, балки бўйича услубчи. фақирларга тарқатилса ҳам
ўзимизнинг икки дунё саодатига эришишимизга восита бўлади. бўлади. Валлоҳу аълам!
Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази
Анқара университети билан ҳамкорлик қилади.
2020 йил ХАЛҚАРО ШАРҲ 29
№35 (1965)
ҚИЛ УСТИДА
тбуиртгиамн муваққатРоссия воситачилигида эришилган му-
Абдували САЙБНАЗАРОВ,
ваққат сулҳ битимига қарамай, Тоғли сиёсий шарҳловчи.
Қорабоғда вазият танглигича қолмоқда.
Вақтинчалик ярашув Тоғли Қорабоғда 10 фикрга қўшилиб бўлмайди. Гарчи
октябрь куни маҳаллий вақт билан соат Арманистон Россиянинг иттифоқ-
12:00 дан бошлаб кучга кирди. Мазкур би- чиси саналса-да, Озарбайжон ҳам
тим доирасида томонларнинг бир-бир- катта стратегик шерик. Айнан то-
лари билан асирлар ва жасадларни айир- монларни яраштира оладиган яго-
на куч. Туркиянинг Озарбайжонда
“бошлашлари мумкин бўлиши айтилган. манфаатлари бўлса-да, Арманис-
Тоғли Қорабоғдаги муваққат қатор ҳудудларни қайтариб олди. тон билан тарихий адовати туфай-
сулҳга президент Владимир Путин Озарбайжон президенти Тоғли Қо- Озарбайжон позицияси ўзга- ли томонларни муросага келтира
даъвати ва Россия воситачилиги- рабоғни жаннатга айлантирилиши ришсиз. Боку ушбу масала тарихий олмайди. Тўғри, Арманистонда
да эришилди. Аммо рақиб то- ҳақида маълум қилди. Давлат раҳба- адолат асосида ечилиши керак, Россиянинг 102-сонли ҳарбий база-
монларнинг сўнгги баёнотларига ри бу ҳақда ижтимоий тармоқдаги деб ҳисобламоқда. Бутун дунё ва си жойлашган. Ҳамкорликда ҳаво-
таянилса, Тоғли Қорабоғда жанг- аккаунтида хабар берди. «Биз исти- халқаро ташкилотлар тан оладики, дан мудофаа тизимига ҳам эгалар.
лар ҳануз давом этмоқда. лодан озод этилган ерлардаги шаҳар- Озарбайжоннинг Тоғли Қорабоғ Аммо Озарбайжон Арманистонга
ларда бунёдкорлик ишларини амалга минтақаси ва унинг атрофидаги 7 ҳужум қилган тақдирдагина Россия
Жасадлар ва асирлар ҳали ҳам оширамиз, бу жойларни жаннатга та ҳудуд Арманистон томонидан Ереванни ҳимоя қилиши мумкин.
айирбошланмаган – Россия воси- айлантирамиз», деб ёзган жумладан босиб олинган. Қорабоғ – қадимий Чунки Коллектив Хавфсизлик Шарт-
тачилигида эришилган муваққат президент. Илҳом Алиевнинг айти- озарбайжон ери, барча тарихий номаси ташкилоти жиддий низолар
сулҳдан тўрт кун ўтиб, Халқаро шича, Тоғли Қорабоғ ҳудудига ҳаёт ҳужжатлар, қадимий ёдгорликлар ичида қолган аъзо давлатга кўмакка
Қизил Хоч ташкилоти ана шундай қайтиши, Озарбайжон фуқаролари буни исботлайди. Арман қўшинлари келиш, у ерга ўзининг тинчликни
баёнот билан чиқди. эса бу ерларда муносиб турмуш минтақадан олиб чиқилган тақдирда сақлаш кучларини юбориш ҳуқуқига
кечириши керак. икки халқ ўртасида қўшма ҳаёт тик- эга саналади. Аммо жанглар ҳозир
Сулҳни ким бузди? ланади, Арманистон ва Озарбайжон фақат Тоғли Қорабоғда бораётгани
2016 йил апрелида ҳам арман чегаралари очилади, савдо-сотиқ боис, Россия етакчилигидаги мазкур
Вақтинчалик ярашувга оид армиясининг ҳужумига жавобан бошланади. Шундан кейин одам- ташкилотнинг ҳам унга аралашиш-
битим шанба куни кучга кирди, Озарбайжон ўзининг қатор ҳудуд- лар бир-бири билан алоқа қилади, га расман ҳаққи бўлмайди. Чунки
аммо бор-йўғи бир неча соат ларини озод қилди. Ўша кезларда минтақада тинчлик ўрнатилади. Бу халқаро ҳамжамият Тоғли Қорабоғ ва
ўтмай бузилди, Озарбайжон ва расмий Боку озод қилинган ҳудуд- Озарбайжон позицияси, бу халқаро 7 та босиб олинган туманни Озар-
Арманистон бунда яна бир-бирла- ларни қайта тиклади ва бу ҳудуд- воситачилар, ҳамраислар муноса- байжон ҳудуди деб билади. Москва
рини айблаб чиқишди. Озарбайжон лар эгаларини ўз уйларига қайта- бати. Арманистон буни қабул қилса, ва Ереван 2017 йилда Арманистон
томони маълумотига кўра, арман ришни ташкиллаштирди. Ҳозир бу мамлакат фуқароларининг иқтисо- ва Россия Қуролли кучларининг
кучлари томонидан Ганжадаги аҳоли пунктлари ўзининг юксак дий ва молиявий аҳволи яхшиланади. бирлашган гуруҳини тузиш ҳақида
хонадоннинг ракета ҳужумига инфратузилмалари билан фарқ келишувга келишган, битим ҳар
тутилиши «уруш жинояти»дир. қилади. Сўнгги ҳарбий ҳаракатлар Уруш даҳшатлари Озарбайжон икки томондан расман имзоланган.
Ҳодиса якшанба куни юз берди. натижасида озар армияси Озар- ҳудудида бормоқда. Арман агрес-
Ракета ҳужуми камида 10 киши- байжоннинг Жебраил туманини, сияси оқибатида Озарбайжонга Ереван Тоғли Қорабоғ Респуб-
нинг умрига зомин бўлди. Арма- Физулий туманининг асосий қис- бир неча юз миллиард доллар ликасини алоҳида давлат ёки ўз
нистоннинг баён қилишича, фақат мини, Хадрут посёлкасини, Тертер миқдорида зарар етказилди ва ҳудуди, деб расман тан олмайди.
Озарбайжоннинг ҳужумига жавоб туманининг Суговушан, Талиш, ҳозирги вақтда бу зарар ўсишда Бу галги Тоғли Қорабоғ можароси-
берган, холос. Сайли қишлоқларини ва Қорабоғ давом этмоқда. Тан олинмаган да Туркия Озарбайжонни расман,
минтақасининг шимолида жой- Тоғли Қорабоғ тузилмаси ва Ар- янада ошкора ва кучлироқ қўллаб
Ганжа – аҳолиси сони бўйича лашган Муров стратегик муҳим манистон ҳам бундан мустасно келаётгани таҳлилчилар томони-
Озарбайжоннинг иккинчи йирик баландлигини озод қилди. эмас. Умид қиламиз, Арманистон дан алоҳида қайд этилаётгани ҳам
шаҳри бўлади, у жабҳа чизиғидан 60 ҳам Москвадаги охирги келишувга бор гап. Аммо Туркиянинг қўлло-
километр узоқликда жойлашган. Бу Буёғи нима бўлади? риоя қилади. Бу шубҳасиз, Жану- ви қардошлик нуқтаи назаридан
расмий Боку томонидан нафақат Ар- бий Кавказ тинчлиги ва барқарор- ва ҳарбий-техникавий кўринишда
манистон билан ўт очишни тўхтатиш Озарбайжон Республикаси Пре- лигига хизмат қилади. бўлиши мумкин холос.
борасида эришилган келишув мажбу- зиденти Илҳом Алиев ўз чиқишида
риятларининг қўпол бузилиши, балки мамлакат позициясини очиқ баён Туркия ва Россия
ҳарбий жиноят, шунингдек, халқаро қилди. Президент қайд этганидек, позицияси
террор Акти деб баҳоланди. Тасаввур сўнгги 30 йил ичида бу қадар кенг
қилинг, Ганжа жанговор ҳаракатлар миқёсли ҳарбий операциялар юз Айрим таҳлилчилар фикрича, та-
ҳудудидан 60 чақирим узоқликда ва бермаган. Шунинг учун ҳаммаси рафкашлик давом этаверса, Тоғли
бу зиддиятга умуман алоқадор эмас. арман томонига боғлиқ. Энг аввало, Қорабоғ можароси катта урушга
у ярашувга амал қиладими? Ҳозир- айланиб кетиши ва унга Россия
Шаҳарга биринчи снаряд шу даноқ маълумотлар борки, арман ҳамда Туркиянинг жалб этилиши
йилнинг 4 октябрида келиб туш- томони келишувга риоя қилмаяпти. эҳтимоли ҳақида гапиришмоқда. Бу
ган. Ўшанда бир киши ҳалок бўл- Давлат раҳбари Илҳом Алиев музо-
ган ва 30 киши яраланган. Озар- каралар столи атрофида Арманис-
байжоннинг Миналарга қарши тон томонидан конструктив ёнда-
кураш бўйича миллий агентлиги шувни кўришимиз керак, музокара-
11 октябрь куни бошқа шаҳар ва лар жараёнидан бошқа мақсадларда
қишлоқларнинг ҳам ўққа тутилга- фойданмасликларига ишонч ҳосил
ни ҳақида хабар берган. қилишимиз, иғвогарона ҳаракат-
лардан, баёнотлардан тийилишлари
Озод қилинган ерлар керак, дея баёнот берди.
тақдири нима бўлади?
Жавоб ҳаракатлари оқибатида
Озарбайжон армияси ҳужумга ўтиб,
Жаҳон савдо ташкилотига илк бор аёл
киши раҳбарлик қиладиган бўлди.
30 СПОРТ 2020 йил
№35 (1965)
ҚИШКИтурСлаПриОқаРчТонМустақилликдан сўнг
Ўзбекистон байро-
ғини илк бор баланд
ривожланади?кўтариб, дунёга
танитган Лина Чер
язова қишки спорт
турининг фристайл
йўналишида чемпион
“бўлган. Ўшанда кўп-
чилик «Қишки спорт
турларида Ўзбекис-
тон пешқадамлик
қилади, бу спорт БУ — МУҲИМ
турлари оммалаша- Муаммо ва — Қарор имзоланганда хурсанд Афсуски, шундай ишлар бор-
ди» деб ўйлаган эди. камчиликлар бисёр бўлган эдик, боиси қишки спорт ки уларни амалга ошириш
Чунки Ўрта Осиёда турлари орқали ҳам халқаро аре- муҳим. «Пахтакор» спорт ба-
ягона «Алпомиш» — Мамлакатимиздаги эпиде- наларни забт этиш, шоҳсупани засини бирлаштириш орқали
муз саройи, Хоккей миологик ҳолат қишки спорт тур- эгаллаш мумкин, — дейди Қишки оптимал шароит яратиш мақ-
жамоаси ҳам фақат ларини ривожлантиришга тўсиқ спорт турлари ассоциацияси бош садида тўлиқ реконструкция
бизда мавжуд эди-да. бўлаётган муаммоларни бартараф котиби Артём Князов. — Пандемия ишларини олиб бориш зарур.
этишни кечикишига сабаб бўл- сабабли кўп ишлар амалга ошмай Яъни тоғ ёнбағрини махсус
Минг афсуски, вазият биз ўй- ди, — дейди Азимжон Юсупов. қолганини биламиз. Шулардан спорт воситалари билан
лагандек бўлмади. Лина Черязова — Масалан, биргина фристайл бири халқаро гран-при мусобақаси жиҳозлаш, ҳимоя тўсиқла-
ёққан машъала вақт ўтиб сўнди, бўлимида тренерлар континген- бўлиб, Ўрта Осиёда илк бор Ўзбе- ри ва тизимлари, тайминг,
муз саройи эса савдо марказига ти мавжуд эмаслиги натижасида кистонда ўтказилиши керак эди. старт ва финиш уйчалари,
айлантирилди. Гўё ҳаммаси шу биронта спортчи ушбу спорт тури Афсуски, сентябрь ойида ўткази- тепаликлаларни тайёрловчи
билан тугагандек бўлди. билан шуғулланмайди. «Ёш лочин» лиши мўлжалланган ва 36 меҳмон ратрак(махсус машиналар)
Республика ихтисослаштирилган давлат вакиллари кутилаётган тад- лар билан таъминлаш, тоғ
Шукрки, сўнгги йилларда қишки олимпия захиралари болалар ва бир эпидемиологик ҳолат сабабли ёнбағрида сунъий қор ҳосил
спорт турларига бўлган қизиқиш ва ўсмирлар спорт мактаби эса ўз қолдирилди. Бу нафақат спорт, қилиш учун махсус тизимни
эътибор кучайди. Машъаладан яна фаолиятини тўхтатган. Спортнинг балки туризмни ривожлантиришга ўрнатиш лозим. Мусобақа ва
нур тарала бошлади, гўё. Янги муз қишки ва мураккаб техник спорт ҳам туртки бўлиши мумкин эди. машғулотлар жараёнининг
саройлари қад ростлади. «Ҳумо» турларига мўлжалланган ўз спорт сифатини янада ошириш
аренасининг бунёд бўлиши бунинг иншоотларига эга бўлмаганли- Айтиш лозимки, биз қишки учун тезлик ва сиғим жи-
исботидир. Бироқ энг катта қадам гимиз боис, «Чимён оромгоҳи», спорт турлари бўйича бирорта ҳатдан бугунги кун талабига
жорий йил 4 февралда давлатимиз «Янгиобод – Чотқол жавоҳири» мусобақани ўтказиб юбормаган- жавоб бермайдиган кресел
раҳбари томонидан «Қишки спорт масъулияти чекланган жамияти, миз ва ҳаммасида муносиб қат- кўтаргичини такомиллашти-
турларини ривожлантириш чора- «12 Ключей» тоғ чанғиси спорти нашиб келмоқдамиз. Бироқ пухта риш керак.
тадбирлари тўғрисида»ги қарор- ҳаваскорлар клубининг спорт тайёргарлик кўриш учун бизда
нинг имзоланиши бўлди. объектларидан, «Айс Авеню» ва етарли шароит йўқ. Қишки спорт моларга қарамай, 2022 йил Хи-
«NEXT» муз қопламали ностандарт турини ўрганаман деган болалар- тойнинг Пекин шаҳрида бўлиб
Ўзбекистонда қишки спорт ёпиқ спорт ареналаридан қишки ни бизга олиб келишади. Биз бола- ўтадиган XXIV қишки Олимпия
турларини 2020-2023 йилларда мавсумда ижара шартномаси асо- нинг қобилиятини, ҳаракатларини ўйинларига қишки спорт турла-
ривожлантириш Дастури бел- сида фойдаланиб келинмоқда. кўришимиз керак. Шундан сўнг ри, жумладан, конькида фигурали
гилаб берилди. Ушбу қарор ва машғулотлар ўтказишни бошлай- учиш, шорт-трек, кёрлинг, хок-
дастурда белгиланган топши- Шунга қарамай, имкониятдан миз. Бироқ машғулотлар учун жой кей ва бошқаларда тайёргарлик
риқ ва кўрсатмаларга мувофиқ, келиб чиқиб мазкур спортни ри- йўқ. Боридан эса бепул фойдалана бошлаб юборилган. Спортчилар-
спортнинг мураккаб ва ўзига хос вожлантиришга ҳаракат қилмоқ- олмаймиз. нинг иштирокига доир ҳужжатлар
бўлган қишки турларини ривож- дамиз. Мактабимизда спортнинг тайёрланган, кўриб чиқиш учун
лантиришга замин яратди. Мазкур тоғ чанғиси, сноуборд, фристайл, Шароит масаласи бугун оғриқли вазирликка тақдим этилди.
қарор ва дастур спортнинг бу ту- конькида фигурали учиш, шорт- нуқта бўлиб қолмоқда. Сабаби муз
рини оммалашишига, янги, ёниб трек, хоккей каби турлари бўйича устида ўтказиладиган машғулот- Қувонарлиси, бугун Қишки
турган спортчиларни тайёрлаш ва бўлимлар мавжуд. Биргина тоғ ларга жиддий этибор берилиши спорт турлари ассоциациясида
юртимиз байроғини халқаро му- чанғиси спорти бўлимида 53 нафар лозим. Оғизни тўлдириб «Мана фигурали учиш бўйича иккита
собақаларда баланд кўтарилишига спортчига 8 нафар тренер, сноу- бизда «Ҳумо» аренаси бор» дей- жуфтлик машғулотларни олиб
хизмат қилиши лозим эди. Орадан борд бўлимида 22 нафар спортчига мизу ёш спортчиларнинг фойдала- бормоқда. Уларнинг ёши ва имко-
тўққиз ой ўтди, аммо... 2 нафар тренер, конькида фигурали ниши учун тўлов сўраймиз. Майли, ниятлари ёшлар ўртасидаги мусо-
учиш бўлимида 23 нафар спортчи- бу ҳам бизнесдир, эҳтимол. Лекин бақаларда ва кейинчалик катталар
Кўпчиликни «Қарорда белги- га 4 нафар тренер ўқув-машғулот- ўзаро келишган ҳолда, бир неча ўртасидаги Олимпиада ўйинлари-
ланган ишлар амалга оширилдими ларини олиб боришмоқда. Бўстон- соатни юртимиз келажаги эгала- да иштирок этишга жуда мос.
ёки фақат қоғозда қолиб кетди- лиқ туманидаги Чимён қишлоғида рини етиштиришга ажратсак яхши
ми?», деган савол қийнамоқда. жойлашган иккита дор йўли ҳамда бўларди. Аниқроғи, шу юрт тупро- Натижа ўз-ўзидан юзага кел-
Боиси, пандемия туфайли бу йил чанғида учиш трассасини тегишли ғида униб-ўсаётган, мамлакатимиз майди. Бунинг учун ташкилотлар
кўплаб қарорлар амалга ошмай, ҳудуди билан биргаликда мактаби- байроғини кўтариш, шаънини ўртасида ҳамкорлик, ҳаракат
режалар бажарилмай қолди. Маз- миз тасарруфига ўтказилди. жаҳон спорт майдонида ҳимоя қи- зарур. Ана шундагина камчилик-
кур ҳолат бўйича Спортнинг қиш- лишга бел боғлаётганларга имкон лар бартараф этилади, муаммолар
ки ва мураккаб техник турлари Халқаро гран-при нега беришимиз зарур. Муз майдонлари ечимини топади.
бўйича Рес- ўтказилмади? фақатгина халқнинг, пули бор-
публика олий ларнинг кўнгил ёзиши учунгина Ноилахон АҲАТОВА,
спорт маҳо- Қишки спорт турларини ривож- хизмат қилмаслиги керак. журналист.
рати мактаби лантириш биргина спорт мактаби
директори олдидаги вазифа эмас. Бунга Жис- Пекин олимпиадаси
Азимжон моний тарбия ва спорт вазирлиги, ҳали олдинда
ЮСУПОВ шунингдек Қишки спорт турлари
билан суҳбат- ассоциацияси ҳам бирдек масъул. Мавжуд камчиликларга, муам-
лашдик.
Ўзбекистонда Поло федерацияси
ташкил этилди.
2020 йил ТАРИХ ҲАҚИҚАТЛАРИ 31
№35 (1965)
ИБН СИНОНИНГ
ватани қаер?
“Ватанимиз илк билан изоҳлашади. топилиши бухоролик Сафо Йўл- – Улуғ ҳаким тиб назарияси,
Ренессансининг Нафақат, форслар, яҳудий ва дошев исмли шахс билан боғлиқ. хусусан, анатомиянинг мукаммал
йирик билимдонидир, – дейди Бухо-
намояндаларидан ҳатто европаликлар ҳам Ибн Сино Бухоро давлат музей-қўриқхо- ро давлат тиббиёт институти
бири, буюк қомусий шахсига даъво қилишгани манба- наси Афшона қишлоғидаги Абу ўқитувчиси Саодат Рустамова. –
олим Абу Али ибн ларда маълум. Ҳаттоки, 2013 йилда Али ибн Сино музей филиали Унинг баъзи касалликларга таш-
Сино номи шарқу немис киноижодкорлари томони- раҳбари Мансур Нуруллаевнинг хис қўйиш усуллари ҳозир ҳам ўз
ғарбда ҳам бирдек дан тайёрланган, Ибн Сино обра- ҳикоя қилишича, ўтган асрнинг аҳамиятини йўқотмаган. Масалан,
машҳур ҳисобланади. зини машҳур Бен Кингсли (Кришна етмишинчи йиллари араб тилидан аъзога уриш орқали ташхис қўйиш
Пандит Бханжи) гавдалантирган яхшигина хабардор бўлган Сафо усули бугунги кунда фанда пер-
Албатта, ҳар қандай яхши нарса, «Табиб: Ибн Сино шогирди» филь- бобо Ромитан туманидаги қиш- куссия дейилади. Табобат тарихи-
шахснинг «эга»си кўп бўлади. Шу мида улуғ ватандошимиз яҳудий лоқлардан бирида хатму Қуръон да биринчи бўлиб Ибн Сино вабо
нуқтаи назардан Ибн Сино шахси, сифатида талқин этилади. Унинг туширади. Кетар чоғи хонадон билан ўлатни фарқлаган, юқумли
унинг бой илмий меросига эга- залворли тиббий тажрибалари бекаси, кекса ёшлардаги онахон касалликларга чалинган бемор-
ликни даъво қилувчилар кўплиги- Англиядан бориб қолган шогирди- яқинда фарзандлари бир неча юз ларни бошқалардан ажратиш
ни ҳам тушуниш мумкин. Хусусан, га нисбат берилади. йиллик тут дарахтини йиқитишга- ғоясини илгари сурган.
эронликлар ҳанузгача Ибн Синони ни, дарахт коваги ичидан Қуръон
ўзлариники деб ҳисоблашади. Бун- Қизиқ жиҳати шундаки, муалли- китобини топиб олганини айтиб, Жарроҳлик соҳасини ривожлан-
га эса олимнинг узоқ йиллар форс фи Ибн Сино сифатида кўрсатил- уйдагиларнинг ҳеч бири араб тиришда ҳам Ибн Синонинг улкан
ўлкасининг Тус, Рай, Исфаҳон, ган асарлар нечоғли кўп бўлма- имлосини тушунмаганлиги сабаб- хизматлари бор. Елка суягининг
Ҳамадон каби шаҳарларида яшага- син, унинг шахси ҳақидаги маълу- ли китоб увол бўлмасин, дея уни чиқишини оддий босиш билан
ни, масъул вазифаларда ишлагани, мотлар озлиги, аксарияти афсона Сафо бобога тақдим этади. даволаш усули ҳозиргача «Ави-
Ҳамадонда дафн этилгани, бадиий ва ривоят шаклида оғиздан-оғизга ценна усули» деб аталади. Аллома
асарларини форс тилида битгани кўчиб юриши баъзида Ибн Сино- – Сафо бобо уйга келиб, ки- умуртқанинг қийшайишини ўзи
нинг тарихий шахс эмас, тўқима, тоб мутолаасига киришган чоғда ихтиро этган ёғоч мослама ёрда-
фандаги умумлашма образ деган билсаки, бу Қуръони карим эмас, мида тузатган. Бу усулни XV асрда
гумонларнинг ҳам пайдо бўлиши- балки Абу Убайд Жузжоний қа- француз табиби Кало қайта кашф
га сабаб бўлганди. ламига мансуб Ибн Синонинг этган. Суякни гипслаш усули ҳам
таржимаи ҳоли экан, – дейди Ибн Сино томонидан кенг қўллан-
Шу жумладан, унинг Бухоро, Мансур Нуруллаев. – Асар Абу ган, лекин у кейинчалик унутилиб,
умуман Мовароуннаҳр заминида Райҳон Беруний номидаги қўл европалик табиблар томонидан
туғилгани ҳақидаги гаплар ҳам ёзмалар институтига тақдим 1852 йилда амалиётга янги ихтиро
бошқа фаразлар сингари XX аср- этилади. Шундан сўнг мазкур сифатида қайтарилган.
нинг ярмига қадар ўз исботини асардаги далиллар асосида Ибн
топмади. Фақат... Сино шахсига оид изланишлар – Ибн Сино асарларининг уму-
олиб борилади. Асарда аллома мий сони 450 дан ошади, лекин
Тут дарахтидан таваллуд топган жой номи Бухоро бизгача фақат 160 га яқин асари
топилган нодир манба яқинидаги Афшона қишлоғи, дея етиб келган, – дейди М.Нурул-
кўрсатилган бўлса-да, ўша вақтда лаев. – Кўп рисолалари шаҳар-
Ибн Синонинг шахсига оид бу номдаги қишлоқнинг мавжуд ма-шаҳар кўчиб юриш, урушлар,
маълумот берувчи нодир манба, эмаслиги олимлар ўртасида яна сарой тўполонлари, турли фало-
унинг шогирди Абу Убайд Жузжо- турли баҳсларга сабаб бўлади. катлар туфайли йўқолиб кетган.
ний томонидан ниҳоясига етка- Кўп манбаларда Ибн Сино, аввало,
зилган таржимаи ҳол китобининг Асарда тилга олинган Афшона табиб сифатида талқин этилади,
яқинидаги «Лағлақа» ва бошқа ҳолбуки табобат унинг илмий
«RETRO-SAHIFA» топонимлар, келтириб ўтилган соҳалари орасида энг муҳимлари-
масофа ва бошқа далилларга тая- дан биридир, холос. 20 жилддан
Тошкент метрополитени нилиб, Исфана қишлоғи қадимий иборат бўлган «Китобул-инсоф»
Афшона ҳудудига тўғри келиши («Инсоф китоби») бизгача етиб
Тошкент метроси 1977 йилда Марказий Осиёда бирин- аниқланди. Афшона топоними- келмаган, чунки Исфаҳондаги
чи бўлиб ишга туширилган. Айни пайтда фаолият кўрса- нинг маъноси «Ҳафт шона», яъни ёнғинда йўқолган.
тиб келаётган Чилонзор, Ўзбекистон ва Юнусобод тар- «Етти тароқ» сўзидан олинган.
моқларининг умумий узунлиги 36,2 км. ни ташкил этади. Қишлоқда Аму Бухоро канали- У Исфаҳонда расадхона таш-
нинг янги ирмоқлари қазилгунига кил этади. У ерда сиёсат билан
Жорий йилда Тошкент метрополитенини кенгайти- қадар бу ерда Зарафшон дарёси- шуғулланиб, маълум вақт вазир
риш бўйича 2 та йирик лойиҳа амалга оширилди. Булар нинг ирмоғи ўзани мавжуд бўлиб, сифатида фаолият юритади. Ибн
— умумий узунлиги 54,8 километрни ташкил этувчи сув йўли шу қишлоқдан яна етти Сино замонасининг етук шоири
ер усти халқа метро йўли, Юнусобод йўналишининг ирмоққа таралиб кетганди. Қо- ҳам бўлган. У шарқ шеъриятида
иккинчи босқичи қурилишида бунёд этилган узунлиги лаверса, Афшона топоними вақт рубоий жанрининг асосчилари-
2,93 километрдан иборат 2 та – «Юнусобод» ва «Тур- ўтиб товуш ўзгаришлари натижа- дан бири бўлиб, рубоийлари ўзида
кистон» бекатларидир. сида Исфана кўринишини олган чуқур фалсафий хулосаларни
бўлиши мумкин. Мана шу қўшим- ифодалайди.
ча жиҳатлар ҳам Ибн Сино киндик
қони тўкилган жойни белгилашда Биз авлодлар эса аждодлар
муҳим омил бўлди. билан фақатгина фахрланиб
қолмасдан улар меросини чуқур
Ибн Сино фақат табиб тадқиқ этиб боришимиз, унинг
бўлганми? шахсиятидан илҳом олган ҳолда
янги илмий кашфиётларни амалга
Бутун дунёда Ибн Сино тиб- оширишимиз лозим. Зеро, Учин-
биёт илми султони сифатида чи Ренессансни фақатгина фахр
машҳур. Тиббиёт фанининг жаҳон билан яратиб бўлмайди.
миқёсидаги номи медицина (ма-
дади Сино) бевосита унинг номи Акбар РУСТАМОВ
билан боғлиқ. «Маhаllа»
Ўзбекистон Ёзувчилар
уюшмасининг рамзи ўзгарди.
32 СЎРАГАН ЭДИНГИЗ... 2020 йил
№35 (1965)
ТАДБИРКОРЛИКСартарош Иш фаолиятимни давом Тонировка нархи
ПЕНСИЯқанча солиқэттирсам бўладими? арзонлашдими?
тўлайди?
ТРАНСПОРТ– Касбим ўқитувчи. Соғлигим ёмонлашгани боис II– Хабарларга кўра, автотранспорт-
– Сартарошхона очиб сар- гуруҳ ногиронлигини олдим. Иш фаолиятимни давом эт- ларнинг орқа ён ойнасини тонировка
тарошлик қилмоқчиман. Лекин КАДАСТР тирсам бўладими? Ногиронларга қандай имтиёзлар бор? қилиш нархи арзонлаштирилибди. Шу
ушбу фаолият билан шуғул- ҳақда батафсил маълумот берсангиз.
ланганда қанча солиқ тўлаш Лайло ПЎЛАТОВА.
кераклигини билмаяпман. Шу Хоразм вилояти. Шуҳрат ДИЁРОВ.
ҳақда маълумот берсангиз? Термиз шаҳри.
Юсуфхон АБДУЛФАИЗОВ,
Қосим БОТИРОВ. Пенсия жамғармаси бош мутахас- Шоҳруҳ ҒИЁСОВ,
Қашқадарё вилояти. сиси: Ички ишлар вазирлиги матбуот
– Пенсия таъминотига оид меъё- котиби:
Дилдора рий-ҳуқуқий ҳужжатларга асосан, агар – Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил
ҲОШИМОВА, фуқарога ногиронлик пенсияси тайин- 9 октябрдаги «Вазирлар Маҳкамаси-
Давлат солиқ ланиб, ушбу ногиронлик пенсия тайинланганидан нинг «туси ўзгартирилган (қорайтирил-
сўнг меҳнат фаолиятини давом эттирса, унинг ган) ойнали автотранспорт воситала-
қўмитаси давлат ногиронлик пенсияси тайинланганидан кейинги ридан фойдаланишни тартибга солиш
солиқ катта инс- орттирган иш стажи ва ойлик иш ҳақи миқдорла- чора-тадбирлари тўғрисида» 2018 йил
пектори: ри ёшга доир ёки боқувчисини йўқотганлик пен- 18 июлдаги 547-сон қарорига ўзгарти-
– Агар сиз сарта- сиясини ҳисоблашда иш стажи ва ойлик иш ҳақи ришлар киритиш ҳақида»ги қарори би-
рошхона очиб, ўзин- ҳисобида инобатга олиниши белгиланган. лан, туси ўзгартирилган (қорайтирил-
гиз сартарош бўлиб фаолият Бундан ташқари, ногиронликнинг I гуруҳ ноги- ган) ойнали автотранспорт воситала-
юритсангиз унда «Сартарош- ронлиги бўлган шахсларга пенсияни ҳисоблашнинг ридан фойдаланишни тартибга солиш
лик хизматлари, маникюр, пе- базавий миқдорининг 75 фоизи миқдорида, кўз бў- бўйича айрим ўзгаришлар киритилди.
дикюр, косметолог хизматлари йича биринчи гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга Жумладан, М1, N1 ва N2 тоифага оид
ва шунга ўхшаш бошқа хизмат- пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдорининг 100 автотранспорт воситалари орқа ён ой-
лар» фаолият тури бўйича якка фоизи миқдорида, II гуруҳ ёлғиз ногиронлиги бўл- наларининг тусини ўзгартиришга (қорай-
тартибдаги тадбиркор сифа- ган шахсларга эса пенсияни ҳисоблашнинг базавий тиришга) рухсатнома бериш учун тўлов
тида давлат рўйхатидан ўтиб, миқдорининг 50 фоизи миқдорида ҳисоблаб чиқа- ставкалари жисмоний шахслар учун база-
фаолият кўрсатишингиз мум- рилган пенсияларига устама ҳақлар белгиланади. вий ҳисоблаш миқдорининг 5 баравари
кин. Мазкур фаолият турини Шунингдек, ушбу тоифадаги фуқароларга солиқ, (1 млн. 115 минг сўм) этиб белгиланди.
амалга ошириладиган жойидан транспорт ва соғлиқни сақлаш тизимларида бир Бунга қадар ушбу миқдор БҲМнинг 10
келиб чиқиб, 2020 йил учун қатор имтиёзлар белгиланган. баравари (2 млн. 230 минг сўм) эди.
ҳар ойлик – Тошкент шаҳрида Юридик шахсларга орқа ён ойнани
250 минг сўм, Нукус шаҳар ва Кадастр учун қандай қорайтириш учун тўлов миқдори ўзгар-
вилоят марказлари бўлган ша- ҳужжатлар тақдим маган – БҲМнинг 10 баравари (2 млн.
ҳарларда 150 минг сўм, бошқа қилинади? 230 минг сўм).
шаҳарларда 100 минг, аҳоли Шунингдек, орқа ва олд ён ойналар
пунктларида эса 50 минг сўм – Яшаб турган уйимни ҳужжатлаштириш, яъни бўйича тусини ўзгартиришнинг тўлови
этиб қатъий белгиланган миқ- кадастр қилиш учун қандай ҳужжатлар тақдим миқдори ҳам аввалгидек сақланиб қол-
дордаги солиқ ҳамда базавий қилишим керак ва тартиби қандай? ди, яъни жисмоний ва юридик шахслар
ҳисоблаш миқдорининг бир учун БҲМнинг 50 баравари (11 млн. 150
баравари миқдорида, яъни 223 Адҳам БОТИРОВ. минг сўм) миқдорини ташкил этади.
минг сўм ижтимоий солиқлар Фарғона вилояти.
ҳисобланади. ЭЪЛОН:
Агар ёрдамчи ходим ёлланса Севара ЗОКИРОВА,
уларга алоҳида солиқ солина- Давлат хизматлари агентлиги Ўзбекистон Республикаси Президенти-
ди. Шунингдек, ўзини ўзи банд жамоатчилик ва оммавий ахбо- нинг 2020 йил 26 мартдаги «Ўзбекистон
қилган шахс сифатида ҳам рўй- рот воситалари билан алоқалар Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва кам-
хатдан ўтиб фаолият кўрсати- бўлими бошлиғи: бағалликни қисқартириш вазирлиги ҳамда
шингиз мумкин. Ўзини ўзи банд – Вазирлар Маҳкамасининг те- унинг тизим ташкилотлари фаолиятини
қилган шахсларга 2020 йил гишли қарори билан тасдиқланган ташкил этиш тўғрисида»ги ПҚ-4653-сонли
учун ҳақиқатда ишлаган вақти- Кўчмас мулк объектига кадастр пас- қарорига биноан, «Иқтисодиёт: таҳлиллар
дан қатъи назар, фақат базавий портини бериш бўйича давлат хизматлари кўрса- ва прогнозлар» журнали таҳририяти» дав-
ҳисоблаш миқдорининг камида тишнинг маъмурий регламентига биноан, my.gov.uz лат унитар корхонасини тугатиш ва функ-
50 фоизи (111 500 сўм) ҳажмида порталида тўлов асосида сўровномада «Янги кўч- цияларини журнал муассиси — Прогноз-
ижтимоий солиқ ҳисобланади. мас мулк объектига (бирламчи) кадастр паспорти- лаштириш ва макроиқтисодий тадқиқотлар
Унутмаслик керакки, ўзи- ни шакллантириш» бўлимини танлайсиз ва кўчмас институти зиммасига юклатиш белгиланган.
ни ўзи банд қилган шахслар мулкка бўлган ҳуқуқларни тасдиқловчи ҳужжатнинг
ёлланма ишчиларни жалб қила сканерланган нусхаларини бириктирасиз. Юқоридаги қарордан келиб чиқиб, дав-
олмайди. Регламентнинг 16-бандида кадастр паспортини лат унитар корхонаси 2020 йил 19 ноябр-
Маълумот учун айтиб ўтиш тайёрлаш муддати якка тартибдаги тураржой учун дан ўз иш фаолиятини тўхтатиши эълон
керакки, 2020 йил 1 апрелдан – 5 иш кунигача белгиланган. Бундан ташқари, қилинади. Ариза ва шикоятлар 1 (бир) ой
1 октябргача бўлган даврда кўчмас мулк объектларининг тураржой фондига мобайнида « [email protected]» почтаси орқали
якка тартибдаги тадбиркор- оид қисмига кадастр паспортини тайёрлаш ва қабул қилинади.
лар учун ижтимоий солиқ- кадастр ҳужжатларини расмийлаштириш объект-
нинг ойлик энг кам суммаси нинг 1 квадрат метр майдони учун (2787,5 сўм) ба- Самарқанд вилояти Маҳалла ва оилани
базавий ҳисоблаш миқдори- завий ҳисоблаш миқдорининг 1 фоизи, 25 фоизга қўллаб-қувватлаш бошқармаси жамоаси
нинг 50 фоизига (111 500 сўм) кўпайтирилган ҳолда ҳисобланади. бошқарма бошлиғи Асқар Умаровга онаси
қадар камайтирилган эди.
ШАОДАТ ая УМАРОВАнинг
вафоти муносабати билан таъзия
билдиради.
Ўзб екист он Бош муҳаррир вазифасини Таҳририят манзили: Газета
Республикаси вақтинча бажарувчи Тошкент шаҳри, Мустақиллик таҳририят
Президенти Санжар ИСМАТОВ шоҳкўчаси, 59-уй. Индекс: 100192 компьютер
Администрацияси марказида
ҳузуридаги Ахборот Нашр навбатчиси: Р. Юсупов Телефонлар: 71 233-39-89, саҳифаланди ва
Ижтимоий-сиёсий, ва оммавий Мусаҳҳиҳлар: Н. Азимова, Қабулхона: 71 237-56-80, офсет усулида
маънавий-маърифий газетаси коммуникациялар М. Назарова Котибият: 71 233-10-73. босилди.
агентлиги томонидан Навбатчи: У. Ибодинов Факс:
МУАССИС: 2019 йил 24 сентябрда Саҳифаловчилар: И. Болтаев Нашр кўрсаткичи: 148
«Mahalla» nashriyot-matbaa uyi» 0019 рақами билан Ш. Бароқов Баҳоси келишилган нархда.
масъулияти чекланган жамияти давлат рўйхатидан
ўтказилган. «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси босмахонасида чоп этилди. Босмахона манзили: Тошкент шаҳри,
Буюк Турон кўчаси, 41-уй. Формати — А-3, 8 босма табоқ. 23 645 нусхада чоп этилди. Буюртма Г-1045 123456
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
«Mahalla» газетаси Ижтимоий-сиёсий, маънавий-маърифий газета 2020 йил 15 октябрь 35 сони (1965)
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
«Mahalla» газетаси
- 1 - 32
Pages: