1 ОКТЯБРДАН БЮРОКРАТИЯ
нималар ишни ҳам,
ўзгаради? тараққиётни ҳам
7 орқага тортади 10
№33 @mahalladoshuz @mahalladosh_uz www.mahalladosh.uz
(1963) 2020 йил
1 — 8 октябрь
ТУЯҚУШ БИЗНЕСИ Ижтимоий-сиёсий, маънавий-маърифий газета
ўзини қай даражада ПРЕЗИДЕНТ ШАВКАТ МИРЗИЁЕВ:
оқлайди? 18 «ЯНГИ ЄЗБЕКИСТОН
МАКТАБ ОСТОНАСИДАН
Бир туманда БОШЛАНАДИ»
31 НАФАР МАҲАЛЛА 1-5.
РАИСИ
нега бирдан
вазифасидан озод
этилди? 19
ЖАРИМА
МАЙДОНИДАГИ
26 мингта машина
тақдири нима бўлади?
20
ТЕСТ 23
ЖАВОБЛАРИ
сотилганмиди?
Нега
КОМИССИЯ
ҚАРОРЛАРИНИНГ 1 ОКТЯБРЬ – ЎҚИТУВЧИ
ВА МУРАББИЙЛАР КУНИ
бири иккинчисини рад
этмоқда? 24
м ОБУНА
ИНДЕКСИ: 148
МАІАЛЛАНИ «MAHALLA»СИЗ ТАСАВВУР ЭТИШ ЇИЙИН...
2021ОБУНА БЄЛИШГА ШОШИЛИНГ!
2 КУН НАФАСИ 2020 йил
№33 (1963)
ª¯ИТУВЧИ ВА МУРАББИЙЛАР – ЯНГИ ªЗБЕКИСТОННИ
БАРПО ЭТИШДА КАТТА КУЧ, ТАЯНЧ ВА СУЯНЧИМИЗДИР
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўқитувчи
ва мураббийлар кунига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи
Ассалому алайкум, азиз юрт- сўмлик ўқув қуроллари топши- сизларга яхши маълум. Мана, куни илғор, тараққий этган халқлари сафарбар этдилар. Шу йўлда улар
дошлар! рилди. Шунингдек, моддий ёрдам кеча тасдиқланган «Таълим тўғри- қаторида бўлгани барчамизга улкан ўзларининг азиз жонларини ҳам
ва кўмакка муҳтож, боқувчисини сида»ги қонун ушбу соҳа тараққиё- ғурур ва ифтихор бағишлайди. қурбон қилдилар. Улар «Илмдан
Қадрли муаллимлар! йўқотган оилаларнинг фарзандлари тида, ҳеч шубҳасиз, янги уфқларни бошқа нажот йўқ ва бўлиши
Муҳтарам устозлар! ва ногиронлиги бўлган болаларга очиб беради. Қонунга мувофиқ, Бир ўйлаб кўрайлик, аждодла- ҳам мумкин эмас» деган ҳадиси
Бугун сиз, азизлар билан 1 қишки кийим-бош тўпламлари, таълим олишнинг масофавий, инк- римиз бундай юксак чўққиларга шарифни ҳаётий эътиқод деб бил-
октябрь – Ўқитувчи ва мураббий- мактаб формаси ва ўқув қуролла- люзив шакллари жорий қилинди, қандай эришганлар? Улар, энг дилар. Миллий истиқлол, тараққиёт
лар куни – умумхалқ байрами ридан иборат 426 миллиард сўмлик таълим ташкилотларига хорижий аввало, жаҳолатга қарши маърифат ва фаровонликка, аввало, маърифат
арафасида учрашиб турганимдан моддий кўмак берилгани ҳам ана муассасалар билан қўшма факультет байроғини баланд кўтариб, ўз ақл- орқали, дунёвий ва диний билим,
бахтиёрман. шундай эзгу ишларимиз қаторига ва ўқув марказлари ташкил қилишга заковати ва салоҳиятини башарият замонавий илм-ҳунарларни чуқур
Фурсатдан фойдаланиб, сизлар- киради. рухсат этилди. Шунингдек, ўқи- яратган илм-фан ютуқларини чуқур эгаллаш орқали эришиш мумкин,
ни, жойлардаги студияларда ўтирган тувчиларга муаллифлик дастури ва ўрганиш ва бойитишга бағишла- деб ҳисобладилар.
фидойи устозларимизни, «ойнаи Айни вақтда, бугунги вазиятдан ўқитиш услубларини жорий этиш, ганлар.
жаҳон» орқали бугунги тантанали келиб чиққан ҳолда, ўқувчи ва пе- замонавий педагогик шакллар, Бу даврда Абдулла Авлоний,
маросимни кўриб турган барча дагогларнинг саломатлигини асраш ўқитиш ва тарбия усулларини эркин Тан олиш керакки, биз ана шун- Маҳмудхўжа Беҳбудий, Мунаввар-
юртдошларимни ушбу қутлуғ айём масаласи барчамизнинг алоҳида эъ- танлаш ҳуқуқи берилди. дай бебаҳо меросга кўпинча фақат қори Абдурашидхонов, Убайдулла
билан самимий муборакбод этаман. тиборимиз марказида турибди. Шу тарихий ёдгорликка қарагандай му- Хўжаев, Абдурауф Фитрат, Ибрат
Биз ҳар биримиз ҳаётда қандай мақсадда мактабларни зарур тиббий Биз кенг кўламли демократик носабатда бўлиб келмоқдамиз. Бун- домла, Абдулҳамид Чўлпон, Аб-
муваффақият ва натижаларга эриш- ва антисептик воситалар билан ўзгаришлар, жумладан, таълим дай тенгсиз бойликни амалий ҳаёти- дулла Қодирий, Ашурали Зоҳирий,
ган бўлсак, бу ютуқларда сизлар- таъминлаш учун Инқирозга қарши ислоҳотлари орқали Ўзбекистон- мизга татбиқ этишда бепарволик ва Ҳожи Муин ва бошқа яна юзлаб
нинг беқиёс ҳиссангиз борлигини кураш жамғармасидан 17 миллиард да янги Уйғониш даври, яъни эътиборсизликка йўл қўймоқдамиз. улуғ инсонлар миллий уйғониш
доимо миннатдорлик билан эътироф сўм маблағ ажратилди. Учинчи Ренессанс пойдеворини Ваҳоланки, бундай ноёб мерос ва миллатпарварлик ҳаракатининг
этамиз. Шу боис, мана шундай қу- яратишни ўзимизга асосий мақсад камдан-кам халқларга насиб этган. олдинги сафларида турдилар. Улар
вончли кунда барча шогирдларин- Хабарингиз бор, бу йил 1,5 мил- қилиб белгиладик. Бу ҳақда гапирар Биргина Фанлар академиясининг янги усул мактаблари билан бир
гиз, бутун халқимиз номидан сиз- лионга яқин ёшларимиз олий ўқув эканмиз, аввало, учинчи Ренес- Шарқшунослик институти фонд- қаторда, одамларнинг дунёқараши
ларга юксак ҳурмат-эҳтиромимиз, юртларига кириш учун ҳужжат санснинг мазмун-моҳиятини ҳар ларида сақланаётган 100 мингдан ва турмуш тарзини ўзгартириш-
эзгу тилакларимизни билдириб, чин топширди. Бу кўрсаткич ўтган йилга биримиз, бутун жамиятимиз чуқур ортиқ нодир қўлёзмаларга дунё аҳли га қаратилган газета-журналлар,
дилдан таъзим қиламиз. нисбатан 40 фоизга кўп демакдир. англаб олиши керак. ҳавас қилади. Биз бу ҳақиқатни ҳар нашриёт ва кутубхоналар, театрлар
Улуғ шоиримиз мавлоно Фурқат Биз мана шундай оғир вазиятда тест томонлама теран англашимиз зарур. ташкил этдилар.
илм-маърифатни кўнгилларнинг синовларини очиқ стадионларда, Тарихга назар солсак, Буюк ипак
сурури, кўрар кўзларнинг нури, эпидемиологик хавфсизлик талаб- йўлининг чорраҳасида жойлашган Буюк аждодларимизнинг бетак- Минг афсуски, жадид бобо-
деб таърифлаганини ҳаммамиз ларига қатъий амал қилган ҳолда, она заминимиз азалдан юксак рор ва ноёб илмий-маънавий ме- ларимиз ўз олдига қўйган эзгу
яхши биламиз. муваффақиятли ўтказишга эришдик. цивилизация ва маданият ўчоқла- роси биз учун доимий ҳаракатдаги мақсадларни амалга оширишга
Дарҳақиқат, миллионлаб фар- ридан бири бўлганини кўрамиз. ҳаётий дастурга айланиши керак. мавжуд вазият, ижтимоий тузум йўл
зандларимиз қалбига илм-фан Буюк давлат арбоби Индира Халқимизнинг бой илмий-маданий Бу ўлмас мерос ҳамиша ёнимизда бермади. Маърифат фидойилари
зиёсини сингдириб, уларни эл- Гандининг «Битта қиз болани мероси, тошга муҳрланган қадимий бўлиб, бизга доимо куч-қувват ва ўша даврнинг турли жоҳил кимса-
юртга муносиб инсонлар этиб ўқитсангиз, бутун оилани ўқит- ёзувлар, бебаҳо меъморий обидалар, илҳом бағишлаши лозим. Авва- ларининг туҳмат-маломатларига
тарбиялаётган заҳматкаш ва оли- ган бўласиз», деган сўзларида нодир қўлёзмалар, турли осори ати- ламбор, миллий таълим тизимини дучор бўлдилар. Аввал чор ҳуку-
жаноб устозларимизга ҳар қанча катта ҳаётий ҳақиқат борлигини қалар давлатчилик тарихимизнинг ана шундай руҳ билан суғори- мати, кейинчалик совет ҳукумати
таҳсинлар айтсак, арзийди. албатта ҳаммамиз яхши тушуна- уч минг йиллик теран илдизларидан шимиз керак. Бунинг учун олим уларни аёвсиз қувғин ва қатағон
Мен бугун билдирадиган фикр- миз. Шунинг учун жорий йилда далолат беради. ва мутахассисларимиз, ҳурматли қилди. Шу тариқа миллий уйғониш
ларни, аввало, ҳурматли муаллим ва қишлоқ жойларда яшаётган, кам уламоларимиз бу маънавий хази- ва тараққиёт ҳаракати эл-юртимиз
ўқитувчиларга, қадрли тарбиячилар- таъминланган оилаларга мансуб Мен юқорида Аристотелнинг нани бугунги авлодларга содда ва учун армон бўлиб қолди.
га, барча жонкуяр зиёлиларимизга қизларимиз олий ўқув юртларининг фикрларини бежиз эсламадим. Ҳам- тушунарли, жозибали шаклларда
йўлланган мурожаат сифатида қабул кундузги бўлимида давлат гранти мангизга яхши маълум, антик давр- етказиб беришлари зарур. Ватанимиз озодлиги ва халқимиз
қилишингизни истардим. асосида ўқишлари учун 940 та ўрин да Юнонистонда ёнган илм машъ- бахт-саодати йўлида жонини фидо
Азиз дўстлар! ажратдик. аласи тўққизинчи – ўн иккинчи Шу муносабат билан Фанлар қилган жадидларнинг илмий-маъри-
Хабарингиз бор, Бирлашган асрларда Марказий Осиё ҳудудида академияси, Олий ва ўрта махсус фий, адабий-бадиий мероси биз учун
Миллатлар Ташкилоти Бош Ас- Ўйлайманки, қизларимиз учун қайта порлади. Бу даврда юртимиз таълим вазирлиги, Маданият ва- бугун ҳам беқиёс аҳамиятга эга.
самблеясининг 75-сессиясида сўз- яратилган бундай қўшимча имко- ҳудудида биринчи Ренессанс юзага зирлиги, Инновацион ривожланиш
лаган нутқимда мен бошқа кўпгина ният яна юзлаб оилаларга билим ва келди ва у бутун дунё тан оладиган вазирлиги, Мусулмонлар идораси, Биргина мисолга эътиборингиз-
муҳим масалалар қаторида Ёшлар маърифат нурини олиб киради. Бу, машҳур даҳоларни етиштириб бер- Халқаро ислом академияси, Ис- ни қаратмоқчиман.
ҳуқуқлари бўйича халқаро конвен- ўз навбатида, ёш қизларимизнинг ди. Хусусан, Муҳаммад Хоразмий, лом цивилизацияси маркази буюк
цияни қабул қилишга оид Ўзбе- келажакда жамият учун муносиб Аҳмад Фарғоний, Абу Райҳон Бе- мутафаккирларимизнинг илмий- Бу йил таваллудининг 145 йил-
кистон ташаббусига яна бир бор касб эгалари бўлиб камол топишига руний, Абу Али ибн Сино, Маҳмуд маърифий ва маданий меросини лиги нишонланаётган улуғ маъри-
жаҳон ҳамжамиятининг эътиборини пухта замин яратади. Биз бу борада- Замаҳшарий сингари ўнлаб буюк фундаментал асосда нашрга тай фатпарвар бобомиз Маҳмудхўжа
қаратдим. ги ишларимиз кўламини бундан ке- алломаларимизнинг жаҳоншумул ёрлаш, чоп этиш ва кенг оммага Беҳбудий ўз вақтида биз учун икки
Ёшлар ҳуқуқи деганда, биз, йин ҳам янада кўпайтириб борамиз. илмий-ижодий кашфиётлари умум- етказиш, шунингдек, уни ўрганиш эмас, тўрт тилни билиш зарур, деб
биринчи навбатда, уларнинг тинч башарият тараққиёти ривожига методикасини ишлаб чиқиб, амалда бонг урган эди. Беҳбудий бобомиз-
ва соғлом яшаш ҳамда таълим Ҳурматли ватандошлар! беқиёс таъсир кўрсатди. қўллаш чора-тадбирларини кўрсин. нинг ушбу даъвати ҳозир ҳам ғоят
олишга бўлган тўлақонли ҳуқуқини Ҳаммамизга аёнки, тараққиёт- Бу масалага Бош вазир ўринбосари долзарб бўлиб турибди.
тушунамиз. Шу боис, униб-ўсиб нинг тамал тоши ҳам, мамлакатни «Ислом маданиятининг олтин Б.Мусаев масъул этиб белгиланади.
келаётган ёш авлодимизнинг бар- қудратли, миллатни буюк қилади- асри» деб эътироф этиладиган бу Қадрли муаллимлар, мен бугун
камол бўлиб вояга етиши, сифатли ган куч ҳам бу – илм-фан, таълим даврда она заминимиздан етишиб Яна бир масалага алоҳида тўхта- Ўқитувчи ва мураббийлар байрами
ва мукаммал таълим олишини таъ- ва тарбиядир. Эртанги кунимиз, чиққан Имом Бухорий, Имом Тер- либ ўтмоқчиман: минг афсуски, ўн муносабати билан бир гуруҳ ватан-
минлаш биз учун ҳамиша устувор Ватанимизнинг ёруғ истиқболи, мизий, Имом Мотуридий, Бурҳо- олтинчи асрнинг иккинчи ярмидан дошларимизни мукофотлаш тўғри-
вазифа ҳисобланади. биринчи навбатда, таълим тизими ниддин Марғиноний, Абул Муъин бошлаб Марказий Осиё заминида сидаги Фармонни имзоладим. Ана
Бутун дунё давлатлари қатори ва фарзандларимизга бераётган Насафий каби улуғ уламолар бутун ички уруш ва низолар, ҳокимият шундай юртдошларимиз орасида
Ўзбекистон ҳам коронавирус пан- тарбиямиз билан чамбарчас боғлиқ. мусулмон оламининг фахру ифти- учун кураш авж олди. Айирмачилик Ватанимиз истиқлоли, халқимиз-
демиясини бошидан кечираётган Буюк юнон олими Аристотел- хори ва чексиз ғурури ҳисобланади. ва маҳаллийчилик кучайди, маъ- нинг озодлиги ва эркинлиги, обод ва
ҳозирги мураккаб даврда мамлака- нинг «Ватан тақдирини ёшлар рифат ўрнига жаҳолат илдиз отди. фаровон ҳаётини таъминлаш йўлида
тимиз таълим тизими ҳам жиддий тарбияси ҳал қилади», деган Ўн бешинчи асрда Соҳибқирон Натижада бир пайтлар гуллаб-яш- фидокорлик кўрсатиб, миллий таъ-
синовга дуч келди. Бугунги қийин сўзлари бор. Амир Темур бобомиз асос солган наган ўлкамизда ижтимоий-сиёсий лим ва тарбия тизимини яратишга
шароитга қарамасдан, давлатимиз Қаранг, бу фикрлар милоддан ва унинг муносиб авлодлари давом ва иқтисодий инқироз юзага келди. беқиёс ҳисса қўшган Абдулла Ав-
томонидан ўз вақтида кўрилган аввал айтилган. Демак, инсоният эттирган муҳташам салтанат юр- Илм-фан ва тафаккур машъали лоний, Маҳмудхўжа Беҳбудий ва
чора-тадбирлар ва сизларнинг онгли ҳаёт кечира бошлаган даврдан тимизда иккинчи Уйғониш, яъни сўна бошлади. Юртимизнинг ўн Мунавварқори Абдурашидхонов
фидокорона меҳнатингиз билан бу буён таълим ва тарбия масаласи иккинчи Ренессанс даврини бошлаб тўққизинчи асрга келиб қарамликка «Буюк хизматлари учун» ордени
борадаги ишларимиз изчил давом доимо долзарб аҳамият касб этиб берди. Бу даврда Қозизода Румий, тушиб қолишида айни шундай сал- билан тақдирланганини сизларга ва
эттирилмоқда. Жумладан, қисқа келмоқда. Мирзо Улуғбек, Ғиёсиддин Ко- бий ҳолатлар асосий сабаб бўлгани бутун элимизга мамнуният билан
муддат ичида юртимизда «онлайн Бир ўйлаб кўрайлик, дунёдаги ший, Али Қушчи сингари беназир ҳаммамизга яхши аён. айтмоқчиман.
мактаб» лойиҳаси ва масофавий ривожланган давлатлар қандай олимлар, Лутфий, Саккокий, Ҳофиз
таълим жорий этилди. қилиб юксак тараққиёт ва турмуш Хоразмий, Абдураҳмон Жомий, Кўпчилик зиёлилар қаторида Ҳозирги вақтда мустабид тузум
Яқинда республикамизнинг фаровонлигига эришмоқда? Энг ав- Алишер Навоий, Бобур Мирзо каби мен ҳам бир фикрни ҳамиша катта даврида сиёсий қатағон қурбони
аксарият мактабларида, карантин вало, илм-фан ва таълимга қаратил- мумтоз шоир ва мутафаккирлар армон билан ўйлайман: мамла- бўлган ота-боболаримизнинг ҳаёти
қоидаларига амал қилган ҳолда, ган улкан эътибор туфайли эмасми? майдонга чиқди. Шарафиддин Али катимизда Учинчи Ренессансни ва фаолиятини, хусусан, жадидлар
янги ўқув йили бошланди. Эзгу анъ- Шунинг учун ҳам кейинги йил- Яздий, Мирхонд, Хондамир каби йигирманчи асрда маърифатпарвар меросини янада чуқур ўрганиш
анамизга мувофиқ, қарийб 650 минг ларда юртимизни ҳар томонлама та- тарихчилар, Маҳмуд Музаҳҳиб, Ка- жадид боболаримиз амалга оши- ва уларнинг хотирасини абадий-
нафар 1-синф ўқувчисига Президент раққий эттириш, янги Ўзбекистонни молиддин Беҳзод сингари мусаввир- ришлари мумкин эди. Нега деганда, лаштириш бўйича қарор лойиҳаси
совғалари сифатида 72 миллиард яратиш мақсадида барча соҳалар лар, кўплаб хаттот ва созандалар, бу фидойи ва жонкуяр зотлар бутун тайёрланмоқда.
қатори таълим тизимида ҳам туб мусиқашунос ва меъморларнинг умрларини миллий уйғониш ғоя-
ислоҳотлар олиб борилмоқда. шуҳрати дунёга ёйилди. сига бағишлаб, ўлкани жаҳолат ва Ҳурматли дўстлар!
Бу борада ўнлаб муҳим фармон, қолоқликдан олиб чиқиш, миллати- «Оққан дарё – оқаверади»,
қарор ва дастурлар қабул қилингани Донишманд халқимиз ҳар икки мизни ғафлат ботқоғидан қутқариш дейди доно халқимиз. Бугун буюк
Ренессанс даврида жаҳоннинг энг учун бор куч ва имкониятларини аждодларимизнинг бебаҳо мероси-
га таяниб, янги Ренессанс пойде-
ворини яратиш учун бизда барча
2020 йил КУН НАФАСИ 3
№33 (1963)
ª¯ИТУВЧИ ВА МУРАББИЙЛАР – ЯНГИ ªЗБЕКИСТОННИ
БАРПО ЭТИШДА КАТТА КУЧ, ТАЯНЧ ВА СУЯНЧИМИЗДИР
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўқитувчи
ва мураббийлар кунига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи
имкониятлар мавжуд, дейишга тўла Афсуски, ҳаммамиз «Олдинг- ланган мактабгача таълим тизими- Мана, яқин-яқингача ўқитув- Айни вақтда бу ўта муҳим ма-
асосларимиз бор. Ҳамма гап ана дан оққан сувнинг қадри йўқ» деб, нинг жамиятимиз ҳаётидаги ўрни чи-муаллимлар, айрим жойларда сала энг долзарб вазифамиз экани-
шу имкониятлардан қай даражада бепарво бўлиб юрибмиз. ва аҳамиятини ҳеч нарса билан ўл- ўқувчилар ҳам, тўрт ойлаб пахта ни алоҳида таъкидлаб, уни амалга
оқилона фойдалана олишимизга чаб бўлмайди. Айнан мактабгача йиғим-терими, чопиқ ва яганага ошириш бутун жамиятимизнинг
боғлиқ. Нима учун бошқа вилоятларда, таълим соҳасига бўлган эътибор чиқарилгани сир эмас. Натижада бурчига айланишини истардим.
дейлик, Андижонда, Фарғона, мамлакатнинг эртанги тараққиёти ўқитувчи бир ойда ўртача 80 соат
Бу фикрларга бир мисол кел- Самарқанд, Хоразм ёки Қаршида, учун мустаҳкам замин яратади. дарс ўтиши керак бўлса, тўрт ойда Фарзандларимиз мактаб-
тирмоқчиман. Жиззах ва Сирдарёда бундай мак- Шуларни назарда тутиб, биз юрти- 320 соат йўқотадиган вазият ву- дан қанчалик билимли бўлиб
таблар йўқ? мизда илк бор Мактабгача таълим жудга келди. Ўз навбатида, ўқувчи чиқса, юқори технологияларга
Биласизлар, Қоракўл туманида вазирлигини ташкил этдик. бир ойда 136 соат сабоқ оладиган асосланган иқтисодиёт тармоқ-
ҳаммамизга маълум бир мактаб Ваҳоланки, бугунги кунда биз- бўлса, тўрт ойда 544 соат дарсни лари шунча тез ривожланади,
бор. Бу мактабни машҳур қилган га мана шундай юзлаб мактаблар, Бугун йирик шаҳарларимиздан бой беришга мажбур бўлди. кўплаб ижтимоий муаммоларни
фидойи муаллим Тўхтамурод ўз касбининг чинакам устаси ва тортиб, чекка туманлар, қишлоқ ечиш имкони туғилади. Шундай
Жумаев номини ҳам барчамиз фидойиси бўлган минглаб мураб- ва овулларимизда янги-янги замо- Агар бу рақамларни ўн бир экан, Янги Ўзбекистон остонаси
яхши биламиз. Бу ажойиб педагог бийлар сув билан ҳаводай зарур. навий боғчалар барпо этилмоқда. йилга кўпайтирсак, биласизми, мактабдан бошланади десам,
ўзининг тинимсиз изланиши, янги Қисқа вақт, яъни тўрт йил ичида қанча бўлади? Бу, ахир, юқори ўйлайманки, бутун халқимиз бу
таълим методикаси билан оддий Шу муносабат билан Халқ республикамизда боғчалар сони синф ўқувчилари учун белгилан- фикрни қўллаб-қувватлайди.
бир қишлоқ мактабини республика таълими вазирлиги ҳудудлар раҳ- 3 баробар ошиб (5 минг 200 тадан ган 8,5 минг соатлик ўқув дасту-
даражасидаги машҳур таълим дар- барлари билан биргаликда ҳар 14 минг 200 тага), болаларни қам- рининг қарийб 3 минг соати – 30 Ҳурматли йиғилиш иштирок-
гоҳига айлантирди. Ҳолбуки, ушбу бир туманда камида биттадан мана раб олиш даражаси 28 фоиздан 54 фоизи далада мажбурий меҳнатда чилари!
мактаб Бухоронинг олис чўл тума- шундай мактаб яратиш чоралари- фоизга етгани ана шундай амалий ўтди, дегани эмасми? Бошқача
нида жойлашган бўлиб, замонавий ни кўриши зарур. ҳаракатларимиз натижасидир. айтганда, бола 11 йил ўрнига атиги Мамлакатимизнинг келгуси
шароитга, қулай имкониятларга 7 йил ўқишга мажбур бўлди. тараққиётини ўйлаб, ўқитувчи ва
ҳам эга эмас эди. Президентнинг ҳар бир ҳудуд- Соҳага давлат-хусусий шерик- муаллимларнинг ҳаётимиздаги
даги вакиллари, ҳар бир вилоят ва лик механизми жорий этилиши Яратганга шукрки, бундай нуфузи ва мавқеини ошириш мақ-
Бугун ушбу мактаб битирувчи- туманнинг етакчилари – бу ҳоким- туфайли 223 мингдан ортиқ ўринга салбий ҳолатлар энди тарихда садида уларнинг мақомини қонун
ларининг 95 фоиздан ортиғи олий лар. Маъмун академиясининг бе- эга бўлган 7 минг 400 та хусусий қолди. Ҳамма соҳани ўз эгасига, даражасида белгилашни таклиф
ўқув юртларига ўқишга киряпти. шиги, Муҳаммад Хоразмий юрти боғча ташкил қилинди. Бу мақсад- жумладан, қишлоқ хўжалигини қиламан. Ушбу қонунда ёшларга
Халқаро олимпиадалардан энг бўлган Хоразм, Мирзо Улуғбек лар учун 1 триллион 850 миллиард ҳам фермер ва кластерларга топ- таълим ва тарбия бериш жараё-
кўп медаль олиб келаётганлар ҳам камолга етган Самарқанд, дунёга сўм имтиёзли кредит маблағлари шираётганимиз туфайли бунга нида ўқитувчилар ўзларининг
айнан шу мактабнинг ўқувчилари Бобур Мирзони берган Андижон, йўналтирилиб, 20 мингга яқин эришмоқдамиз. салоҳиятини тўлиқ намоён этиш-
ҳисобланади. Мамлакатимизнинг Аҳмад Фарғоний ватани бўлган янги иш ўрни яратилди. лари учун зарур шарт-шароитлар
барча ҳудудларидан, ҳатто пойтахт Фарғона вилоятларининг ҳоким- Кейинги тўрт йилда мактаб яратиш, уларни ижтимоий, ҳуқу-
Тошкентдан ҳам одамлар ўз фар- лари бугун бу оқсоқлик ва бепар- Кўриниб турибдики, дастлабки ўқитувчиларининг ойлик маоши қий, моддий қўллаб-қувватлаш
зандини Қоракўлга олиб бориб, волик тўғрисида нима дейдилар? натижалар ёмон эмас. Бироқ ҳали бир ярим баробар кўпайтирилди. чоралари кафолатланиши керак.
ана шу мактабга ўқишга беряпти. бу борада қиладиган ишларимиз Давлат мукофотлари билан тақ- Жумладан, мактаб директори,
Ўзингиз раҳбарлик қилаётган анчагина. дирланаётган устозлар сони ошиб унинг ўринбосари, синф раҳбари,
Биз бу таълим маскани эри- вилоятларда мана шундай наму- боряпти. Ўқитувчи тайёрлайдиган ўқитувчининг мақоми аниқ белги-
шаётган катта ютуқларни инобатга нали мактаблар ташкил этиш учун Соҳада давлат-хусусий шерик- ҳисоботлар, қоғозбозликлар сони ланиши лозим.
олиб, ўтган йили уни Халқаро ма- сизларга олти ой муҳлат берамиз. лик тизимини ривожлантириб, кескин камайтирилди.
тематика мактабига айлантирдик. нодавлат секторнинг улушини Ўқитувчиларга устамалар тўлаш,
Албатта, янги мактабларни 75 фоизга етказиш, мактабгача Ўзингиз ўйланг, тўрт йил олдин уларни рағбатлантириш мезонлари
Тўхтамурод домла ҳам, жадид қуриш, чиройли қилиб жиҳозлаш, таълим қамровини эса 80 фоиздан бундай ўзгаришларни тасаввур ҳам тўлиқ қайта кўриб чиқилиши
боболаримиз каби, тинимсиз ва безаш мумкин, лекин уларни ошириш зарур. қилиб бўлармиди? зарур. Амалда бу масала ўта му-
фидокорона меҳнат қилиб, ҳозир- замонавий маъно-мазмун, илм- раккаблиги ва ортиқча қоғозбозлик
ги даврнинг янги усул мактабини маърифат, тарбия билан тўлдириш Болалар боғчалари учун кадр- Жамиятда устоз ва мураббий- талаб қилиши ҳам ҳақиқат. Бунда
яратишга эришди. қўлимиздан келадими? лар тайёрлаш, қайта тайёрлаш ларга қаратилаётган эътибор ту- аксарият эскирган қонуности ҳуж-
ва уларнинг малакасини оши- файли қарийб 15 минг нафар эркак жатлари қайта кўриб чиқилиб, бекор
Мана, бугунги кунимизнинг Бу долзарб масала устида ҳо- ришнинг амалдаги тизими давр ўқитувчи мактабларга қайтди. қилинса, ўйлайманки, мақсадга
ҳақиқий маърифатпарвари, дав- кимлар билан Вазирлар Маҳка- талабларига жавоб бермайди. Аммо, шуни таъкидлаш керакки, мувофиқ бўлади.
римизнинг Авлонийси, Беҳбудий маси, мутасадди вазирликлар ва Қолаверса, мактабгача таълимда ҳали бу борада кўзланган нати-
домласи, Мунавварқориси! идоралар раҳбарлари биргаликда замонавий ўқитиш шакллари, янги жага эришганимиз йўқ. Ҳозирги Ўқитувчиларнинг ҳуқуқлари
жиддий ишлашлари талаб эти- педагогик ва ахборот технология- кунда ҳам халқ таълимидаги пе- давлат ҳимоясида бўлишини,
Бундай улкан натижага эришиш лади. ларини жорий қилиш масаласи дагогларнинг қарийб 70 фоизини уларнинг касбий фаолиятига
учун албатта ўзига хос ўқитиш ти- ҳам долзарб бўлиб турибди. аёл ўқитувчилар ташкил этмоқда. ноқонуний аралашув, бошқа
зими бўлиши керак. Айни вақтда Азиз дўстлар! ишларга жалб қилиш жавобгар-
бундай ютуқлар замирида инсон- Биз Учинчи Ренессанс масала- Вазирлар Маҳкамаси икки ой Албатта, ҳаммамиз мактаб дав- ликка сабаб бўлишини қатъий
нинг ўз касбига, Ватанига меҳри сини стратегик вазифа сифатида муддатда мактабгача таълим соҳа- рини эслаганимизда, кўз олдимиз- белгилаш лозим.
ва садоқати, юксак масъулият олдимизга қўйиб, уни миллий ғоя сидаги ушбу муҳим вазифалар иж- га аввало, талабчан ва меҳрибон
туйғуси мужассам, десак, айни даражасига кўтармоқдамиз. роси юзасидан ҳукумат қарорини синф раҳбаримиз келади. Нима Қонунда, шунингдек, мактаб
ҳақиқатни айтган бўламиз. Биз мактабгача таълим ва қабул қилсин. учун? Чунки, мактабдаги ҳар директорига қўйиладиган талаб-
мактаб таълими, олий ва ўрта бир қадамимиз мана шу азиз ва лар, унинг асосий вазифалари ва
Мана шу мактабда Тўхтамурод махсус таълим тизими ҳамда Муҳтарам дўстлар! олижаноб инсонларнинг доимий фаолиятини баҳолаш мезонлари
ака бошчилигида ҳар бир ўқитув- илмий-маданий муассасаларни Халқимиз ҳамиша устозларни эътибори ва ғамхўрлигида бўлган. ҳамда ҳисобот бериш тартибини
чи шогирдларини ўз боласидай бўлғуси Ренессанснинг тўрт уз- эъзозлаб, уларнинг ҳурмат-изза- Ҳаётга илк йўлланмани ҳам бизга белгилаш зарур.
кўрган, бу ерда чинакам ижодий вий ҳалқаси, деб биламиз. Боғча тини жойига қўйиб келган. «Устоз мана шу устозларимиз берган.
мусобақа муҳити шаклланган ва тарбиячиси, мактаб муаллими, ота каби улуғ» деган ҳикматли Мактаб директори лавозимини
бу ишлар бугун ўзининг муносиб профессор-ўқитувчилар ва ил- нақл ҳам бежиз айтилмаган. Энди Шу сабабли биз синф раҳбар- танлов асосида, мактабни келгуси
натижасини бермоқда. мий-ижодий зиёлиларимизни эса ана шу сўзларни қоғозда эмас, ларининг машаққатли ва масъу- 5 йилда ривожлантириш бўйича
янги Уйғониш даврининг тўрт амалда қарор топтирадиган, ўқи- лиятли меҳнатини муносиб рағ- энг яхши дастурга эга номзод
Моҳир педагог Тўхтамурод таянч устуни, деб ҳисоблаймиз. тувчи-муаллимнинг қадр-қимма- батлантириш чорасини кўряпмиз. эгаллаши керак. Энди мактаб ди-
Жумаев таълим-тарбия соҳасида Мен ишонаман – ҳурматли тини жойига қўядиган пайт келди. Хусусан, 2020 йил 1 октябрдан ректори йил якуни бўйича дастур
эришган улкан ютуқлари ва иб- ота-оналар бу ташаббусни ал- Мен бу гапларни нима учун бошлаб 242 минг нафар синф раҳ- ижроси ҳақида маҳаллий кенгаш-
ратли фаолияти учун Президент батта қўллаб-қувватлаб, янги айтаётганимни ҳаммангиз яхши бари учун қўшимча тўлов миқдо- да ҳисобот беради ва унинг фао-
Фармонига асосан давлатимиз- Ренессанснинг бешинчи ҳалқаси, тушуниб турибсиз, албатта. ри бир ярим баробар оширилади. лиятига халқ вакиллари томонидан
нинг юксак мукофоти – «Буюк бешинчи устуни бўладилар. Ва бу Яшириб нима қилдик, кўп йил- Мазкур мақсадлар учун йиллик очиқ-ойдин баҳо бериб борилади.
хизматлари учун» ордени билан маънавий-маърифий ҳаётимиз- лар давомида ўқитувчига эътибор 400 миллиард сўмдан зиёд қўшим- Мактаб директорига интизомий
тақдирландилар. даги энг мустаҳкам устун бўлади, борасида сўзимиз бошқа, ишимиз ча маблағ йўналтирилади. жазо бериш ва уни лавозимидан
десам, ўйлайманки, сизлар тўла бошқа бўлиб келди. Оқибатда озод этиш масалалари ҳам маҳал-
Фурсатдан фойдаланиб, Тўх- қўллаб-қувватлайсизлар. соҳа ходимлари гўёки кераксиз ва Ўрни келганда айтмоқчиманки, лий кенгашлар билан келишилган
тамурод акани ва мукофотга Ҳурматли анжуман иштирок- ҳимоясиз қатламга айланиб қолди. мен бугун имзолаган Фармон би- ҳолда амалга оширилиши зарур.
сазовор бўлган барча ўқитувчи ва чилари! Мактаб ўқитувчиларининг асосий лан биринчи марта 14 нафар синф
мураббийларимизни ўз номимдан, Барчангиз хабардорсиз, бугун вазифаси бир четда қолиб, уларни раҳбари давлатимизнинг орден ва Парламентимиз аъзоларидан
халқимиз номидан самимий мубо- юртимизда бир-бири билан чам- ўзларига мутлақо алоқаси бўлма- медаллари билан тақдирланди. маҳаллий кенгашларнинг мактаб-
ракбод этаман. барчас боғланган муҳим соҳа- ган ишларга жалб этиш чуқур ил- лар билан ишлаш тизимини ало-
ларни, яъни мактабгача таълим, диз олди. Янаям очиқроқ айтсак, Ўқитувчиларнинг доимий ва ҳида назоратга олиб, ушбу жараён-
Ҳурматли йиғилиш иштирокчи- мактаб ва олий таълим тизимлари, муаллимларнинг «хўжайини» кў- узлуксиз психологик кўникмала- ларга яқиндан кўмак беришларини
лари, шу ўринда савол туғилади: илмий-тадқиқот муассасаларини пайиб кетди. Бундай ножўя ишлар рини ривожлантириш мақсадида сўрайман. Олий Мажлис палата-
Қоракўл мактаби биз учун замона- ривожлантириш бўйича беқиёс нафақат таълим сифатига, балки Халқ таълими вазирлиги қошида- лари (Т.Норбоева, Н.Исмоилов)
вий мактабнинг ҳақиқий андозаси ўзгаришлар амалга оширилмоқда. соҳа ходимларининг ўз касбига ги ҳудудий малака ошириш инс- икки ой муддатда умумтаълим
эмасми? Нима учун Халқ таълими Лекин сир эмас, мактабгача таъ- бўлган муносабатига ҳам салбий титутларида синф раҳбарларини мактаблари билан ишлашни янада
вазирлиги унинг ноёб тажрибаси- лим соҳаси бу борадаги ислоҳот- таъсир кўрсатди. Қанчадан-қанча тайёрлаш бўйича алоҳида ўқув кучайтириш бўйича тегишли чора-
ни етарлича оммалаштирмаяпти? лардан яқин вақтгача четда қолиб тажрибали ўқитувчилар дили курсларини ташкил этиш керак. тадбирларни ишлаб чиқишлари
Нима учун бошқа мактаб дирек- келди. оғриб, севган касбини ноилож мақсадга мувофиқ бўлади.
торлари бу таълим даргоҳидан Аслида, фарзандларимиз тар- ташлаб кетганини ҳам биламиз. Бугунги кунда жамиятимизда
ибрат олмаяпти? Халқ таълими ва- биясида энг асосий бўғин ҳисоб- ўқитувчи ва мураббийларнинг ( Давоми 4-саҳифада)
зири Ш.Шерматов нега уч йилдан қадди, шаъни ва ғурури тикланаёт-
буён бу жиддий масалага етарлича гани барчамизни қувонтиради.
эътибор бермаяпти?
4 КУН НАФАСИ 2020 йил
№33 (1963)
ª¯ИТУВЧИ ВА МУРАББИЙЛАР – ЯНГИ ªЗБЕКИСТОННИ
БАРПО ЭТИШДА КАТТА КУЧ, ТАЯНЧ ВА СУЯНЧИМИЗДИР
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўқитувчи
ва мураббийлар кунига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи
(Бошланиши 2-, 3-саҳифаларда) зимини жорий этишни бошладик. икки қўлдан чиқади», дейди хал- назоратга олиниши зарур. бор қаратиши керак.
Ўрта таълим тизимида иқтидорли қимиз. Бошланғич синфлардан бошлаб Соҳада рақобатни таъминлаш
Келгуси икки йил давомида ўқувчилар ва ўқитувчилар билими-
мактабларни моддий-техник жи- ни баҳолаш тизимини кенгайтириш Бугун шиддат билан ривож- фарзандларимизнинг қизиқиш ва мақсадида нодавлат таълим таш-
ҳатдан таъминлаш харажатларини 2 мақсадида бошқа асосий фанлар ланаётган замон ҳар биримиздан қобилиятларини аниқлаш, келгу- килотларини ҳам малака ошириш
баробар ошириш, уларни замонавий бўйича ҳам сертификация тизимини доимо изланиб, ташаббус кўрсатиб, сида уларни ихтисослашган синф- ва қайта тайёрлаш тизимига жалб
жиҳозлар ва кўргазма қуроллари жорий этиш зарур. янгича ишлашни талаб этмоқда. ларда ўқитишни давом эттириш қилиш вақти келди. Бу жараёнда
билан тўлиқ таъминлаш лозим. тизимини жорий этиш лозим. Бу- ўқитиш харажатларини қоплаш
Хабарингиз бор, пойтахтимизда Бир ўйлаб кўрайлик, нега қан- нинг учун Халқ таълими вазирлиги, учун Давлат бюджетидан маблағ
Афсуски, бугунги кунда туман Муҳаммад Хоразмий номида ахбо- чадан-қанча мактабларда битирув- Таълим сифатини назорат қилиш йўналтирилади.
ва шаҳар халқ таълими мудирлари- рот-коммуникация технологияла- чиларнинг 10 фоизи ҳам олийгоҳ- давлат инспекцияси навбатдаги ўқув
нинг тизимдаги ўрни сезилмаяпти. рига ихтисослашган янги мактаб ларга кира олмаяпти? Ота-оналар йилидан бошлаб 4-синф битирувчи- Ўрнак кўрсатган ўқитувчилар
Уларнинг фаолияти асосан хўжа- очдик. Айни пайтда фарзандлари- репетитор ёллаб, пул тўлаб бола- ларини фанлар бўйича саралаш ва учун мажбурий малака ошириш
лик ишларини назорат қилиш ва мизнинг «ай-ти» технологияларга ларини ўқишга тайёрлашга мажбур йўналтириш тартибини амалиётга талабларини бекор қилиш, уларнинг
тегишли жазо чоралари қўллашдан қизиқишини янада ошириш ва бўляпти. киритиши керак. фаолиятини бевосита ўқувчила-
иборат бўлиб, таълим сифати билан уларнинг етук мутахассис бўлиб ри олган билим даражаси билан
шуғулланиш иккинчи даражали етишиши учун шароит яратиш мақ- Савол туғилади: нима учун Ҳозирги пайтда умумтаълим баҳолашни назарда тутиш лозим.
масалага айланиб қолган. Мазкур садида жорий йилда – 14 та, келгуси аксарият мактабларимиз 11 йил муассасаларининг олий маълумотли Ўқувчилари халқаро фан олимпиа-
раҳбарларнинг тизимдаги ролини йилда – 82 та, 2022 йилда – 64 та, ўқитган ўқувчилар олийгоҳга кира педагог кадрлар билан таъминла- даларида ғолиб бўлган педагогларга
қайта кўриб чиқиш ва уларнинг 2023 йилда – 45 та ахборот техно- олмаяпти-ю, репетитор 2 йилда ниш даражаси 87 фоизни ташкил олий малака тоифаси тўғридан-тўғ-
мақомини оширишни даврнинг ўзи логиясига ихтисослашган мактаблар бунга эришяпти? этади. Кўплаб мактаблар, айниқса, ри тақдим этилиши керак.
талаб қилмоқда. Бундан буён туман ташкил этилади ва барча туман ва чекка ҳудудлардаги таълим маскан-
халқ таълими бўлими мудирлари шаҳарлар қамраб олинади. Бу саволлар ҳар бир мактаб ўқи- ларида бир қатор фанлар бўйича Эндиликда халқ таълими ходим-
ҳокимнинг маориф бўйича масла- тувчиси, жамоаси ва директорини, малакали ўқитувчилар етишмаяпти. ларининг малакасини ошириш ва
ҳатчиси сифатида фаолият олиб Ўқитувчилар ишини енгиллаш- ҳар қайси виждонли педагогни Шу муносабат билан педагог кадр- қайта тайёрлашнинг янги тизими
боради ва бевосита ҳокимлик бино- тириш ва уларнинг салоҳиятидан ўйлантириши зарур, деб ўйлайман. лар тайёрлаш масаласи ҳамиша эъ- жорий этилади. Яъни, ўқитувчилар
сида ўтиради. Шунга мос равишда оқилона фойдаланиш учун келгуси тиборимиз марказида туриши зарур. бевосита малака ошириш марказла-
уларга зарур ваколатлар берилади. йилда таълимни рақамлаштириш Энди мактаб жамоатчилик олди- рига бормасдан, масофадан туриб
ишларини якунлаб, «Онлайн мак- да ҳисобот берадиган бўлади. Мак- Қорақалпоғистон Республика- ўз касбий кўникмаларини доимий
Бундан ташқари, таълим соҳаси- таб», «Рақамли ва хавфсиз мактаб», табни битирган ўқувчи олийгоҳга си, вилоятлар ва Тошкент шаҳри ривожлантириш имкониятига эга
ни ривожлантириш мақсадида ту- «Электрон дарслик», «Электрон кириши керак ёки мактаб давридаёқ раҳбарлари ўз ҳудудидаги педагог бўладилар. Бундан ташқари, таълим
ман ва шаҳарларда алоҳида жамғар- кундалик» каби тизимлар жорий бирор-бир касб-ҳунарга эга бўлиши кадрлар тайёрлайдиган универси- сифатини оширишга кўмаклашади-
ма ташкил этсак, нима дейсизлар? этилади. 2020 йил охиригача мак- шарт. Айнан шу мезон асосида тет ва институтлар билан жиддий ган ва ўқитувчиларнинг доимий кас-
табларни кенг полосали Интернет мактаб жамоаси ва директори фао- ишлаши керак. Ушбу олий таълим бий ривожланишига амалий ёрдам
Жамғарма маблағлари илғор тармоғига улаш даражаси 70 фоизга лиятига баҳо берилади. даргоҳларининг профессор-ўқи- кўрсатадиган устоз-шогирд тизими
ва намунали мактаб раҳбарлари етказилади. Келгусида барча мак- тувчиларига ипотека ва истеъмол ташкил қилинади ва уларнинг меҳ-
ҳамда халқ таълими бўлимлари таблар 100 фоиз Интернет билан Бугун ҳар бир ўқитувчи ва кредитлари ажратиш, уларнинг соғ- нати муносиб рағбатлантирилади.
методистларини рағбатлантиришга таъминланади ва бунинг учун тарбиячи, олийгоҳ домласи таъ- лиғини мустаҳкамлаш, санаторий ва
йўналтирилади. Давлат бюджети маблағлари йўнал- лим ва илм-фан соҳасидаги энг курортларда даволанишини ташкил Мактабларда информатика,
тирилади. сўнгги ижобий янгиликларни этиш масалалари шахсан ҳудуд раҳ- кимё, хорижий тиллар каби фанлар
Вазирлар Маҳкамаси (Ж.Қўчқо- ўқув жараёнларига татбиқ эта барининг назоратида туриши лозим. бўйича ўқитувчилар етишмовчи-
ров), Молия вазирлиги (Т.Ишметов) Биз халқаро фан олимпиадалари оладиган, чуқур билим ва ду- Чунки, эътибор қаратадиган бўлсак, лигини бартараф этиш мақсадида
бир ой муддатда ушбу жамғармани ғолиблари ва уларнинг ўқитувчи- нёқараш эгаси, бир сўз билан жойлардаги ҳамма мутахассиснинг педагогик бўлмаган йўналишлар
ташкил этиш ва унинг молиявий ларини рағбатлантириш тизимини айтганда, замонамиз ва жамия- – фермер ёки инженерни оласизми, бўйича олий таълим олаётган ёш-
манбаларини шакллантириш бўйи- йўлга қўйдик. Илгари олимпиадада тимизнинг энг илғор вакиллари бошқа касб вакилларини оласизми, лар учун қисқа муддатли педагогик
ча қарор лойиҳасини тайёрласин. олтин ёки кумуш медаль олса, бўлишлари керак. ҳаммасига эътибор ва ғамхўрлик курслар ташкил қилинади.
совриндор ўқувчига ҳам, уни та- қиладиган ташкилотлар бор. Фақат
Қадрли дўстлар! йёрлаган ўқитувчига ҳам нари борса Бундай устозлар қўлида таълим ўқитувчининг, ўқитувчи тайёрлай- Муаллим ва ўқитувчиларнинг
Кейинги вақтда мамлакатимизда битта фахрий ёрлиқ бериларди. Ҳо- олган фарзандларимиз биз орзу қил- диган институтларнинг, таъбир жоиз билими ва малакасини ошириш
мактаб таълими умуммиллий ҳара- зир улар миллионлаб пул мукофоти ган Ўзбекистоннинг ёруғ келажаги- бўлса, жойларда «эгаси» йўқ. ҳақида гапирганда, бугун жамияти-
катга айланиб, соҳа ривожида янги билан тақдирланмоқда. ни бунёд этишга қодир авлод бўлиб мизда долзарб бўлиб турган яна бир
давр бошланганидан хабардорсиз. камол топади. Лекин бу юксак Такрор айтаман, энди бу масала масалага тўхталиб ўтиш зарур, деб
Ана шу ҳаракатнинг амалий ифода- Бу рағбатлантириш тизими амал- натижаларга эришиш учун таълим билан шахсан ҳокимлар шуғулла- ўйлайман.
си сифатида сўнгги икки йилда 556 да ижобий натижа бера бошлага- тизимидаги мавжуд муаммоларни нади.
миллиард сўм маблағ ҳисобидан 77 нини алоҳида таъкидламоқчиман. ҳал қилишимиз лозим. Айтинг-чи, ўқитувчи ўз устида
та янги мактаб қурилди. 1 минг 930 Пандемия шароитига қарамасдан, Бугунги тез ўзгараётган замонда, ишлаши, билим ва маҳоратини
та мактабда қайта қуриш ва таъмир- ўқувчи ёшларимиз халқаро фан Бугун аниқ ва табиий фанларни барча соҳаларда ходимларнинг би- ошириши учун қўшимча методик
лаш ишлари бажарилди. олимпиадаларида фаол иштирок ўқитиш методикаси мураккаб ту- лим ва малакасини мунтазам оши- ёрдамни қаердан олади? Албатта,
Айни пайтгача мавжуд бўлган этиб, юқори ўринларни эгаллаёт- зилгани, уларда назарий билимлар риб бориш ҳал қилувчи масалага шу соҳага оид китоб ва қўлланма-
қишлоқ мактабларидаги «Қўлбола гани барчамизни қувонтиради. амалиёт билан боғланмагани, ўқув айланган бир пайтда педагог кадр- лардан, махсус педагогик нашрлар-
печка»лар ҳам тўлиқ алмаштирил- Хусусан, бу йил 28 нафар иқтидорли дастурларида узвийлик йўқлиги, ларни қайта тайёрлаш ва малакаси- дан олади.
моқда. Юзлаб мактабларда электр ўғил-қизимиз ана шундай олим- дарсликларнинг мазмуни ва сифати ни ошириш тизими бу талаблардан
энергияси, тоза ичимлик суви таъ- пиадаларда 2 та олтин, 8 та кумуш, қониқарсиз экани ҳақли эътироз- орқада қолмоқда. Афсуски, биз кейинги йилларда
миноти, иситиш тизими яхшиланди, 15 та бронза медаль ҳамда 3 та ларга сабаб бўлмоқда. Амалдаги «мажбурий обуна» баҳонасида
ошхона, спорт заллари ва бошқа за- дипломни қўлга киритгани алоҳида таълим стандартлари ҳамда ўқув Халқ таълими вазирлигининг ихтиёрий обунани ҳам йўқ қилдик.
рур бинолар барпо этилди. 6 мингга эътиборга лойиқ. дастурлари асосан ўқувчини таъ- Абдулла Авлоний номидаги Халқ Бунинг натижасида мактаб ва олий-
яқин мактаб юқори тезликдаги лимнинг навбатдаги босқичига таълими тизими раҳбар ва мутахас- гоҳларнинг ўқитувчи ва домлалари
Интернетга уланди. Ушбу йўналишдаги ишлари- тайёрлашга йўналтирилган бўлиб, сис ходимларини қайта тайёрлаш ўзлари учун зарур бўлган газета
Шу билан бирга, хусусий таъ- мизни янги босқичга кўтариш уларни эркин фикрлаш ва мустақил ва малакасини ошириш институти ва журналлардан ажралиб қолди.
лим тизимига кенг йўл очилмоқда. мақсадида, Халқ таълими вазирли- ҳаётга тайёрлаш масаласи эътибор- бор. Минг афсуски, бу институт- Шундай аянчли ҳолга келдик-
Бу борада лицензия олиш тартиби ги қошидаги Фан олимпиадалари дан четда қолмоқда. Бундай ҳолат- нинг исми жисмига мос эмас. Улуғ ки, ҳатто айрим раҳбарлар газета
соддалаштирилди. Ўтган уч йил бўйича иқтидорли ўқувчилар билан ларга барҳам бериш учун, хорижий маърифатпарвар илгари сурган ва ўқимаслиги билан мақтанадиган
давомида уларнинг сони 6 марта ишлаш департаменти фаолиятини экспертлар ва тажрибали ўқитув- муваффақиятли амалга оширган бўлдилар.
ошиб, 140 тага етгани диққатга кучайтириш, вазирнинг биринчи чиларни кенг жалб қилган ҳолда, ғоялар, замонавий таълим методи-
сазовордир. ўринбосарини бу масала бўйича умумий таълимнинг Миллий ўқув касини ишлаб чиқиш масалалари Ўзингиз биласиз, дунёда компь-
Мутлақо янгича мазмун ва шакл- бевосита масъул этиб белгилаш дастури лойиҳасини ишлаб чиқиш институт фаолиятида ўзининг ама- ютер технологиялари энг ривож-
га эга бўлган Президент мактаблари лозим. ва жорий ўқув йили давомида уни лий ифодасини топа олмаётганини ланган давлатлардан бири бу – Япо-
ҳамда ижод мактаблари бўйича илмий-тадқиқот ва таълим муасса- айтишга мажбурмиз. ниядир. Лекин ушбу мамлакатда
ишлар фаол давом эттирилмоқда. Биз кейинги пайтда таълим со- саларида синовдан ўтказиш лозим. кунига 3-4 миллион нусхада нашр
Математика ҳамда кимё-био- ҳасида мутлақо янги тизим яратиш Шу муносабат билан мактаб этиладиган газеталар борлигига
логия фанларини ривожлантириш мақсадида ташкил этишни бошла- Шунингдек, умумтаълим мак- директорлари ва ўқитувчиларининг нима дейсиз? Айтмоқчиманки, ҳаё-
бўйича қарорлар қабул қилдик. ган Президент ва ижод мактаблари табларида дарслик ва ўқув-методик малакасини ошириш тизимини тимизда радио-телевидение, Интер-
Уларга асосан ҳар бир туман ва зиммасига барча умумтаълим мак- мажмуаларни тажриба-синовдан танқидий кўриб чиқиш зарур. Бу нет билан бирга босма нашрларнинг
шаҳарда ана шу фанларга ихтисос- таблари учун ўрнак ва андоза бўлиш ҳамда чет эллик мутахассислар борада Абдулла Авлоний номидаги ҳам ўз ўрни бор.
лашган мактаблар босқичма-босқич вазифаси юклатилган. Афсуски, иштирокида экспертизадан ўтказиш институт фаолиятини тубдан қайта
ташкил этилади. Шу йилнинг ўзида Президент, ижод ва ихтисослашти- тизими мавжуд эмас. Мактаб дарс- ташкил этиш талаб этилади. Бугунги кунда босма нашрларни
математика йўналишида 56 та, рилган мактабларни ривожланти- ликларини яратиш ва чоп этишни таълим муассасаларига, ўқитувчи-
кимё-биология йўналишида 27 та риш агентлигининг (С.Бобохўжаев) тартибга солиш масаласи ҳам дол- Мазкур таълим даргоҳи ҳу- профессорларга етказиб бериш ҳам
мактаб ташкил этилгани бу ишлар- бу борадаги жонбозлиги ва ташаб- зарб бўлиб қолмоқда. дудлардаги университетлар ва жиддий муаммога айланган. Чунки
нинг бошланишидир. бускорлиги ҳали-ҳануз сезилмаяпти. педагогика институтлари билан бу борада матбуот тарқатиш ва поч-
Математика, кимё, биология, Шу сабабли Республика таълим биргаликда туман халқ таълими та тизимининг фаолияти мутлақо
ахборот тизимлари ва информатика Айни вақтда, кўзлаган мақсадла- маркази фаолияти замонавий та- бўлими мудирлари ва мактаб дирек- талабга жавоб бермайди.
фанлари бўйича сертификация ти- римизга эришиш учун, мактабнинг лаблар асосида тубдан қайта кўриб торларининг малакасини ошириш,
ҳам масъулиятини оширадиган чиқилиб, такомиллаштирилиши ўқитишнинг замонавий методика- Шу муносабат билан Вазирлар
вақт келди. Бу – давр талаби. «Қарс керак. Ушбу марказнинг фаолияти ларини яратиш, масофавий таълим Маҳкамаси бир ой муддатда босма
Вазирлар Маҳкамасида Бош вазир бериш масалаларига алоҳида эъти- матбуот нашрлари фаолиятини
ўринбосари Б.Мусаев томонидан қўллаб-қувватлаш, хусусан, мактаб
шахсан мувофиқлаштирилиши ва ва олийгоҳларни педагогик фаолият
2020 йил КУН НАФАСИ 5
№33 (1963)
ª¯ИТУВЧИ ВА МУРАББИЙЛАР – ЯНГИ ªЗБЕКИСТОННИ
БАРПО ЭТИШДА КАТТА КУЧ, ТАЯНЧ ВА СУЯНЧИМИЗДИР
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўқитувчи
ва мураббийлар кунига бағишланган тантанали маросимдаги нутқи
учун зарур нашрлар билан таъмин- барчамиз учун юксак маънавият таълим муассасаларида инновацион пайтда таъкидлаш лозимки, ўша қандай иқтидор ҳам сўниб қолиши
лаш, уларнинг кутубхоналарини бешигига, фарзандларимизни фаолият ҳамда тадқиқот натижала- учрашувда билдирилган аксарият мумкинлигини яхши англаймиз.
ўқув ва бадиий адабиётлар билан болаликдан бошлаб касбга ўрга- рини амалиётга жорий этиш дара- вазифа ва топшириқлар бугун ҳам
тўлдириш чора-тадбирларини иш- тувчи даргоҳга айланиши зарур. жаси жуда паст. Тизимда илмий да- долзарб бўлиб, уларни тўлақонли Мана, Темурийлар даврини
лаб чиқсин ва амалга оширсин. ражали ўқитувчилар улуши ўртача амалга ошириш учун барчамиз эслайлик, Ғазнавийлар, Хоразм-
Жорий ўқув йилидан бошлаб 37 фоиз экани бизни қониқтирмай- масъулмиз. шоҳлар, Навоийлар замонини ёдга
Ўқувчиларнинг қобилиятини профессионал таълим тизими- ди. Ҳудудларда бу кўрсаткич янаям олайлик. Агар давлат томонидан
юзага чиқариш, бўш вақтини маз- да янги шаклдаги муассасалар паст даражада сақланиб қолмоқда. Фанлар академияси, Олий ва эътибор ва ҳомийлик бўлмаса, ижо-
мунли ташкил этишга қаратилган тармоғи йўлга қўйилаётганидан ўрта махсус таълим вазирлиги, дий муҳит яратиб берилмаса, улуғ
беш муҳим ташаббус доирасида ҳам барчангиз хабардорсиз. Жумладан, Олий таълим масканларини Инновацион ривожланиш вазирли- алломаларимизнинг салоҳияти бу
ижобий ишлар олиб борилмоқда. халқаро стандартларга мос 725 та илмий лабораториялар билан жи- ги бир ой муддатда Ўзбекистонда даражада ёрқин намоён бўлмас эди.
Бу борадаги амалий ҳаракатларни профессионал таълим муассаса- ҳозлаш, тизимда ахборот-комму- илм-фан соҳаларини 2030 йилгача
давом эттириш, айниқса, мусиқа си – касб-ҳунар мактаби, коллеж никация технологияларини қўллаш ривожлантириш концепцияси лойи- Бугун давлатимиз томонидан
ва санъат, ахборот технологиялари ва техникумлар яқин кунларда ўз даражаси ҳам паст эканини қайд ҳасини киритсин. илм-фан, таълим ва тарбия, ма-
ва спорт тўгараклари фаолиятини фаолиятини бошлайди. Уларда 200 этиш лозим. даниятни ривожлантириш учун
янада ривожлантириш, уларни зарур мингдан ортиқ ўқувчилар бугунги Шахсан мен жонкуяр олимла- қанча куч, қанча маблағ керак
восита ва жиҳозлар билан тўлиқ талабларга жавоб берадиган ўқув Сир эмас, бугунги пандемия римиз буюк аждодларимизнинг бўлса, ҳаммасини топамиз. Қандай
таъминлаш алоҳида диққат марка- дастурлари асосида таълим олади. жуда кўп соҳалар қаторида соғлиқ- илмий анъаналарини муносиб имконият зарур бўлса – яратамиз.
зида бўлмоғи лозим. ни сақлашнинг илм-фан йўнали- давом эттирган ҳолда, илм-фанни
Олий ва ўрта махсус таълим шида ҳам ҳали билимларимиз заиф тараққиётимизнинг драйверига ай- Баъзи одамлар, пандемия дав-
Ҳаммамизга аёнки, бугунги вазирлиги халқаро меҳнат бозори эканини кўрсатиб қўйди. Барчамиз лантириб, мамлакат ривожига хиз- рида шу гаплар зарурми, деб ўйла-
мураккаб глобаллашув даврида талабларига жавоб берадиган кадр- бундан жиддий хулоса қилишимиз мат қиладиган муҳим кашфиётлар ши ҳам мумкин. Бундай тор қараш
жамиятимизда миллий ғоя ва маф- ларни тайёрлаш, профессионал керак. яратишларига ишонаман. билан яшайдиган кишилар янгли-
куравий иммунитетни кучайтириш, таълимнинг мазмуни ва сифатини шади. Худо хоҳласа, коронавирус
ёшларимизни турли зарарли ғоя ошириш дастурини ишлаб чиқсин. Олий таълим тизимининг вази- Қадрли ватандошлар! пандемияси ҳам эртами-кечми,
ва таҳдидлардан асраш, уларни ўз Ҳудудларнинг раҳбарлари эса бити- фаси фақат талабаларга дарс бериш- Барчамиз яхши биламизки, ин- албатта тарихга айланади.
мустақил фикрига эга, иродали, риб чиқаётган ёш мутахассисларни дан иборат эмас. Университет ва соннинг онги ва дунёқараши, фикри
фидойи ва ватанпарвар инсонлар муносиб иш билан таъминлаш ҳа- институтларимиз илм-фан соҳасида ўзгармаса, жамият ўзгармайди. Бу касаллик бошланган март
этиб тарбиялаш ҳар қачонгидан ҳам қида бош қотириши зарур. ҳам фаол ишлаши, ёшларни илмий Жамият ўзгармаган жойда ҳеч қан- ойидаёқ биз ушбу оғир синовдан
долзарб аҳамият касб этмоқда.Шу ишларга, катта-катта лойиҳаларга дай ижобий натижа ҳам, тараққиёт муносиб ҳолда, янада кучли бўлиб
сабабли биз биринчи марта умум- Қадрли юртдошлар! жалб этиши керак. Ушбу муассаса- ҳам бўлмайди. Одамларнинг онгу ўтишимиз керак, деб ўз олдимизга
таълим мактабларида «Тарбия» Бугунги кунда жаҳондаги ну- ларда илмий-тадқиқот ишларини тафаккурини ўзгартирувчи куч эса, улкан вазифа қўйган эдик. Бугун
фанини жорий этмоқдамиз. фузли олий таълим муассасалари янада ривожлантириш мақсадида ҳеч шубҳасиз, аввало, ўқитувчи- ана шу мақсадларимиз аста-секин
илм-фаннинг йирик ўчоқлари ҳи- илмий-техник дастурлар доирасида мураббийлар, олийгоҳ домлалари, амалга ошмоқда. Биз барчамиз
Маърифатпарвар бобомиз Аб- собланиши ҳеч кимга сир эмас. амалга ошириладиган лойиҳалар илм-фан арбоблари, маданият ва улуғ аждодларимиздан ибрат олиб,
дулла Авлонийнинг асрий қадрият- Шуни ҳисобга олиб, биз мамла- кўламини 3 баробар кенгайтириш, санъат, адабиёт намояндаларидир. уларга муносиб бўлиб, доимо эзгу
ларимиз асосида яратган «Туркий катимиз олий таълим тизимида докторантурага қабул квоталарини Бугун биз яшаётган жамиятга орзу-интилишлар билан яшаши-
«Гулистон» ёхуд ахлоқ» асари шар- туб ислоҳотларни амалга оширяп- 4 марта кўпайтириш зарур. янги фикр, янги ғоя, энг муҳими, ис- миз керак.
қона тарбиянинг ноёб қўлланмаси миз. Янги-янги олий ўқув юртлари, лоҳотларни амалга оширишга қодир
сифатида бугунги кунда ҳам ўзи- дунёдаги етакчи университетларнинг Бугун «рақамли иқтисодиёт» бўлган янги авлод кадрлари керак. Бугунги фурсатдан фойдаланиб,
нинг қадри ва аҳамиятини йўқот- филиаллари ташкил этилмоқда. деган тушунча дунёда энг долзарб Албатта, халқимизнинг мардона мен йил бошида Олий Мажлисга
ган эмас. Биз «Тарбия» фанининг Мисол учун, сўнгги 4 йилда мам- масалага айланганини барчамиз кў- меҳнати, ўқитувчи ва мураббийлар- йўллаган Мурожаатномадаги бир
назарий асосларини ишлаб чиқишда лакатимизда 47 та янги олий таълим риб турибмиз. Айни пайтда ахборот нинг жонбозлиги туфайли таълим фикрга эътиборингизни қаратишни
мана шундай бебаҳо асарлардан муассасаси, жумладан, хорижий технологиялари соҳасида чуқур би- соҳасини тубдан модернизация қи- ўринли, деб биламан. Яъни: «Энг
самарали фойдаланишимиз зарур. университетларнинг филиаллари лим ва малакага эга бўлган, улардан лиш бўйича кўп иш қилдик. Лекин катта бойлик – бу ақл-заковат ва
ташкил этилиб, олий ўқув юртлари- унумли фойдалана оладиган замо- ҳаммамиз яхши тушунамизки, булар илм, энг катта мерос – бу яхши
Хабарингиз бор, бир йил олдин нинг сони 125 тага етди. навий мутахассислар миллий иқ- – катта мақсад йўлида ташланган тарбия, энг катта қашшоқлик –
ўтказилган селектор йиғилишида Давлат-хусусий шериклик тизи- тисодиётимиз учун ниҳоятда зарур. дастлабки қадамлар, холос. бу билимсизликдир».
халқ таълимини ривожлантиришни ми асосида нодавлат олий таълим Барчамиз бу масалани чуқур анг- Барчангиз гувоҳсиз, бугун за-
умуммиллий мақсад, умумхалқ муассасалари фаолияти йўлга қў- лаган ҳолда, шу мақсадга эришиш мон шиддат билан ўзгариб, барча Чиндан ҳам, бугун биз улуғ
ҳаракати сифатида белгилаб олган йилмоқда. Аҳоли фикрини ўрган- учун жиддий ҳаракат қилишимиз соҳалар қатори таълим тизими ниятлар билан пойдевор қўяёт-
эдик. Ушбу ҳаракат доирасида барча ган ҳолда, сиртқи ва кечки таълим шарт. Бу ишга бугун киришмасак, олдига ҳам ўта долзарб ва мурак- ган янги Уйғониш даври мамла-
поғонадаги раҳбарлар ва уларнинг шаклларини қайта тикладик, қабул эртага кеч бўлади. каб вазифаларни қўймоқда. Биз катимизда мана шундай улкан
ўринбосарлари мактабларни ота- квоталари оширилмоқда. Мактаб дунё миқёсидаги кескин рақобатга бойлик яратишга, халқимиз-
лиққа олган эди. Шундан сўнг битирувчиларини олий таълимга Вазирлар Маҳкамаси ушбу ус- бардош бера оладиган миллий нинг ҳаётини фаровон қилишга
ҳокимларимиз «урра-уррачилик» қамраб олиш даражаси 2016 йилги тувор вазифалар ижроси юзасидан таълим тизимини яратишимиз за- ва келгуси авлодларга ўзимиз-
билан бир муддат мактабга кирган- 9 фоиздан 2020 йилда 25 фоизга ет- алоҳида дастур ишлаб чиқиши рур. Шу мақсадда, аввало, таълим дан муносиб мерос қолдиришга
дек бўлди, буни «ойнаи жаҳон»да ган бўлса-да, биз бу ишларни янада зарур. масканларининг моддий-техник хизмат қилади.
намойиш ҳам қилди. Лекин шу кенгайтиришимиз зарур. базасини, кадрлар салоҳиятини
билан тамом – мактаб эсимиздан Профессор-ўқитувчиларнинг Муҳтарам дўстлар! мустаҳкамлаш, дарсликлар ва ўқув Ишонаманки, ўз тарихида не-
чиқди. хориждаги олий таълим ҳамда ил- Ёдингизда бўлса, давлат раҳ- қўлланмаларини замон талаблари не буюк ишларни шараф билан
мий-тадқиқот масканларида малака бари сифатидаги менинг биринчи асосида такомиллаштириш, ўқув амалга оширган халқимизнинг
Такрор айтаман, бугун мактабга ошириши ва стажировка ўташини учрашувим 2016 йил 30 декабрда дастурлари ва стандартларини опти- интеллектуал ва маънавий сало-
кирмаган, мактабнинг, ёш авлод- таъминлайдиган механизм яратил- мамлакатимиз академиклари билан маллаштириш, соҳа ходимларининг ҳияти, куч-қудрати ва олижаноб
нинг дарду ташвишлари билан яша- ди. Уларнинг ойлик иш ҳақи миқ- бўлиб ўтган эди. Бу пайтда Фанлар иш ҳақини босқичма-босқич оши- фазилатларига таяниб, ўз олдимиз-
маган раҳбарни эртага ҳаётнинг ўзи дори 2018 йилга нисбатан ўртача академияси муаммолар гирдобига риб бориш, уларнинг машаққатли га қўйган улуғ ва эзгу мақсадлари-
қабул қилмайди. 2,5 баробар оширилди. Бу йилдан ботиб қолган, унга охирги сайлов- меҳнатини муносиб қадрлаш бун- мизга албатта эришамиз.
бошлаб 10 та олий таълим муас- лар 1995 йилда ўтказилган эди. дан буён ҳам доимий эътиборимиз
Ҳозирги вақтда қишлоқ хўжа- сасаси ўзини ўзи молиялаштириш Оқибатда ўтган давр мобайнида марказида бўлади. Азиз муаллимлар, муҳтарам
лиги соҳасида ҳам институционал тизимига ўтказилди. академикларнинг сони 2 баробар Бугун мен, аввало, таълим-тар- домлалар!
ислоҳотлар олиб борилмоқда. Энди Айни пайтда олий таълим соҳа- қисқариб, 63 нафар академик қолган бия соҳаси фидойиларига, барча
ҳокимлар иш вақтининг фақат сида бир қатор муаммолар сақланиб эди, холос. юртдошларимизга мурожаат қилиб Мен янги Ўзбекистонни –
10-15 фоизини қишлоқ хўжалиги қолаётганини таъкидлаш лозим. Бу Биз академияни, таъбир жоиз айтмоқчиман: азиз дўстлар, биро- обод ва фаровон, демократик
соҳасига сарфлайдиган шароит муаммолар нималардан иборат? бўлса, реанимация ҳолатидан чиқа- дарлар, агар интилсак, астойдил мамлакатни барпо этишда сиз,
вужудга келмоқда. Қолган вақтда Уларни ҳал этиш учун қандай риб, соғлом, тўлақонли фаолиятга ҳаракат қилсак, ҳар қандай муҳтарам педагогларни, профес-
улар ижтимоий масалалар, аввало, тадбирларни амалга оширишимиз қайтариш учун зарур амалий чора- баланд маррани эгаллаш қўли- сор-ўқитувчиларни ўзим учун
таълим-тарбия, маънавият билан керак? ларни кўрдик. 32 нафар янги акаде- миздан келади. Биз маърифат энг катта куч, таянч ва суянч,
бевосита шуғулланишлари лозим. Аввало, соҳада давлат-хусусий мик сайланди. Фанлар академияси- борасида, таъбир жоиз бўлса, деб биламан. Сизларнинг ҳал
шерикликни ривожлантириш, ай- нинг фаолиятини давлат бюджети- «илиги тўқ» халқмиз. Илм-фанга қилувчи аҳамиятга эга бўлган
Мана, ҳар бир ҳоким ёки унинг ниқса, ҳудудларда нодавлат олий дан молиялаштириш тизими йўлга интилиш бизнинг қонимизда, фаолиятингизни қўллаб-қувват-
ўринбосарлари ҳамма фермерларни ўқув юртларини ташкил этиш секин қўйилди. Бир қатор илмий-тадқиқот бугунги тил билан айтганда, ге- лаш, сизлар учун муносиб меҳ-
номма-ном билади. Лекин мактаб бормоқда. Мана, Фарғонада Корея институтлари ва марказлар фаолия- нимизда бор. нат ва турмуш шароити яратиб
директорларини, илғор синф раҳ- билан, Хоразмда Малайзия билан ти қайта тикланди. Жумладан, 40 Ҳаммамиз яхши тушунамиз, беришни Президент сифатида
барларини, фаол ўқитувчиларни-чи? ҳамкорликда олий ўқув юртлари та илмий лаборатория замонавий Учинчи Ренессанс пойдеворини ўзимнинг муқаддас бурчим, деб
Бугун бу борада қайси ҳокимни иб- ташкил этиляпти. Лекин, нима учун асбоб-ускуналар билан жиҳозланди. яратиш – беш-ўн йилда бўладиган ҳисоблайман.
рат, намуна қилиб кўрсата оламиз? бошқа вилоятларда бундай ҳаракат- Ушбу мақсадлар учун биргина Фан- иш эмас. Бунинг учун, аввало, юз-
Афсуски, жавоб йўқ. лар сезилмаяпти? лар академиясининг институтларига лаб, минглаб истеъдодли кадрлар, Сизларни қутлуғ байрамингиз
Аксарият битирувчиларнинг қарийб 300 миллиард сўм маблағ фидойи шахслар керак. билан яна бир бор чин юракдан
Шундан келиб чиққан ҳолда, ҳар билим ва малакаси меҳнат бозори йўналтирилди. Биз Худо берган истеъдодга табриклаб, барчангизга сиҳат-сало-
бир вилоят, туман ва шаҳар ҳокими талабларига жавоб бермаётганини Биз жамиятимизда илм-фаннинг парвариш зарурлигини, агар ўз вақ- матлик, бахту саодат, масъулиятли
ҳафтада бир кунни албатта мактабга ҳам тан олишимиз керак. Маҳаллий қадрини кескин ошириш, олимлар тида шароит яратиб берилмаса, ҳар ва шарафли фаолиятингизда му-
бағишлаши керак. ва тадқиқотчилар учун шароит ва ваффақиятлар, хонадонларингизга
имкониятларни кенгайтириш йўли- файзу барака тилайман.
Мактаб муаммосига биринчи да жиддий ҳаракат қиляпмиз. Айни
даражали масала деб қараши- Доимо фарзандларингиз, шо-
миз лозим. Мактаб – фақатгина гирдларингиз, элу юртимиз ҳурмати
таълим берадиган маскан эмас, ва ардоғида бўлиш бахти насиб
этсин, азиз устозлар!
Эътиборингиз учун раҳмат.
6 МОҲИЯТ 2020 йил
№33 (1963)
Пахта чопиқ ҳашарига ким боради – ўқитувчи-
лар, пахта теримига ким чиқиши керак – ўқи-
тувчилар, ободонлаштиришга ким – ўқитув-
чилар... Бундан 4-5 йил олдин бундай ҳашар
ишларига ўқитувчиларнинг чиқиши оддий ҳол эди. Ер
тилини умуман тушунмайдиган ўқитувчилар, ҳатто,
фермерлар устидан назоратчи этиб тайинланиб, кун-
лик «сводка»лар бериб боришарди. Ҳолат шу даражага
етган эдики, юқори синф ўқувчию ўқитувчилари дарс
соатларидан озод этилиб, пахта «ТАЪЛИМ
йиғим-теримига сафарбар этилар-
ди. Натижа эса ўзингизга маълум...
Тª¡РИСИДА»ГИ ¯ОНУН:
СОҲАДА ҚАНДАЙ ЯНГИЛИКЛАР БЎЛАДИ?
Шукрки, буларнинг барчаси белгиланмаган эди. Эндиликда вазирининг биринчи ўринбоса- бош бошқармаси бошлиғи Ўткир
ортда қолди: педагог ходимлар- Алижонов. – Мисол учун, қонунда
нинг ҳуқуқлари ҳимояга олиниб, ушбу вазифа қонун билан мус- ри Усмон Шарифхўжаев. – Эн- дуал таълим шакли алоҳида мод-
ўқувчилар ҳам дарс жараёнларига да сифатида кўрсатилган бўлиб,
тўлиқ жалб этилди. Ўқитувчилар- таҳкамланди. Қонун лойиҳасини диликда педагоглар қандай дарс унга асосан, республикамизда
нинг ўз касбий фаолияти билан ўқитишнинг дуал таълим шаклини
шуғулланишлари учун зарур шарт- такомиллаштириш давомида 238 ўтиш, қайси материални, қандай жорий этиш имконияти яратилди.
шароитлар яратилиб, моддий Дуал таълимда таълим олувчилар
таъминоти яхшиланмоқда. Илмга та қонун ва қоидалар қайта кўриб йўналишда беришни ўзининг касб зарур билим, малака ва кўник-
чанқоқ, фаол, интилувчан ўқувчи- маларнинг назарий қисмини
лар ҳам давлатимиз томонидан чиқилди. Шунингдек, маъмурий маҳоратидан келиб чиқиб ҳал эта- таълим муассасалари негизида,
муносиб рағбатлантириляпти. амалий қисми эса таълим олув-
бюрократик тизимга доир 7 та ди. Шунингдек, янги таҳрирдаги чининг иш жойида амалга оши-
Куни кеча давлатимиз раҳба- рилади. Қонунда барча таълим
ри томонидан имзоланган янги модда олиб ташланди. Натижада қонунда олти ёшдан етти ёшгача босқичлари қатори янги ташкил
таҳрирдаги «Таълим тўғриси- этилаётган профессионал таъ-
да»ги қонун ана шу саъй-ҳа- янги таҳрирдаги қонун 11 та боб бўлган болалар бир йиллик бош- лим акс эттирилган бўлиб, ҳар
ракатларнинг амалий ифодаси бир профессионал таълим бос-
бўлиб, навқирон авлоднинг ва 75-моддадан иборат тартибда ланғич таълим тайёргарлигидан қичи алоҳида ёритиб қўйилган.
замонавий билимлар, касб-ҳу- Бошланғич профессионал таъ-
нар эгаллашлари ҳамда сифатли ишлаб чиқилди. ўтгандан сўнг етти ёшга тўла- лим касб-ҳунар мактабларида IX
таълим олишларининг ҳуқуқий синф битирувчилари негизида
асосини кафолатлайди. диган йилда яшаш жойидаги кундузги таълим шаклида 2 йил-
лик интеграциялашган дастур
Қандай ўзгаришлар давлат умумий ўрта таълим асосида бепул амалга оширила-
киритилди? ди. Ўрта профессионал таълим
муассасасига мажбурий ўн коллежларда давлат буюртмаси
Дарҳақиқат, таълим соҳа- ёки тўлов-шартнома асосида 2
сини ислоҳ қилиш шароитида Эндиликда давлат таъ- бир йиллик таълим бўйича йил кундузги, кечки ва сиртқи
Ўзбекистон Республикасининг таълим шакллари бўйича ўқитил-
«Таълим тўғрисида»ги қонуни қабул қилиниши белгилаб са, ўрта махсус профессионал
янги таҳрирда қабул қилингани таълим техникумларда давлат
алоҳида аҳамиятга эга. Нега- лим муассасалари билан бир қўйилди. буюртмаси ёки тўлов-шартно-
ки, мазкур қонун дастлаб 1992 ма асосида камида 2 йил бўлган
йилда қабул қилинган, 1997 қаторда нодавлат таълим Янги таълим шакллари кундузги, кечки ва сиртқи таълим
йилда унга қўшимча ва ўзгарти- ташкилотлари ҳам тегишли жорий этилади шаклларида ташкил этилади.
ришлар киритилган. Янги ишлаб талаблар асосида таълим
чиқилган «Таълим тўғрисида»ги фаолияти билан шуғулланиш – Янги таҳрирда қабул Қонунда акс этган яна бир
қонунда эса таълим соҳасида имкониятига эга бўлаётир. қилинган қонунга катта ёшда- муҳим қоидалардан бири — вояга
амалга оширилаётган ислоҳотлар гилар таълими, махсус таълим, етмаган таълим олувчилар ота-
ўз аксини топган. Қонун мазмуни- Яна бир янгилик – те- инк люзив таълим, экстернат онасига (қонуний вакилларининг)
га янги тушунчалар ва институт- қатор ҳуқуқлардан фойдаланиш
лар киритилди. гишли ҳудудларнинг, соҳа- тартибида таълим олиш, ма- билан бирга, болани ўқув маш-
ғулотларига қатнашиши, ўзлаш-
– Хусусан, давлат таълим муас- лар ва тармоқларнинг кадр- софавий таълим, дуал таълим, тириши устидан назорат қилиши
сасаси, давлат таълим стандартла- ларга бўлган эҳтиёжларидан таълим соҳасидаги давлат на- ҳамда ўқиши, тарбияланиши, ин-
ри, таълим кампуси, нодавлат таъ- келиб чиқиб, давлат таълим зорати ва текшируви, таълим теллектуал, маънавий ва жисмо-
лим ташкилоти, мутахассислик, муассасаларига мақсадли муассасаларининг ўзини ўзи ний ривожланиши бўйича масъул
тарбия, таълим каби асосий ту- ўқишга қабул қилиш билан баҳолаш, таълим ташкилотла- эканининг ҳам белгиланганидир.
шунчалар ва уларнинг таърифлари ри фаолиятининг очиқлиги,
белгилаб қўйилди, – дейди Олий Хулоса қилиб айтганда, мазкур
Мажлис Қонунчилик палатаси боғлиқ қоида киритилди. давлат таълим муассасала- қонун таълим тизимидаги мавжуд
Фан, таълим, маданият ва спорт муаммоларни бартараф этишга,
масалалари қўмитаси раиси Эр- рига мақсадли қабул, таълим таълим тизимини тубдан такомил-
кин Захидов. – Қонуннинг асосий лаштиришга ва таълимни халқаро
жиҳатларидан яна бири шуки, ташкилотларининг рейтинги ҳамжамият билан уйғунлашган
мамлакатимизда таълимни ташкил ҳолда олиб боришга кенг имко-
этишда алоҳида эътибор қаратиб каби кўплаб янги моддалар ниятлар яратади. Энг муҳими,
келинаётган таълим ва тарбия- таълим сифати яхшиланди.
га миллий ҳамда умуминсоний киритилди, – дейди Олий
қадриятларнинг сингдирилиши шу Рустам ЮСУПОВ
пайтгача асосий вазифа сифатида Мажлис Қонунчилик палата- «Mahalla»
Ўқитувчилар фаолиятига си депутати Абдумалик Акрамов.
аралашиш тақиқланади – Шунингдек, таълим жараёни
иштирокчиларининг ҳуқуқлари,
Сир эмаски, баъзан педагог мажбуриятлари, вояга етмаган
ходимларнинг касбий фаолиятига таълим олувчилар ота-онасининг
аралашиш, таълим олувчиларнинг ҳамда бошқа қонуний вакиллари-
билимини тўғри ва холис баҳо- нинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, но-
лашга таъсир кўрсатиш, хизмат давлат таълим ташкилотларининг
мажбуриятларини бажаришга фаолиятини лицензиялаш, таълим
тўсқинлик қилиш ҳолатлари ҳам соҳасидаги расмий ҳужжатларга
учраб турибди. Буларнинг олдини апостиль қўйиш, таълим соҳаси-
олиш мақсадида уларнинг ҳуқуқий даги давлат-хусусий шерикчилик,
мақоми, фаолият кафолатлари, хорижда таълим олиш каби меъ-
жумладан, ўқитиш ва тарбия усул- ёрлар ўрин олган.
лардан эркин фойдаланиш ҳуқу-
қи ҳамда мажбуриятлари қонун – Илғор хорижий давлат-
билан мустаҳкамлаб қўйилди. ларнинг тажрибалари асосида
ишлаб чиқилган ушбу қонун ўз
– Янги таҳрирдаги қонунга ичига кўплаб янги йўналишларни
педагог ходимларнинг обрўси ва қамраб олган, – дейди Олий ва
жамиятдаги мавқеини оширишга ўрта махсус таълим вазирли-
қаратилган алоҳида моддалар ки- ги Касб-ҳунар таълимини ўқув
ритилди, – дейди Халқ таълими методик мувофиқлаштириш
2020 йил ХАБАРДОРМИСИЗ? 7
№33 (1963)
1 ОКТЯБРДАН НИМАЛАР ªЗГАРАДИ?
Жорий йилнинг 1 октябридан бошлаб, Президентимизнинг бир қатор фармон
ва қарорлари ҳамда Ўзбекистон Республикаси қонунлари асосида қатор ўзга-
ришлар жорий этилмоқда. Ўзгараётган акциз солиғи ставкалари, тадбиркор-
лар учун янги имтиёз, кучга кираётган янги тартиблар шулар жумласидан.
ТАДБИРКОРЛАРГА «САНИТАРИЯ-ЭПИДЕМИОЛОГИК МИЛЛИЙ ГЕОГРАФИК АХБОРОТ
ОСОЙИШТАЛИК БЕЛГИСИ» БЕРИЛАДИ ТИЗИМИ ИШГА ТУШАДИ
Давлатимиз раҳбарининг 2020 йил Эндиликда ер участ-
25 июлдаги «Коронавирус пандемия- каларига бўлган ҳуқуқ-
сини юмшатиш, аҳолининг санита- ларни назарда тутувчи
рия-эпидемиологик осойишталиги қарорлар, аукцион ва
ва саломатлигини сақлаш тизимини танлов баённомалари,
тубдан такомиллаштириш чора- нотариал тасдиқланган
тадбирлари тўғрисида»ги фармони битимлар ҳамда бош-
асосида тадбиркорларга «Санита- қа ҳужжатлар Миллий
рия-эпидемиологик осойишталик географик ахборот ти-
белгиси»ни бериш амалиёти жорий зимида давлат рўйха-
қилинади. тидан ўтказилганидан
Бунинг учун тадбиркорлар фаолия- кейин кучга киради.
тининг санитария ҳолатлари, Ушбу тизим Президентимизнинг 2020 йил 7 сентябрдаги
меъёрлари ва гигиена «Ер ҳисоби ва давлат кадастрларини юритиш тизи-
қоидаларига қанчалик мослиги ўрганиб чиқилади. Таҳлил-
лар натижаларига қараб ушбу белги берилади. Белги МАЖБУРИЙ мини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирла-
Санитария-эпидемиология хизмати томонидан уч хил ТАРТИБДА ªРГАНАДИ ри тўғрисида»ги фармонида белгилаб қўйил-
ган. Миллий географик ахборот тизими
турдаги – «яшил», «сариқ» ва «қизил» тоифалар Бюджет ва корпоратив буюртмачилар юридик ва жисмоний шахсларни кадастр
бўйича 12 ой муддатгача берилади. «Яшил» тои- раҳбарлари харид қилиниши назарда тутил- маълумотлари билан тезкор таъминлаш
фадаги белгига эга бўлган тадбиркорлар фаолияти ган товарлар рўйхатини шакллантиришда улар- имконини беради.
Санитария-эпидемиология хизмати органлари ни cooperation.uz порталида рўйхатдан ўтган
томонидан ўрганилиши ва текширилишига йўл қў- маҳаллий ишлаб чиқарувчилардан харид қилиш ТАДБИРКОРЛАР УЧУН ЯНА
йилмайди (оммавий заҳарланиш ва гуруҳли касал-
имкониятини мажбурий тартибда ўрганади.
ликлар қайд этилган ҳолатлар бундан мустасно).
Бунда корхоналар раҳбарлари маҳаллий БИР ИМТИЁЗ
ЯГОНА ЭЛЕКТРОН ТИЗИМИ ОР¯АЛИ ишлаб чиқарувчилардан харид қилиш имкони
Қуввати 140 киловаттгача бўлган электр
бўлмаган тақдирда, импорт орқали то-
варлар харид қилинишининг мақсадга ускуналарини тармоққа улашда сарфланади-
АМАЛГА ОШИРИЛАДИ мувофиқлигини кузатув кенгашла- ган харажатлар тадбиркорларнинг хоҳишига
кўра, «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ маб-
1 октябрдан бошлаб идора- рига асослаб беради.
лағлари ҳисобидан қопланади.
вий меъёрий-ҳуқуқий ҳуж-
Бу тадбиркорнинг Давлат хизматлари марказларига
жатлар лойиҳаларини иш-
техник шартларни олиш учун мурожаат қилиш билан бир вақт-
лаб чиқиш, келишиш, қабул
да берилган сўровномаси асосида амалга оширилади. Мазкур маблағлар
қилиш, ҳуқуқий экспертиза ва
кейинчалик тадбиркорлар фойдаланган электр энергияси қийматига
давлат рўйхатидан ўтказиш
қўшиладиган устамалар ҳисобидан 1 йил давомида ундириб олинади.
тўлиқ тарзда Норматив-ҳуқу-
қий ҳужжатлар лойиҳаларини ИНТЕРВЕНЦИОН
ишлаб чиқиш ва келишиш-
нинг ягона электрон тизими орқали амалга оширилади. ХАРИДЛАР ТИЗИМИ
Ушбу тизим 2020 йил 1 июлдан бошлаб синов тариқасида амалга ЖОРИЙ ЭТИЛАДИ
ошириб келинмоқда. Аҳолини дон маҳсулотлари би-
лан узлуксиз таъминлаш ва нархлар
ТАЪЛИМ СИФАТИНИ НАЗОРАТ ¯ИЛИШ ДАВЛАТ
кескин ўзгаришининг олдини олиш
ИНСПЕКЦИЯСИГА ТА¯ДИМ ЭТИЛАДИ мақсадида интервенцион харидлар ти-
2020 йил 1 октябрдан бошлаб нодавлат таълим ташкилоти лицензия зими босқичма-босқич жорий этилади.
олганидан кейинги лицензия талаблари ва шартларидан бири – «Нодав- Бунда 2021 йил ҳосилидан бошлаб
лат таълимни бошқариш ахборот тизими»га киритиш учун тегишли маъ- дон учун давлат буюртмаси ҳажмлари
лумотларни Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекциясига тақдим этиш ҳисобланади. босқичма-босқич камайтирилади, бо-
Мазкур тизимда нодавлат таълим ташкилоти, унинг таълим олувчилари, педагоглари ва таълим- шоқли дон харид қилиш ва сотишда эр-
кин рақобатни таъминлайдиган бозор
тарбия жараёни тўғрисидаги ишончли маълумотнинг лицензия олингандан бошлаб 30 кун даво-
механизмлари жорий этилади. Шу-
мида йўқлиги – лицензиянинг амал қилишини тўхтатиш ёки тугатиш учун асос бўлади. Шунингдек,
кадрларни тайёрлаш ва малакасини ошириш бўйича нодавлат таълим олганлик тўғрисида давлат наму- нингдек, озиқ-овқат хавфсизлигини
таъминлаш учун давлат буюртмаси
насидаги ҳужжат бланкалари берганлик учун БҲМнинг 10 фоизи миқдорида йиғим жорий этилади.
тизимидан давлат захирасидан
ДАВЛАТ ТОМОНИДАН ТАРТИБГА АКЦИЗ СОЛИ¡И НАРХЛАР МА²АЛЛИЙ фойдаланишга ўтиш бўйича
СОЛИШ БЕКОР ¯ИЛИНАДИ СТАВКАЛАРИ МИ¯- КЕНГАШЛАР ТОМОНИДАН тизим ишлаб чиқиш назар-
ДОРЛАРИ ªЗГАРАДИ да тутилади.
КªРИБ ЧИ¯ИЛАДИ
Эндиликда республика бюджети маб-
лағлари ва Республика мақсадли китоб Ўзбекистонда ишлаб Бундан буён ичимлик суви хизматлари учун нархлар маҳаллий
жамғармаси маблағлари ҳисобидан чиқариладиган (хизмат Кенгашлар томонидан кўриб чиқилади.
таълим муассасалари учун дарсликлар кўрсатиладиган), акциз
ва ўқув-методик мажмуаларни нашр солиғи солинадиган товар- Бунинг учун, аввало, сув таъминоти ва оқова сув хизматлари учун
этишда нархларни давлат томонидан лар(хизматлар)нинг айрим тартибга солинадиган нархлар монополияга қарши курашиш ва
тартибга солиш бекор қилинади. турларига акциз солиғи нархларни тартибга солиш органлари хулосалари олиниб, маҳал-
ставкалари ошади. лий Кенгашлар қарори билан маъқуллангандан сўнг тасдиқланади.
Р.ЮСУПОВ тайёрлади.
Халқаро конгресс марказида 1 октябрь – Ўқитувчи ва мураббийлар
кунига бағишланган тантанали маросим бўлиб ўтди.
8 ҚОНУН ҲУЖЖАТИ 2020 йил
№33 (1963)
Адлия вазирлиги томонидан амалдаги меъёрий-ҳу-
қуқий ҳужжатларнинг хатлови ўтказилганда 2,5
мингга яқин эскирган ва ўз аҳамиятини йўқотган,
ҳаддан ташқари тартибга солиш юкини, бюрокра-
тик тўсиқ ва ғовлар ҳамда ҳуқуқни қўллаш амалиётида кол-
лизияларни келтириб чиқараётган ҳужжатлар аниқланди.
КЕРАКСИЗ ЇОНУН ВА
қоидаларни бекор қилиш қандай
НАТИЖА БЕРАДИ?
Дарҳақиқат, қонун ҳужжатлари- жатлар талаб қиладиган меъёрий-
нинг кўплиги нафақат аҳоли, юри- ҳуқуқий ҳужжатларни бекор қилиш рилмоқда. Хусусан, Парламент
дик шахслар, балки ҳуқуқни қўл- ҳисобланади. палаталари, Президент, Ҳукумат
ҳамда маҳаллий давлат ҳокимия-
ловчи давлат хизматчиларига ҳам «Тартибга солиш гильотина- ти органларининг индивидуал ва
ташкилий тусдаги ҳужжатларини
ноқулайлик туғдиради. Давлатимиз си» методини амалга оширишда ёрқин мисол тариқасида Жанубий улар томонидан қабул қилинади-
раҳбарининг 2020 йил 27 сентябр- кераксиз қонун ва қоидаларни Корея амалиётини келтириш мум- ган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар-
даги «Ўз аҳамиятини йўқотган бекор қилиш жараёнида сиё- кин. Давлат 11 ой давомида 11000 га дан фарқлашнинг аниқ мезонлари
қонунчилик ҳужжатларини қайта сий ва маъмурий харажатларни яқин меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар- қонун даражасида белгиланади.
кўриб чиқиш тизимини жорий қисқартириш, тадбиркорлар ва ни қайта кўриб чиқди ва уларнинг Янги таҳрирдаги қонун ҳужжати
этиш орқали мамлакатда ишби- бошқа манфаатдор шахслар учун 50 фоизини бекор қилди. Натижада ўрнига бир вақтнинг ўзида амал-
лармонлик муҳитини яхшилаш консультациявий муҳитни шакл- ЯИМ ҳажми 36 миллиард долларга даги қонун ҳужжатини кучини
чора-тадбирлари тўғрисида»ги лантириш, вазирлик ва идоралар ўсган бўлса, қўшимча бир миллион йўқотган, деб топишни назарда
фармони эса ана шундай муаммо- ўртасида самарали ҳамкорликни иш ўрни яратилди. тутувчи янги қонун ҳужжатини
ларни бартарф этишга қаратилган. ривожлантириш каби мақсадлар қабул қилиш амалиёти жорий эти-
илгари сурилади. Шунингдек, Махсус ваколатли орган лади. Аввал қабул қилинган бун-
Хўш, мазкур фармон билан дай қонун ҳужжатлари эса қайта
кўриб чиқилади.
қандай янгиликлар киритилмоқда? ушбу метод орқали самара бер- Фармон билан Адлия вазирлиги
Қонун ҳужжатлари соҳасидаги маётган, эскирган меъёрлар олиб норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва Шунингдек, Президент ва
муаммоларни ҳал этишда қандай ташланади ҳамда кераксиз тўсиқ- лойиҳаларининг тартибга солиш Вазирлар Маҳкамасининг расмий
тизимдан фойдаланилади? лар бўлмаслиги учун янги қонун- таъсирини баҳолаш соҳасидаги саналарни нишонлаш даврида
чилик меъёрий-ҳуқуқий ҳужжат- фаолиятни мувофиқлаштириш қўшимча ишланмайдиган кунлар-
Эскирган ва ўз лар базаси яратилади. ни белгилаш ва дам олиш кунла-
аҳамиятини йўқотган бўйича махсус ваколатли рини кўчириш ҳамда тадбирлар
орган этиб белгиланди. Бу ўтказишни ташкил этиш юзасидан
ҳужжатлар эса камчиликларни бартараф қабул қилинган ҳужжатлари те-
гишли йил якуни бўйича ўз кучини
Мазкур фармон билан Пре- этиш, янги қирраларни очиш- йўқотган, деб топилади.
га хизмат қилади.
ДАРВОҚЕ...зидентнинг 500 га яқин эскир- Бундан ташқари, мазкур фар-
Шу билан бирга, фармонда мон билан 2021 йил 1 июнга
ган ва ўз аҳамиятини йўқотган Ҳозирга қадар мамлака- тартибга солиш сиёсатининг қадар Ўзбекистон Республикаси
ҳужжатлари бекор қилинди. тимизда яхлит 728 та қонун, яхлитлигини таъминлашга Олий Мажлиси палаталарининг
Бундан буён ҳам эскирган ва ўз қарорлари ва маҳаллий давлат ҳо-
қаратилган институционал кимияти органларининг меъёрий-
аҳамиятини йўқотган, ҳад- 423 та Олий Мажлис пала- ўзгаришлар назарда тутилган. ҳуқуқий ҳужжатлари Ўзбекистон
дан ташқари тартибга солиш таларининг қарорлари, 2538 Масалан, эндиликда Адлия Республикаси Қонун ҳужжатлари
юкини, бюрократик тўсиқ ва та Президент фармони, 2699 вазирлигининг Тартибга солиш маълумотлари базасига киритили-
ғовлар ҳамда ҳуқуқни қўллаш та Президент қарори, Вазир- таъсирини баҳолаш бошқар- ши мажбурий қилиб белгиланди.
амалиётида коллизияларни лар Маҳкамасининг 10245 та маси ташкил этилади. Барча Адлия вазирлиги маҳаллий ҳоки-
келтириб чиқараётган меъ- мият органларининг меъёрий-
давлат бошқаруви ва маҳаллий ҳуқуқий ҳужжатларини инвента-
ёрий-ҳуқуқий ҳужжатларни қарори ва 1895 та идоравий ижро ҳокимияти органларида ризация қилиш билан биргаликда,
хатловдан ўтказиш давом меъёрий-ҳуқуқий ҳужжат қа- тартибга солиш таъсирини маҳаллий ҳокимият органлари-
эттирилади. Мазкур тоифадаги бул қилинган. Бундан ташқа- баҳолаш учун масъул ходимлар нинг меъёрий-ҳуқуқий ҳужжат-
меъёрий ҳужжатларни бекор ри, ҳар бир ҳудудда кўп сонли тайинланади. ларини бекор қилиш ҳамда ушбу
қилиш ва тарқоқ ҳолда тар- маҳаллий давлат ҳокимияти ҳужжатларни тизимлаштириш
тибга солинаётган ижтимоий Шуниси эътиборга молик- ишларини олиб боради.
муносабатлар тизимлаштири- органлари қарорлари мавжуд. ки, янги бошқарма зиммасига Хулоса сифатида айтадиган
лади. Бунда аниқ соҳалар бў- меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар бўлсак, «Тартибга солиш гильоти-
наси» методини тўлақонли амалга
йича муносабатларни тартибга лойиҳаларини коррупцияга ошириш натижасида тадбиркор-
ларга ғов бўлиб келаётган турли
солувчи (сайлов тизими, архи- қарши экспертизадан ўтказиш маъмурий чекловлар бартараф
этилиб, иқтисодиёт тармоқларида
тектура ва қурилиш, таълим, ҳамда аниқланган корруп- юқори самарадорликка эришила-
ди ҳамда бизнес юритиш муҳити
инвестициялар, тадбиркорлик Қандай натижалар циоген омилларни бартараф яхшиланади.
фаолияти ва бошқалар) меъёрий- этишга қаратилган чоралар кўриш
Отабек ТОШЕВ,
ҳуқуқий ҳужжатлар бирлаштири- кутилади? ва тавсиялар ишлаб чиқиш вази- Адлия вазирлиги ҳузуридаги
лади. фалари юклатилмоқда. Коррупция Ҳуқуқий сиёсат тадқиқот инс-
«Тартибга солиш гильотина- келиб чиқишига шароит яра-
«Тартибга солиш си»дан Жанубий Корея, Мекси- таётган қонунчиликдаги ҳуқуқий титути маъсул ходими.
гильотинаси» ка, Хорватия, Сербия, Молдова, бўшлиқлар, қоидалар ва қонун-
Украина, Кения ва бошқа давлат ларни аниқлаш, меъёрий-ҳуқуқий
Иқтисодий ўсишдаги тўсиқларни ҳукуматлари фойдаланган. Улар- ҳужжатларнинг амалиётда қўлла-
бартараф этиш ва инвестицияларни дан баъзилари (Жанубий Корея, нилишида коррупциявий тусдаги
жалб қилиш мақсадида амалиётга Мексика, Молдова) бир йилдан хавфларни таҳлил қилиш ҳам ушбу
жорий этилган «тартибга солиш кам вақт ичида меъёрий-ҳужжат- бошқарманинг ваколатига кири-
гильотинаси» амалиёти 1980 йилда ларни тартибга солувчи қонун- тилмоқда.
Швецияда ишлаб чиқилган. Ушбу ларнинг ярмини бекор қилишди.
методнинг асосий ғояси қисқа Шунингдек, юқоридаги давлатларда Қонун ижодкорлиги
муддатларда амалдаги меъёрий- «тартибга солиш гильотинаси» соҳасида қандай
ҳуқуқий базани хатловдан ўтказиш методини тўлиқ амалга ошириш
ва унинг натижасида қонунчиликка икки ойдан икки йилгача муддат та- ўзгаришлар бўлади?
зид бўлган, иқтисодий самарасиз, лаб қилиб, натижада миллиардлаб Эндиликда, мазкур фармон
амалда ўз аҳамиятини йўқотган, маблағларни тежаган ҳамда ЯИМга билан қонун ижодкорлиги соҳаси-
амалга оширилиши ортиқча хара- ижобий таъсирини ўтказган. Бунга да ҳам ўзгаришлар амалга оши-
Тантанали маросим илк бор давлат раҳбари
иштирокида ўтди.
2020 йил ЭКОЛОГИЯ 9
№33 (1963)
ЭНДИ ЧИЇИНДИЛАР
уюлиб ётишига
ЙЄЛ ЇЄЙИЛМАЙДИ...(МИ?)
Саноат ва ишлаб чиқаришнинг тараққий
этиши, қурилиш ишлари қамровининг чиқиндиларни тўплаш шохобчала-
кенгайиши натижасида чиқиндилар ҳаж- ри билан таъминланмаган бўлса,
ми ҳам кўпаймоқда. Юзага келаётган ва- фойдаланишга қабул қилишга
зият чиқиндилар билан боғлиқ ишларни бошқариш рухсат берилмайди.
тизимини такомиллаштириш талабини қўймоқда.
Жарима рағбатга қандай
Давлатимиз раҳбарининг 2020 чиқиндилар билан боғлиқ иш- тизимга уланилишини таъмин- йўналтирилади?
йил 29 сентябрдаги «Маиший ва ларни амалга ошириш соҳасида лайди. Давлат-хусусий шериклик
қурилиш чиқиндилари билан боғ- хизмат кўрсатишга ихтисослашган битимида белгиланган муддатлар- Аҳоли томонидан Экология ва
лиқ ишларни бошқариш тизими- давлат корхоналари ҳисобидаги да чиқиндиларни саралаш (қайта атроф-муҳитни муҳофаза қилиш
ни янада такомиллаштириш чора- махсус автотранспорт воситалари ишлаш) технологияларини ўрната- давлат қўмитасининг интернет
тадбирлари тўғрисида»ги қарори ва техникалар хусусий шерикка ди ва ишга тушириш каби ишлар- тармоғидаги махсус ахборот
айни шу учун ҳам аҳамиятлидир. етти йилгача муддатга бўлиб-бў- ни амалга оширади. тизимига юборилган экология,
Зотан, ҳужжат билан чиқиндиларни либ тўлаш шарти билан сотилади. атроф-муҳитни муҳофаза қи-
қайта ишлашда замонавий техно- Лойиҳа якуни бўйича тўловлар тў- Энди қурилиш лиш ва табиатдан фойдаланиш
логияларни татбиқ этиш, қулай лиқ тўлаб бўлингач, уларни тасар- жойларида чиқиндилар соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар
инвестиция муҳитини яратиш, со- руф этиш ҳуқуқи хусусий шерикка ҳақидаги фотосуратлар ва ви-
ҳага тадбиркорлик субъектларини ўтказилади. уюлиб ётмайди деоёзувлар Маъмурий жавобгар-
жалб қилиш ҳамда давлат-хусусий лик тўғрисидаги кодексда белги-
шериклик лойиҳаларини амалга Мажбурияти ҳам борми? Яна бир янгилик, 2021 йил 1 ланган тартибда кўриб чиқилади.
ошириш кўзда тутилган. январдан бошлаб бинолар ва ин- Ҳужжат билан фотосуратлар ва
Хусусий шерик ўзига бирикти- шоотлар, шу жумладан, йўллар ва видеоёзувларни юборган шахс-
Қарор Экология ва атроф-му- рилган ҳудудда яшовчи аҳолининг муҳандислик коммуникациялари- лар шахси сир сақланган ҳолда
ҳитни муҳофаза қилиш давлат қаттиқ маиший чиқиндиларни ни қуриш, реконструкция қилиш, ҳуқуқбузардан ундирилган жари-
қўмитаси олдига бир нечта муҳим тўплаш ва олиб чиқиб кетиш бўйи- таъмирлаш ёки бузиш ишларида ма миқдорининг 15 фоизи миқ-
вазифаларни қўймоқда. Хусу- ча хизматлар билан тўлиқ қамраб ҳосил бўладиган қурилиш чиқин- доридаги пул мукофоти билан
сан, давлат-хусусий шерикликни олинишини таъминлаши керак. дилари, биринчи навбатда, такро- рағбатлантирилади.
ривожлантириш ва Давлат актив- рий фойдаланиш, қайта ишлашга
ларини бошқариш агентликлари 2020 йилнинг якунига — Ҳуқуқбузарлик ҳолатлари тўғ-
билан ҳудудларда маиший чи- қадар олтита вилоят ҳу- ёки утилизация қилишга йў- рисида юборилган фотосуратлар
қиндилар билан боғлиқ ишларни дудида 16 та, 2021 йил- налтирилади. Қурилиш ишлари ва видеоёзувлардаги ҳуқуқбузар-
амалга оширишда давлат-хусусий да эса барча ҳудудларда амалга оширилаётган объект ларнинг шахсини аниқлаш Давлат
шерикликнинг янги моделини 46 та давлат-хусусий жойлашган ҳудудда (туман ёки экология қўмитасининг ҳудудий
босқичма-босқич жорий этиш шериклик лойиҳалари- шаҳар) қурилиш чиқиндиларини органлари сўровига асосан,
шулар сирасидан. ни амалга ошириш ре- утилизация қилиш ва қайта иш- ички ишлар органлари томони-
жалаштирилган. лаш учун тегишли технология ва дан амалга оширилади, — дейди
Янги тажриба амалиётга қувватларга эга корхоналар бўл- Экология ва атроф-муҳитни
қандай татбиқ этилади? Давлат-хусусий шериклик бити- маса уларни белгиланган тар- муҳофаза қилиш давлат қўми-
мига мувофиқ, инвестициялар тибда чиқинди полигонларига таси инспекция бошлиғи Ик-
Бунда Қорақалпоғистон Рес- киритиш ва санитария жиҳатидан жойлаштиришга йўл қўйилади. ромжон Тоғаев. — Шуни алоҳида
публикаси Вазирлар Кенгаши, тозалаш инфратузилмасини ри- таъкидлаш керакки, ҳуқуқбузарлик
вилоятлар ва Тошкент шаҳар вожлантириш ҳам унинг зиммаси- Шунингдек, 2021 йил 1 январ- ҳолатлари тўғрисидаги фотосу-
ҳокимликлари ҳамда Экология ва да. Шунингдек, махсус автотранс- дан ҳудудларда маиший чиқин- ратлар, видеоёзувлар ва хабарлар-
атроф-муҳитни муҳофаза қилиш порт воситалари ва техникалари диларни тўплаш ва олиб чиқиб ни тақдим этган шахслар тўғри-
давлат қўмитасининг ҳудудий ҳаракати ҳамда чиқинди полигон- кетиш бўйича хизмат кўрсатиш сидаги маълумотларнинг ошкор
органлари билан хусусий шерик ларини реал вақт режимида назо- учун мажбурий тўлов тарифла- этилишига йўл қўйилмайди. Қарор
ўртасида давлат-хусусий шерик- рат қилиб боради. Қаттиқ маиший ри дастлаб нархларни тартибга билан эндиликда Ахборот техно-
лик тўғрисидаги битим тузилади. чиқиндиларни тўплаш ва олиб солиш органлари хулосалари логиялари ва коммуникацияла-
Унга мувофиқ, давлат шериги чиқиб кетиш бўйича хизматлар олиниб, кейинчалик тегишлигича рини ривожлантириш вазирлиги
томонидан маиший чиқиндилар- учун жисмоний ва юридик шахс- маҳаллий Кенгашлар қарорлари билан биргаликда 2021 йил 1
ни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш лардан тасдиқланган нархларда билан маъқулланганидан сўнг январга қадар барча ҳудудлардаги
бўйича хизмат кўрсатиш учун те- мажбурий тўловлар йиғилишини тасдиқланадиган бўлди. Қолавер- аҳолига атроф-муҳит, шу жумладан,
гишли ҳудудлар хусусий шерикка ва уларнинг ҳисобини юритиш са, маиший чиқиндилар билан маиший ва қурилиш чиқиндилари
бириктирилади. бўйича яратилган ягона электрон боғлиқ ишларни комплекс амалга билан боғлиқ ишлар ҳолати устидан
ошириш кластерларига хизмат жамоатчилик назоратини амалга
— Эътиборлиси, давлат корхо- кўрсатиш учун бириктирилган ошириш имконини берувчи махсус
налари ҳисобидаги чиқинди поли- ҳудудларда иккиламчи хомашёни ахборот тизими яратилади.
гонлари чиқиндиларни саралаш ва (металл парчалари ва чиқинди-
қайта ишлаш бўйича технология- ларини сотиб олишдан ташқари) Сирасини айтганда, мазкур
ларни татбиқ этган ҳолда капитал қабул қилиш шохобчалари орқа- қарор маиший ва қурилиш чиқин-
қўйилмалар ва инвестицияларни ли тайёрлаш мазкур кластерлар диларидан самарали фойдаланиш,
жалб қилиш шарти билан хусу- томонидан амалга оширилади. уни қайта ишлаш орқали даромад
сий шерикка узоқ муддатга фой- Хонадонлар сони 300 тадан ортиқ манбаини шакллантириш, атроф-
даланишга берилади, — дейди кўп қаватли уй-жойлар маиший муҳит мусаффолигини таъмин-
Экология ва атроф-муҳитни лаш, янги иш ўринларини яратиш,
муҳофаза қилиш давлат қўмита- қайта ишлаш саноатини жорий
си бошқарма бошлиғи Умаржон этишга хизмат қилади.
Абдуллаев. — Шунингдек, маиший
Содиқ НОРБОЕВ,
журналист.
Абдулла Авлоний, Маҳмудхўжа Беҳбудий ва Мунавварқори
Абдурашидхонов «Буюк хизматлари учун» ордени билан тақдирланди.
10 ЯНГИ ҚОНУН 2020 йил
№33 (1963)
БЮРОКРАТИЯ
ишни ҳам, тараққиётни ҳам
ОРҚАГА ТОРТАДИ
Ҳар бир инсоннинг, керак бўлса, ҳар бир давлат-
нинг асосий мақсадларидан бири, шубҳасиз, фа- да»ги ҳамда «Жазони ижро этиш
ровон ҳаётни таъминлаш, тараққиётга эришиш муассасаларидан озод қилинган
ҳисобланади. Бунга эса фақат баландпарвоз гап- айрим тоифадаги шахслар усти-
лар билан эмас, аввало, шароит, имконият ва қулайлик дан маъмурий назорат тўғриси-
яратиш орқалигина етиш мумкин. Тан олиш керак, кунда- да»ги қонунларга ўзгартиришлар
лик ҳаётимизда одамларга енгиллик беришдан кўра, улар- киритилди. Унга кўра, эндиликда
га тўсиқ бўладиган, халақит берадиган омиллар оз эмас. фуқароларнинг ўзини ўзи бошқа-
риш органларидан маълумотнома
Эътибор берсак, айрим давлат зиммасида эди. Бундан ташқари, Алишер Ҳамроев. — Депутатлар талаб қилиш билан боғлиқ қоида-
ташкилотларида эскирган бюрок- ҳокимлар атмосферага ифлосланти- томонидан ҳам бу лойиҳа энг лар бекор қилинди.
ратик усулларда иш юритиш ҳали- рувчи моддаларни чиқариш бўйича кўп муҳокама қилинди. Якунда
ҳануз сақланиб қолаётир. Ҳуж- талаблар бузилиши билан боғлиқ ҳужжат кўпчилик овоз билан — Бу орқали шахслардан ишга
жатлар айланмасига замонавий фаолиятни чеклаш, тўхтатиб туриш қабул қилиниб, суғурта полиси
ахборот технологияларини жорий ва тугатиш масаласида қарор қабул ёнида бўлмаган ҳайдовчилар қабул қилиш вақтида тураржойдан
қилиш даражаси паст, қоғозбозлик қилиши мумкин эди. Янги қонун транспорт воситаларини бош-
ҳажми юқори. Шунингдек, қонун- билан эндиликда юқоридаги вако- қарганда машинани жарима маълумотнома олиб келиш талаб
чилигимизда айрим амалдорлар- латлар тугатилиши баробарида бун- майдончасига қўйиш тартиби этилмайди, — дейди А.Ҳамроев.
нинг манфаатига хизмат қилади- дай фаолият билан шуғулланувчи бекор қилинди. Айтиш керакки, — Шунингдек, васий ёки ҳомий
ган ва бюрократияга йўл очадиган тадбиркорлар фаолиятига маҳаллий мазкур ўзгартириш билан мулк
бўшлиқлар ҳам йўқ эмас. давлат ҳокимияти органларининг ҳуқуқларининг кафолатлари бўлиш истагини билдирган шахс
аралашуви қисқартирилади. кучайтирилди.
Давлатимиз раҳбари томонидан томонидан аризасига яшаш жойи-
2020 йил 28 сентябрда имзолан- Суғуртасиз автомобиллар Таъкидлаш керак, юқоридаги
ган «Бюрократик тўсиқлар янада жарима майдонига ўзгартириш қоидабузарлик учун даги маҳалладан маълумотнома
қисқартирилиши ҳамда давлат қўйилмайди жаримани бекор қилмайди. Яъни
органлари ва ташкилотлари ёнида суғурта полиси бўлмаган илова қилиш талаби бекор қили-
фаолиятига замонавий бошқарув Қонун билан Маъмурий жавоб- ҳайдовчи жаримага тортилади,
тамойиллари жорий қилиниши гарлик тўғрисидаги кодекснинг бироқ машинаси олиб қўйил- нади. Тураржойларни алмашти-
муносабати билан Ўзбекистон 291-моддасига — транспорт воси- майди. Ҳозирда унинг қиймати
Республикасининг айрим қонун таларини ушлаб туриш ва кўрикдан базавий ҳисоблаш миқдорининг риш ва сақлаш гувоҳномаси (брон)
ҳужжатларига ўзгартиш ва қў- ўтказиш асослари ва тартибига бир бараварига тенг (223 000
шимчалар киритиш тўғрисида»ги ўзгартиш киритилди. Унга кўра, сўм). беришда ҳам фуқаролардан яшаш
қонун билан қатор бюрократик транспорт воситалари эгаларининг
тўсиқларга барҳам берилди. фуқаролик жавобгарлигини маж- Энди маҳалладан жойидан маълумотнома зарур
бурий суғурта қилиш тўғрисидаги маълумотнома
Ҳокимлар ваколати қонун ҳужжатлари талабларини сўралмайди бўлмайди.
қисқартирилади...(ми?) бузгани, шунингдек, суғурта поли-
сининг ҳайдовчи ёнида бўлмаслиги Сир эмас, турли ҳаётий ва- Айтиш керакки, бугунгача назо-
Аввало, айтиш керакки, янги зиятларда фуқаролардан маҳал- рат остидаги шахснинг қаердали-
қонун билан 6 та қонун ва 3 та транспорт воситаларини ушлаб ги аниқланмаган тақдирда, ички
кодексга ўзгартиш ва қўшимчалар туришга асос бўлмайди. лалар томонидан ишлар органи унинг тураржойи
киритилди. Хусусан, маҳаллий бериладиган ва етиб келмаслик сабабларини
ижро этувчи ҳокимият органлари- — Кодекснинг 291-моддасига маълумотномалар аниқлаш бўйича кўрилган чоралар
нинг бир қатор ваколатлари бекор ўзгартириш киритиш тўғрисидаги талаб этилади. ҳақидаги ҳужжатларга маҳалладан
қилинмоқда. Жумладан, бугунгача қонун лойиҳаси «Менинг фикрим» Бироқ амалиётда тегишли маълумотномани илова
ҳокимлар маъмурий жавобгар- жамоатчилик порталига келиб бундай ҳужжатлар- қиларди. Ўз навбатида, бу ҳужжат
ликка тортиш назарда тутилган тушган мурожаатлар асосида ишлаб ни бериш тартиби қидирув эълон қилиш тўғриси-
қарорлар қабул қилиш ва маъму- чиқилди, — дейди Олий Мажлис ҳаддан зиёд бю- даги тақдимнома билан судга
рий жавобгарликка сабаб бўлади- Қонунчилик палатаси депутати рократлаштирил- юбориларди. Эндиликда бундай
ган айрим қоидаларни белгилаш ган, баъзи ҳолларда амалиётга ҳам барҳам берилади.
ваколатига эга эди. Бу эса айрим эса уларни бериш Бу каби ўзгартиришлар натижаси-
ҳолларда коррупция ҳолатларини учун ноқонуний да бугун кўпчиликни қийнаётган
келтириб чиқаргани ҳам бор гап. тўлов олиш ҳол- ортиқча бюрократик тўсиқлар
Янги қонун билан ҳокимларнинг лари кузатилиб, олиб ташланиб, сансалорликларга
бу ваколати тугатилди. бу фуқароларнинг чек қўйилади.
ҳақли эътирозига сабаб бўлмоқ-
— Бугунгача ёввойи ҳолда да. Бундан ташқари, ушбу ор- ***
ўсувчи ўсимликларни чорвачилик ганларда маълумотлар йўқлиги Қонунларнинг бирдан бир ман-
эҳтиёжлари мақсадида тайёрлаш сабабли мазкур ҳужжатлардаги баи халқ бўлиши керак. Шунда бу
учун махсус рухсатнома ҳокимлар ахборотларни асосли ва тўғри, қонунлар халқнинг фаровонлигига
томонидан бериларди, — дейди деб ҳам бўлмайди. ва жамиятда адолатнинг қарор
Олий Мажлис Сенати аъзоси Шу боис янги қонун билан топишига хизмат қилади. Адолат
Фарҳод Боқиев. — Худди шундай, Меҳнат ва Уй-жой кодекслари, устувор жамиятдагина ислоҳот-
ўрмонларнинг ҳолатига зарар «Васийлик ва ҳомийлик тўғриси- лардан натижа кутиш мумкин. Бю-
етказилган ҳолларда ташкилотлар рократия эса ҳеч қачон, ҳеч кимга
фаолиятини чеклаш, тўхтатиб ту- фойда келтирмаган. У ишни ҳам,
риш ва тугатиш бўйича қарор қа- тараққиётни ҳам орқага тортади,
бул қилиш ваколати ҳам уларнинг холос. Шу маънода бюрократик
тўсиқларни янада қисқартириш
бўйича қатъий қарор қилингани
эртанги тараққиётимиз сари таш-
ланган яна бир муҳим қадамлар-
дан бўлди.
Бюрократияни қонун билан
жиловлаш мумкин, лекин унга фу-
қароларнинг фаоллигисиз барҳам
бериш мушкул. Демак, бюрокра-
тияга, коррупцияга биргаликда
йўқ деймиз.
Санжар ИСМАТОВ
«Mahalla»
Президент томонидан таълим-тарбия тизимида алоҳида
ўрнак кўрсатган ходимлардан бир гуруҳи мукофотланди.
2020 йил ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ 11
№33 (1963)
Давлат ва одамлар орасидаги муносабатларда ҳамиша «Ер — давлатнинг
мулки!» деган тушунча устунлик қилган. Шунинг учунки, ер энг йирик бой-
ликлардан бири ҳисобланади. Афсуски, сўнгги пайтларда шов-шувли воқеа-
ларнинг асосий қисми ҳам айнан ер билан боғлиқ бўлиб қолмоқда. Ерни ўзбошим-
чалик билан эгаллаб олиш, суғориладиган майдонда иморат қуриш, «снос» маса-
ласи, ердан ноқонуний фойдаланиш билан боғлиқ ҳолатлар шулар жумласидан.
ФЕРМЕР ЕРНИ
ИККИЛАМЧИ ИЖАРАГА ¯АНДАЙ ТАРТИБДА БЕРАДИ?
Давлатимиз раҳбари томони- тараф ўзининг манфаатларини тида, деҳқон хўжаликлари ўзига Фермерни деб ижарачи
дан 2020 йил 29 сентябрда им- ҳисобга олган ҳолда шартнома мерос қилиб қолдириладиган жабр кўрмасин
золанган «Қишлоқ хўжалиги учун имзолайди. умрбод эгалик қилишга берилган
мўлжалланган ерлардан ва ўрмон ер участкаларини ёки унинг бир Қонун эълон қилинган санаси-
фонди ерларидан фойдаланиш Мазкур шартнома давлат қисмини қишлоқ хўжалиги маҳ- дан эътиборан кучга кирди. Энди
самарадорлигини ошириш мақса- рўйхатидан ўтказилиши лозим. сулотини етиштириш мақсадида унинг ижроси бўйича тегишли
дида Ўзбекистон Республикаси- Шартномани муддатидан илга- вақтинча фойдаланишга бериши ҳужжатлар ишлаб чиқилади. Айни
нинг айрим қонун ҳужжатларига ри бекор қилиш тарафларнинг мумкин. шу жараёнда бир қатор жиҳатлар-
ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш келишувига кўра, бундай кели- га эътибор қаратилса, мақсадга
тўғрисида»ги қонун соҳадаги ай- шувга эришилмаган тақдирда эса Қонуннинг аҳамияти мувофиқ бўларди.
рим масалалар ечимига қаратил- суднинг қарорига кўра амалга нималарда кўринади?
гани билан ҳам аҳамиятлидир. оширилади. Жумладан, эҳтиёжманд,
Айтиш керакки, бунда, энг ав- ишлашга иштиёқи баланд
Ерлар 1 йилгача муддатга Ижарага олинган ерни вало, қишлоқ хўжалигига мўлжал- оилаларнинг камбағалликдан
иккиламчи ижарага ҳадя қилиб бўлмайди ланган ер участкаларини икки- чиқишига ёрдамлашиш мақса-
берилади ламчи ижарага бериш ва бунинг дида уларнинг 30 ёшгача бўлган
Яна бир масала: тан олиш керак, ҳисобидан даромад олиш қону- фарзандларига ерлар имтиёзли
Маълумки, қонунчилигимизга ўтган йиллар давомида айрим нийлаштирилади. Ер майдонлари ҳақлар эвазига ижарага берилса,
кўра, деҳқоннинг ерни икки- фермерлар томонидан ижарага янада самарали фойдаланувчилар- айни муддао бўларди. Бу уларда
ламчи ижарага бериши тақиқлан- берилган ер майдонларини ноқо- га ўтади, ушбу ерларда етишти- камбағалликдан чиқишга рағбат
ган. Бироқ бугун амалиётда так- нуний равишда сотиш ҳолатлари риладиган маҳсулотларнинг аниқ уйғотади.
рорий экиндан сўнг фермерлар ҳам кузатилди.
томонидан ноқонуний бўлса-да, ҳисоб-китобини юритиш имкони Шунингдек, қонунда ер участ-
ерлар иккиламчи ижарага бери- Ер участкасини ижарага яратилади. касини ижарага бериш шарт-
лаётган ҳолатлар кузатилмоқда. бериш шартномасининг номасининг муддатидан олдин
Иккиламчи ижара ҳисобидан муддатидан илгари бе- — Шунингдек, фермер хў- бекор қилиниши иккиламчи
олинаётган даромад ва ушбу кор қилиниши иккиламчи жаликлари ҳисоб рақамларида ижара шартномасининг ҳам
ерларда етиштирилаётган маҳсу- ижара шартномасининг эркин пул маблағлари шаклла- бекор қилинишига сабаб бўлиши
лотларнинг эса аниқ ҳисоб-кито- ҳам бекор қилинишига нади ва улар маҳсулот етишти- белгилаб қўйилган. Айтиш керак-
би мавжуд эмас. Бу эса, ўз навба- сабаб бўлади (шартнома- риш харажатлари учун айланма ки, қонуннинг айнан шу банди
тида, турли тушунмовчиликлар, да бошқача қоида назарда маблағга эга бўлади, — дейди депутатлар, сенаторларнинг
коррупция ҳолатлари келиб тутилмаган бўлса). Олий Мажлис Қонунчилик ҳам кенг муҳокамасига сабаб
чиқишига замин яратаётир. палатаси депутати Абдураҳим бўлганди. Нега? Ер участкаси
Айни ҳолат ҳисобга олиниб, Қурбонов. — Шу билан бирга, ҳосил пишиб етилгунга қадар
Эндиликда янги қонун билан иккиламчи ижарага берилган ер қишлоқ аҳолисининг шартнома бирламчи ижарачи, яъни фермер
қишлоқ хўжалигига мўлжалланган участкаси олди-сотди, гаров, асосида иш билан таъминлаш хўжалиги билан тузилган шарт-
ерларни иккиламчи ижарага бе- ҳадя, айирбошлаш объекти бў- ва даромад олиш имконияти нома қандайдир сабаблар билан
риш имконияти яратилмоқда. лиши мумкин эмаслиги белгилаб кенгаяди. Қишлоқ хўжалигида бекор қилинадиган бўлса, бун-
Бунда ушбу тоифадаги ерлар қўйилди. фойдаланишдан чиқиб кетган дан иккиламчи ижарачи жабр
1 йилгача муддатга ижарага суғориладиган ерлар, лалми ва кўрмаслиги керак. Чунки унинг
берилади. Инвестиция шартно- Қонун билан фермер хўжа- ўрмон фонди ерлари, яйлов, шартномаси бор, у ўзига боғлиқ
маси ёки давлат-хусусий шерик- лигига берилган ер участкалари бўз, кўп йиллик дарахтзорлар ин- бўлмаган сабаблар учун жавоб
лик асосида ижарага берилган қишлоқ хўжалик экинларини вестициявий шартнома ёки дав- бермаслиги муҳим.
қишлоқ хўжалигига мўлжаллан- оралиқ экиш учун 1 йилгача лат-хусусий шериклик асосида
ган ёки ўрмон фонди ерлари- бўлган муддатга иккиламчи ижа- фойдаланишга киритиш имкони Бизнингча, ер участкасига
ни иккиламчи ижарага бериш рага берилиши мумкин. Ўз навба- яратилади. Деҳқон хўжаликлари бўлган ҳуқуқларнинг қонун ҳуж-
тарафларнинг келишувига кўра, ва томорқа ер участкаларидан жатларида белгиланган тартиб-
лекин ер участкасини ижарага мерос қилиб қолдириладиган да бекор қилиниши иккиламчи
бериш шартномаси муддатидан умрбод эгалик қилиш ҳуқуқини ижара шартномаси муддати
ортиқ бўлиши мумкин эмас. сақлаб қолган ҳолда, ер участ- тугагунга қадар тўлиқ амал қи-
касини вақтинча фойдаланиш лиши, ё бўлмаса, бу иккиламчи
— Иккиламчи ижара амалиё- тартиби жорий этилади. ижарачига таъсир кўрсатмас-
ти Озарбайжон, Қозоғистон, лиги зарур. Бундай амалиётдан,
Россия Федерацияси, Украина, асосан, эҳтиёжманд оилалар
Арманистон, Хитой каби қатор фойдаланишини ҳисобга олсак,
давлатларда мавжуд, — дей- унинг аҳамияти янада ортади.
ди Олий Мажлис Қонунчилик
палатасининг Аграр ва сув ***
хўжалаги масалалари қўмитаси Янги қонундаги ўзгартиришлар
раиси Равшан Мамутов. — Ерни одамларда ерга бўлган муносабат-
иккиламчи ижарага беришда нинг ўзгаришига хизмат қилади.
шартнома тузилади. Шартнома Энди ерга даромад манбаи си-
эса юридик ҳужжат ҳисобланади. фатида қараш кучаяди. Бир энлик
Унда икки тараф ҳам ўз шартла- тошлоқ тупроғимизда ҳам гиёҳ
рини ёзади. Ернинг аҳволи, сув унишини эътиборга олсак, ердан
таъминоти ва қанақа маҳсулот оқилона фойдаланиш халқимиз
етиштирилиши шартномада фаровонлигини таъминлайди.
кўрсатилади. Бу билан ҳар икки
Санжар ИСМАТОВ
«Mahalla»
Президент солиқ маслаҳати соҳасини ривожлантиришга
доир қарорни имзолади.
12 ИҚТИСОДИЁТ 2020 йил
№33 (1963)
Бутун дунёда рақамли техноло-
гиялар барча соҳа ва одамлар
ҳаётига жадал кириб бормоқда.
Бу йўналишга ўз вақтида кириш-
ган давлатлар ривожланиб, аксинча
эскича ишлаганлар тараққиётдан ортда
қоляпти. Рақамли иқтисод, бу — бугун-
ги кунда жаҳон иқтисодининг ривож-
ланиш белгиларидан бири бўлиб, сама-
радорлик ва шаффофликни оширмоқда.
Оддий мисол, бундан кейин рақамли иқти-
сод туфайли юртимизда пенсия расмийлаштириш
учун битта паспортнинг ўзи кифоя бўлади.
ЖАМИЯТ БАРЧА СОІАЛАРНИ
БИРДЕК РАҚАМЛАШТИРИШГА ТАЙЁРМИ?
Хўш, юртимизда рақамли иқти- ҳукуматни кенг жорий этиш чора- 3 миллиард сўмдан 8 миллиард керак. Чунки бу тизим аҳолининг
сўмга ошган. Саноат тармоқла- маълум бир қатламига нисбатан
содиётни ривожлантириш бора- тадбирлари тўғрисида»ги қарор рида ҳам сезиларли даражада ишлаб, ярмига нисбатан амал
ўзгаришлар кузатилди. Келгуси уч қилмайдиган бўлса, мақсадга
сида қандай ишлар амалга оши- қабул қилинганди. Ҳозирда 2021 йилда нефть, газ ва энергетика со- эришиб бўлмайди. Бу тизимда ҳар
ҳасида 18 та, металлургия бўйича бир шахс ва фаолиятини монито-
рилмоқда? йил биринчи чорагига мўлжал- 12 та, автосаноат тизимида 9 та, ринг қилиш, керак бўлса йиғилиб
кимё саноатида 8 та, тоғ-кон гео- бориладиган маълумотлар асоси-
Электрон ҳукумат нима? ланган лойиҳалар устида иш олиб логия тармоғида 4 та рақамлашти- да унинг келгуси фаолият йўнали-
борилмоқда. Бунинг учун, аввало, риш лойиҳаси режалаштирилган. шини башорат қилиш имконият-
Мисол учун, Муборак ва Шўртан лари ҳам мавжуд бўлади. Рақамли
— Электрон ҳукуматга доир аҳоли энг кўп тўқнаш келаётган нефть-газ корхоналарида авто- иқтисодиётга ўтиш коррупцияни
матлашган диспетчерлик хизмати йўқотади, мансабдор шахслар
элементларни татбиқ этиш ва ра- соҳаларни рақамлаштириш, одам- жорий этилгани туфайли йилига ноқонуний бойлик орттиришдан
қамли иқтисодиётни қўллаб-қув- ларнинг оғирини енгил қилиш 50 миллион куб метр газ ва 650 қўрқади ва бунга қўл урмайди.
ватлаш Ўзбекистоннинг яқин ис- муҳим. Шу талабдан келиб чиқиб, минг киловатт-соат электр энер- Инсонларнинг кундалик ҳаёти
тиқболдаги тараққиёт режасидан ишчи гуруҳлар томонидан 530 та гиясини иқтисод қилишга замин осонлашади, қоғозбозлик йўқо-
ҳудудий ва 280 та тармоқ лойиҳа- яратилди. Асакадаги автомобиль лади, бу ўз-ўзидан харажатларни
мустаҳкам ўрин олган, — дейди заводида логистика, харидлар, камайтиради.
Иқтисодий тараққиёт ва камба- си тайёрланди. хомашё ва бутловчи қисмлар ҳа-
Хусусан, жорий йил якунигача ракатини рақамлаштириш орқали Кадрлар масаласи муҳим
ғалликни қисқартириш вазири 41 миллион АҚШ доллар тежала-
Жамшид Қўчқаров. — Бу, бирин- 14 та ва келгуси йил биринчи чо- ди. Олмалиқ тоғ-кон металлургия — Рақамли иқтисодиётни жорий
рагида яна 14 та туманда одамлар комбинатидаги «Ёшлик-1» ва «Қол- этиш ва унумли ишлатиш, албатта,
чи навбатда, электрон ҳужжат моққир» конларида транспорт мутахассисларга боғлиқ. Шу боис
алмашиш улушини янада ошириш энг кўп мурожаат қиладиган соғ- комплекси автоматлашган бошқа- кадрлар тайёрлашга ҳар томонла-
ва давлат хизматларининг муайян лиқни сақлаш, кадастр, ижтимоий рув тизимини жорий қилиш ҳам ма аҳамият берилмоқда, — дейди
қисмини Давлат хизматлари мар- ҳимоя, қишлоқ хўжалиги, таълим шундай самарали лойиҳалардан. Ахборот технологиялари ва ком-
казлари орқали босқичма-босқич йўналишларини рақамлаштириш Бу орқали йилига 28 миллиард муникацияларини ривожланти-
равишда электрон шаклга ўтказиш бўйича 239 та лойиҳа амалга оши- сўмлик маблағ тежаб қолинади. риш вазири ўринбосари Жамол
вазифаларига тегишлидир. Теле- рилади. Мисол учун, «Электрон Мақсудов. — Қорақалпоғистон
поликлиника» тизимини жорий Рақамли иқтисодиёт Республикаси ва вилоятларда
коммуникация инфратузилмаси коррупцияга барҳам ахборот технологияларини чуқур
қилиш орқали қоғоз ҳужжатлар 40 ўқитишга ихтисослаштирилган
бу жараёнда муҳим вазифани берадими? 205 та мактаб ташкил этилиши
бажаради. Жорий йилнинг 28 ап- фоизга, навбат кутиш 60 фоизга режалаштирилган.
релида Юртбошимиз томонидан қисқаради. Бунинг учун марказий — Рақамли иқтисодиёт жамият-
«Рақамли иқтисодиёт ва электрон шифохона ва поликлиникаларни нинг барча соҳасини рақамлаш- Тошкент ахборот технологияла-
тўлиқ рақамлаштириш тириш ҳисобланади, — дейди ри университети ва IT-паркларда
Тошкент молия институти ахборот технологиялари ўқитув-
лозим. Бугунги кунда профессори Барногул Саноқуло- чиларини тайёрлаш ҳамда уларни
ва. — Бироқ жамият бугун барча сертификатлашнинг миллий тизи-
ДАРВОҚЕ... Тошкент шаҳрида элект- соҳаларни бирдек рақамлашти- мини жорий қилиш муҳим. Бундан
ришга тайёрми, деган савол туғи- кейин малака сертификати олган
рон тиббиёт картаси, лади. Республика бўйича узлуксиз ўқитувчиларга ҳар ойда қўшимча 50
электрон шифохона электр таъминоти муаммоси фоиз устама тўланади. Шунингдек,
ечилмас экан, рақамлаштириш ўқувчиси «Бир миллион дастурчи»
Юртимизда туман ва шаҳар ҳамда шошилинч тиббий тўғрисидаги гапларимиз баланд- курсини муваффақиятли якунлаган
ҳокимлари бир ойда 2-3 кун ёрдам тизимлари жорий парвоз гаплардан бошқа ҳеч нарса мактаб ўқитувчиларини мукофот-
этилмоқда. Ушбу дастур- бўлмайди. Кейинги масала, аҳоли лаш ҳам йўлга қўйилади. Буларнинг
фақат рақамлаштириш билан бу тадбирга қанчалик моддий ва барчаси рақамли иқсодиётни ри-
лар келгуси йили Анди- руҳий жиҳатдан тайёрлиги, яъни вожлантириш борасидаги амалий
аҳолининг барча қатлами бугун ўз ишлардир. Бу эса иқсодётимизнинг
шахсан шуғулланиши белги- жон, Наманган, Фарғона, ҳаётини реал онлайн режимида ривожланишида ҳамда шаффоф
акс эттирилиши, уларга тааллуқ- бўлишида асқатиши тайин.
ланди. Уларнинг фаолиятига Жиззах, Сирдарё, Сурхон- ли бўлган барча маълумотларни
ҳудудда рақамлаштириш қай дарё ва Хоразм вилоят- шаффоф бўлишига тайёр бўлиши Нилуфар ЮНУСОВА
даражада йўлга қўйилгани- ларида йўлга қўйилиши «Mahalla»
режалаштирилган.
га қараб баҳо берилади. Бу
соҳада яхши натижа кўрсат- Янги тизим орқали
ган раҳбарларга 30 фоизгача нималар ўзгарди?
устама жорий қилинади. Рақамлаштириш иқ-
Шунингдек, бундан кейин тисодиёт тармоқларида
тежамкорлик ва сама-
«электрон кундалик», «элект- радорликни таъминлай-
рон дарслик», «ўқитувчилар- ди. Масалан, Тойлоқ ва
ни баҳолаш» тизимлари барча Оқдарё туманларидаги
шағал ковлаб олиш карь-
ҳудудларда жорий этилади. ерида машиналарнинг юк
ҳажмини назорат қилиш
тизими йўлга қўйилгани
натижасида ойлик тушум
Ўзбекистон Бош вазири Тожикистон Президенти
билан учрашди.
2020 йил ТАШҚИ САВДО 13
№33 (1963)
СИФАТЛИ МАІСУЛОТ:
ЭКСПОРТ ВА ИМПОРТДА
ҚАНДАЙ ТАРТИБ БОР?
Мамлакатимиз ҳудудига чет элдан олиб кирилган ҳар бир
маҳсулотнинг фитосанитария сертификати ёки гувоҳнома-
си бўлиши шарт. Зеро, юртимизга зарарли организмлар худ-
ди коронавирус сингари кенг масштабда тарқалиб, иқтисо-
диётга жиддий зарар етказиши мумкин. Маълумотларга кўра, сўнгги
олти ой давомида карантин чегара масканида 26 та ҳолатда умумий
ҳажми 120 килограмм бўлган уруғлик маҳсулот йўқ қилиш учун олиб
қўйилган. Уларда зарарли ҳашаротлар ёки паразитлар аниқланган.
Пандемия шароитида Вазирлар рилишига тўсқинлик қилмоқда, — юртимизда етиштирилган қо- ҳозирги нархидан 3-4 баравар
Маҳкамаси ҳузуридаги Ўсимлик- қимматроқ сотишдир. Товарларни
лар карантини давлат инспекция- дейди И.Эргашев. — Шунингдек, вунни 4 йилдан буён ўз ҳудудига халқаро фитосанитария талаби
си томонидан нафақат экспорт асосида тайёрлаш учун маҳсу-
маҳсулотлари, балки импорт Маъмурий жавобгарлик тўғриси- киритмаяпти. Қовунга тушадиган лот етиштирувчи, қадоқловчи ва
маҳсулотлари назорати ҳам янада экспорт қилувчи ҳар бир корхо-
кучайтирилмокда. Хўш, ўсимлик- даги кодексда белгиланган жари- ҳашарот республиканинг қайси нага карантин инспекторларини
лар карантини бўйича юртимизда бириктириш керак.
қандай ишлар амалга оширилмоқ- ма миқдорларининг камлиги ушбу ҳудудларида бор, бизга харитаси-
да? Импорт ва экспорт масалала- — Литва, Латвия, Украина, Озар-
ри қай даражада ҳал этилмоқда? ҳуқуқбузарликларнинг қайта-қай- ни беринглар, деяпти. Унга қарши байжон, Миср, Қатар, Монголия,
Соҳадаги муаммолар нималардан Афғонистон ва бошқа давлатлар
иборат? та содир этилишига ҳамда улар курашишда кўрилган чоралар бў- билан музокара ўтказилиб, гилос,
анор, узум, қовун каби мева-сабза-
Айтиш керакки, озиқ-овқат сонининг ортишига сабаб бўлмоқ- йича ҳисобот сўрашяпти. Қовунни вотлар экспорти учун тадбиркор-
хавфсизлиги ва қишлоқ хўжалиги ларга йўл очиб бериш чоралари
соҳасининг тараққиёти кўп жи- да. 4 миллион гектар ер майдо- ҳашаротсиз тоза ҳудуддан юбор- кўрилмоқда, — дейди Инвести-
ҳатдан Ўсимликлар карантини
давлат инспекцияси фаолиятига нида дала назоратини ўтказиши- ганимизни исботлаб беришимиз- циялар ва ташқи савдо вази-
ҳам боғлиқ. Агар карантин ости рининг биринчи ўринбосари
ўсимликлари, масалан, шумғия, миз лозим эди. Лекин пандемия ни талаб қилишади. Лазиз Қудратов. — Бу орқали
девпечак, зарпечак, олма қурти ва мева-сабзавот экспортини
бошқа зараркунандалар мамлакат ва бошқа турли сабаблар билан Айтиш керакки, юқоридаги каби 2-3 миллиард АҚШ долларига
ҳудудига ўтиб кетса, қишлоқ хў- етказиш мумкин. Бунинг учун
жалиги экинларига катта моддий дала назоратининг мониторинги муаммоларнинг юзага чиқиши- замонавий лабораториялар ва
зарар етказилади. карантин инфратузилмасини
тўлиқ ўтказилмади. Инспекторлар да маҳсулотларни етиштиришда ривожлантиришимиз зарур. Ҳо-
— Қишлоқ хўжалиги соҳасидаги зир хориждан икки ой муддат
ислоҳотлар ва экспорт сиёсати- тўғридан-тўғри дала назоратини зараркунанда ва касалликлар- ичида 50 миллион АҚШ дол-
нинг асосий мақсади — мамла- лари миқдорида инвестиция
катимиз маҳсулотларини жаҳон ўрнатишида чекловлар мавжуд. га қарши сифатсиз кураш олиб жалб қилиш бўйича иш олиб
бозори талабларига мослашти- боряпмиз. Келгуси йилларда
ришдир, — дейди инспекция Таъкидлаш керакки, ҳозир- қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари
бошлиғи Иброҳим Эргашев. — экспорти ҳажмини 5 миллиард
Ҳозиргача 19 та давлатга 78 хил ги пайтда зарарланган орга- АҚШ долларига етказиш мўл-
маҳсулотни экспорт қилиш учун жалланган.
рухсатномалар олинди. Сертифи- низмлар жуда кўпайиб кетди.
кация учун ўнлаб қоғоз ҳужжатла- Албата, юртимизда етишти-
ри ўрнига ягона электрон тизим Мавзуга оид маълумот:Маҳсулотларнинг экспорт- рилаётган маҳсулотлар экс-
жорий этилиб, экспортчиларнинг боплиги тушиб бормоқда. порти ҳажмини кўпайтириш
аризаларини кўриб чиқиш муд- ва четдан кириб келаётган ҳар
дати 10 кундан 1 кунга туширил- Зараркунандаларга қарши Жорий йилнинг 8 ойи даво- бир маҳсулотнинг сифат дара-
ди. Шунингдек, инспекцияга 1 жаси стандартларга хослигини
декабрга қадар ўз маълумотлар курашиш тўғри белгилан- мида хориждан жами 2,4 млн. текшириш муҳим аҳамиятга
базасини божхона органларининг магани натижасида ҳосил- тонна карантин остидаги юк- эга. Шу боис сифат ва рақобат-
«Ягона дарча» электрон тизимига дорлик кўрсаткичи тушган. лар олиб келиниб, назоратдан ни таъминлаш борасида хусусий
тўлиқ интеграция қилиш вазифаси Хусусан, 2020 йилнинг ўтган ўтказилган. Юртимиздан чет клиника ва биолабораторияларни
қўйилган. 8 ойида маҳсулотларимиз мамлакатларга экспорт қилин- кўпайтириш керак. Айни дамда
экспортга чиқарилганда кўп- ган карантин остидаги юклар соҳага оид хусусий сектор ишти-
Қандай муаммолар лаб давлатлардан эътирозлар 1,4 млн. тоннани ташкил қилиб, рокида 205 та ўсимликлар клини-
мавжуд? келди. Хорижий давлатларга каси ва 690 та биолаборатория
экспорт қилинган мева-сабза- уларга 114,1 минг дона халқаро мавжуд. Мутахассис кадрларни
Албатта, ютуқлар ўзимизники, тайёрлаш борасида Тошкент дав-
уларни ҳар қанча таъкидласак ар- вот маҳсулотлари импортёр фитосанитар сертификатлари лат аграр университети ва унинг
зийди. Хўш, соҳада қандай муам- филиалларида ҳам халқаро фито-
молар бор? Улар нималарга тўсиқ давлатлар фитосанитария берилган. Шу билан бирга, рес- санитария талаблари ўқитилмоқ-
бўлмоқда? да. Бу эса фан билан амалиётни
талабларига мувофиқлигини публика бўйича жами 67 405 уйғунлаштирган тарзда мамлакат
— Айтиш керакки, фитосанитар таъминлашда юзага келаётган дона ички фитосанитар серти- иқтисодиётига ўз таъсирини ўтка-
дала назорати фақат текшириш муаммолар оқибатида 2019 фикати белгиланган тартибда зиши тайин.
орқали амалга оширилиши ўсим- йилда 77 та нотификация расмийлаштириб берилди.
ликлар карантини давлат инспек- келган бўлса, 2020 йилда бу Нилуфар ЮНУСОВА
торлари фаолиятида қийинчилик «Mahalla»
туғдириб, шошилинч чоралар кў- кўрсаткич 112 тани ташкил
этди.
— Ўзбекистоннинг битта
маҳсулотини хорижга экс-
порт қилиш учун бир неча ой, борилаётгани, дала ва боғларга
ҳатто йиллаб музокара қилишга агроном мутахассисларининг
тўғри келади, — дейди И.Эргашев. жалб қилинмаётгани, маҳсулот-
— Инспекция томонидан 19 та ларни экспорт қилишда махсус
ноанъанавий давлатга 78 турдаги саралаб колибрлаш, қадоқлаш ва
маҳсулотни экспорт қилишга эри- маркировкалаш технологиялари-
шилди. Улар биздан боғларнинг, дан ўтмагани, ҳали-ҳануз эскича
қадоқлаш цехларининг рўйхатини тизимда, яъни зарарланган ёғоч
сўрашмоқда. Ўсимликлар каран- яшикларга юклаб, тўғридан-тўғ-
тини давлат инспектори камида ри экспортга юборилиши кўплаб
уч марта ўша боққа бориб дала эътирозларга сабаб бўлмоқда.
назоратини амалга оширганини Фан билан амалиёт
тасдиқловчи далолатномани ҳам уйғунлашуви натижа
талаб қилишади. Қандай ҳашарот
чиқди, унга қарши қандай дори кўрсатади
сепилди, натижаси қандай бўлди, Бугунги кундаги энг долзарб
ҳаммасининг ҳисоботи сўралади. масала, бу — янги экспорт бо-
Биргина мисол: Жанубий Корея зорлари топиб, маҳсулотларни
Ўзбекистон спиртли ичимликлар экспортини
2 бараварга оширди.
14 ТАЪМИНОТ 2020 йил
№33 (1963)
МУЇОБИЛ ЭНЕРГИЯ МАНБАЛАРИ: – Мазкур
нега шу вақтгача бирор жиддий йўналишда
лойиҳа амалга оширилмади? Ғиждувон
туманида
Ўтган куз-қиш мавсумида Бухоро вилояти Хитойнинг
аҳолисидан тушган мурожаатларнинг 18 йирик «Liaoning
фоизи электр энергияси таъминоти билан lider» корпорация-
боғлиқ. Бу бир соҳа учун жуда ҳам кўп. си билан шамол электрстанцияси
ташкил этилмоқда, – дейди Бухо-
– Электр таъминоти сифати кўп таъминоти тез фур- зидентининг Бухоро вилоятидаги ро вилояти ҳокимлиги аппара-
жиҳатдан мавжуд ускуна ва қурил- сатда қайта тикла- Халқ қабулхонаси маълумотларига ти инвестиция ва ташқи савдо
маларнинг техник созлигига ҳам нади. Демак, энди- асосан, куз-қиш мавсумида электр бўйича котибияти мудири Отабек
боғлиқ, – дейди «Бухоро ҳудудий ликда фақат электр энергияси таъминотида узилиш- Қазоқов. – Айни пайтда тегиш-
электр тармоқлари» акциядор- энергияси пули лар бўлиши, тасдиқланган гра- ли синов ишлари якунланди. Тез
лик жамияти техник директори тўланган тақдирда- фикка асосан, электр энергияси орада бу ерда 240 миллион АҚШ
ўринбосари Зоир Рустамов. – гина электр етказиб етказиб берилмаслиги аҳолининг доллари қийматида тўғридан-тўғри
Мазкур мақсадда жорий куз-қиш берилади. ҳақли эътирозига сабаб бўлмоқда. хориж инвестициясини киритиш
мавсуми олдидан барча подстан- ҳисобига 200 МВт электр энергия-
ция ва электр ускуналарининг Янги тизим Хусусан, Қоракўл туманидаги си ишлаб чиқариш қувватига эга
техник ҳолатини синовдан ўтказ- муаммоларни тўлиқ ҳал жануби-ғарбий магистрал миллий бўлган шамол электростанцияси
дик. Кўрик давомида аниқланган бошқарув корхонасига қарашли барпо этилади. Бундан ташқари,
камчиликларни бартараф этиш этяптими? «Қоракўл–500» подстанцияси «АCWA Power» компанияси (Саудия
мақсадида подстанцияларнинг Самарқанд диспетчерлик бўлими Арабистони) томонидан Пешку
31 тасида мукаммал, 52 тасида – Илгарилари баъзан ҳафталаб томонидан бошқарилади. Электр ва Ғиждувон туманларида шамол
жорий таъмирлаш ишлари амалга электр энергияси бўлмаган вақт- ишлаб чиқарувчи корхоналарда салоҳиятини ўрганиш учун режа-
оширилди. лар бўларди, – дейди Ромитан қувват танқислиги пайдо бўлган лаштирилган 18 та метереологик
туманидаги «Атторон» маҳалла заҳоти, ишлаб чиқарувчи корхона- устундан 10 тасини ўрнатди. Ша-
Шу билан бирга, ҳудудлардаги фуқаролар йиғинида яшовчи ларнинг технологияларини сақлаб мол салоҳиятини ўрганиш ишлари
эскириб қолган, техник ҳолати Зебо Ғайбуллаева. – Тан олиш қолиш мақсадида истеъмолни 2021 йилнинг август ойигача давом
талаб даражасида бўлмаган транс- керак, сўнгги йилларда электр камайтириш учун биринчи бўлиб этади. Синовлар муваффақиятли
форматор пунктлари, ҳаво электр таъминоти анча яхшиланди. Аммо Қоракўл туманини электр энер- амалга ошса, умумий қуввати 1000
узатиш тармоқларида мукаммал ҳали ҳам баъзида узилишлар гияси таъминотидан узиб қўйил- МВт бўлган шамол электрстанция-
ҳамда жорий таъмирлаш ишлари бўлиб турибди. Кимдир, «шукр моқда. лари қурилиши кўзда тутилган.
олиб борилди. қил, аввалгидан яхши-ку», дейи- Шу билан бирга, вилоятда
ши мумкин. Аммо ҳозир аввалги Демак, мавжуд ишлаб чиқари- қуёш электр энергиясини ишлаб
«Ҳақини тўла ва электр замонга қараб иш тутадиган пайт лаётган электр қувватлари аҳоли- чиқариш бўйича ҳам бир қатор
ол» ёхуд АСКУЭ тизими эмас. Қолаверса, кундалик ҳаёти- нинг эҳтиёжларини тўлиқ қоплай инвесторлардан таклифлар келиб
миздаги барча эҳтиёжлар электр- олмаяпти. тушмоқда. Аммо...
афзаллиги нимада? га боғланиб қолган. Масалан, Гап шундаки, мазкур муқобил
қишлоқ шароитида ер остидан Муқобил энергия манбалар эвазига ишлаб чиқарил-
Тан олиш керак, электр таъми- манбаларини амалга ган энергия нархи аҳолининг айни
нотидаги муаммолар кўп ҳол- ЭЛЕКТР ТАЪМИНО- татбиқ этиш вақти пайтда фойдаланиб турган анъа-
ларда истеъмолчиларнинг ўз ТИДАГИ МУАММОЛАР навий энергия тўловидан анчайин
вақтида фойдаланилган электр КЎП ҲОЛЛАРДА ИС- келмадими? фарқ қилади. Масалан, шамол
энергия тўловларини амалга ТЕЪМОЛЧИЛАРНИНГ электрстанцияси ташкил этаётган
оширмагани оқибатида келиб ЎЗ ВАҚТИДА ФОЙДА- Электр таъминотида муқобил Хитойнинг йирик «Liaoning lider»
чиқар эди. Электр корхоналари ЛАНИЛГАН ЭЛЕКТР энергия манбаларини жорий корпорацияси дастлаб бир КВт
ҳам хўжалик ҳисобидаги алоҳи- ЭНЕРГИЯ ТЎЛОВЛА- этиш, минтақамизнинг шамол, электр энергиясини 13 центдан
да юридик шахс. Подстанция- РИНИ АМАЛГА ОШИР- қуёш энергияси манбаи сифати- баҳолаган. Энергетика вазирлиги
лар, трансформаторлар, электр МАГАНИ ОҚИБАТИДА даги салоҳияти хусусида кўплаб билан музокаралар натижасида
узатиш тармоқлари таъмири ҲАМ КЕЛИБ ЧИҚАДИ. умидли сўзларни эшитганмиз. нархни 4,5 центга туширишгача бо-
харажатлари истеъмолчилар Аммо шу вақтгача бирор-бир ришган. Аммо ушбу нарх ҳам айни
тўловидан келиб тушган даро- сув чиқарувчи ускуна, иссиқлик жиддий лойиҳа амалга оширил- ҳолатда истеъмолчилар учун қим-
мадлар ҳисобидан қопланади. қозони, уйдаги маиший жиҳозлар ганлигини кузатмадик. Мана, матлик қилмоқда (маълумот учун:
– барчаси электр билан ишлай- энди бугун аҳолининг электр вилоятда 1 КВт электр энергияси
– Мазкур муаммоларни ҳал ди. Фарзандларимизнинг онлайн энергиясига эҳтиёжи шиддат нархи 295 сўмни ташкил этади).
этиш мақсадида республикада дарсларда қатнашиши учун ҳам билан ошган бир пайтда бу масала Кўриниб турибдики, энергия
биринчилардан бўлиб электр электр таъминоти зарур. Демак, кун тартибида ниҳоятда долзарб ишлаб чиқариш қиймати аҳоли-
энергиясидан фойдаланишнинг электр бўлмаса ҳаёт ҳам тўхтайди, бўлиб қолмоқда. Тўғри, барпо нинг мавжуд истеъмол харажат-
автоматлаштирилган тизими ҳисоб. Шу боис эндиликда, электр этилаётган атом электрстанцияси ларидан бирмунча қиммат. Бу эса
жорий этилди, – дейди жамият таъминотида «лимит», «чеклов» мазкур йўналишдаги муаммолар- аҳолининг энергия истеъмоли
бўлим бошлиғи Қаҳрамон Қув- деган тушунчалар ҳам бартараф га анчайин ечим бўлиши мумкин. борасидаги харажатларининг бир
ватов. – АСКУЭ деб аталувчи ушбу этилса яхши бўларди. Аммо уни ишга туширишга узоқ қисми давлат томонидан қопла-
тизимнинг афзаллиги шундаки, муддат талаб этилади. Бизга эса наётганини англатади. Агар со-
унга уланган барча истеъмолчи- Ўзбекистон Республикаси Пре- қисқа муддатда эксплуатация қи- ҳада янада янги инновацияларни
ларнинг электр ҳисоблагичлари линадиган лойиҳалар керак. жорий этмоқчи бўлсак, биринчи
доимий назоратда бўлиб, баланс навбатда, тизимга ҳам бозор му-
қиймати «нол» суммадан кам носабатларини жорий этишимиз,
бўлган тақдирда тизим орқали аҳолининг мазкур йўналишдаги
автоматик равишда, якка тартиб- боқимандалик кайфиятини бар-
да, тармоқдан ажратилиши амалга тараф этиш керак. Ана шундагина
оширилади ҳамда истеъмолчи соҳага инвесторлар оқими янада
томонидан тўлов амалга оши- кўпроқ кириб келади ва аҳоли ҳам
рилгандан сўнг электр энергияси доимий энергияга эга бўлади.
Акбар РУСТАМОВ
«Маhаllа»
Тожикистоннинг Сўғд вилоятида Ўзбекистон
томонидан бунёд этилган мактаб очилди.
2020 йил МУАММО 15
№33 (1963)
«ЮҚОРИ»ДАН ОДАМ
Тахтакўпир тумани —
Қорақалпоғистон Рес- КЕЛМАГУНЧА МУАММОЛАР
публикасининг энг чекка
ҳудудларидан бири ҲАЛ БЎЛМАЙДИМИ?
ҳисобланади. Туман
маркази Нукус шаҳри-
дан 120 км. узоқликда
жойлашган ушбу ҳудуд
“масъуллар нигоҳидан
ҳам четда қолгани боис
йиллар давомида бир
қатор муаммолар тўп-
ланиб қолган. Хусусан,
аҳоли бандлигини таъ-
минлаш, йўл, транспорт
масалалари, коммунал
хизмат кўрсатиш, тиб-
биёт ва таълим соҳалари
катта эътибор қаратиш-
ни талаб этади. Тўғри,
бу борада салмоқли
ишлар бошланган, лекин
вақт ўтгани сари ушбу
юмушларнинг кўламини
кенгайтириш зарурати
ортиб боряпти.
Муаммоларга кимдир
қизиқадими?
Тумандаги Атакўл овул фуқаролар Биргина йўлнинг носозлиги қатор тиладиган бўлди. Йўл масалаларини ги масалалари бўйича ўринбосари
йиғини аҳолисини ичимлик суви муаммоларга сабаб бўляпти. Овулда ижобий ечиш учун тегишли ташки- Дониёр Жанабаев. — Айни пайтда
билан боғлиқ муаммо қийнаб келяп- табиий газ йўқ ва аҳоли суюлтирил- лотларга топшириқ берилди. «Маржонкўл» маҳалласидаги йўлни,
ти. Ушбу ҳудудга шу вақтгача бирон ган газдан фойдаланади. Газ баллон- давлат тасарруфидаги мактабгача
марта ичимлик суви қувурлари ларини алмаштириш учун эса туман Шунингдек, сайёр қабулда фуқа- таълим муассасасини мукаммал таъ-
тортиб келинмаган. Айтишларича, марказига бориш керак. Йўлнинг роларга кредит ажратиш, уларни иш мирлаш, Атакўл овулидаги кўприкни
овулдаги уйларнинг сийрак, бир-би- носозлиги, транспорт қатновининг билан таъминлаш масаласи билан бутлаш ишлари учун маблағ ажратиш
ридан узоқ жойлашгани, бу эса кўп камлиги боис одамлар икки ҳисса боғлиқ мурожаатлар шу жойнинг масаласи кўриб чиқиляпти. Шунинг-
харажат талаб қилиши бунга сабаб- ортиқча харажат қилишига тўғри ке- ўзида ижобий ҳал этилди. дек, мавжуд муаммоларнинг ечими-
дир. Шу боис одамлар шўр бўлса- лади. Яъни одатда 1 дона газ баллони ни 2021 йилги Давлат дастурига ки-
да, қудуқлардан, босма кранлардан 22 минг сўмга тўлдирилса, овул аҳли — Қорақалпоқ давлат университе- ритиш бўйича юқори ташкилотларга
чиққан сувни ичишга мажбур. бу учун 50 минг сўм харажат қилиш- тини тамомлаганман, — дейди Зуҳра таклиф юборилмоқда. Бу борада
га мажбур. Қурбонбоева. —Тахтакўпир қишлоқ соҳалар бўйича махсус комиссиялар
Яна бир масала: овул туман марка- хўжалиги касб-ҳунар коллежида тузилиб, жойларга юборилди. Ўрга-
зидан 12 км. узоқда жойлашган. Йўл- Сайёр қабул муаммолар кадрлар бўлимида ишлаётган эдим. ниш натижасида тегишли лойиҳалар
ларнинг талаб даражасида эмаслиги ечимига хизмат 2019 йилда штатлар бирлиги қисқа- тайёрланади.
боис маҳалладан туман марказига қилдими? риши натижасида ишсиз қолдим. Бир
транспорт қатнови йўқ. Фақат як- йилдан буён иш қидириб бормаган Шу ўринда бизни бир қатор
шанба кунлари бозор учун битта ав- Тумандаги Қораой овул фуқаролар жойим қолмади. Сайёр қабулда му- саволлар қийнайди: нега туман
тобус бир маротаба қатновни амалга йиғинида ҳам кўплаб муаммолар рожаатим ижобий ҳал этилди. «Мар- миқёсида ечилиши мумкин бўлган
оширади. Болалар боғчаси фаолияти йиғилиб қолган. Хусусан, кўп йиллар- жонкўл» маҳалласидаги 20-умумтаъ- масалалар шу пайтгача пайсалга
ҳақида умуман гап бўлиши мумкин дан буён ички йўлларни таъмирлаш лим мактабига ишга қабул қилиндим. солиб келинган? Ичимлик суви учун
эмас. Бу борада туман ҳокимлигига борасидаги мурожаатлар эътиборсиз Масофа бироз узоқ бўлса-да, ишли махсус транспорт қўйиш, болалар
қанча мурожаат қилинса-да, негадир қолиб кетмоқда. Айдўстқалъа овулига бўлганимдан хурсандман. учун автобус ажратиш учун рес-
бу масала ечимини топмаяпти. эса болалар боғчаси зарур. Ҳудуднинг публика даражасидаги ишчи гуруҳи
«Ўзбекистон», «Маржонкўл» маҳалла Кўрсатмалар бекаму кўст бориб, масалани ўрганиши шарт-
Ҳудуд болалари йиғин марказида- фуқаролар йиғинларида ҳам, асосан, бажарилишига кафолат ми? Хўп, мутасаддилар шу вақтгача
ги 8-умумтаълим мактабида таҳсил ички йўлларни таъмирлаш, айрим муаммоларга панжа орасидан қараб
олади. Бу эса 7 км. узоқликдаги овулларни ичимлик суви билан таъ- борми? келган экан, ишчи гуруҳи ортга қайт-
аҳоли пунктларидан қатнайдиган 80 минлаш масаласи кун тартибида. гач, кўрсатмалар охиригача бекаму
нафарга яқин ўғил-қизлар учун катта Албатта, юқоридаги масалалар кўст бажарилишига кафолат борми?
қийинчилик туғдирмоқда. Айниқса, Яқинда Ўзбекистон Республикаси кеча ёки бугун пайдо бўлиб қолмаган. Ёки бу масала учун яна бир марта
бошланғич синф ўқувчиларининг Президенти маслаҳатчиси ўринбоса- Уларнинг юзага келишида қайсидир республика миқёсида ишчи гуруҳ
қишнинг қор-қировли, изғиринли ри Алишер Усмонов раҳбарлигидаги жойда эътиборсизлик, лоқайдлик, келиши керакми?
кунларида яёв кетаётганини кўз Республика ишчи гуруҳи томонидан кимнингдир сансалорликка йўл қўй-
олдига келтиришнинг ўзи кишини ўтказилган сайёр қабулда Тахтакў- гани сабаб бўлган. Хўш, вазият қачон Хуллас, саволлар бисёр, уларга
даҳшатга солади. пир тумани маҳаллаларида йиғилиб ўзгаради? Масъуллар бу ҳақда нима қандай жавоб бўлишини эса вақт
қолган юқоридаги каби муаммолар дейди? кўрсатади. Демак, биз мавзуга яна
— Мактаб, боғча қуриб бериш ўрганиб чиқилди. қайтамиз.
— Муаммоларнинг ечимига алла-
масаласида туман ҳокимлигига кўп Унга асосан, Атакўл овул фуқаро- қачон киришилди, — дейди Тахтакў- Омирбай ЕСБЕРГЕНОВ
лар йиғини ва «Ўзбекистон» маҳал- пир тумани ҳокимининг саноатни «Mahalla»
марта мурожаат қилганмиз, — дейди ласидаги ичимлик суви масаласи ривожлантириш, капитал қурилиш,
Турман овулида истиқомат қилувчи шу ернинг ўзида ҳал этилиб, 2021- коммуникация ва коммунал хўжали-
Бахтбой Кунхўжаев. — Лекин боғча 2023 йилги Инвестиция дастурига
ёшидаги болалар камлиги баҳона қи- киритилди. Унгача аҳолига махсус
транспортларда тоза ичимлик суви
линиб, мурожаатимиз ортга сурилиб етказиб бериладиган бўлди. 7 км.
узоқлиқдаги мактабга қатнайдиган
келмоқда. Йўл масаласи ҳам асосий ўқувчилар учун туман ҳокимлиги
томонидан махсус транспорт ажра-
муаммолардан. Йўлнинг бир қис-
мига шағал тўкилган. Аммо 3,5 км.
оралиқ масофа тупроқ кўча бўлгани
боис ёзда чанг, ёмғирли кунларда
лой оралаб йўл топишга қийналамиз.
Биз яшайдиган овулни йиғин мар-
кази билан боғловчи, ўтган асрнинг
60-йилларида қурилган кўприк ҳам
таъмирталаб бўлиб қолган.
Ўзбекистонда биринчи
жинси бренди яратилди.
16 ЛОЙИҲА 2020 йил
№33 (1963)
ЭНДИ ДАВЛАТ ХИЗМАТЧИЛАРИНИ
тасвирга олиш тақиқланади...(ми?)
Кейинги пайтларда тасвирга олиш, овозни ёзиш
воситаларининг кескин ривожлангани туфайли Масалан, кейинги пайтларда маз- рилганда ва бу тасвирлардан
айрим фуқароларнинг ножоиз хатти-ҳаракатлари кур соҳа вакиллари билан боғлиқ фойдаланилганда розилик олиш
оммага тарқалиб кетиши, оқибатда шармандали кўплаб видеоёзувлар оммага талаб қилинмайди. Йўл ҳаракати
вазиятларга олиб келаётгани ҳеч кимга сир эмас. Айрим тарқатилди. Айрим ҳайдовчилар қатнашчилари ЙПХ ходими билан
ҳолларда эса бундай «факт»лардан товламачилик, фириб- ўзининг ҳақлигини исботлашнинг ўзаро муносабатини ўзига тегиш-
гарлик мақсадида фойдаланадиганлар ҳам топилмоқда. бошқа йўлини топа олишмаган. ли аудио, фото ва видео қурилма-
Энди фуқаролар бу имкондан га қайд қилиш ҳуқуқига ҳозир ҳам
Масалан, жорий йил ёз ойлари- эркинлигини қайта жиловлашга маҳрумми? эга ва бу қоида сақлаб қолинади.
да тошкентлик йигит бир қизнинг уриниш деб баҳолашяпти. Лойиҳа
ишончига кириб, уни суратга ту- юзасидан мутахассислар фикри — Йўқ, янги лойиҳа истисно ҳо- Қоидани бузганга қандай
ширгани ва тарқатиб юбориш би- билан қизиқдик. латларни, яъни фуқарони тасвирга жазо бор?
лан қўрқитиб, анча пайт пул олиб тушириш ва ундан фойдаланишга
юргани тўғрисидаги шов-шувлар — Фуқаролик кодекси лойиҳа- розилик олишни талаб қилмайди- Айтиш керакки, ўзининг тас-
тарқалди. Натижада товламачига сига киритилаётган «Фуқаронинг ган қатор вазиятларни ҳам назар- виридан розилигисиз
пул топиб беролмай қолган қиз тасвирига бўлган ҳуқуқини ҳимоя да тутади, — дейди Аъзам Мада- фойдаланишга дуч келган
ўз жонига қасд қилган. Албатта, минов. — Масалан, бунга тасвир- фуқаро тасвирини ўчи-
жиноятчи тегишли жазони олди. риб ташлашни, тасвири
Аммо бу билан илдиз отиб кетаёт- дан давлат ёки акс этган нарсаларни
ган муаммо ҳал бўлиб қолгани йўқ. жамият ман- йўқ қилиш ва муомала-
фаатлари учун дан чиқаришни, олиб
Суратдан фойдаланиш фойдаланил- ташлашни талаб қилиши,
учун розилик олиш шарт ганда розилик талаб талаблар бажарилмаса,
этилмайди. Бундай ўзига етказилган моддий
Яқинда Адлия вазирлиги Фуқа- фойдаланишга зарар ва маънавий зиён-
ҳуқуқбузарликка қарши ни ундириш учун судга
ролик кодексининг янги таҳрири курашиш, давлат хавф- мурожаат қилиши мумкин
сизлигини таъминлаш, бўлади. Бунда фуқаро ўзи
лойиҳасини муҳокама учун эълон тасвирдаги шахснинг талаб қилаётган ҳолатлар-
жиноят содир этгани ни, ўзига моддий зарар ва
қилди. Лойиҳадаги янгиликлардан ёки бедарак йўқолга- маънавий зиён етка-
ни сабабли қидирув зилганини исботла-
бири, бу — фуқаронинг ўз тасви- эълон қилиш, давлат ши лозим бўлади.
ва жамоат арбобла-
рига бўлган ҳуқуқи ҳимоясини ри ҳамда илм-фан, Ҳар бир
маданият ва бошқа шахснинг
таъминлашга қаратилган алоҳида соҳалар таниқли ва- ҳуқуқлари
килларининг тасвири- дахлсиз
модда киритилаётганидир. Хўш, дан жамият учун катта бўлиши шарт
қизиқиш уйғотадиган
мазкур чора юқоридагидек ҳо- ахборотни тарқатиш Бизнингча ҳам,
мақсадларида фойдала- фуқароларнинг
латларга чек қўя оладими? Айрим ниш, шунингдек, давлат тасвирларидан ғараз
хизматчиларининг хизмат ниятда ёки сўроқсиз
оммавий ахборот воситалари ян- вазифаларини бажариш бизнес воситаси си-
жараёнида тасвирга туши- фатида фойдаланиш
гиликни давлат хизматчилари тас- риш ва бундай тасвирлардан ҳар қандай демок-
фойдаланиш ҳоллари киради. ратик жамиятнинг
вирини ҳимоя қилишга қаратил- қилиш» деб номланган моддага талабларига тўғри
гани ва демократик тамойилларга кўра, фуқарони тасвирга тушириш Яъни тасвирдан шахсий келмайди. Аммо
тўғри келмаслигини айтиб танқид (унинг фото ва видео тасвирини манфаатларда эмас, балки бундай қоидалар
қилишмоқда. Бу юртимизда энди- ҳамда унинг тасвири акс этган давлат ва жамият манфаатла- оддий инсонларнинг
гина куртак отаётган матбуот, сўз рида фойдаланилганида, шу турли жиноятларни
тасвирий санъат асари- жумладан, давлат хизматчисини фош этиши, ўз ҳақ-ҳу-
хизмат вазифасини бажариш қуқларини ҳимоя қилиш
ни яратиш), шунингдек, жараёнида тасвирга туши- имкониятини ҳам чекла-
маслиги керак.
унинг тасвиридан фойда- Бундан ташқари, омма-
вий ахборот воситалари
Мавзуга оид маълумот: ланиш учун ушбу фуқа- фаолиятига тўсиқ сифатида
ронинг розилиги, агар талқин қилинишига йўл қў-
йилмаслиги шарт. Ижтимоий
Шахсни тасвирга туши- фуқаро вояга етмаган ёки тармоқларда фуқароларнинг
риш учун унинг розилигини муомалага лаёқатсиз деб тасвирларидан фойдалан-
олиш талаби ривожланган топилган бўлса, унинг ган ҳолда уларнинг шаъни
қонуний вакиллари рози- ва қадр-қимматига путур
етказувчи, оилавий ва
мамлакатларда ҳам мавжуд. лиги, вафот этган бўлса, шахсий сирини ошкор
Масалан, Европа Иттифоқи- фарзандлари, эри (хоти- этувчи маълумотлар
да шахсий маълумотларни ни) ёки ота-онасининг тарқатиш ҳолларига эса
розилиги талаб этилади, чек қўйилиши керак.
қайта ишлаш (тўплаш, ёзиб — дейди Адлия вазирли- Улуғбек ИБОДИНОВ
«Mahalla»
олиш, фойдаланиш, тарқа- ги ҳузуридаги Ҳуқуқий
тиш ва бошқалар) шахсий сиёсат тадқиқот инсти-
тути директори Аъзам
маълумот субъекти ўзининг
Мадаминов. — Яъни уму-
шахсий маълумотларини бир мий қоида тариқасида
ёки бир нечта аниқ мақсад- ҳар қандай фуқаронинг
ларда қайта ишлашга ро- фото ёки видеотасвири-
дан фойдаланиш учун
зилик берган тақдирдагина унинг розилиги талаб
қонуний ҳисобланиши бел- қилинади.
гилаб қўйилган. Ушбу Регла- Энди ЙПХ
ментга кўра, инсон юзининг ходимини суратга
тасвири унинг шахсий маъ-
лумотлари қаторига киради. ололмаймизми?
Мазкур муаммо, ай-
ниқса, йўл-патруль
хизмати фаолияти би-
лан боғлиқ саволларни
вужудга келтирмоқда.
Ўзбекистон фуқаролигига қабул қилишда
давлат тили бўйича имтиҳондан ўтилади.
2020 йил НУҚТАИ НАЗАР 17
№33 (1963)
IMEI КОДлар машмашаси:
масъуллар қандай изоҳ берди?
Бу мавзу сўнгги кунларда кўплаб муҳокама ва саволларга сабаб бўлди.
Муаммонинг сабаби Фуқароларнинг мурожаатлари ортгандан ортиб борди, бироқ масъ-
нимада эди? уллар «Барака топгурлар, аслида вазият бундай», дея ҳолатни тушун-
тиришга шошилмади. Натижада бир нечта версиядаги тахминлару
Бобур ТИЛЛАБАЕВ, башоратлар кўпайди. Ҳар ким ўз ўлчови бўйича фикрлади, хулоса ясади.
Ўзбекистон телекоммуника- Ниҳоят, ўша кун келди ва масъуллар вазиятга изоҳ беришди. Хўш, асли-
ция тармоқларини бошқариш да нима бўлган эди? IMEI кодлар чиндан ҳам, даромад олиш мақсади-
республика маркази директо- да жорий қилинганмиди? Қуйида айни саволларга жавоб топамиз.
ри:
— Вазирлар Маҳкамасининг Мавзуга оид маълумот:
2018 йил 22 октябрдаги «Ўзбе-
кистон Республикасида мобил Ҳурматли истеъмолчилар, мобил
қурилмаларни ҳисобга олиш қурилмани харид қилишдан
тизимини тартибга солиш чора- олдин IMEI-коди ҳолатини
тадбирлари тўғрисида»ги қаро- ҳозирда учинчи шахсларнинг ридан ортган қисми текширинг!
рига асосан, мобил қурилмалар- паспорт маълумотларидан фой- бўйича божхонага
нинг IMEI-кодларини рўйхатга даланган ҳолда мобил қурилма-
олиш тизими жорий этилганди. лар IMEI-кодларини рўйхатдан кирим ордери орқали Бу қуйидаги йўллар билан амалга
Мақсад – истеъмолчилар ҳуқуқи- ўтказиш ҳоллари кузатилмоқда.
ни ҳимоя қилиш, республикамиз- Эндиликда учинчи шахслар божхона тўловларини оширилиши мумкин:
га сифатсиз мобил қурилмалар- томонидан ноқонуний фойда-
нинг кириб келиши ҳамда унинг ланишнинг олдини олиш мақ- ҳам тўлаш мумкин. Тизим операторининг веб-сайтида
ноқонуний савдосининг олдини садида мобил қурилмаларни
олишдан иборат эди. Вазирлар рўйхатдан ўтказиш жараёнига Мазкур маълумотлар 1. Сайтга киринг: www.uzimei.uz;
Маҳкамасининг 2019 йил 17 сен- қўшимча текширув алгорит-
тябрдаги қарори билан тасдиқ- ми киритилди. Яъни қурилма- ҳам Uz IMEI тизимига 2. «IMEI-кодини текшириш» бўлимига
ланган республикамиз ҳудудида нинг IMEI-кодини рўйхатдан
фойдаланилаётган, сотиш ёки ўтказишда жисмоний шахслар интеграция қилин- ўтинг;
шахсий фойдаланиш учун олиб томонидан фойдаланиладиган
кириладиган ва ишлаб чиқарила- абонент рақами маҳаллий мобил ган. Жорий йилнинг 1 3. Мобил қурилмани IMEI-кодини киритинг
диган мобил қурилмаларни рўй- операторларидан ариза берувчи
хатга олиш тартиби тўғрисидаги номига расмийлаштирилгани январидан 15 сентяб- (15 рақам);
Низомда мобил қурилмаларнинг талаб этилади. Шу ўринда фу- рига қадар 451 минг
IMEI-кодларини рўйхатдан ўтка- қароларимиздан республика 4. Текшириш кодини киритинг;
зиш тартиби белгиланган. Унга ҳудудидан мобил қурилмаларни 39 та (29,8 млн. долл.)
асосан, жисмоний шахслар учун харид қилиш вақтида, уларнинг 5. «Текшириш» тугмасини босинг.
рўйхатдан ўтказишни онлайн, IMEI кодлари рўйхатдан ўтганини мобил қурилма им-
«Ўзбекистон почтаси»нинг жой- текшириб олишини сўраб қо- 1170 қисқа рақамига SMS
лардаги почта алоқа пунктларига лардик. Текширишни 1170 қисқа порт қилинган. Дав-
ёки тизим операторига шахсан рақамига IMEI кодни SMS жўна- юбориш орқали
мурожаат қилиш орқали амалга тиш ёки uzimei.uz сайти орқали лат бюджетига эса
ошириш имконияти яратилган. текшириб олишингиз мумкин. 1. 1170 қисқа рақамига мобил қурилмани
Жисмоний шахслар мобил қу- 72,6 млрд. сўм унди- IMEI-коди (15 рақам) билан SMS юбориш;
рилмаларнинг IMEI-кодларни Давлат бюджетига рилган. Шунингдек,
рўйхатдан ўтказиш учун паспорт қанча маблағ тушган? 2. SMS орқали жавобни кутинг.
маълумотлари, телефон рақами жорий йилда жами
ва мобил қурилманинг IMEI-ко- Рустам ҚОБУЛОВ, *1170# USSD сўров орқали
дини тақдим этишлари талаб Давлат божхона қўмитаси 4,9 млрд. сўмлик
қилинади. Рўйхатдан ўтказиш бошқарма бошлиғи: 1. Мобил қурилманинг клавиатурасида
учун тақдим қилинаётган мобил — Четдан олиб келинган мо- уяли алоқа восита-
қурилмаларнинг Давлат божхона бил қурилмаларни юртимизда *1170# комбинациясини теринг;
қўмитаси томонидан ўрнатилган сотиш учун тадбиркорлик субъ- ларининг ноқонуний
божсиз олиб кириш нормаларига екти бож юритиш декларацияси- 2. Тилни танланг;
риоя этилгани текшириш мақса- ни тақдим этиши лозим. Ҳозир олиб ўтиш ҳолатлари
дида шахснинг паспорт маълу- божхона органларида деклара- 3. "IMEI-кодни текшириш" хизмат турини
мотларига асосан, фуқаронинг циялар маълумотини автоматик аниқланди.
Ўзбекистон чегарасини кесиб ўт- текшириш йўлга қўйилган. Агар танланг;
ганлиги тўғрисидаги маълумот- импорт қилувчи тақдим қилган
лар текширилади. Шу мақсадда маълумотлар декларациядаги Боши «айлан- 4. Мобил қурилмани IMEI -коди киритинг
тизим оператори Вазирлар Маҳ- маълумотга мос келмаса, қу- тирилган» 3115 (15 рақам);
камаси ҳузуридаги Давлат пер- рилмаларнинг бутун тўплами та уяли алоқа
соналлаштириш маркази билан рўйхатга олинмайди. Жисмоний 5. SMS орқали жавобни кутинг.
электрон ахборот алмашинувини шахсларнинг Ўзбекистон Рес- воситаси Мобил қурилманинг IMEI-кодини
йўлга қўйган. Бироқ рўйхатдан публикаси божхона чегарасини
ўтказиш масофавий ёки онлайн кесиб ўтгани тўғрисидаги маъ- телефон клавиатурасида *#06# комбина-
тарзда амалга оширилаётганда лумотлар (сана, усул ва бош-
рўйхатдан ўтказувчи шахс билан қа) Давлат персоналлаштириш Жавоҳир ҚОДИРОВ, циясини териш орқали билиб олиш мумкин.
тизим оператори ўртасида бево- маркази билан электрон ахборот ИИВ ҳузуридаги Мобил қурилмада икки ёки ундан
сита контакт бўлмаслиги сабабли алмашиш орқали мурожаат этил-
фуқароларнинг паспорт маълу- ган сана ва жисмоний шахснинг Тергов департамен- ортиқ IMEI-кодлари бўлса, мобил қурилма-
мотларини айнан шу шахснинг шахсий идентификацион рақами ти катта терговчиси: нинг барча IMEI-кодларини текширишни
ўзи ёки бошқа шахс томонидан қайд этилган ҳолда автоматик унутманг.
тақдим қилинаётганини аниқлаш текширилади. Шунингдек, меъё- — Фуқароларнинг
имкони бўлмайди. Шу сабабли шахсга доир маълу- ДИҚҚАТ! Мобил қурилмаларнинг IMEI-
мотларини қонунга кодларини рўйхатдан ўтказиш қурилмани
хилоф равишда йи- Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб
ғиш, тизимлаштириш, кирган шахс томонидан амалга оширилади.
сақлаш, ўзгартириш,
тўлдириш, улардан борилмоқда. Дастлабки тергов
фойдаланиш, тарқатиш, узатиш, жараёнида фуқаро банк филиа-
йўқ қилиш Маъмурий жавобгар- лидан ўзининг номига берил-
лик тўғрисидаги кодексининг ган 5 та пластик картадаги пул
462-моддасига асосан, базавий маблағидан «UZPAYNET» МЧЖ
ҳисоблаш миқдорининг уч бара- орқали жами 2158 дона уяли
варидан беш бараваригача, ман- алоқа воситасини қонунга хилоф
сабдор шахсларга эса беш барава- равишда «Мобил қурилмаларини
ридан ўн бараваригача миқдорда рўйхатга олиш тизими»да қайд
жарима солишга сабаб бўлади. этишда фойдаланган. Ушбу ҳо-
Хусусан, 2020 йилнинг 18 латда гумон қилинувчилар жуда
сентябрь куни Андижон шаҳрида кўп сонли бўлиб, 3115 дона уяли
ўтказилган тезкор тадбирларда алоқа воситаси Қирғизистондан
ноқонуний ҳаракатлар аниқлан- Ўзбекистонга айланма йўллар
ган. Уч нафар шахсга нисбатан билан олиб кирилган.
Жиноят кодексининг 1412-мод- Айни вақтда мазкур шахслар-
даси 2-қисми «а», «б» бандлари ни аниқлаш тадбирлари давом
ва 182-моддаси 2-қисми «а» этмоқда.
банди билан жиноят иши қўзға- Садоқат МАХСУМОВА
тилиб, тергов ҳаракатлари олиб тайёрлади.
Жисмоний шахсларга олтин ёмби ва тангаларни
хорижга олиб чиқишга рухсат берилди.
18 Ўсимлик хилими, ТАДБИРКОРЛИК 2020 йил
№33 (1963)
ҳайвон турими, ТУЯҚУШ
қайсидир маконда рилиши масаласига «Эгаридан
«туғилиб», унинг бизнеси ўзини қай тушови қиммат эмасми?» деган
иссиқ-совуғига даражада оқлайди? нақл билан қараш керак. Ахир, бу-
мослашади ва ўша нақа катта чиқим тадбиркорликда
жой биологик тур- малакаси, тажрибаси бўлмаган
га «ватан» бўлиб одамни катта хавф остига қўйи-
ши мумкин. Туяқушни маҳаллий
“қолади. Одам- шароитга мослаштириш техноло-
зотнинг феъли гияси ҳали бизда мукаммал ишлаб
шундайки, бой- чиқилмади. Ҳар ким ўзи билганича
бадавлат, фаровон ва эшитганига қараб парвариш-
яшаш мақсадида лаяпти. Бизнесда эса таваккалчи-
ҳеч кимнинг хаё- лик кетмайди.
лидан ҳам ўтмаган
ишларни қилсам, Қинғир иш — келтирар
дейди. ташвиш
Шу маънода сўнгги йилларда Туяқушни ўз ватанидан Ўзбе-
кистонга келтириш осон дей-
оммавий ахборот воситаларида сизми? Бу – бизнеснинг катта
тури. Миллиард-миллиард маблағ
туяқуш бизнесини юритаётган, унча-мунча одамда йўқ. Буни
фақат «чув» тушириш йўли билан-
бундан катта даромад олаётган гина қўлга киритиш мумкин. Гап
шундаки, туяқуш бизнеси билан
юртдошларимиз ҳақидаги ахбо- шуғулланмоқчи бўлган кимсалар-
дан бир гуруҳи «Straus House»
ротлар оқимига дуч келяпмиз. МЧЖ таркибига бирикиб, 2019
йил январь ойида ўз фаолиятини
Хўш, Африка туяқуши, Австралия олиши исботланди. Айни пайтда жиҳатлари билан ажралиб туради. бошлайдилар. Ният пок бўлмага-
эмуси, Америка нандуси каби ўзга Нишон, Қарши, Ангор, Сайхун Бу паррандага меҳр бериш керак. ни учун ҳам «ташаббус» туфайли
қитъалар иқлимига мослашган обод, Мирзаобод туманларида Рационига қатъий амал қилиш қанчадан-қанча одамлар бармоқ
туяқушни Ўзбекистон шароитида туяқуш кўпайтиришга ихтисос- талаб этилади. Туяқушни тушуниб тишлаб, афсус-надоматда қолди-
боқиб, кўпайтиришдан кўзланаёт- лаштирилган фермер хўжаликла- боқмаган одам эплолмайди. лар. Нимага дейсизми?
ган манфаат нимада? Катта даро- ри мавжуд.
мад эгаси бўлишми? Паррандалар Туяқуш кластерини ташкил эти- — Алдам-қалдам билан пул
туркумига кирувчи бу қушнинг Таққослайдиган бўлсак, сигир шим учун ўтган йили ҳокимлик топмоқчи бўлган шахсларнинг
гўшти, тухуми ички бозоримизда туғилгандан кейин 645 кун ўтгач, томонидан 5,5 гектар ер майдони хатти-ҳаракати барибир фош
қандай нархланмоқда ва истеъ- сотиш оғирлигига етган бузоқни ажратилди. 50 дан ортиқ ишчи бўлади, — дейди Жиноят ишлари
молга қай даражада яроқли? етиштиради ва 250 кг. гўшт бе- ўрни яратиш кўзда тутилмоқда. бўйича Миробод тумани суди
ради. Катта ёшли туяқуш йилига Шунингдек, туяқуш терисидан оёқ судьяси Одилбек Илҳомжонов.
кийим ишлаб чиқаришни йўлга — «Straus House»нинг бир гуруҳ
Туяқуш Ўзбекистон камида 407 та жўжа беради ва у қўймоқчиман. Ўтган вақт ичида 3 вакиллари 2019 йил бошидан то
иқлим шароитига қай туғилгандан бошлаб 407 кун ўтгач, бош туяқуш сўйдик. Қизиқишим апрель ойига қадар 90 кун ичида
маркетинг ёшига етади ва унинг устунлик қилиб, уларнинг териси- Жанубий Африка Республика-
даражада мос? гўшт маҳсулдорлиги 1800 кг.гача дан косиблар ёрдамида ўнлаб оёқ сидан «Ostrich» зотли туяқуш
боради. Бундан ташқари, 50 м2 кийимлар ишлаб чиқардик. Клас- (страус) жўжасини етказиб бериш
— Туяқуш ҳар қандай шароитга тери ва 36 кг. пати ҳам бўлади. тер ишга тушгач, бу борада ҳам бўйича 300 нафардан ортиқ киши
мослаша олади, — дейди бу бора- Аммо туяқуш гўштининг нархи бир қанча лойиҳаларни амалга билан шартнома расмийлашти-
да илмий тадқиқот олиб борган маҳаллий бозоримиз олди-сотди- оширмоқчиман. ради. Фирибгарлик билан қанча-
ёш мутахассис Соҳиба Ибраги- сига қай даражада тўғри келади, дан-қанча одамларнинг пулини
мова. — Африка саҳросида бу қуш бу ҳақда ҳали гапиришга эрта. Эгаридан тушови ўзлаштирмоқчи бўлган шахсларга
ҳавонинг 560 С гача бўлган иссиқ Чунки туяқуш боқилаётган хўжа- қиммат эмасми? Жиноят кодексининг 168-, 184-,
ҳароратига чидай олади. Европа ликларда ҳали уни мослаштириш 189-, 243- ва бошқа моддаларида
ва Россия фермаларида 15-160 С жараёни кетмоқда. Бир дона туху- Тўғрисини айтганда, хорижники белгиланган жазо турлари тайин-
совуқ ҳам унинг сайр қилишига ми эса 120 минг сўмга пулланиши бўлса, хўрозқандга ҳам «қуллуқ» ланди.
тўсқинлик қила олмайди. Шу боис ва 30 дона товуқ тухуми билан қиламиз. Менталитетимиз шундай,
Европа, AҚШ ва Канададаги мол тенг келиши аҳолимизнинг истеъ- чет элликларнинг ҳаёт тарзига, Нима ҳам дердик? Ҳар бир
гўшти ишлаб чиқарувчи фермер мол саватига тўғри келавермайди. кийим-кечаги, озиқ-овқати, ҳатто- нарса ёки ҳодисанинг салбий ва
хўжаликлари туяқуш кўпайтириш- ки, жонзотларига ҳам ўта қизиқиш ижобий жиҳатлари бор. Африка
га ўтдилар. Ўзбекистон шароитига Кипригидан тухум билан қараймиз. «Қовун қовунни туяқушининг Ўзбекистонга кел-
кўриб ранг олар» деганларидек, тирилиши, мослаштирилиши ва
ҳам бу парранда тез телевидение орқали туяқуш бо- кўпайтирилишига ҳеч ким қарши
қаётганлар ҳақида кўрсатув на- эмас. Фақат ўзга минтақанинг
мослаша пўчоғигача даромад мойиш қилиндими, қурби етган жонзоти Ўзбекистон иқтисодиё-
тадбиркор ана шу паррандани боқ- тига, халқимиз турмуш тарзига
ДАРВОҚЕ... келтиради қиси, даромадини яна ҳам кўпай- ҳар томонлама самара келтирса-
тиргиси келиб қолади. Аммо уни гина бу масалани қўллаб-қувват-
Ҳозирги вақтда дието- Наманган вилояти Чуст тума- четдан келтиришнинг нарх-навоси, лаш мумкин. Буни эса вақт кўрса-
логлар туяқуш гўштининг нидаги «Тепақўрғон» маҳалласида боқиш бўйича тажрибаси етадими, тади.
яшовчи Шавкат Ғойибназаров ҳам бу йўқми, бу ёғи бошқа масала.
парҳезбоплигини айтиш- Ҳулкар КУЗМЕТОВА
борада ўзига хос муваффақиятларга — Ўзбекистонда, асосан, Афри- «Mahalla»
моқда. Гўшт таркибида холес- эришган ишбилармонлардан. ка туяқуши (лот. Struthio camelus)
боқилади, — дейди Ветеринария
терин миқдори камлиги боис — Ушбу парранда турининг ва чорвачиликни ривожланти-
риш давлат қўмитаси бошқарма
қандли диабет, саратон, ОИТС тез кўпайиши, тез катта бў- бошлиғи Баҳриддин Раҳмонов.
— Аммо 1 кг. гўштининг 120-130
каби касалликларни енгишда им- лиши, сифатли тери, гўшт ва минг сўмга баҳоланиши ҳамма
мун тизимини яхшилайди. тухум бериши мени қизиқ- одамнинг ҳам чўнтагига мос эмас.
Хирургияда анчадан бери инсон тирди, — дейди Ш.Ғойибна- Қолаверса, туяқуш жўжаси ёши,
пайлари жароҳатини даволашда заров. — Бундан ташқари, дуркунлик даражасига қараб 250
туяқушдан донор сифатида фой- унинг киприги, тирноғи, дан 2500 долларгача нархланган
даланилади. Кўриш органларини тухуми, ҳатто тухум пў- ҳолда республикамизга келти-
даволашда туяқуш кўзининг мугуз чоғи ҳам даромад келти-
пардасини одам кўзига кўчириб раркан. Ҳозирда йигир-
мадан зиёд она туяқуш ва
ўтказиш бўйича илмий ишлар олиб олтмишга яқин жўжаларни
борилмоқда. Туяқуш миясидан парвариш қиляпмиз. Туяқуш
сўриб олинган суюқлик билан товуқ, қора мол, қўй сингари
Альцгеймер касаллигини даво- жониворлардан фарқ қилади
ва парваришлашда ҳам ўзига хос
лашда фойдаланилмоқда.
Андижонда «Asaka City»
қурилиши бошланди.
2020 йил БИР ШИКОЯТ ИЗИДАН... 19
№33 (1963)
Таҳририятимизга Наманган вилояти Поп туманида жойлашган
маҳалла раислари мактуб йўллашди. Унда тумандаги 31 на-
фар маҳалла раиси ўз вазифасидан озод этилгани кўрсатил-
ган. Уларнинг аксарияти ўз аризасига кўра вазифасини топ-
ширган бўлса-да, маълум қисми бу ҳолатдан норози? Хўш, ўзи нима
гап? Бу қанчалик ҳақиқатга яқин? Умуман, бундай оммавий равишда
маҳалла раисларини алмаштиришдан қандай мақсад кўзланган?
БИР ТУМАНДА 31 НАФАР
маҳалла раиси нега бирдан
ВАЗИФАСИДАН ОЗОД ЭТИЛДИ?
«Ислоҳотни туман фаолиятида йўл қўйган камчилик- ишончини сўндиришга хизмат вазиятда ҳам бир туманда омма-
қилмайдими? вий равишда маҳалла раисларини
бўлимидан бошлаш лари учун далолатнома тузилиб, ишдан бўшатиб, уларнинг ўрнига
керак...» вазифасидан озод этилган маҳалла — Туман мутасаддиларига барча тўла тажрибасиз ёшларни тайин-
раислари арз қилиб юрибди. кўрсатмасини сўзсиз бажарадиган лаш, юмшоқ қилиб айтганда, кўр-
Тумандаги «Янги Хўжабод» ходимлар керак, — дейди Ф.Бобо- кўрона иш тутиш ҳисобланади.
маҳалласининг эндиликда собиқ Аслида бирон ишни қойиллатиб хонова. — Шунинг учун соҳадаги
раиси Фароғатхон Бобохонова- қўймайдиганлар аризачи бўлар кадрларни ёшартириш баҳонасида Тизимдаги кадрларни ёшарти-
нинг айтишича, бу ҳолат 35-45 экан. Шу пайтгача аҳолидан ўша ўзларига ёқадиган фуқароларни риш яхши, аммо уларга тажриба
маҳалла раислари ўз вазифасига маҳалла раиси қилиб олишди. алмашиш учун ҳам айрим маҳал-
ёшдаги фуқароларни тажриба Вазифасидан озод этилганлар лаларда ёши, иш ва ҳаётий таж-
панжа орасидан қараши, фуқа- рўйхатига яхши ишлайдиган, аммо рибаси бор кадрлар қолиши керак
тариқасида маҳалла раиси этиб ҳақиқатни юзга айтадиган раис- эмасми? 30 дан ортиқ маҳалла
ролар билан ишлашда хатоларга лар киритилди. Агар ростдан ҳам, раисларини ишдан бўшатишдан
синаб кўриш мақсадида қилинган. йўл қўяётгани борасида аризалар ишимиз қониқарсиз бўлса, келиб аввал уларни иш билан таъминлаш
— Вилоят ҳокимлиги томонидан келиб тушган. Вазифасидан озод халқ билан учрашиб, ҳақиқий аҳ- чораларини кўриш керак эмасми-
илгари сурилган ушбу ташаббус волга баҳо беришмайдими?! Доим ди? Биз икки томонни ҳам бирдек
этилган маҳалла раисларига иш туманимизни ўрганмоқчи бўлган эшитиб, ўзимизни қизиқтирган
туман ҳокимлигига қўл келди, комиссияни бизнинг маҳаллага саволларни ўртага ташладик. Умид
топиб беришимизни, ҳозирча эса бошлаб келишади. Негаки, ма- қиламизки, вилоят миқёсида ушбу
— дейди Ф.Бобохонова. — Халқ ҳалламиз ростдан ҳам намунали масала қонуний ўрганилиб, ижо-
ўз ҳудудида пахта теримида отряд ҳудуд ҳисобланади. Агар маҳал- бий ечим топилади. Биз эса мавзу-
ладаги ишлар жойида бўлмаса, га яна қайтамиз.
депутатлари туман Кенгашининг раҳбари бўлиб маош олиши мум- ишимда хато бўлганида бошқалар-
нинг олдида уятли бўлиб қолмас- Боборавшан ҒОЗИДДИНОВ
навбатдан ташқари сессияси кинлигини айтдик. Аммо улар бу лик учун ҳам арз қилиб юрмасдим. «Mahalla»
чақирилиб, маҳалла раисларига ишни рад этди.
ишдан бўшаш тўғрисида ариза «Иш топиб берамиз
ёзиш айтилди. Ушбу кўрсатмага деган эди, аммо...»
амал қилмаганлар ноҳақ айбла-
ниб, туман Кенгаши томонидан Дарҳақиқат, миллий қонунчи-
тузилган далолатнома асосида лигимизга кўра, маҳалла раисини
ўз вазифасидан озод этилди. Биз ўша ҳудудда яшайдиган фуқа-
тизимга янги ва ёш кадрларнинг ролар сайлайди. Шундай экан,
келишига қарши эмасмиз, аммо ўз ҳокимнинг биргина кўрсатмаси Хулоса ўрнида Дарвоїе...
вазифасини яхши бажариб тур-
билан уларни вазифасидан озод Туман маҳалла ва «Фуқароларнинг ўзини ўзи бош-
ган раисларни бирданига ишдан этиш қанчалик тўғри?! Эътибор- оилани қўллаб-қувват- қариш органлари тўғрисида»ги
бўшатиш қанчалик тўғри?! лаш бўлими бошлиғи қонуннинг 24-моддасига биноан,
лиси, мутасаддилар топшириғи Тўлқин Эрматовдан ўз фуқаролар йиғини раисининг (оқ-
Майли, мақсад тизимга ёш, аризаси билан вази- соқолининг) ваколатлари у ўз вако-
билан вазифасини топширган фасидан озод этилган латларини зиммасидан соқит қил-
замонавий дунёқарашга эга, маҳалла раисларининг ганда, умумқабул қилинган ахлоқ,
маҳалла раислари ўрнига сайлов орасида бу қарордан одоб нормаларини қўпол равишда
мамнун бўлганлар бузувчи, раис (оқсоқол) мақоми-
шижоатли ёшларни жалб этиш йўли билан эмас, тайинлов орқали ҳам бор-йўқлигини ни бадном қилувчи ва фуқаролар
сўрадик. Албатта, бу йиғини обрўсига путур етказувчи
экан, буни маҳалла раисларидан янги кадр кўрсатилади. Нега? сўроққа ижобий жа- хатти-ҳаракатлар ва ножўя ишлар
воб бўлди. Уларнинг содир этган, шунингдек, ўз вази-
бошлаш шарт эдими? Ахир, бу — Пандемия даврида асоссиз фикрини билиш биз фаларини мунтазам равишда узрли
учун ҳам муҳим экани, сабабларсиз бажармаган тақдирда
ишни туманлар кесимида қис- равишда ишдан бўшатиш қонуний масалага холис ёнда- фуқаролар вакилларининг йиғи-
шиш учун ҳам ҳар икки лиши томонидан қарор қабул қи-
ман бажариш ҳам мумкин эди-ку. жиҳатдан ҳам, инсоний жиҳатдан томоннинг фикрини линганда, белгиланган тартибда
ўрганишимиз зарурли- муомалага лаёқатсиз деб топилган-
Назаримда, маҳалла раиси катта ҳам тўғри эмас, — дейди «Пилол» гини айтдик. да, унга нисбатан суднинг айблов
ҳукми қонуний кучга кирганда,
ҳаётий тажрибага эга бўлиши маҳалласининг собиқ раиси Афсуски, туман суднинг қонуний кучга кирган ҳал
бўлими раҳбари хо- қилув қарори асосида бедарак
керак. Умуман олганда, ислоҳотни Мақсуджон Имомназаров. — Ўша димлари биз билан йўқолган деб топилган ёхуд вафот
боғланиб, зарур ҳуж- этган деб эълон қилинганда, Ўзбе-
туман маҳалла ва оилани қўллаб- пайтда менга пахта теримини жатлардан нусха ва кистон Республикаси фуқаролиги-
ташкил этиш учун отряд раҳбари уларнинг қарорига ни йўқотганда, соғлиғи ҳолати ёки
қувватлаш бўлимидан бошлаш хайриҳох бўлган собиқ бошқа узрли сабабларга кўра уч ой
бўлишим мумкинлиги айтилганди. раислар билан боғ- давомида ўз вазифаларини бажа-
керак эди... лаб беришни айтган ра олмай қолганда, вафот этганда
Олти кун давомида пахта йиғим- эди. Аммо орадан бир муддатидан илгари тугатилади.
Ишни эплай теримига қатнадим. Лекин кейин неча кун ўтса-да, ушбу
олмайдиганлар аризачи ишдан бўшаганимни эслатиб қў- маълумотларни олиш
бўладими? йишди. Шу тариқа ишсиз қолдим. имкони бўлмади. Эҳти-
мол, тумандаги бош-
Бу вазиятга ойдинлик киритиш Биз ҳақимизда туман мутасадди- қа муҳим вазифалар
мақсадида туман маҳалла ва ои- лари турлича фикр билдириши сабаб бизга маълумот
лани қўллаб-қувватлаш бўлимига мумкин, чунки ҳеч қачон уларга беришга имкон бўл-
мурожаат қилдик. ёқиш учун ҳаракат қилмаганмиз. магандир. Аммо бир
Бизга алам қиладигани — ҳужжат- нарса аниқ, ҳар қандай
— Ҳозир ҳар бир соҳага ёш лардаги айрим жузъий камчилик-
кадрларни жалб этишга катта ларни рўкач қилиб, вазифамиздан
эътибор қаратилмоқда, — дейди озод қилишди. Бунинг учун огоҳ-
туман маҳалла ва оилани қўл- лантиришнинг ўзи ҳам етарли
лаб-қувватлаш бўлими бошли- бўларди.
ғи Тўлқин Эрматов. — Шу боис Маҳалла раисларини халқ сай-
тумандаги маҳалла раисларига лар экан, холис баҳони ҳам улар
мазкур вазиятни тўғри тушунти- бериши керак эмасми? Қолаверса,
риб, уларнинг ўрнига ёш кадрлар- маҳалла раислигига олий маълу-
ни олмоқчи эканимизни айтдик.
мотли ёш кадрларни тайинлашни
Аксарият раислар буни тўғри
айтишдию, амалда ўрта махсус
қабул қилишди. Улар билан ҳеч
маълумотига эга ва бирон иши
қандай муамм?о ?ю?за?га?ке?л?га?ни?й?ў?қ. ??б?ил?ан?х?а?лқ?и?ш?ончини оқламаган
Фақат айрим маҳаллаларда ўтка- кадрлар ҳам тайинланди. Бу халқ-
зилган текширувлар натижасида нинг ижро органларига бўлган
20 Пандемия барча со- ҲОЛАТ 2020 йил
№33 (1963)
ҳаларга ўз таъсирини
ўтказиши оқибатида ЖАРИМА
салбий кўрсаткич-
ларини ҳам намоён майдонидаги
этмоқда. Юртимиз-
да карантин даври 26 мингта машина
эълон қилинганидан тақдири нима бўлади?
буён турли хил чек- 26 мингдан ортиқ фуқаролар ол-
мумкин эмас. Лекин шунга қарамай, ДАРВОҚЕ... дида эртага ким айбдор қилинади?
“ловлар жорий этил- ИИВ вакили берган маълумотга Депутатларми? Унда ким жарима
ди. Жумладан, ка- кўра, мамлакатимизда карантин Республикамиз бўйича 233 майдонида автомобиллар ғайри-
рантин қоидаларини чекловлари жорий этилган муддат та жарима майдони фаолият қонуний ушлаб турилгани учун пул
бузган, яъни мумкин давомида 26 мингдан ортиқ ушбу олиб бормоқда. Автомобиль тўлайди? Аслида Маъмурий жавоб-
эмас соатларда авто- турдаги қоидабузарликлар аниқла- сақланган ҳар бир сутка учун гарлик кодексининг 54-моддасига
мобилларнинг ҳара- ниб, транспорт воситалари жари- ўртача 12 минг сўм хизмат биноан, автомобилни вақтинча
катланиши жарима ма майдонларига вақтинча ушлаб ҳақи олиниши инобатга ҳибсга олиш қонунни бузиш дегани.
майдонларига оли- туриш учун олиб кирилган. Таклиф олинса, 26 минг транспорт Масалага суд нуқта қўйиб бериши
нишига тўғри келди. этилаётган қонун лойиҳасининг воситаси бир кундан ушлаб мумкин. Ниҳоят судьяларимиз ҳам
мақсадидан келиб чиқадиган бўл- турилган, деб фараз қилинган муҳокама марказида турган масала
Кейинги пайтда ижтимоий тар- сак, бугунги кунга қадар ички ишлар тақдирда ҳам, фуқаролардан бўйича четда турмай ўз муносабат-
моқларда карантин қоидаларини ходимлари томонидан МЖтКнинг жами 312 млн. сўм хизмат ларини билдирмоқда. Энг муҳими,
бузгани учун 26 мингдан ортиқ 54-моддаси асосида 26 мингдан ор- ҳақи ундирилган бўлади. мен кутганимдек қонун устувор-
автомобиль жарима майдонида тиқ транспорт воситалари жарима Аммо биргина фуқаронинг лиги тамойилидан келиб чиқиб,
ноқонуний тарзда ушлаб турилгани майдонларига ноқонуний тарзда транспорт воситаси жарима ҳурматли суд раиси эпидемия та-
ҳақида турли хил қарашлар, торти- олиб кирилганлигини англатадими? майдонида 3 ой сақланиб, бу лабларига риоя этилмаганлик учун
шувлар ва фикрлар тарқалмоқда. Карантин қоидалари бузилганда учун унга 1 млн. 80 минг сўм автомобилларни вақтинча жарима
Хўш, аслида нима бўлган эди? автомашина жарима майдонига ҳисобланган ҳолатлар ҳам майдонига мажбурий қўйилиши
қўйилишини қонуний деб маълумот мавжудлиги ҳисобга олинса, қонунчиликда белгиланмаганлиги-
Хатоларни яшириш эмас, берган ИИВ ушбу қонун лойиҳаси жами сумма миллиардларни ни тушунтириб берибди. Албатта,
тан олиш ва тўғирлаш билан энди бу ҳолатларни нотўғри ташкил этиши тайин. келгусида судлар томонидан бу
керак эканлигини тан олмоқдами? каби ишлар кўрилган тақдирда
биринчи навбатда, қонун усту- мана шундай ёндашув амалда ҳам
— Юртимизда карантин жо- — Таъкидлаш жоизки, фавқу- ворлиги таъминланиши керак. Шу доимий бўлиб қолишига умид қила-
рий этилиб, машиналар ҳаракати лотда ҳолатлар давридаги тартиб боис таклиф қилинаётган қонун ман. Зеро, қонун устувор бўлганда-
чекланганидан сўнг, ушбу қоидани қоидалар ва карантин талабларига лойиҳаси маъқулланишидан олдин гина адолат таъминланади.
бузган кўплаб стикерсиз машина- бўйсунмаган фуқароларга нисбатан ИИВ ҳам ўз хатосини тан олиши
лар жарима майдонига жойлаш- ўз вақтида чора кўришни таъмин- ва бугунги кунга қадар МЖтКнинг Дарвоқе, Тошкент шаҳар Мир
тирила бошланди, — дейди Олий лаш орқали аҳолининг санитария- 54-моддаси асосида транспорт обод туман маъмурий судининг
Мажлис Қонунчилик палатаси эпидемиологик осойишталиги ва воситаларини жарима майдонлари- раиси С.Юлдошев фуқаро М.В.нинг
депутати Дониёр Ғаниев. — Бу хавфсизлигини таъминлаш, фу- да ушлаб туриш ортидан фуқаролар санитария-эпидемиология назора-
ўз-ўзидан кўплаб норозиликларга қароларнинг ҳаёти ва соғлиғини томонидан тўланган маблағларини ти Миробод туман филиали томо-
олиб келди. Яъни жарима майдо- ҳимоя қилишда шубҳасиз куну тун, қайтаришлари энг тўғри йўл бўлади. нидан чиқарилган қарорга нисбатан
нида турган автомобиль карантин иссиқ ва совуқда виждонан хизмат норози бўлиб келтирган шикоятини
тугагач олиб чиқилар экан ва шу қилаётган минглаб ватанпарвар, Судлар сўнгги нуқтани кўриб чиқди. Суд томонидан рух-
муддат давомида унга ҳар бир мард ва ҳалол Ички ишлар орган- қўядими? сатнома стикерисиз машина бош-
кунга жарима майдончаси учун лари ходимларининг меҳнати ва қарганлиги учун жаримага тортил-
тўлов йиғилиб боради. Аслида бу ўрни беқиёс, — дейди Д.Ғаниев. — — Эпидемияга қарши кураш ган ҳайдовчига нисбатан маъмурий
тўғрими? Ана шу масалалар орти- Модомики, Ички ишлар вазирлиги қоидаларини бузганлик учун авто- иш бекор қилинди. Автомобилнинг
дан кўплаб муносабатлар билди- мазкур қонун лойиҳасида таклиф мобиль жарима майдонига қўйил- жарима майдонида сақланиши
рилди. Олий Мажлис Қонунчилик этилаётган ўзгартишлар уларга ўз маслиги ҳақидаги қонун талабини ноқонуний деб топилди.
палатасига Ички ишлар вазирлиги хизмат вазифаларини бажаришлари айтганимда бир қатор идоралар
ташаббуси билан Вазирлар Маҳ- учун муҳим ҳисоблаб, қонун дара- бундан кўз юмиб, йўқ, ҳаммаси қо- Хулоса ўрнида
камаси томонидан киритилган жасида тегишли ҳуқуқий асослар нуний тўғри, деб оғзимизни ёпишга
«Ўзбекистон Республикаси Маъ- яратиш зарурияти бор деб билишса, уринишган эди. Аслида буни ўрта Ривожланган жамиятларда аввал
мурий жавобгарлик тўғрисидаги албатта, парламент уларни доим маълумотга эга фуқаро ҳам билиб қонунлар чиқарилади, кейин ама-
Кодексга ўзгартиш ва қўшимчалар қўллаб-қувватлайди. Лекин қонун турибди, — дейди Олий Мажлис лиёт унга мослаштирилади. Аммо
киритиш ҳақида»ги қонун лойиҳаси ҳужжатлари ва уларнинг ҳаётга Қонунчилик палатаси депутати аввал фуқароларнинг ҳуқуқларини
муҳокама қилинди. Мазкур қонун татбиқ этилиши ўзаро мос бўлиши, Расул Кушербаев. — Жабр кўрган бузадиган қонунга хилоф ама-
лойиҳасида Маъмурий жавобгарлик лиётни жорий қилиб, кейинчалик
тўғрисидаги кодекснинг 291-мод- уни қонунчиликка киритадиган
дасига ўзгартириш киритиш так- жамиятда нимадир нотўғри. Балки
лиф этилган. Бунда, ушбу Кодекс- жамиятнинг ривожланиб кетмаёт-
нинг 54-моддаси иккинчи қисмида ганининг кўплаб сабабларидан
назарда тутилган ҳуқуқбузарлик, бири ҳам шудир. Вазият қандай
яъни «Эпидемияларга қарши кураш якун топиши ҳозирча номаълум.
қоидаларини бузиш» борасидаги Жарима майдончаларига қўйилган
маъмурий ҳуқуқбузарликлар содир машиналар бўйича якуний хулоса
этиб ҳаракатланаётган транспорт ва қарор эълон қилингач, албатта
воситаларини вақтинча ушлаб ту- бу ҳақда яна батафсил маълумот
риш мақсадида жарима майдонига берамиз.
жойлаштириш тартибини жорий
этиш таклиф қилинмоқда. Нилуфар ЮНУСОВА
«Mahalla»
Бундан кўриниб турибдики,
амалдаги Маъмурий жавобгарлик
тўғрисидаги кодекс талабларига,
асосан, фуқаро автомобилини
ушбу кодекснинг 54-моддаси, яъни
эпидемияга қарши кураш талабини
бузганлик учун жарима майдон-
часида мажбурий ушлаб туриш
«Меринос» зотли қўй ва «ангор» зотли эчкиларнинг
жуни учун субсидия ажратилади.
2020 йил ВАЗИЯТ 21
№33 (1963)
ҲОКИМЛАР
АЛМАШАВЕРАДИ,
ваъда эса ваъдалигича
қолаверадими?
Самарқанд вилоятининг бир қатор туман
ва шаҳарларидаги маҳалла фуқаролар
йиғинлари ўз биносига эга эмаслиги хусусида
газетамизнинг сўнгги йиллардаги сонларида бир
неча бор танқидий мақолалар чоп этилди. Ўшанда
масъуллар бу борада «Йўл харитаси» ишлаб
чиқилгани ва амалий ишларга киришилгани ҳақида
ваъда берган эдилар. Хўш, ўтган вақт мобайнида таклифи менга маъқул
кўрилган чора-тадбирлар қандай самара берди? келди ва бундан 10 ой
Вилоятда мазкур муаммонинг ечими бўйича ҳозир илгари шу таклифни
вазият қандай? туман ҳокимлигига
бергандим. Ҳокимлик-
Айни шу саволларга жавоб ладиган юмушларнинг самараси дагилар бу таклифни «кўриб ҳалигача бажарилгани йўқ, чала
излаб Нарпай, Оқдарё, Пайариқ, муҳим. чиқишларини» айтганди. Аммо ётибди. Майли, бу – алоҳида мав-
Тойлоқ, Жомбой, Самарқанд ту- ҳозиргача ҳеч гап йўқ. Наҳотки, зу. Аммо йиғинга янги бино қуриб
манлари ва Самарқанд шаҳрида Худди шунингдек, Самарқанд битта таклифни ўрганиш ва кў- берилмаса бўлмайди. Деворлар-
бўлдик. шаҳридаги «Чоршанба», «Оқма- риб чиқиш учун қарийб бир йил нинг, шифтнинг аҳволини кўраяп-
чит», Пайариқ туманидаги «То- вақт талаб қилинса? сизми, тўкилиб ётибди. Остонада
Ҳашамат эмас, иш мойрот», «Эрназарқўрғон», Са- эса қиш турибди.
самараси муҳим марқанд туманидаги «Қўштамға- — Бу масала бўйича бугун
ли» маҳалла фуқаролар йиғинлари кечқурунга туман ҳокимлигининг Йиғин раиси Убайдулла Эли-
Нарпай туманида мавжуд 56 ходимлари ҳам янги бинода иш қурилиш бўлимига тадбиркор боевнинг айтишича, янги бино
та йиғиндан 15 таси турли таш- бошладилар. Акмал Аҳмедов ва йиғин раиси қуриш учун ер ҳам, 820 миллион
килотлар биноларида ижарада Шафоат Бобомуродовани таклиф сўм миқдорида маблағ ҳам ажра-
фаолият олиб бораётганди. Бу Битта таклифни ўрганиб қилганмиз, — дейди туман ҳокими тилган. Гап масъуллар эътиборида
йиғинлар учун янги бино қуриш- чиқишга 10 ой кетадими? ўринбосари, маҳалла ва оилани қолган, холос.
га эса ҳар доимгидек бюджет қўллаб-қувватлаш бўлими бошли-
маблағлари етишмасди. Туман Газетамизнинг 2020 йил 6 ав- ғи Юлдуз Ўроқова. — Ўйлайманки, Худди шундай ҳолатни Жом-
мутасаддилари ва кенг жамоат- густдаги 25-сонида чоп этилган йиғинга янги бино қуриш маса- бой туманидаги «Нўш» маҳалла
чиликнинг саъй-ҳаракати билан «Бошпанасиз йиғинлар қачонгача ласи бугун, албатта, ўз ечимини фуқаролар йиғинида ҳам учрат-
жорий йилнинг шу кунига қадар тадбиркорнинг қовоғига қарай- топади. дик. Бу ерда ҳам бундан икки йил
ҳомийлар маблағи ва ҳашар йўли ди?» номли материалда қарийб олдин «Обод қишлоқ» дастури
билан 5 та маҳалла учун янги беш минг киши истиқомат қила- Ҳоким ўринбосарининг жавоби доирасида кўп иш бажарилгану,
бино қурилиб, фойдаланишга диган Оқдарё туманидаги «Бозор- эса йиғин раисининг баттар энса- йиғинга бино қуриб берилма-
топширилди. жой» маҳалласида йиғин биноси сини қотирди. ган. Қишлоқ врачлик пунктининг
йўқлигидан ходимлар раиснинг эски биносидаги битта хонада
— «Тортувли», «Тепа», «Сар- уйида фаолият кўрсатаётгани — 10 ойдан бери фақат ҳоким- ижарага олган йиғин ходимлари
бозор», «Ўзбек кенти» ва «Хал- қайд этилганди. ликка таклиф қилишади, аммо яқинда яна бошқа бинога кўчиб
қобод» маҳаллалари ходимлари натижа йўқ, — дейди Ш.Бобо- ўтишибди.
эндиликда замонавий бинода Йиғин раисининг сўзларига муродова. — Бугун кечқурунга
ишлаяптилар, — дейди туман қараганда, маҳалла учун янги таклиф қилинганимни эса ҳозир — Бу бино илгари нуронийлар
маҳалла ва оилани қўллаб- бино кун тартибига қўйилганидан сиздан эшитяпман. Мени ҳеч ким чойхонаси бўлган, ҳозирда уни
қувватлаш бўлими бошлиғи бери туманда уч марта раҳбар ҳокимликка чақиргани йўқ. қайтадан таъмирлаб, маҳалла ва
ўринбосари Насим Ҳусанов. алмашган ва уларнинг барчаси оилани қўллаб-қувватлаш маж-
— Ҳомийлар ва жамоатчилик- маҳаллий бюджетга пул тушиши Маҳалла фаоллари муасига айлантиряпмиз, — дейди
нинг кучига таянган ҳолда иш биланоқ, мазкур маҳаллага янги қачонгача ижарада Жомбой тумани ҳокимининг
бошладик. Йил охиригача «Бир- бино қуришга ваъда берганлар. қурилиш масалалари бўйича
лик», «Чорбоғ», «Тепақўрғон» Аммо бу ваъдалар ҳамон бажа- сарсон бўлади? ўринбосари Ҳусан Ҳамроев.
ва «Қоракент» йиғинлари учун рилмаяпти. — Мажмуа таркибида маҳалла
ҳам янги бинолар фойдаланишга Самарқанд шаҳрининг «Хиш- ходимлари учун ҳам янги хона-
топширилади. — Газетадаги танқидий мақо- рав» қўрғонида жойлашган, лар ажратилади. Бундан ташқари,
ладан сўнг мени бир неча марта илгари қайсидир қурилиш ташки- мажмуа атрофи тўлиқ ободон-
Тойлоқ туманидаги «Ворсин» туман ҳокимининг қурилиш лотининг маъмурий идораси бўл- лаштирилади. Бу юмушлар жорий
маҳалла фуқаролар йиғини хо- масалалари бўйича ўринбосари ган эски бинода эса «Чилқудуқ» йилнинг охиригача ниҳоясига
димлари ҳам янги бинога кўчиб Бобомурод Аралов чақириб, янги маҳалласи фаолият кўрсатади. етказилади.
ўтишди. Бу ерда ходимлар учун бино қурилиши учун таклиф Шуниси ажабланарлики, ҳудуд-
барча шароитлар яратилган. беришимни сўради, — дейди да 2019 йил мобайнида «Обод Ҳа, маҳаллий раҳбарларда
йиғин раиси Шафоат Бобому- маҳалла» дастури асосида кенг масъулият ва эътибор бўлса, ўша
— Бу бошланган қурилиш иш- родова. — Ўз таклифларимни қамровли қурилиш-бунёдкорлик ерда аҳолини қийнаётган муам-
ларининг биринчи босқичи якуни, бердим. Маҳалламиз ҳудудида юмушлари амалга оширилгану, молар ўз ечимини топади. Фақат
— дейди йиғин раиси Манзура ўзига тўқ тадбиркорларимиз бор. қурувчилар маҳаллага бино қуриш гап ўша масъулиятни ҳис қилиш
Исломова. — Иккинчи босқичда Улардан бири Акмал Аҳмедов: кераклигини нимагадир унутиш- ва муаммоларга ўз вақтида эъ-
йиғинимиз ёнида «Тойлоқ туман «Агарда мен қурадиган савдо ва ган. тибор қаратишда. Ўйлаймизки,
ҳунармандлар маркази» қурил- маиший хизмат кўрсатиш маж- юқорида қайд этилган масалалар-
моқда. У ишга туширилиши билан муасига ҳокимдан жой сўраб — Бу ҳақда кўп марта тегишли га масъуллар, албатта, эътибор
бу ерда 30 та янги иш ўрни ҳам олиб берсангиз, шу мажмуанинг ташкилотларга мурожаат қилдик, беришади ва биз бу мавзуга яна
яратилади. Дарвоқе, яна бир гап. ёнидан маҳаллага янги, замо- аммо қуруқ ваъдабозликдан бош- қайтамиз.
Биз учун бинонинг чиройи, ҳаша- навий бинони ўз ҳисобимдан қа нарсани эшитмадик, — дейди
матлилиги эмас, унда олиб бори- қуриб бераман», деди. Унинг бу маҳалла фаоли Тойир Мустафо- Ёрмамат РУСТАМОВ
қулов. — Қолаверса, дастурда бел- «Mahalla»
гиланган бандларнинг ҳам кўпи
Ўзбекистонда яшаш учун мўлжалланган уйлар сони
6,3 млн.тани ташкил этмоқда.
22 ОЛИЙ ТАЪЛИМ 2020 йил
№33 (1963)
Олий таълим муассасаларига 2020/2021 ўқув
йили учун ўтказилган тест синовлари, касбий-
ижодий имтиҳонлар ҳам ўз ниҳоясига етди.
Абитуриентларнинг аксарияти талаба деган
бахтга муяссар бўлди. Бироқ абитуриентлар, бўлажак та-
лабалар ҳамда уларнинг ота-оналарида кўплаб саволлар
пайдо бўлмоқда. Хусусан, бугунги коронавирус панде-
мияси даврида талабаликка қабул қилинган 1-курс тала-
балари ўқишни қачон, қандай тартибда бошлайди, деган
савол кўпчиликни қизиқтирмоқда. Қолаверса, натижалар-
дан норози бўлаётган абитуриентлар ҳам оз эмас. Улар
қаерга, қачон мурожаат қилиши керак? Қўшимча кон-
тарктда ўқиш истагини билдирган абитуриентлар-чи?..
МАСОФАВИЙ ТАЪЛИМ МУАММОЛАРИГА
Юртдошларимизни қизиқти- ҚАНДАЙ ЕЧИМ ТОПИЛАДИ?
раётган ана шундай саволларга
Ўзбекистон Республикаси Прези- Касбий-ижодий имтиҳон ларда қўшимча контракт (халқ ўташи бугунги кунда баҳсли
денти Администрацияси ҳузури- натижалари қачон эълон тилида «супер контракт») ҳақида масала. Агар педагогика йўна-
даги Ахборот ва оммавий комму- саволлар пайдо бўла бошлади. лишида ўқиётган талаба мак-
никациялар агентлигида Олий ва қилинади? Оширилган контракт асосида табларга бориб амалиёт ўташи
ўрта махсус таълим вазирлиги ўқиш истагида бўлган абиту- керак бўлса, мактабда ўқувчи-
мутасаддилари иштирокида бўлиб – Касбий-ижодий имтиҳонларда риентларга 10 октябргача вақт ке- лар саломатлигини хавф остига
ўтган матбуот анжуманида атроф- республика бўйича 32 та олий таъ- рак бўлади. Чунки ОТМлар аввало қўйиши мумкин. Айни жараёнда
лича жавоб берилди. лим муассасаларида 132 таълим талабаликка тавсия этилган тала- амалиёт ўташ керак бўлган касб
йўналишида 122 мингдан ортиқ балар билан керакли жараёнларни йўналишлари юзасидан вазирлик
Дарс қачон бошланади? абитуриент иштирок этди. Барча томонидан таклифлар ишлаб
бажариб бўлганидан чиқилмоқда. Тиббиёт олий таъ-
– Талабаларнинг ҳужжатлари ОТМ ижодий имтиҳонлар якунига кейин ушбу масала лим муассасаларида юқори курс
тўлиқ расмийлаштириб етказилиб, апелляция жараёнлари билан шуғулланишни ўқувчилари ҳамда якка тартибда
бўлингач, 12 октябрдан кўриб чиқилди. Тез кунда касбий- бошлайди. илмий раҳбари билан ишлай-
бошлаб 1-курс тала- ижодий имтиҳонлар натижалари диган битирувчиларга рухсат
балари учун ўз ҳудуд- эълон қилинади. Шуни алоҳида берилади.
ларида танишув дарс- таъкидлаш лозимки,
лари ташкил этилади, Магистратурага ҳужжат ўқишга кира олма- Иккинчи
– дейди Олий ва ўрта топширганлар-чи? ган абитуриентлар мутахассисликка кириш
махсус таълим вазир- қўшимча контракт-
лиги бош бошқарма – Бу йил магистратура қабул да ўқиш учун шо- имтиҳонлари қачон
бошлиғи Абдували Хо- жараёнлари бошқача тартибда шилиши шарт эмас. бўлади?
лиқов. – Ушбу жараён ўтказилди. 73 минг абитуриент 13 Ким биринчи ариза
ҳафтасига 3 кундан 2 та ҳудуддаги 19 та ОТМда онлайн берса, ўша биринчи – Фуқароларимиз иккинчи
ҳафтагача давом этади. тест топширишди. Ҳозирги кунда қабул қилинади, де- мутахассислик бўйича қайси
Дарслар 2 парадан ор- апелляция жараёнлари амалга оши- ган қоида ҳам йўқ. олий таълим муассасасига ҳуж-
тиқ бўлмайди. Ҳар бир рилиб, натижалари барча ОТМлар- Барчаси тўпланган жат топширган бўлса, ўша ОТМга
парада 10 дақиқадан га чиқарилди. Якуний натижалар баллга қараб тар- тўғридан-тўғри мурожаат қи-
танаффус берилади. умумлаштирилиб, давлат комиссия- тибга солинади. Қўшимча конт- лишлари мумкин. Чунки иккинчи
сига киритилади ҳамда комиссия рактда ўқиш истагида бўлганлар мутахассисликка оид жараёнлар
Мисол учун, Тошкент давлат томонидан тасдиқлангач, тез кунда ОТМ ректори номига ариза ОТМлар ваколатига киради. Бу-
техника университетига Самар- эълон қилинади. Қолаверса, магист- беришади. гунги кунда ОТМлар томонидан
қанд вилоятидан ўқишга кирган ратурага ҳужжат топширганлар расмийлаштирилган ҳужжатлар
талабалар учун Самарқанд ви- шахсий кабинет орқали ҳам нати- Интернет бўлмаса, ўқиш таълим йўналишлари бўйича кў-
лоятидаги олий таълим муас- жаларини билиши мумкин. қандай ташкил этилади? риб чиқиляпти. Қайсидир ОТМ-
сасаларидан бирида дарслар ларда суҳбат жараёнлари ҳам
ташкил этилади. Унда пойтахтдан «Супер контракт» – Олий таълим муассасалари бошланган.
профессор-ўқитувчилар бориб, бўйича ўқиш платформаси ташкил этилган. Ле-
танишув дарсларини ўтади. Бунда кин бугунги кунда олис ҳудудлар, Апелляция шикоятини
талабаларга олий таълим муасса- истагидагилар қаерга интернет тезлиги яхши бўлмаган қандай бериш мумкин?
саси ҳақида маълумот берилиб, мурожаат қилиши керак? ҳудудлар бор. Бунинг натижасида
дарс жадвали, кимлар дарс бери- 30 мингдан ортиқ талабалар масо- – Агар абитуриентлар ман-
ши, тўлов-шартнома, масофавий – Тест натижалари чиқишни фавий таълим олишда қийналмоқ- датдан ва ўзининг тест жавобла-
таълимнинг олиб борилиши каби бошлагач, аксарият абитуриент- да. Шуларни инобатга олиб, 172 ридан норози бўлса, апелляция
масалаларга ойдинлик киритила- та туманда вазирлик таркибидаги шикояти бериши мумкин. Апел-
ди. Шу тариқа, 1-курс талабалари коллеж ва техникумларда компью- ляция шикоятини abitur.dtm.uz
ҳам масофавий ўқийди. тер синфлари ташкил этиш ишла- сайтидаги шахсий кабинетига
ри олиб борилмоқда. Бу ерда ин- кириб, онлайн равишда юбориш-
Анъанавий ўқишлар-чи? тернет муаммоси туфайли масо- лари мумкин. Шикоят юборган
фавий дарс ўтишда қийналаётган абитуриентларга уни кўриб
– Олий таълим муассасаларида талабалар барча имкониятлардан чиқиш санаси ва вақти кўрсатил-
узоқ ҳудудлардан келиб ўқий- фойдаланиши мумкин. ган хабарнома берилади. Абиту-
диган ва ётоқхонада турадиган риент хабарномада белгиланган
талабалар ҳам бор. Бу эса эпиде- Битирувчи курсларнинг вақтда ўзининг паспорти ва
миологик ҳолат юзасидан мумкин амалиёт ўташи қандай абитуриент рухсатномаси билан
эмас. Шу боис ҳам айни вақтда Давлат тест марказига (Тошкент
масофавий ўқитиш ишлари давом бўлади? шаҳрига) келиши шарт.
эттирилади. Қолаверса, бу жараён
пандемия ҳолатидан келиб чиқиб, – Битирувчи курслар, магис Рустам ЮСУПОВ тайёрлади.
Республика махсус комиссия- тратуранинг юқори курс талаба-
сининг қарори асосида амалга лари бир жойга бориб амалиёт
оширилади.
Ўзбекистон 2 миллион долларга тенг бўлган
мебель маҳсулотларини экспорт қилди.
2020 йил КЎЗГУ 23
№33 (1963)
ИМТИІОНЛАР АТРОФИДАГИ МАШМАША:
тСеОстТжИавЛоГбАлаНриМИДИ?Жорий йил олий таъ-
киритилмади. Им- ва паралимпия спорт турлари
лим муассасаларига бўйича Олимпия ва Паралимпия
кириш имтиҳонлари ҳамда Осиё ва Параосиё ўйин-
ҳар сафаргидан-да лари, жаҳон, Осиё ва республика
шов-шувларга бой чемпионатларида охирги уч йилда
бўлди. Биринчидан, ғолиб ва совриндор (1-3-ўринлар)
пандемия шароитида бўлган спортчи-ўқувчиларни Дав-
аввалдан режалаш- лат бюджети маблағлари ҳисоби-
тирилган қатор янги дан молиялаштириладиган олий
таълим муассасаларига (тиббиёт
“тартиблар амалга йўналишидан ташқари) қўшимча
тиҳонлар илк марта давлат гранти асосида имтиҳон
синовларисиз қабул қилиш керак-
очиқ майдонлар, ста- лиги белгилаб қўйилган.
дионларда ўтказилди. Яъни улар бошқа билимлилар-
га халақит бермаслиги керак эди.
Бу борада Ўзбекистон Шунга кўра, квота ичида қабул
қилинган барча спортчиларга
тажрибаси хорижий этилиб, ушбу тўпламда ишлатил- ларини топшириш учун ажратил- қўшимча грант ажратилиши керак
мутахассислар то- ган вақт меъёри оширилиб, амал- ва натижада қолганларнинг ўрни
монидан юқори ба- ган саволларнинг 20 фоизидан даги тартибда кўрсатилган 2 соат қайта ҳисобланиши лозим, деб
ҳолангани ҳам рост. ўрнига 3 соат этиб белгиланди. ҳисоблайман.
Масалан, машҳур кўпроғидан имтиҳонларда фойда-
«The New York Times» Имтиёзлар қачонгача Х.Худоебердиевнинг фикрича,
газетасининг бош ланилгани, «Telegram» тармоғида абитуриентнинг оёғидан 189 балл олганларни грантга ки-
саҳифасида мавзу ришига тўсқинлик қиладиган яна
юзасидан катта мақо- «E-sinov» тизимидан абитуриент- чалади? бир тоифа «имтиёзчилар» бор.
ла эълон қилингани Булар — «Темурбеклар мактаби»
эътирофнинг ўзига ларга бепул фойдаланиш имко- Айрим мустақил экспертлар битирувчилари бўлиб, уларга қў-
хос кўриниши эди. эса юқоридаги фикрларга қўшил- шимча балл берилади. Натижада
нияти яратилгани(бу синовларда майди. Масалан, бир неча йил- уларнинг кўпчилигининг баллари
Мазкур нашр бошқа давлатларни дан буён мазкур мавзуни ёритиб 189 баллдан ошиб кетади.
ҳам шу каби тадбирларни уюшти- 1,4 млн. нафардан ортиқ абиту- келаётган ҳуқуқшунос Хушнудбек
ришда Ўзбекистон тутган йўлдан Худойбердиев максимал балл тўп- «Х вариант» ёхуд
фойдаланишга чақирган. Аммо... риент қатнашган)ни сабаб қилиб лаган абютурентларнинг сероб- жараёнга коррупция
Имтиҳон натижалари атрофида лигини имтиёзли тоифаларнинг аралашмаганмиди?
содир бўлган шов-шув ва миш- кўрсатиш мумкин. кўпайганида деб билади.
мишлар эришилган барча натижа Бизнингча, юқоридагиларнинг
ва эътирофларни пучга чиқарди, Бундан ташқари, Давлат тест — 189 балл можароси имтиёз- барини масаланинг асл моҳияти-
десак янглишмаймиз. Ижтимоий маркази раҳбарлари жорий йилги лар нотўғри қўллангандан келиб дан қочиш деб баҳолаш мумкин.
тармоқларда қоидабузарликлар, тест топшириқлари соддалашти- чиққан, — дейди Х.Худойбердиев. Зеро, бугун тест саволлари жавоб-
тест жавоблари нотўғри ҳисоб- рилгани, масалан, 4-даража қи- — Абитуриентлар ўрни қайта ларини аввалдан сотиш ҳолатлари
ланаётгани, жавоблар аввалдан 2 йинликдаги (энг қийин) саволлар ҳисоб-китоб қилиниши керак. неча йиллардан буён мавжуд эка-
мингдан 4 минг АҚШ долларигача умуман ишлатилмагани, 3-дара- Кўплаб йўналишларда 189 балл нини инкор этишдан фойда йўқ.
қийматида сотилгани тўғрисида жали саволлар сони камайтири- олган абитуриентлар грантга кира «Х вариант» савдоси ҳар йили эрта
хабарлар тарқала бошлади. либ, 1-даражали саволлар сони олмай, контрактга тавсия этилга- баҳорданоқ бошланиб кетишини
тегишли равишда оширилгани ни жамоатчиликда эътирозларни тизим билан у ёки бу даражада
Биргина Тошкент давлат юри- ҳам балларнинг юқори бўлишига келтириб чиқармоқда. Жумладан, тўқнаш келган ҳар бир инсон яхши
дик университетида 400 нафар сабаб, деб кўрсатишмоқда. Жум- турли халқаро ва республика билади.
талаба бир хилда энг юқори балл ладан, бу йилги саволларнинг миқёсидаги танловларда ғолиб
тўплаб, ўқишга киргани бу шубҳа- 12 таси – 1-даражали, 12 таси – бўлган спортчилар имтиёзли ра- Гап жорий имтиҳонларда
ларни янада ошишига замин ярат- 2-даражали, 6 таси – 3-даражали вишда берилган квота доирасида юртимизда коррупцияга қарши
ди. Хўш, аслида нима бўлганди? қилиб белгиланган. грантга қабул қилинди. Натижада олиб борилаётган кескин кураш,
кўплаб йўналишларда 189 балл таълим тизимини тозалаш бўйича
ДТМ раҳбарияти нима Шунингдек, барча умумтаълим олганлар контрактга тушиб қолди. амалга оширилаётган чора-тад-
дейди? фанлари бўйича назарий саволлар- бирларга қарамай, яна шу «амал-
нинг сони кўпайтирилган. Ўқув- Хўш, спортчилар квота ичида лар» такрорланганми, йўқми,
— Жорий йил бакалавриат лаборатория машғулотларига оид, қабул қилиниши керакмиди ёки шунинг устида бориши керак.
таълим йўналишларига кириш расмли, харитали ва жадвалли тест бошқалар халақит қилмасдан Бундан ташқари, мамлакатимиз
тест синовларида 1 240 614 нафар топшириқлари сони оширилган. квотадан ташқарими? ДТМ берган ҳуқуқ-тартибот идоралари ҳам
абитуриент иштирок этди, — дей- Миллий ва халқаро сертификат- расмий баёнотга кўра, Вазирлар жорий йил бошидан буён кўплаб
ди Давлат тест маркази аппарати ларнинг тегишли даражасига, Маҳкамасининг қарорига кўра, шу каби жиноятларни фош этиш-
ходими Улуғбек Абдуназаров. пандемия даврида ишлаб чиқилган спортчилар мавжуд квота ичида ди. ОТМга киритиш учун аби-
— Улар орасида максимал балл «IELTS Indicator» сертификатига қабул қилиниши керак. Ҳа, ҳақиқа- турентлардан пора олган қатор
(189 балл) олганлар ҳам кўп. Буни эга бўлган абитуриентлар учун ҳам тан ҳам, ўша 12 йил олдинги ҳуж- шахслар қўлга олинди.
баъзи ижтимоий тармоқларда бир максимал балл бериш белгиланган. жатда шундай ёзилган. Аммо жо-
ёқлама талқин қилиш ҳолатлари рий йилнинг бошида «Ўзбекистон Ўйлаймизки, тез орада ҳу-
кузатилди. Аслида бунга 2019 йил- ДТМ мутахассисларининг фик- Республикасида жисмоний тарбия қуқ-тартибот идоралари мазкур
дан бошлаб умумтаълим фанлари- рича, юқоридагиларнинг барчаси ва спортни янада такомиллашти- саволга ҳам атрофлича жавоб
дан тест саволлари тўплами нашр алал-оқибат максимал балл олган риш ва оммалаштириш чора-тад- беришади.
абитурентларнинг кўпайишига бирлари тўғрисида»ги Президент
сабаб бўлган. Шунингдек, жорий фармони қабул қилинган эди. Улуғбек ИБОДИНОВ
йил учун истисно тариқасида Ҳужжатнинг 12-бандида олимпия «Mahalla»
тест синови топшириладиган 5
та фандан 2 та мутахассислик
фани қолдирилди. Ҳар бир тўғри
деб топилган жавобга балл бериш
тизими ўзгартирилиб, биринчи ва
иккинчи фан учун мос равишда
3,2 ҳамда 3,1 баллдан берилди,
олдинги йиллардаги каби 1,1 балл
бериш қўлланилмади. Тест синов-
«Супер» контракт учун аризалар
10 октябрдан кейин қабул қилинади.
24 Коронавирус ин- БОР ГАП 2020 йил
№33 (1963)
фекциясининг қис-
қа муддатда бутун Нега
дунёга кенг тарқа-
лиши инсониятни, КОМИССИЯ
айниқса, соғлиқни
сақлаш соҳаси му- ҚАРОРЛАРИНИНГ
тахассисларини
эсанкиратиб қўйга-
“ни бор гап. Негаки,
инфекция тарқала
бири иккинчисини рад этмоқда?бошлаган вақтда унга
қарши қандай чора-
тадбирлар кўриш ке-
раклиги ҳақида бирон МАВЗУГА ОИД
бир илмий асосланган
маълумот йўқ эди. МАЪЛУМОТ:
Ўтган давр мобайнида
вирусга қарши кура- «Юксалиш» умуммил-
шиш бўйича маълум лий ҳаракати масъул
даражада кўникма идоралар раҳбарларига
ҳосил бўлди. чақириқ билан чиқди.
Унда Коронавирусга қар-
Бу борадаги янгиликлардан этган ҳолатлар ҳам мавжуд. Тан сифатида «Плаквенил»дан ҳафта- ши кураш бўйича штаб
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкило- олишимиз керак, биз кўчада масъ- сига 2 та таблетка бериляпти. Бу аъзоларининг тўлиқ рўй-
ти ҳам мунтазам хабардор қилиб улиятни, жавобгарликни сезгани- ҳам протоколга киритилган. Мазкур хатини жамоатчиликка
боряпти. Аммо юртимизда Респуб- миздан, истиҳола қилганимиздан, дорининг даволаш протоколидан тақдим этиб, фуқаролар-
лика махсус комиссияси томони- уялганимиздан бўлса-да, карантин чиқарилиб, кейин яна киритилга- ни эпидемиологик вазият
дан бир-бирини инкор этадиган ёки чеклов тадбирларига тўлиқ нига келсак, бундай ҳолат барча ҳақида хабардор қилишга
қарорлар қабул қилиниши ҳақли ёки қисман риоя этамиз. Уйга кел- давлатларда кузатилмоқда. Бутун қаратилган брифинг ва
равишда кенг жамоатчиликнинг гач, бу каби талаблар борлигини дунё бу жараёндан бир ўтиб кўрди. матбуот анжуманларида
эътирозига сабаб бўляпти. Хўш, ўзи тўлиқ унутамиз, ўзимизни эркин «Lancet» журнали шундай ёзгани вазирлик ва идоралар
нима гап? Махсус комиссия қарор- тутамиз, маиший мулоқотлари- учун кўпчилик уни протоколдан раҳбарияти даражаси-
лари нега ўзгариб турибди? мизни кенгайтирамиз. чиқарди, журнал мақоласини қай- даги ваколатли шахслар,
тариб олгач, аксарият давлатлар Республика махсус ко-
Пахта терими учун Сиз кўчадан касалликни юқти- яна уни қўллашга қайтди. Биз ҳам ўз миссияси аъзоларининг
уйда қолмаслик тавсия риб олдингиз, дейлик, ҳали касал- тажрибамизга қайтдик. Бу доридан иштирок этишини таъ-
лик белгилари намоён бўлмаган воз кечганимизда касаллик кўрсат- минлаш сўралган.
этилди...(ми)?! ёки тест синамасини топшир- кичлари салбий томонга ўзгарди.
магансиз, демак, касалликнинг ёвий модда инсон организмида
Бу ҳақда сўз борганда, яқинда яширин даврида уйда бўлиш Шу ўринда ҳақли савол туғила- аллергик ҳолатларни келтириб чи-
Коронавирусга қарши курашиш баробарида сиз кўплаб оила-аъзо- ди: бизга бошқаларнинг маслаҳати қаради. Бу юқори нафас йўллари-
штаби аъзоси Нурмат Отабеков- ларингизни хавф остига қўясиз. эмас, тажрибамиздаги натижалар нинг енгил қизаришидан то енгил
нинг касалликни юқтириб олиш ак- зарур экан, нега унда ушбу дори- куйишгача бўлган ҳолатларни ча-
сарият ҳолларда уйда кузатилаёт- Ким ҳақлигини қаердан дан амалда воз кечилди? Ачинар- қиради. Бунинг натижасида инсон-
ганини билдиргани кенг муҳокама- биламиз? лиси, ушбу дорининг касалликка да аллергик ринит, конъюктивит,
ларга сабаб бўлди. Айрим юртдош- қанчалик таъсир қилиши ҳамон ил- бронхит ва ҳаттоки оғир касаллик
ларимиз айнан кузда бундай фикр ЖССТ «Плаквенил» дориси мий жиҳатдан тўла ўрганилмаган. ҳисобланувчи — бронхиал астмага
билдирилиши пахтани йиғиб-териб вирусни даволашда қўл келмас-
олиш учун айтилган, дея фикр бил- лигини таъкидлаган эди. Шунга Наҳотки аллергик олиб келиши мумкин.
дирмоқда. Хўш, аслида-чи?! қарамай, мамлакатимизда бу до- касаллик ҳам янгилик
ридан воз кечилмади. Аммо ЖССТ Хўп, вирусга қарши қандай дори
— Республика бўйича COVID-19 гидроксихлорохинни коронави- бўлса?! ижобий таъсир қилишини билиш
билан касалланиш мутлақ сонда 54 учун маълум вақт керакдир. Бунга
аниқлик киритилгунча хатоликлар
мингдан ортиб кетди, бу умумий русга қарши таъсирини ўрганиш Мутахассис таъкидлагани каби бўлиши ҳам табиийдир, лекин
аҳоли сонига нисбатан 0,15 фоиз- бўйича синовларни тўхтатгач, «Плаквенил»нинг таъсирини ўрга- хлорнинг аллергик касалликлар-
ни ташкил этади, — деди Нурмат бу дори воситаси Ўзбекистонда ниш учун ҳали вақт топилар, аммо га сабаб бўлишини билиш учун
Отабеков. — Энди уй шароитида даволаш протоколидан чиқарил- нега турли кўринишдаги дезинфек- наҳотки шунча вақт керак бўлса?
касалликни юқтириб олиш эҳтимо- ган эди. Шундай бўлса-да, мазкур ция усуллари инсон саломатлигига Бундай қарорларни чиқаришдан
ли юқори деган фикрга қўшилган дори уйда даволанаётган бемор- зарари ҳақида шу пайтгача ҳеч ким олдин унинг ижобий ва салбий
ҳолда, мазкур фикрни асослаб бера- ларга бериладиган бепул дори- огоҳлантирилмади? Ваҳоланки, жиҳатлари тўла ўрганилмайди-
миз. Ҳаво томчи йўли билан юқади- лар тўпламига қўшилди. Хўш, биз аввалига Махсус комиссия жамоат ми?! Шундай муҳим қарорларни
ган юқумли касалликлар, жумладан, кимга ишонишимиз керак?! жойларида дезинфекция туннелла- қабул қилишда, аввало, очиқликни
COVID-19 ҳам ёпиқ жойларда тез рини ўрнатишни мажбурий қилиб таъминлаш керак эмасми?
тарқалади. Негаки, ёпиқ жойда — ЖССТ — топшириқ берадиган қўйди. Барча жойларда улардан
вирус узоқ муддат сақланибгина эмас, фақат тавсия берувчи таш- фойдаланиб келинаётган бир вақт- Албатта, бундай фавқулодда ва-
қолмай, яқин мулоқотлар натижа- килотдир, — дейди Коронавирусга да эса ушбу қарорнинг ҳам хато зиятларда қарорлар зудлик билан
сида бир одамдан иккинчи одамга қарши курашиш штаби аъзоси экани айтилди. қабул қилинади. Бироқ кейинги
юқиш эҳтимоли ортади. Амалиётда Ҳабибулло Оқилов. — Унинг тав- «тажриба» ишламаса, масъулият-
кўраяпмизки, агар касаллик бирон сияларини қабул қилиш-қилмаслик — Дезинфекция туннелларида ни ким ўз бўйнига олади? Умид
бир хонадонда қайд этилса, бит- ҳар бир давлатнинг ўз ихтиёрида. қиламизки, соҳа мутахассислари
тагина бемор қайд этилиши билан Ўзбекистон эса «Плаквенил» маса- фойдаланиладиган хлорли эритма- шу пайтгача йўл қўйилган камчи-
чегараланиб қолмаяпти. Аксинча ласида ЖССТ тавсиясига эмас, ўз ликлардан тўғри хулоса чиқариб,
баъзи ҳолларда бемор яқинлари- тажрибасига асосланяпти. Негаки, лар тиббиётда жуда кўп йиллардан етти ўлчаб бир кесишни ва, энг
нинг, оила-аъзоларининг қарийб мамлакатимиз март ойидан бери муҳими, кенгашиб иш тутишни
барчасига касаллик юқяпти. коронавирус билан курашиб, бу бери ишлатилади ва унинг инсон тўғри йўлга қўйиб олади.
борада ўз тажрибасига эга бўл-
Таҳлиллар кўрсатяптики, бе- ди. Тажрибага кўра, «Плаквенил» организмига хатарли таъсири жуда Боборавшан ҒОЗИДДИНОВ
морлар билан хонадон шароитида касалликнинг бошланғич босқичи кучли, — дейди Республика ихти- «Mahalla»
мулоқотда бўлганларнинг 50-100 — дастлабки 3-5 кунда берилса, ўз сослаштирилган аллергология
фоизига касаллик, албатта, юқяп- самарасини кўрсатмоқда. илмий-амалий тиббиёт маркази
ти. Афсуслар бўлсинки, битта директори, тиббиёт фанлари док-
хонадондан бир нечта одам вафот Шунингдек, бемор билан муло- тори, профессор Илмира Разиқо-
қотда бўлганларга профилактика ва. — Кун давомида ишлаб турган
туннелдан бир киши қайта-қайта
ўтишига тўғри келиши мумкин.
Давомий ишлатилган ҳар бир ким
Янги ўқув йилида хотин-қизлар учун
ОТМларга қўшимча 940 та квота ажратилди.
2020 йил САНЪАТ 25
№33 (1963)
Ойгул ХАЛИЛОВА:
«АВВАЛДАН САНЪАТ
бир қадам
олдинда бўлган»
Қашқадарё вилояти мусиқали драма театрида Чингиз Айтматовнинг «Асрга татигулик
кун» романи асосида ишланган «Найман она нидоси» спектакли намойиш этилмоқда.
Томошабин ёвуз кучларнинг зўравонлик ва тазйиқ орқали ўз муридларини хотира,
имон-эътиқоддан маҳрум этгани, натижада минглаб йигитларнинг манқуртга
айланганига гувоҳ бўлди.
Улардан бири Жўломон тақди- ўзини назорат қилиши керак. Томошабин театрга шунчаки вақт ДАРВОҚЕ...
рию ички кечинмалари ҳеч кимни Чинакам санъат чегара билмай- ўтказиш учун келиши керак эмас.
бефарқ қолдирмайди. Ўғлининг Афсус, бугун айни шу жараёнга Ойгул Халилова «Ёрил-
бошига тушган фалокатдан хабар ди. Чекка бир қишлоқнинг санъат- яқинлашиб қоляпмиз тош»да Оймомо, «Тоҳир-
топган онаизорнинг фарёди эса га ташна қалбини ким ҳам эши- Зуҳра»да Зуҳра, «Лайли
томошабин қалбини ларзага сола- тарди, дердим. Адашган эканман. Ким айбдор: ва Мажнун»да Лайли,
ди. Бу ролни маҳорат билан ижро Шу қалбнинг овозини Италия, томошабинми ё «Шоҳ Эдип»да Иокаста,
этаётган Ўзбекистонда хизмат Франция санъат ихлосмандлари «Найман Она»да Найман
кўрсатган артист Ойгул Халило- эътироф этди. Аввал «Шодиё- режиссёр? она, «Аршин мололон»-
ванинг эҳтироси, қалб ҳарорати на» дастасида, кейин вилоят да Гулчеҳра, «Жаннатга
кўзлардаги ёшлардан тўкила бош- театрида актриса бўлиб юрган – Айб ҳар икки томонда. Спек- йўл»да Она, «Баҳром ва
лайди. Ҳар қалбда «болам» деб кезларимдаги саҳна асарларини таклни маромига етказа олмаган Дилором»да Дилором,
бўзлаган онаизорда хайрихоҳлик, янада изланишга чорлади. Вилоят жамоа ўз устида ишлашни кучай- «Меҳрибонгинам»да Она
ҳамдардлик ҳислари уйғонади... театридаги фаолиятимда мумтоз тириши керак. Маромига етмаган ролларини ижро этган.
драматургия дурдоналарида бош саҳна асарини билиш учун узоққа
Найман онанинг аянчли тақди- қаҳрамонлар образини яратдим. бориб ўтириш шарт эмас – мух- Бугун баъзи давраларда мумтоз
ри томошабинни қайғуга солса- лислар ҳақиқий баҳони беради. қўшиқларни куйлаб турганимда
да, уларнинг қалбида Ватан ва Жаҳон саҳнасида ўзбек Аммо барча мухлисларни ҳам туркча ёки бошқа қўшиқни айтиб
онага бўлган муҳаббату садоқатни фольклори театр одобидан хабардор, деб беришимни сўрашади. Аввало, мен
жўш урдиради. Театрнинг тарбия бўлмайди. Ортиқча шовқин ҳам турк ёки рус эмасман. Маъно-маз-
дарсхонасига қиёсланиши бежиз – Ижодимнинг ёрқин намойи- актёрларга ўз таъсирини кўрса- мунига ўзим ва бошқалар тушуна-
эмас. Ўз ролини маҳорат билан ши «Эски мачит» театр студияси тади. Бироқ спектакль ҳақиқий диган тил ва оҳангда куйлайман.
ижро этган, томошабинни ўйлаш- билан боғлиқ. Биз, ёшлар тинмай санъат даражасига кўтарилган Афсуски, айримларга кўнгил
га, мушоҳада юритишга ундаган изландик, жаҳонга чиқиш учун бўлса, ҳар қандай кишини ҳам ўз яйрашидан кўра, қулоқни қоматга
ижрочи эса том маънода тарбия- асарлар саҳналаштиришга жид- қаршисига «михлаб» қўя олади. келтиришу қилпанглаш кўпроқ
чидир. дий киришдик. Албатта, изланиш- Томошабин йиға олмаяптими – бу маъқул кўринади. Шундай экан,
ларимиз беҳуда кетмади. Туркма- театрларнинг айби! Спектакль бундай даврада санъаткорга қан-
Ойгул Халилова умрини айни нистон, Қозоғистондан таклиф томошабинни ортидан эргашти- дай эҳтиёж бор? Битта диск билан
шу касбга бағишлаган, санъатдан этилган режиссёрлар кўмагида риши керак. Яъни кишилар са- ҳам тадбирни ўтказса бўлади-ку!
бахт топган, инсонлар қалбига изланиб топганларимизни саҳ- виясини кўтариши лозим. Аммо
яхшилик уруғуни сочишни ўз нага чиқара олдик. Бу, албатта, бугун одамларда енгил комедияга Ёшлигимизда ҳам хориж қў-
мақсади деб билган замондошла- республикада, сўнгра хорижда мойиллик кўпроқ. Бу, айниқса, шиқлари бўлган, ўзимиз ҳам севиб
римиздан. Устоз-санъаткор бугун эътироф этилди. Ҳамкорликда ёшларимизни ҳаётга енгил-елпи эшитганмиз. Аммо ҳозир баъзи
Қарши санъат коллежида анъана- ижод қилган асарлар намойиши, қарайдиган қилиб тарбиялаши би- ёш хонанда йигит-қизларни турли
вий ижрочилик сирларини ёшлар- ўзбекнинг бетакрор қўшиқ ва лан хатарли. Буни нутқ сўзлаб ёки миллат мусиқаларига тақлид қи-
га ўргатмоқда. Санъаткор билан рақслари билан, аввало, Бишкек, учрашув ташкил этиб ҳал этиш либ, кўчирмакашликка қўл ураёт-
суҳбатимиз болалиги, ижод йўли Харьков, Москва, Франция, Гер- қийин. Энг яхшиси, асл санъат гани жуда хунук ҳолат. Бундай
ва вилоят театри ижодкорларини мания, Миср Араб Республикаси- намунаси бўлган асарни саҳна- жараённи ижод деб ҳисобламай-
қийнаётган, ўйга солаётган маса- да бўлдим. лаштириш керак, вассалом. ман. Таронанинг илк ноталари-
лалар хусусида бўлди. дан қайси миллатнинг санъатига
Алишер Навоийнинг «Сабъаи Кўпчилик халқ санъатни тушу- тегишли эканини дарров сезасиз.
Санъат мен учун... сайёр» асари мотивлари асоси- ниши керакми ёки санъат халққа Аслида сиз таъкидлаб ўтгандек,
даги «Рақсу самоъ» спектаклида тушунарли бўлиши керакми, деган европаликлар ҳам ўзларининг
– Санъаткор ҳар қандай оғир- Дилоромнинг туяда кетиб бори- саволни ўртага ташлайди. Аслида «ўлдим-куйдим» мазмунидаги
ликка чидаши керак, – дейди шини 3 метрли чўпоёқлар восита- халқ санъатни тушуниши керак. саёз матнли қўшиқларини эши-
Ўзбекистонда хизмат кўрсатган сида рамзий кўринишда тасвирла- Аввалдан санъат бир қадам ол- тавериб чарчаган. Дунё бизнинг
артист Ойгул Халилова. – Чунки у ганмиз. Баҳромнинг 7 қасри эса 7 динда бўлган. Агар санъатнинг ижро маҳоратимизга, дурдона
доим халқ нигоҳида бўлади. Унинг доира қўринишида тасвирланган барча учун бирдай тушунарли асарларимизга тан бериб, бунинг
айби, хатоси бирдан кўриниб қо- эди. Бу воситалар фақат рамз ёки бўлиши кераклигини ёқлаб чиқа- сирини ўрганишга интилаётган
лади. Бошқа соҳаларда ҳам енгил- ишорагина эмас, халқ оғзаки ижо- диган бўлсак, барча асарлар жўн- бир пайтда ўзимизникилар ҳам
елпи юрадиганлар, хато қилади- ди, фольклор намуналарини му- лашиб, сийқалашиб бораверади... уни қадрлашини, дилбандларида
ганлар учрайди, аммо санъаткор- жассам этгани билан эсда қоларли ҳурмат, иштиёқ уйғотишларини
нинг кичик хатоси барчага катта бўлганди. Ҳатто чет элликлар ҳам Театрда фақат санъатни истаб қолардим.
мавзу бўлиши мумкин. Шу боис айнан ана шуларга катта қизиқиш тушунадиган кишилар
у тўғри йўлдан оғишмай ҳаракат ва эътибор билан қарашган. ўтиришини хоҳлайман Шоҳиста БОЗОРОВА
қилиши лозим. ёзиб олди.
Санъатга енгил-елпи қараш – Тургенев айтганди: «Мени
Санъаткорнинг бойлиги унинг ярамайди. Шундай асар саҳна- ўқийдиган битта китобхон бўлса,
овози, иқтидори, шижоати, изла- лаштириш керакки, томошабин- ёзишда давом этавераман». Худди
нишдан чарчамаслигида. Овоз ҳам нинг маънавиятини, савиясини шундай, саҳна асарида айтилаёт-
пичоқнинг дамига ўхшайди, доим юксалтирсин. Аммо айрим ган сўзни юзта томошабиндан
машқ қилиб турилмаса пичоқ занг режиссёрларимиз ишига юзаки биттаси тушунсин – шунинг ўзи
босгани каби овоз ҳам бузилади, қарайди, осон йўлдан боришни кифоя, ўша одам учун роль ижро
шижоат манфаат томон бурилади. маъқул кўради. Бу билан санъ- этсангиз арзийди.
Шунинг учун санъаткор доим ўз- атнинг қадр-қиммати пасаяди.
Хивада «Лазги» халқаро рақс
фестивали ўтказилади.
26 САЛОМАТЛИК 2020 йил
№33 (1963)
ҚОН
қандОайЛкаДсаИллиРклИарШга даво?Қон—инсонорганиз- ми кўтарилиши, турли тромбоф-
лебитлар, урологик, неврологик
мининг энг муҳим эле- хасталиклар ҳамда қандли диабет,
ментларидан бири. У тери ва қалқонсимон без касаллик-
ларида тавсия этилади. Шунингдек,
ОЙНИНГ ҚАЙСИ САНАЛАРИДАтўқималарга кислород ундан фойдаланиш мумкин бўл-
етказишда ва моддалар
БУ АМАЛ ЖОИЗ САНАЛАДИ?алмашинувида фаол
иштирок этади. Бироқ
вена, артерия томирла-
рида қоннинг маълум
бир қисмигина оқади.
Қолгани эса туриб қо-
“либ, «қарий» бошлайди
ва ўзининг сифатини маган ҳолатлар ҳам мавжуд бўлиб,
йўқотади. Қолаверса, ДАРВОҚЕ... агар кишида зулук сўлагига аллер-
нотўғри овқатланиш, гия бўлса, камқонлик, қон ивишида
ҳавонинг ифлослани- муаммолар аниқланса, зулукдан
ши, турли стресслар фойдаланиш ман этилади.
натижасида барча ёмон Биологларнинг айтишича, Бир йилда ёки олти ойда бир Динда нима дейилган?
моддаларни ўзига ши- зулукларнинг ферментла- зулук солдирган киши нисбатан
миб олади. ри инсонларникига ўхшаб камроқ касалликларга чалинади. Араб тилида ҳижома сўзи «ал-
кетади ва шунинг учун ҳам Зулук фақат беморларга қўйил- ҳажм» ўзагидан келиб чиққан
Бу эса кишида турли хасталик- у фойдалидир. Зулуклар майди. Соғлом одам ҳам йилига бўлиб, у «сўриш» деган маънони
ларнинг келиб чиқишига сабаб сизнинг соғлиғингиз учун бир марта зулук солдириб турса, англатади. Ал-ҳижома термини қон
бўлади. Шу боис қон олдириш кўп- сиздан кўпроқ қайғуради. саломатлиги янада мустаҳкамла- олдириш маъносида ишлатилиб,
гина касалликларда фойда беради. Боиси зулуклар қонга тў- нади. Қадимда зулук муолажаси, Пайғамбаримиз (с.а.в.)нинг муҳим
Хусусан, у простатит, бўйин ва ел- йингач, уйқуга кетади ва бу асосан, баҳор, куз фаслларида қўл- суннатларидан бири ҳисобланади.
кадаги оғриқлар, жинсий заифлик, пайтда шифокорлар томо- ланган. Ҳозирги замон олимлари
қон босими ошиши, иммунитет нидан йўқ қилинади. олиб борган илмий тажрибаларда Саҳиҳ ҳадисда хабар берилиши-
сусайиши, бавосил, бош оғриғи, бе- аниқланишича, йилнинг исталган ча, Расулуллоҳ (с.а.в.) айтдилар: «Уч
пуштлик, сил, юрак хасталиклари, Энг фойдалиси — фаслида зулук қўйиш мумкин. нарсада дардга даво мавжуддир
қандли диабет, камқонлик, ревма- зулук солишдир... — асал ичмоқ, қон олдирмоқ ҳамда
тизм, кўз нури хиралашиши, глау- Муолажа қандай ярага тамға қиздириб босмоқ». Анас
кома, гайморит ва бошқа бир қатор Қон олдиришда энг фойдали ўтказилади? ибн Молик (р.а.) ривоят қилади: «На-
касалликларда тавсия этилади. усул, бу — зулук қўйишдир. Зулук бий (с.а.в.) айтдилар: «Исро кечасида
билан даволаш (гирудотерапия) та- Бу муолажада одам танасидаги ҳар осмонда менга айтилди: «Эй
Қон олингач, организм янги қон биий даволаш турларидан биридир. махсус акупунктур нуқталарга Муҳаммад, умматингга ҳижома (қон
ишлаб чиқаради, бу эса инсон- Зулукни қарийб уч минг йилдан 3-5 дона зулук қўйилади. У мазкур олдириш)ни қилдиришни амр эт…»
нинг ўзини тетик ҳис қилишига бери табиблар турли касалликларга нуқталарга ёпишиб олиб, терини
сабаб бўлади. Уни олдиришнинг даво сифатида ишлатиб келиш- 1,5-2 мм. чуқурликда тилиб, секин- Шунингдек, ҳадисларда қон
эса бир неча усуллари бор. Маса- моқда. Абу Али ибн Сино ҳам зулук аста қон сўра бошлайди. Зулук олдириш учун мақбул саналар ҳам
лан, қортиқ қўйиш, наштар уриш, билан даволашга алоҳида эътибор — жуда нозик жарроҳ ва сиз ошиб келтирилган. Хусусан, ойнинг 17-,
игна (шприц) ёрдамида олиш, қилиб, ўзининг «Тиб қонунлари» борса, ари чаққандай енгил ачи- 19-, 21-кунлари қон олдириш учун
зулук солиш ва ҳоказо. Қон олдир- китобида зулук солдиришнинг шишни ҳис қилишингиз мумкин. энг яхши вақтдир. Бундан ташқа-
гач, 24 соат ичида қаттиқ жисмо- афзалликлари, тартиб-қоидалари ри, уламолар тўқ қоринда ҳижома
ний зўриқишларга олиб келадиган ҳақида батафсил маълумот берган. Шуниси ҳам борки, бир дона зу- қилдиришни тавсия этмайдилар,
амаллар тақиқланади. Бундан лук атиги 5 мл. дан ортиқ қон сўра чунки бу меъда-ичак йўлларининг
ташқари, киши қон босимининг Зулукнинг 270 та тиши бор ва у олмайди. 40-60 дақиқа мобайнида беркитилишига ва шу сабабли қат-
пасайиши ёки кўтарилишига са- тишлари остидаги гирудин мод- қон сўриб бўлгач, ўзи теридан ту- тиқ оғриқлар пайдо бўлишига олиб
баб бўладиган ҳолатлар (масалан, дасини инсон танасига юбориш шиб кетади. Зулуклар муолажа учун келиши мумкин. Табиблар сўзига
самолётда учиш ва сувга шўнғиш) орқали қонни суюлтиради, кисло- махсус кўпайтирилади ва мутлақо кўра эса, энг мутаасиб ҳижома, бу
дан ўзини тийиш лозим. Бундай род билан тўйинтиради, юракнинг стерил даражада бўлиб, биттаси фа- — чўмилиб чиққандан сўнг икки ёки
амалиётни махсус билим, малака- кислородга бўлган эҳтиёжини қон- қат бир одамга қўйилади. Зулук қон уч соат ўтганда, қорин на тўқ ва на
га эга мутахассисларга қилдириш диради. Натижада танадаги лимфа сўрган жойда 12-16 соат давомида оч бўлганда қилинган ҳижомадир.
зарур. безлари қуввати ошади ва имму- бироз қонаш кузатилиши мумкин.
нитет кучаяди. Зулук сўлагида 100 ***
хилдан ортиқ ферментатив модда Унинг асосий шифо манбаи — Хулоса қилиб айтганда, қон
мавжуд. Улар инсон танасида сўлаги. Сўлак инсон қонига тушгач, олдириш — инсон саломатлиги
қон айланишини яхшилаш билан оғриқ қолдирувчи, яллиғланишлар- учун фойдали. Фақатгина бунда
бирга, тўпланиб қолган ёғларни га қарши таъсир қила бошлайди. айрим талаб ва қоидаларга қатъий
Натижада қон айланиши яхшила- риоя этилса, бас. Қон олдиришни
нади, тромбозлар хавфи камаяди бирон хасталикка чалинганда ёхуд
ва шишлар қайтади. Иммунитетни соғлом пайтда ҳам амалга ошириш
мумкин. Албатта, бу амалиётни
синашдан олдин мутахассислардан
маслаҳат сўраш талаб этилади.
эритади, терини майинлаштиради, ҳам ошириш хусусиятига эга. Салима ДАНИЕВА,
Зулук билан даволаш қон боси- гирудотерапия шифокори.
ортиқча вазндан халос қилади.
Қонда Д витаминининг нормал даражаси коронавирус
асоратлари кучайишининг олдини олади.
2020 йил САЛОМАТЛИК 27
№33 (1963)
БОЛАЛАР ИММУНИТЕТИНИ
ЇАНДАЙ ОШИРИШ МУМКИН?
— Фарзандимиз куз-қиш мавсумида
тез-тез шамоллаб қолади. Шифокор-
лар бунга сабаб сифатида иммунитет
пастлигини айтишяпти. Айтинг-чи, бо-
лаларда иммунитет сусайишига нима
сабаб бўлади? Иммунитетни қандай
ошириш мумкин?
Ноила ХОЛИҚОВА.
Қашқадарё вилояти.
Зуҳра НОРХЎЖАЕВА, атрофи кўкариши мумкин. Унда Тўғри овқатланишни ташкил МЕНДА САВОЛ БОР...
олий тоифали шифокор, пе- ҳолсизланиш ва камқувватлилик қилишдаги биринчи қадам — ов-
диатр: каби белгилар кузатилади. Кўпчи- қатланиш маданиятига риоя Грипп COVID-19
— Сўнгги пайтларда бир ёшгача лик болаларда жигарнинг катта- қилишдир. Нонушта, тушлик,
бўлган болалар орасида ҳам ша- лашиши билан иммунитет тизими кечки овқат мунтазам ва жадвалга кўпайишига
моллаш кўп учраб турибди. Бунга фаолияти ҳақида маълумотга эга мувофиқ бўлиши керак.
онанинг ҳомиладорлик даврида бўлиш мумкин. таъсир қиладими?
кўп шамоллаши, ота-онанинг Уйқу меъёрида бўлса,
ҳомила учун хавфли инфекция- Нотўғри овқатланиш муаммо йўқ — Грипп мавсуми бош-
ларни юқтириб олгани ва улар- иммунитетни лангани сабабли иммуни-
да камқонлик каби касалликлар Мактаб ёшидаги болаларнинг тет пасаяди. Бу коронави-
аниқлангани асосий сабаб бўлади. пасайтирадими? организми маълум ритмларга рус касаллигига қанчалик
Шунингдек, бўлажак онанинг мослашади. Шунинг учун ух- таъсир кўрсатиши мум-
ҳомиладорликда тўғри овқатлан- — Мактаб ўқувчиларидаги лаш, овқатланиш, ўйнаш, юриш кин? Ва бундай вазиятда
маслиги ҳам асосий омиллардан иммунитет заифлигига эса кў- ва машқ қилиш учун вақт топиш гриппга қарши вакцина
саналади. Наслдан-наслга ўтувчи пинча витаминлар танқислиги, жуда муҳимдир. Иммунитетни қанчалик ёрдам беради?
юқумли, инфекцион ва сурункали ёмон уйқу ва доимий психологик яхшилаш учун болани ёшлигида-
касалликлар ҳам болага ота-она- стресс сабаб бўлади. Витаминлар ноқ режимга кўниктириш яхши- Мафтуна ШУКУРОВА.
дан ўтиши тиббиётда исбот- танқислигини тўғри овқатла- роқдир. Турли ёшларда эрталаб Тошкент шаҳри.
ланган. Шу боис катталар сало- нишни ташкил қилиш йўли билан туриш, тушлик қилиш, уй вазифа-
матлиги бола ҳаёти учун муҳим олдини олиш мумкин. сини бажариш ва ётишга тавсия Барно АБДУСАМАТОВА,
аҳамиятга эга. этилган вақт мавжуд. Коронавирусга қарши ку-
Сир эмас, мактаб ўқувчилари раш штаби аъзоси:
Иммунитет пастлиги орасида пала-партиш овқатла- Кичик мактаб ёшидаги бола — Грипп коронавирус инфек-
қандай аниқланади? нувчи болаларнинг сони йилдан- кечқурун соат 21:00 да ётиши ва циясининг кўпайишига таъсир
йилга ортиб боряпти. Ярим тайёр эрталаб соат 7:00 да туриши ке- қилмайди, чунки бу икки хил
— Агарда бола йил давомида фасфуд таомлар кўпинча бола- рак, каттароқ ўқувчилар эса соат инфекция. Эпидемияга қарши
ўткир респиратор вирусли инфек- ларга зарур бўлган витамин ва 22:00 да ётишлари мумкин. Тўлиқ тадбирларга риоя қилмаслик эса
ция, грипп, бронхит каби касал- минералларни овқатдан олишига кунлик дам олиш иммунитетга касалланишнинг ошишига сабаб
ликларга тез-тез чалинса, унда тўсқинлик қилади. ижобий таъсир кўрсатади. бўлади. Агар аҳоли мунтазам
иммунитет пасайганини билиш ниқоб тақса, қўлни тоза сақлаш
мумкин. Шунингдек, гўдакда 7 ёшдан 12 ёшгача бўлган Уйдаги ижобий психологик гигиенасига риоя қилса, ижти-
камқонлик аниқланган бўлса, бу даврда боланинг танасида бир микроиқлим — болалар сало- моий масофани сақласа, ўзини
иммунитет тизими иш фаолия- вақтнинг ўзида ўсиш ва ўрганиш матлигининг муҳим шартидир. изоляцияласа, вазият анча узоқ
тини сусайтиради. Касалликнинг вазифаларининг турганини унут- Мактаб ўқувчисининг психологик вақт давомида барқарор бўлиб
тез-тез қайталаниши ҳамда бемор маслик керак. Бу эса ота-онадан ҳолатини барқарорлаштиришнинг қолади.
гўдакнинг касал бўлган кунлари- алоҳида эътибор талаб этади. энг яхши усуллари, бу — дўстлар Яна бир масала — агар киши
нинг чўзилиши унинг саломатли- Бола кунига камида 4 марта билан яхши мулоқотда бўлиш, коронавирус инфекцияси билан
гига жиддий таъсир этади. овқатланиши керак. Агар болада севимли машғулотлари билан оғриган бўлса ва яна бирор
озғинлик ёки ортиқча вазн бўлса, шуғулланиш, ота-оналар билан ёндош инфекция (грипп ёки
Бундан ташқари, боланинг шифокор маслаҳати зарур. Спорт фильм томоша қилиш, ўйин ўй- бошқа) билан касалланса, у ҳол-
умумий аҳволидан ҳам унинг билан шуғулланадиган ўқувчининг наш ва саёҳат қилиш кабилардир. да коронавирус қийин кечади.
иммунитети пастлигини билиш овқатланиши жисмоний машқлар Ҳозирги вақтда гриппга
мумкин. Масалан, беморнинг кўз ҳажмини ҳисобга олган ҳолда Хулоса қилиб айтганда, фар- қарши эмлаш ҳар қачонгидан
тузилиши талаб этилади. зандларимизнинг иммунитетини ҳам долзарб. Грипп COVID-19
ошириш учун, энг аввало, биз, инфекциясисиз ҳам оғир
Йодланган тузни доимий ис- катталар ўз соғлиғимизга муноса- асоратларни келтириб чиқари-
теъмол қилиш, сув ичиш батимизни ўзгартиришимиз, бола- ши мумкин бўлган жуда жид-
режимига амал қилиш ва ларимизнинг тўғри овқатланиши, дий инфекция ҳисобланади.
овқатланиш рациони ви- вақтида ухлаши, кун тартибини Шу боис бир вақтнинг ўзида
танимларга бой бўлиши тўғри ташкил этишини назорат иккита инфекция билан касал-
керак. А витамини билан қилишимиз ва улар билан дўстона ланмаслик учун гриппга қарши
бойитилган сабзи ва ши- муносабатда бўлишимиз муҳим эмлаш мақсадга мувофиқдир.
рин картошкани, цитрус ўрин тутади. Албатта, ҳаммада ҳам гриппга
мевалари ва брокколи С қарши эмлаш имкони йўқ, чунки
витамини ҳамда грипп айрим шахсларда ушбу вакцина-
ва нафас йўлларининг га қарши кўрсатмалар мавжуд,
юқумли касалликларига лекин умумий ҳисобда, биз эм-
қарши курашишда ёрдам лаш керак, деб ҳисоблаймиз.
берадиган Е витаминига
бой ёнғоқлар, албатта,
болалар рационида бўли-
ши мақсадга мувофиқ.
Ҳиндистонда Бухоро давлат тиббиёт институтининг
филиали ташкил этилади.
28 ҲИДОЯТ ЁҒДУСИ 2020 йил
№33 (1963)
“Азалдан устоз ва «УСТОЗ ҲАҚҚИ
мураббийлар меҳр-
муҳаббат билан ота-она ҳаққидан ҳам
улуғланиб, уларга кўпроқ бўлади...»
эҳтиром кўрсатилган.
Аждодларимиз мад- Жалолиддин ХОЛМЎМИНОВ,
раса илмини эгаллар «Кўкалдош» ўрта махсус ислом
экан, қадимги қўлёз- билим юрти ўқитувчиси.
маларда битилган
табиат, фиқҳ, ҳандаса,
тиббиёт, астрономия,
тарих фани асослари-
ни зукко, синчков ус-
тозларидан тинглаб, ғийбат қилмайсан. Унинг янгли-
буюклик чўққисига шиб кетишини хоҳламайсан. Агар
чиқишган. янглишса, узрини қабул қиласан.
Аллоҳ учун уни улуғлаб, ҳурмат
Аллоҳ таоло илм-маърифат Пайғамбаримиз (с.а.в.) олдиларида Дарҳақиқат, дунёдаги ҳар бир қилишинг сенинг бурчингдир.
тарқатиш ва эгаллашнинг савоби- икки киши зикр қилинди. Уларнинг мавжудот муаллимни қилаётган Агар унинг бирор эҳтиёжи бўлса,
ни, илм аҳли, устоз-мураббийлар, бири обид, иккинчиси олим эди. камтарона хизмати —саводхон- унинг эҳтиёжини чиқаришга бош-
шогирдлар мартабасини баланд Шунда Расулуллоҳ (с.а.в.): «Олим- ликни тарғиб этгани, илм-маъри- қалардан олдин интиласан. Унинг
кўтарди. Буни муқаддас китоби- нинг обидга нисбатан фазли, худ- фат тарқатаётгани учун мукофот- олдида бошқа билан пичирлашиб
миз — Қуръони каримнинг «Мужо- ди мен билан сизларнинг энг ки- лайди. Ҳаттоки, нозиккина хилқат гаплашмайсан. Унинг кийимлари-
дала» сураси 11-оятидаги мана шу чикларингиз фазлига ўхшашдир», — чумоли ҳам, сувдаги забонсиз ни ушламайсан. У хоҳламаётган
жумла яққол ифодалайди: «Аллоҳ дедилар. Сўнгра Пайғамбаримиз балиқ ҳам унинг ҳаққига ҳамду пайтда қаттиқ талаб қилмайсан.
сизлардан имон келтирган ва илм (с.а.в.): «Албатта, Аллоҳ таоло, сано айтиши бежиз эмас. Зеро, Унинг суҳбати узунлигидан ма-
ато этилган зотларни (баланд) унинг фаришталари, осмонлар ва Аллоҳ таолонинг раҳматига, ос- лолланмайсан. Зеро, олим қачон
даража (мартаба)ларга кўтарур», ер аҳли, ҳатто, инидаги чумоли монлар ва ер аҳлининг саловотига ундан менга бирор нарса тушар-
дейди. ҳам ва сувдаги балиқ ҳам инсон- сазовор бўлиб турган кишиларга кин деб кутаётган хурмо дархти-
ларга илм ўргатувчи кишига сало- ҳамиша қуллуқ қилинади. га ўхшайди», дея кўрсатма бер-
Аллоҳ таоло бу ояти каримада вот айтади», дея олимлик марта- ганлиги ривоят қилинади.
илмни, уни тарқатувчи илм аҳли- басига эришганларнинг қадрини, Устозга шогирди
ни улуғламоқда. Улуғ саҳобалар- мақомини устун қўйдилар. алоҳида салом Ғаззолийдан бир ҳикмат
дан бири Аблуллоҳ ибн Масъуд бермоғи жоиз
ҳар сафар ушбу оятни ўқисалар: Пайғамбаримиз (с.а.в.) ўзла- Улуғ алломаларимиздан бири
«Эй, одамлар! Бу оятни яхши анг- рининг бошқа бир ҳадисларида Устоз-шогирдлик анъанала- Абу Ҳомид Ғаззолий «Эй, фарзанд»
ланглар, у сизларни илмга тарғиб «Ким кичигимизни иззат қилмаса, ридаги энг эзгу ғоя, мақсад ни- номли асарида: «Устоз ҳаққи ота-
қилади», дер эканлар. Уни шарҳла- каттамизни улуғламаса ва илм мада? Бу савол барча ижтимоий она ҳаққидан ҳам кўпроқ бўлади.
моққа, маъноси мағзини чақмоққа аҳлини ҳурмат қилмаса, биздан тузумларда муҳим аҳамият касб Чунки ота-она фарзанднинг дунё-
ҳожат йўқдир. эмасдир», дея устозларга яна бир этган. Айниқса, шарқ давлатла- га келишига сабаб бўлса, устоз эса
карра ҳурмат-эҳтиром кўрсатади- рида устознинг шогирдга, шо- охират биносининг тикланишига
Икки кишидан лар. гирднинг устозга муносабатидаги асосий сабабчидир», дея ҳайра-
қай бири устун? нозик жиҳатлар хусусида турлича томуз бир ҳикматни қолдирган.
ривоят ва асотирлар сақланиб Дейилмоқчики, ота-она каби
Ҳадиси шарифларда илм аҳли қолган. устознинг ҳам хайрли дуосини
аъло даражада таърифланган. олиш, баддуосига қолмаслик ке-
Имом ат-Термизий раҳматуллоҳу Ҳазрати Али розияллоҳу анҳу рак. Бунда ҳарф ўргатган, оламни
алайҳ Абу Умома ал-Боҳилий ро- шогирд ва устоз ўртасидаги танитган зотнинг хайрли дуосини
зияллоҳу анҳудан ривоят қилади: одобларни баён қилиб: «Сенинг олган шогирднинг юксалишига
зиммангда олим кишининг ҳақла- ишора бор.
РИВОЯТ ри бор. Агар олим киши кўпчилик
билан ўтирган бўлса, омматан Бу битикларда олим зотини
Ким кимга такаббурлик қилмайди? салом берганингдан сўнг олим- муқаддаслаштириб юбориш эмас,
га алоҳида салом берасан. Агар балки уларни ҳурматлаш ва қадру
Ривоят қилинишича, тўрт иш борки, бирор улуғ киши олим кишининг олдида ўтирган қийматлари қанчалар улуғ экани-
агарчи, султон бўлса-да, уларни бажаришга такаббурлик бўлсанг, ундан бошқага қўлла- ни англатиб қўйиш зарур эканли-
қилмайди: ринг билан ёки кўзларинг билан ги айтилмоқда. Хулоса шулдирки,
асло ишора қилмайсан. Фалончи Пайғамбаримиз (с.а.в.) ўз муборак
отаси келганда ўрнидан туришга ҳеч бир улуғ киши бундай деган-ку, деб унинг гапла- ҳадисларида, аввало: «Мен ин-
такаббурлик қилмайди; рига зид гапларни гапирмайсан. сониятга гўзал ахлоқни ўргатиш
Унинг ҳузурида бирор кимсани учун юборилганман», деб ўзлари
таълим олган олимига хизмат қилишга ҳеч бир улуғ муаллим эканини баён қилган-
киши такаббурлик қилмайди; лар. Аллоҳ таоло ҳамду саносига
мушарраф бўлган касб эгалари
билмайдиган нарсасини сўрашга ҳеч бир улуғ киши қаршисида таъзим айлаб, улар
такаббурлик қилмайди; ҳаққини, хизматини адо этишга
бурчли бўлмоғимиз лозим.
меҳмонга хизмат қилишга ҳеч бир улуғ киши
такаббурлик қилмайди.
Мерос ёки ҳадя тартибида, шунингдек, текинга олинган
даромадларга солиқ солинмайди.
2020 йил ХАЛҚАРО ШАРҲ 29
№33 (1963)
ҚОРАБОҒДАГИ
Хабарингиз бор, қора доғлар қачон
Арманистон ва
Озарбайжон ювилади? Абдували САЙБНАЗАРОВ,
ўртасидаги кўп сиёсий шарҳловчи.
йиллик можаро яна
авж оляпти. Вазият байжон билан ҳар икки мамлакат Россия эса Арманистонни қўл- Ўзбекистон қандай
кескинлашгани халқлари фаровонлиги йўлида лаб-қувватлаб келади. Сурия ва баёнот берди?
туфайли ҳар икки тинч ва конструктив мулоқотни Ливияда бўлгани каби бу ҳудудда
мамлакатда ҳарбий бошлаши кераклигини эслатиб ҳам Анқара ва Москванинг ман- Озарбайжон ва Aрманистон му-
келади. Агар бу йўлда қатъий фаатлари бир-бирига қарама-қар- носабатларидаги кескинликнинг
“ҳолат эълон қилинди. қадамлар ташланмас экан, оғир ши, яъни Тоғли Қорабоғ масаласи ошиши Ўзбекистон Республикаси-
Якшанбага ўтар оқибатларидан муқаррар қочиб ушбу икки давлат ўртасидаги да ҳам жиддий ташвиш уйғотмоқ-
кечаси ва тонгда бўлмайди. таранглик омилларидан биридир. да. Ўзаро қарама-қаршилик чоғида
Тоғли Қорабоғдаги ҳарбий кучнинг ишлатилиши икки
туташув чизиғида Қайд этиш керакки, Жанубий Европа давлатлари, Хитой, томондан ҳам кўплаб инсонлар-
ҳарбий тўқнашувлар Кавказнинг икки республикаси Россия, Бирлашган Миллатлар нинг қурбон бўлишига олиб кели-
бўлиб ўтган. Бунинг ўртасидаги можаро 1988 йилда Ташкилоти ва бошқа мамлакат- ши мумкин. Ташқи ишлар вазир-
оқибатида нафақат Арманистоннинг Озарбайжонга лар томонларни зўравонликлар- лигининг баёнотида айтилишича,
ҳарбийлар, балки ҳудудий эътирози туфайли келиб ни тўхтатиб, мулоқот бошлашга Ўзбекистон Мустақил Давлатлар
тинч аҳоли ўртасида чиққан. Ўша йиллари аҳолисининг чақирмоқда. Кавказдаги можаро- Ҳамдўстлигида раислик қилаётган
ҳам қурбонлар аксарини арманлар ташкил этув- да энг бошидан Озарбайжонни давлат сифатида МДҲ ҳудудида
борлиги айтилаётгани чи мазкур ҳудудда айирмачилик қўллаб-қувватлаб келган Туркия дўстлик, яхши қўшничилик муно-
вазият нақадар кескин кайфияти кучайди ва буни Ереван иттифоқчисига мадад беришини сабатлари ва ўзаро ишончни мус-
эканини англатади. қўллаб-қувватлади. Воқеалар ри- билдирди. «Озарбайжонга ҳужум таҳкамлаш, баҳсли масалаларни
вожи Озарбайжон ва Арманистон қилган Арманистонни яна бир халқаро ҳуқуқ нормаларига қатъий
Энг ёмони, қуролли тўқнашув- ўртасида уруш бошланишига олиб бор қоралайман. Тоғли Қорабоғ- мос равишда тинч йўл билан ҳал
нинг катта урушга айланиб кетиш келди. нинг босиб олиниши билан бош- қилинишининг муҳимлигини яна
хавфи. Ўттиз йилдан ортиқроқ ланган можарога барҳам бериш бир бор тасдиқлайди. Озарбай-
вақт давомида Тоғли Қорабоғни 1994 йилда томонлар сулҳ ту- вақти келди. Арманистон Озар- жон ва Aрманистонни ҳарбий
талашиб ётган Озарбайжон ва зишади. Озарбайжон ҳудудининг байжон ерларидан дарҳол чиқи- ҳаракатларни тезда тўхтатишга
Арманистон бир тўхтамга ке- 20 фоизидан ажралди. Ереваннинг ши билан тинчлик қарор топади. ҳамда можарони суверенитет ва
лолмаяпти. Агар кенг қамровли даъвосига кўра, Тоғли Қорабоғда Бундан бошқа барча таклифлар ҳудудий яхлитлик тамойилларига
уруш келиб чиқса, сайёрамизда азалдан арманлар яшаб келган адолатсиз ва ноқонуний бўлиб қо- риоя қилган ҳолда тинч йўл билан
яна бир «қайноқ нуқта» вужудга ва у Арманистоннинг тарихий лади», — деди Туркия президенти бартараф этиш мақсадида дипло-
келади. ҳудудидир. Ереваннинг қўллови Режеп Таййиб Эрдоған. матик музокараларни бошлашга
билан тузилган ва Арцах деб ҳам чақиради.
Томонлар можарода бир-би- аталадиган Тоғли Қорабоғ Респуб- Тоғли Қорабоғдаги биринчи
рини айбламоқда. Баёнотларда ликасини халқаро ҳамжамият тан урушда Арманистонни қўллаган ***
ҳатто Сурия шимолидан жан- олмайди ҳамда ҳудудни Озарбай- Россия вазиятни кузатаётганини Сирасини айтганда, дунёнинг
гарилар ёлланаётгани ҳам ай- жоннинг бир парчаси деб ҳисоб- билдирди. Айрим таҳлилчилар бошқа минтақаларида бўлгани
тилмоқда. Талафотлар ҳар икки лайди. Туркиянинг можародаги иштироки каби Кавказда ҳам тинчлик ва
томондан ҳам катта. Ереван ҳам, Россиянинг ҳам қўшилишига олиб барқарорлик ҳукм суришини ис-
Боку ҳам ўз муваффақиятлари ва Шундан бери Озарбайжон ва келиши мумкин, дея хавотир бил- таймиз. Озарбайжон ҳам, Арма-
рақиб мағлубияти ҳақида хабар Арманистон ўртасидаги можа- дирмоқда. Россия Арманистон ва нистон ҳам МДҲдаги шериклари-
тарқатди. Ҳарбий ҳаракатлар да- рода томонлар ўртасида воси- Озарбайжонга қурол сотади, Арма- миз. Мураккаб синовли дамларда
вомида қанча аскар ҳалок бўлгани тачилик қилиш учун Европада нистонда ҳарбий базага ҳам эга. бир-биримизга ёрдам кўрсатдик.
маълум эмас — ҳар икки томон хавфсизлик ва ҳамкорлик ташки- Уруш беҳуда қон тўкилишига,
душман жуда кўп қурбон бергани лотининг таркиби 11 давлатдан Америка Қўшма Штатлари бегуноҳ инсонларнинг ўлимига,
ва ўзининг йўқотишлари нисба- иборат «Минск гуруҳи» Россия, Кавказдаги вазиятдан хавотирда мамлакатларнинг сиёсий ва иқ-
тан камлиги тўғрисида бир-бири- Франция ва АҚШ ҳамраислигида эканини билдириб, томонларни тисодий мустақиллигини чеклаш-
га тўғри келмайдиган баёнотлар муваффақиятсиз тинчлик музо- зудлик билан ҳарбий ҳаракатлар- га олиб келади. Жанубий Кавказ
бермоқда. караларини олиб бормоқда. БМТ ни тўхтатишга чақирди. Прези- республикаларининг аҳиллиги
Хавфсизлик Кенгашининг Тоғли дент Дональд Трампнинг сўзла- ва муроса йўлини танлашигина
Жумладан, Озарбайжон мудо- Қорабоғ ва унга туташ ҳудудларни рига кўра, АҚШ можарони диққат минтақа тараққиётига хизмат
фаа вазирлиги Арманистон қурол- озод қилиш бўйича аввал қабул билан кузатмоқда ва «уни қандай қилади.
ли кучлари жанговар ҳаракатлар қилинган тўртта резолюцияси тўхтатиш мумкинлигини кўриб
оқибатида 550 нафардан ортиқ ҳануз Арманистон томонидан чиқяпти».
ҳарбийсини йўқотганини маълум бажарилмаяпти.
қилди. Ўз навбатида, Арманистон
томони Озарбайжон армияси бир Халқаро ҳамжамият
кунда қарийб 200 нафар ҳарбий қандай фикрда?
хизматчисидан айрилгани ҳақида
хабар тарқатди. Тоғли Қорабоғ нафақат Озар-
байжон ва Арманистон ўртасида-
Можарога нима ги, балки минтақавий аҳамиятга
сабаб бўлмоқда? эга масала ҳисобланади. Бу мо-
жарода Туркия Озарбайжонни,
Афсуски, бу тўқнашувлар хал-
қаро ҳуқуқ нормалари асосида
вазиятни ечишга қодир бўлмаган
ёки ечишни истамайдиган халқа-
ро ҳамжамият пассивлиги оқи-
батидир. Бир неча ўн йиллардан
бери халқаро жамоатчилик бу
можарони «музлатиб» бўлмасли-
гини, Арманистон босиб олган
ерларини бўшатиб қўйиши, Озар-
Йўқолиш хавфи нуқтаи назаридан
жаҳондаги тиллар таснифланади.
30 СПОРТ 2020 йил
№33 (1963)
“Қоя узра тирмашиб ҚОЯ ДАРВОҚЕ...
чиқаётган қачон забт
альпинистни Илк марта 1786 йил 8 ав-
кўрганда, ҳар этилади? густда Мишель-Габриэль
қандай киши Паккард ва Жак Бальма
беихтиёр ҳайратга альпинизм билан шуғулланувчи- конькида фигурали учиш ва бошқа денгиз сатҳидан 4810 метр
тушади. Ножоиз лар сони нари борса, 100 нафарга спорт ўйинлари қаторида альпи- баландликда бўлган Альп
ҳаракат туфайли ҳам етмаслиги қувонарли ҳолат низмни ривожлантиришга ҳам тоғларини биргаликда забт
арқон узилиб кетса, эмас. Сон кам бўлса, сифатга ҳам замин яратади. Айнан шу спорт этган. Бунга қадар тоғ чўқ-
чўққига чиқмоқчи таъсири бор. Ҳаттоки, республика турлари билан ўзини чиниқтирган қисига чиқмоқчи бўлган-
бўлган кишининг доирасида ўтказиладиган мусоба- ёшлар баланд-баланд тоғ чўққила- ларнинг уриниши беҳуда
ҳаёти хавф остида қалар кам бўлгач, МДҲ ёки халқаро рини забт этишига шак-шубҳа йўқ. кетган.
қолиши ҳеч гап миқёсдаги чемпионат, кубокларда
эмас. Шу боис иштирок этиш ҳақида гапириш Қояни ким забт этади? катта аренага қадам қўйишдан
қалтис, ҳаёт мумкинми? чўчимайдиган спортчилар қабул
учун хавфли бу Альпинизмга «эгизак» яна қилинади.
спорт тури билан Альпинизм Ўзбекистонга бир йўналиш — қояни забт этиш
шуғулланишга «ўгай» спорт турими? ҳисобланади. Таъбир жоиз бўлса, Айни пайтда Республика олий
унча-мунча сунъий қоя — скалодромда ўз спорт маҳорати мактабида 809
инсоннинг юраги Табиийки, юқоридаги фикр-му- иродасини обдон тоблаган ўсмир нафар ўқувчи мунтазам равишда
бетламайди. лоҳазалардан сўнг ана шу савол келажакда тоғ чўққисига қўрқув шуғулланиб келяпти. Шундан 320
пайдо бўлади. «Ўгай»ликни эса ҳисси билан эмас, балки катта нафари ўз турлари бўйича терма
Экстремал, аммо ҳақиқийлик билан тенглаштириб журъат билан тирмашиб чиқишга жамоа аъзолигига қабул қилинган.
ҳис-ҳаяжонга тўла бўлмайди. Альпинизмни ўз талаб куч топа олади. Хўш, спортнинг бу
ва андозалари даражасида ташкил тури билан кимлар, қаерда шуғул- — Альпинизм, қояни забт этиш,
Савол туғиладики, инсон ҳаёти этишга нима тўсқинлик қилади? ланиши мумкин? хоккей, чанғи, конькида фигура-
учун хавф-хатар туғдирадиган ли учиш сингари спорт турлари
бўлса, альпинизмни ривожлан- — Биринчидан, давлат ташки- — Қояни забт этиш анча мурак- мураккаб, экстремал характерда
тириш, қўллаб-қувватлашдан лотлари томонидан альпинизм каб машғулот туридир, — дейди бўлгани боис терма жамоани
мақсад нима? Мутахассислар муаммоларини ҳал этишга эъти- спортнинг қишки ва мураккаб шакллантириш ҳам осон эмас, —
ушбу спорт тури экстремал, яъни бор қаратилаётгани йўқ, — дея техник турлари бўйича Республи- дейди мазкур мактаб директори
қалтис бўлса-да, одамни ўз олдига сўзида давом этади Алишер ка олий спорт маҳорати мактаби ўринбосари Исмоил Ирисов. —
қўйган мақсадини забт этишда Хурсандов. — Қолаверса, феде- тренери Фирдаус Деменская. — Бу турлар бир-бирига қайсидир
қўрқув туйғусидан воз кечишга, рациямиз фаолияти мутасадди- Унинг жорий йилдан бошлаб рас- жиҳатдан ўхшаш бўлса, фарқлана-
қийинчиликни мардонавор ен- ларни умуман қизиқтирмайди. ман Олимпия ўйинлари таркибига диган томонлари ҳам бор. Нима
гишга, жисмонан соғлом бўлишга, Учинчидан, спортчилар разрядини киритилгани эътиборга молик. бўлишидан қатъи назар, ушбу
ортиқча вазндан қутулишга ёрдам о ммавий тарзда оширишнинг ўқув Мактабимизга ана шу турда ўзини турларга мойиллиги бор ва шуғул-
беришини айтадилар. Афсуски, дастурлари мукаммал эмас. Экст- чиниқтириш истагида бўлган ланаётган ёшларни қўллаб-қувват-
шахсда ирода сифатларини шакл- ремал бу спорт тури эркин, ихтиё- ўсмирлардан 16 нафарини жис- лашимиз зарур. Пойтахтимизнинг
лантиришга замин яратадиган рий тарзда бўлгани учун ҳам уни монан соғломлиги, бўй-бастига Олмазор туманида фойдаланишга
альпинизмга юртимизда қандай молиялаштириш, инфратузилма- қараб қабул қилганмиз. Машғулот топширилган Республика ўқув-
шарт-шароит яратилаётгани, қан- сини яратиш қийин кечади. 2002 ҳар куни 145-умумтаълим мак- машқ марказида қояни забт этиш
дай натижаларга эришилаётгани йилга қадар Тошкент вилоятининг таби, «Анҳор-Локомотив» исти- бўйича машғулот ўтказадиган
ҳақида нимагадир эшитмаймиз. Пском тоғ ён-бағирларида Касаба роҳат боғи ҳудудида ўтказилади. алоҳида бўлим очиш режалашти-
уюшмалари федерацияси томони- Ёзги мавсумда скалодромни очиқ рилган. Бу эса ёшларнинг кела-
— Очиғи, бизда тоғ туризми дан ташкил қилинган альпинист- шароитга ўрнатиб, ўсмирда ўзига жакда улкан тоғ чўққиларини забт
альпинизмга қараганда анча ри- лар кўчма оромгоҳи ҳозир йўқ. нисбатан ишонч, ирода, сабр-то- этиши, Олимпия ўйинларига тай
вожланган, — дейди Республика Шуғулланаётганлар эса саноқли. қат сифатларини тарбиялаймиз. ёрланиши, муносиб натижалар-
альпинистлар федерацияси раи- Аммо қиш ойларида скалодромни ни қўлга киритиши учун хизмат
си Алишер Хурсандов. — Бироқ Ўйлаймизки, давлатимиз раҳба- ўрнатадиган ёпиқ биномиз йўқ. қилади.
шаклан ва мазмунан унга ўхшаш рининг «Қишки спорт турларини Бундан ташқари, қўлга суртила-
бўлган альпинизмга давлат томо- ривожлантириш чора-тадбирлари диган магнезия, нархи 550-600 Жисмонан соғломлик руҳий
нидан маблағ деярли ажратилмай- тўғрисида»ги қарори мураккаб минг сўм турадиган махсус оёқ тетиклик билан уйғунлашса,
ди. МДҲ давлатларида альпинизм- турдаги тоғ чанғиси, хоккей, кийими, арқон каби анжомлар кишида мардлик, жасурлик, ўзига
ни бюджетдан молиялаштириш билан спортчиларни таъминлашга ишонч, ғалаба учун интилиш ҳис-
бизникидан қарийб 80-100 бара- МАВЗУГА ОИД қийналамиз. Ҳомийлар топилса, си кучаяди. Альпинизм ва қояни
вар кўпроқ бўлиб, ёшларни бу со- хурсанд бўлардик. забт этишдек мураккаб, хатарли
ҳага кенг жалб қилиш, бюджет ҳи- МАЪЛУМОТ: спорт турлари ёшларда айнан
собидан қопланадиган турли хил Терма жамоа ана шу сифатларни тарбиялар
тадбирларни ўтказиш ва жамоат- Ўзбекистон шаклланган...(ми?) экан, уларни имкон даражасида
чиликда қизиқиш уйғотиш имко- альпинистлари Ҳисор ривожлантириш чора-тадбирлари
нини беради. Тўғри, Ўзбекистонда (4421 м.), Тўртқўйлиқ (4366 Қайси спорт тури бўлмасин, кўрилишини истар эдик.
альпинизм тарихи билан боғлиқ м.), Ҳазрати Султон (4266 терма жамоани шакллантириб
шонли саҳифалар бор. Жамоамиз м.), Кўҳитонг (3139 м.) ва бориш амалиёти ўз натижасини Ҳулкар КУЗМЕТОВА
бир неча маротаба турли чем- бошқа тоғ чўққиларини беради. Номидан сезиладики, тер- «Mahalla»
пионатларда ғолиб бўлиб қайтган. забт этишган. ма жамоага ҳар жиҳатдан чиниқ-
Энг баланд чўққи — Эверест ҳам қан, мускул-пайлари пишиқ, кичик
забт этилган. Аммо Ўзбекистонда мусобақаларда ўзини тоблаб,
Олимпия машъаласи эстафетаси 2021 йилнинг
25 март санасида бошланади.
2020 йил ТАРИХ ҲАҚИҚАТЛАРИ 31
№33 (1963)
БОБОРАҲИМ лиги ва ўз нафсига қилган аччиқ
Атоқли адибимиз, маломатларидандир. Бу ҳақда
Нақшбандия тариқа- МАШРАБ: «Ошиқ Машраб ва тасаввуф ола-
тининг етук вакилла- ми» китобида шундай дейилади:
ридан бири Бобора- АФСОНА ВА «Машрабни қаландария тариқа-
ҳим Машраб бошқа ҲАҚИҚАТЛАРГА тига мансуб қилиб кўрсатадилар.
инсонларда такрор- ҚОРИШГАН ҲАЁТ Бу ҳазрати Машрабга нисбатан
ланмас хислатларга МАНЗАРАСИ оғир туҳматдир. Чунки у зотнинг
эга даҳо, афсонавий Нақшбандия сулукига мансуб, ҳаз-
туғилишидан қатъи назар, Бобо- ДАРВОҚЕ... рати Офоқ Хожа Эшон даргоҳига
“инсон бўлган. Бал- раҳим Машраб бутун ўзбек хал- боғлиқ ориф, обид ва ўта мутта-
ки шунинг учун ҳам қининг буюк аждоди, адибидир. Бобораҳим Машраб ижоди- қий зот эканлиги етарли далиллар
яшаб ўтган даври Аммо олимларимиз илмий холис- нинг илк даврларида Рин- билан исботини топган, шубҳасиз
жуда узоқ йилларга лик учун якдил бўлиб, Машраб- дий, Маҳдий деган тахал- ҳақиқатдир. Қаландария тариқати
бориб тақалмаса-да, нинг таваллуд манзили ҳақидаги луслар билан ҳам шеърлар эса тасаввуф арбобларининг як-
атоқли адибнинг ҳаёт илмий ҳақиқатни юзага чиқа- ёзган. Лекин унинг хос ва дил хулосасига кўра, Аҳли суннат
йўллари ҳақидаги ришлари ва қатъий бир тўхтамга мос тахаллуси Машрабдир. вал-жамоат мазҳабидан ташқари-
маълумотлар афсона келишлари зарур. Бу сўзнинг маъноси кўп. даги бир оқимдир. У ҳолда шун-
ва ҳақиқатлар билан Аммо унга шу тахаллусни дай азиз зотни нотўғри нарсага
қоришиб кетган. Шу Ўз ўлимини башорат берган устози Офоқ Хожа ҳукм қилинган бўлиб қолади».
боис бугунги кунда қилган...(ми?) Нақшбандий назарда тут-
ҳам халқ орасида ган маънолари «чашма», Машрабнинг ўз-ўзини қаландар
Бобораҳим Машраб Бобораҳим Машраб 1711 йилда «булоқ»дир. деб аташи худди девона сўзи каби
номи атрофида турли Балх вилояти ҳукмдори Маҳмуд- мажозий ифода, яъни ошиқ деган
фикр-мулоҳазалар бий Қатағон амрига кўра, дорга қат илмидан сабоқ берган пири маънодадир. Бинобарин, тари-
билдирилади. осиб ўлдирилган. Унинг ўлим са- ҳисобланади. Машрабнинг пир хий далилларга қарамай, у зотни
наси ва жойи тарихий манбаларда даргоҳидан кетиши манбаларда қаландария тариқатига мансуб
Машраб қаерда аниқ келтирилган. Аммо ўлим турлича талқин қилинади. Қисса- қилиб кўрсатиш илмий жиҳатдан
туғилган? сабаби бўйича турлича қарашлар ларда унинг даргоҳдаги канизак- мудҳиш хатодир. Машраб ижоди-
мавжуд. ларнинг бирига кўнгил қўйгани, дан у зотнинг қатъиян аҳли сун-
Бобораҳим Машраб ХVII аср- севиб-севилгани сабаб бўлгани нат вал-жамоат йўлига тобелиги
да Фарғона водийсида таваллуд Айрим илм аҳли вакиллари у айтилса, айримларида уларнинг равшан англашилади.
топгани маълум. Аммо ҳали-ҳа- куфр ила туҳмат қилиниб, қатл қарашларида фикр айрилиғи бўл-
нуз унинг айнан қаерда ва қайси эттирилган деса, бошқа бир тараф гани таъкидланади. Шу боис бирон-бир тарихда
санада туғилгани ҳақида илм аҳли бунга Машрабнинг ҳукмдор- ўчмас из қолдирган шахслар ҳа-
орасида кўплаб баҳс-мунозаралар ни танқид қилиб, халққа жабру Машҳур ижодкор, Ўзбекис- қида фикр билдираётганда эҳ-
юради. Хусусан, Пўлатхон Қаю- зулмлар ўтказгани ва мамлакатни тонда хизмат кўрсатган ёшлар тиёт бўлиш зарур. Билиб-билмай
мов ўзининг «Тазкираи Қайюмий» харобага айлантирганини фош мураббийи Мирзо Кенжабек бу айтилган ишончсиз кичкинагина
асарида шоирни «Фарғона водий- этишларини сабаб қилиб кўрса- ҳақда «Ошиқ Машраб ва тасаввуф маълумот ҳам унинг обрўсига пу-
сидан бўлуб, Наманган шаҳридан- тади. олами» китобида: «Камина бундай тур етказиши ёки аҳоли орасида
дур» деб келтиради. Бунга асос оғир гапларни Машрабнинг ахло- буюк бобокалонларимиз ҳақида
қилиб Бобораҳим Машрабнинг Бобораҳим Машрабнинг ҳаёт қи, жазбаси, ишқи, маърифати ва нотўғри таассурот пайдо бўлиб
шеърларидаги айрим белгиларни фаолиятини ўрганар эканмиз, бир пок зотига лойиқ бўлмаган асос- қолишига сабаб бўлиши мумкин.
кўрсатади. нарса ажаблантирди. Машраб ўли- сиз ифодалар деб ҳисоблайман.
мидан олдин ғазалларидан бирида Машраб ҳақидаги қиссалар илмий Мақолада келтирилган факт ва
Ғафур Ғулом бошчилик қилган ўзининг қаерда вафот этиши ҳақи- ҳақиқат учун тўлиқ ҳужжат бўла маълумотлар ёш адабиётшунос-
бир гуруҳ олимлар эса тазкира- да маълумот бериб кетган экан. олмайди. Зотан, «Қиссайи Шоҳ лар, тадқиқотчилар олдида ҳали
навис Муҳаммад Бадиъ Малиҳо Машраб» китобини нашрга та- улкан вазифалар турганини кўрса-
Самарқандийнинг «Музаккир ул- Онайи зоримга берманглар хабар, йёрлаган муҳтарам олимларимиз тади. Машраб даҳосининг ижоди
асҳоб» асаридаги маълумотлар ва Балх шаҳрида қазо топсам керак. Сайфиддин Сайфуллоҳ ва Абду- ва ҳаётий фаолияти тўлиқ ўрга-
ижодкорнинг айрим шеърларига Машраби шўрида Маҳмуд илкида саттор Жуманазар сўзбошида: ниш, халққа етказиб бериш учун
таяниб, уни Андижон шаҳрида Пирим амрини бажо топсам керак. «Қиссадаги Машраб билан тари- кўплаб изланишлар қилиниши,
таваллуд топганини айтади. Улар хий Машраб ўртасида анча фарқ илмий рисола ва мақолалар чоп
«Музаккир ул-асҳоб»дан: «Машраб Машраб пирининг бор...» деб ёзади. этилиши талаб этилади. Зеро, ада-
қаландар Раҳимбобонинг тахал- даргоҳидан биётимизни ўрганиш ўзлигимизни
лусидир. Асли Андигон (Анди- Қаландария тариқатига англаш, тарихимизни ўрганиш эса
жон) вилоятидан бўлиб, гўдаклик ҳайдалганми? мансуб бўлганми? келажагимизни мустаҳкам барпо
чоғларида илм ва фазилатлар касб этишимизга асос бўлади.
этиш учун Наманган вилоятига Бобораҳим Машраб илк усто-
(кўчиб) борган», деган иқтибос- зи Мулло Бозор Охунд тавсияси Нодира РАСУЛОВА,
ни келтирадилар. Хусусан, Ғафур билан Қашқарга донгдор Нақш- тарих фанлари номзоди.
Ғулом ўз қарашининг тўғри эка- бандия шайхи ҳазрати Ҳидоятул-
нини исботлаш учун: «Муҳаммад лоҳ Офоқ Хожа Эшон даргоҳига
Бадиъ Малиҳо берган маълумотга мурид бўлиб борган. Офоқ Хожа
шунинг учун ҳам ишониш керак- Эшон Машрабнинг камолотида
ки, у Машрабга замондош бўлиши муҳим роль ўйнаган инсон, тари-
билан бирга, у билан Самарқандда
учрашган, уни яхши билган ва ўзи-
нинг «Музаккир ул-асҳоб» асари-
ни ҳам Машраб ҳаёт вақтида, яъни
1688-1691 йилларда ёзган» дея
таъкидлайди.
Аслини олса, қайси ҳудудда
ЭЪЛОН: Кўпчилик Бобораҳим Машраб-
нинг шеърларида ўзини қаландар
2019 йил 20 июнда Муҳиддинов Равшанбек Улуғбековичга дея аташидан келиб чиқиб, уни
Тошкент геодезия ва картография касб-ҳунар коллежи томо- Қаландария тариқатига мансуб
нидан берилган К № 5772546 рақамли диплом йўқолганлиги дея хато фикр билдиради. Аслида
сабабли БЕКОР ҚИЛИНАДИ. Машрабнинг ўзини қаландар деб
аташи тавозуъларидан, хокисор-
«Фахрий фуқаро»ларни рўйхатга олганлик учун
давлат божи ундирилмайди.
32 СЎРАГАН ЭДИНГИЗ... 2020 йил
№33 (1963)
СОЛИҚЎзини ўзи банд Мажбурий меҳнатга Ҳоким қарори ўтиб
ҲУҚУҚқилган шахс қанчажазо борми? кетган сана билан
ЭЛЕКТРОН ҲУКУМАТсолиқ тўлайди?тасдиқланмайди...(ми?)
— Бошлиғим вазифамга кирмайдиган ишлар-
— Мен нон ва ни қилишга мажбурлайди. Агарда қилмасам, — Энди ҳокимлар томо-
патир тайёрлаб ишдан бўшатишини айтиб қўрқитади. Айтинг- нидан қабул қилинадиган
сотаман. Яқинда чи, қонунчиликда мажбурий меҳнат учун қандай қарорлар электрон шаклда
ўзини ўзи банд жавобгарлик белгиланган? амалга оширилиши айтил-
қилган шахс си- моқда. Шу ростми? Шундай
фатида рўйхат- Ирода НАБИЕВА. бўлса, у шаффофликни қан-
дан ўтдим. Энди Тошкент шаҳри. чалик таъминлай олади?
қандай ва қанча солиқ тўлайман?
Севара ЎРИНБОЕВА, Элёр НУРБЕКОВ.
Эркабой РАҲИМОВ. Адлия вазирлиги масъул Қашқадарё вилояти.
Андижон вилояти.
ходими: Фаррух ЖЎРАЕВ,
Музаффар НАЗАРОВ, — Маъмурий жавобгар- Адлия вазирлиги масъул
Давлат солиқ қўмитаси бошқарма ходими:
бошлиғи ўринбосари: лик тўғрисидаги кодекснинг — Ҳукуматнинг жорий
— Солиқ кодексининг 369-моддасига 51-моддасига асосан, меҳнатга йил 14 апрелдаги тегишли
асосан, қонун ҳужжатларида белгилана- бирор-бир шаклда маъмурий қарорига кўра, эндилик-
диган тартибда ўзини ўзи банд қилган тарзда мажбурлаш, БҲМнинг 50 бараваридан да ҳокимлар томонидан
шахсларнинг меҳнат фаолияти натижасида 100 бараваригача миқдорда жарима, худди ҳужжатлар қабул қилиш
олинган даромадлари жами даромад тарки- шундай ҳуқуқбузарлик вояга етмаган шахсга жараёни «E-qaror» элект-
бига киритилмайди ва солиқ солинмайди. нисбатан содир этилган бўлса, БҲМнинг 70 ба- рон тизими орқали бу-
Бундай шахслар 1 июлдан бошлаб ижти- раваридан 100 бараваригача миқдорда жарима тунлай электрон шаклда
моий солиқни ўзини ўзи банд қилган шахс солишга сабаб бўлади. амалга оширилади. Мазкур
сифатида ҳақиқатда ишлаган вақтидан Шунингдек, Жиноят кодексининг 1482-мод- тизим орқали ҳар бир қабул
қатъи назар, базавий ҳисоблаш миқдори- дасига асосан, худди шундай ҳаракат маъмурий қилинаётган ҳужжатнинг
нинг камида 50 фоизи ҳажмида (яъни бугун- жазо қўлланилганидан кейин содир этилган бўл- қонунийлигини қатъий
ги кун ҳолатига 111 минг 500 сўм) тўлайди. са, БҲМнинг 150 бараваригача миқдорда жарима назоратга олиш имкони
Ушбу сумма тўлиқлигича бюджетдан ёки 2 йилгача муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш яратилади. Ҳужжат қабул
ташқари Пенсия жамғармасига йўналти- ёхуд 4 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан, қилиш билан боғлиқ барча
рилади ва у пенсия ҳисоблаш учун даро- агар бу ҳолат вояга етмаган шахс билан содир жараёнлар электрон тизим-
мад ҳажми аниқланишида асос бўлади. бўлса, БҲМнинг 200 бараваригача миқдорда да юритилади.
жарима ёки 3 йилгача муайян ҳуқуқдан маҳрум Шунингдек, бунда шаф-
Бу йил оғир қилиш ёки 3 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари фофлик кучайтирилади.
билан жазоланади. Қабул қилинган ҳужжатлар
шароитдаги аёлларга доимий равишда эълон қи-
Ишга кирса, либ борилади ва шу орқали
уй ажратилмайдими? нафақа бериш уларнинг қанчалик асосли
тўхтатиладими? эканини ҳар бир фуқаро
— Икки нафар фарзандим бор, 5 йилдан кузатиб бориш имконига
буён ижарама-ижара сарсонмиз. Қийин — Ёлғиз она сифатида маҳалладан бола эга бўлади. Қолаверса, бу
аҳволда яшаётган аёлларга берилаётган парвариши учун нафақа олар эдим. Аммо ишга амалиёт айрим ҳолларда
уйлардан олмоқчи эдим. Айтишларича, бу кирганимдан сўнг маҳалла томонидан нафақа кузатилаётган эски сана
йил карантин сабабли бундай уй-жойлар бериш тўхтатилди. Уларнинг бу ҳаракатлари билан қарор қабул қи-
ажратилиши тўхтатилибди. Шу тўғрими? қонунийми? лиш, ҳужжат иловаларини
алмаштириб қўйиш ва шу
Нодира ХОЛОВА. Розия ҲАСАНОВА. каби ноқонуний ишлар-
Сурхондарё вилояти. Тошкент вилояти. нинг олдини олади. Ҳуж-
УЙ-ЖОЙ жатлар автоматик равишда
ИЖТИМОИЙ ҲИМОЯ Ўғилой ЎРОЗОВА, ҳокимлик расмий веб-
Саодат БОЙМИРЗАЕВА, Маҳалла ва оилани қўллаб- сайти ва «LexUZ»да эълон
Маҳалла ва оилани қўллаб- қилинади.
қувватлаш вазирлиги ахборот қувватлаш вазирлиги бошқар- «E-qaror» электрон
хизмати раҳбари: ма бошлиғи: тизими дастлаб 2021 йил
— 2020 йилги Давлат дасту- январь-май ойларида Қаш-
рининг 168-бандига асосан, ҳар — «Кам таъминланган оила- қадарё вилоятида экспери-
йили эҳтиёжманд шахсларга 1 минг 576 ларга ижтимоий нафақалар ва мент тариқасида синовдан
та арзон уй-жой берилиши режалашти- моддий ёрдам тайинлаш ва тў- ўтказилади. 2021 йил 1
рилган. Карантин муносабати билан бу лаш тартиби тўғрисида»ги Низом- июлдан эса республика-
уй-жойларнинг берилиши тўхтатилгани нинг 38-бандига кўра, болали оилаларга нафа- миздаги барча ҳокимликлар
ҳақидаги фикрлар нотўғри. қа, бола парвариши бўйича нафақа ва моддий фаолиятига жорий этиш
Давлат дастурининг 204-бандига мувофиқ, ёрдам тўлаш бола парвариши бўйича нафақа мўлжалланган.
бугунги кунга қадар оғир ижтимоий вазиятга олувчи она ишга чиққанда тўхтатилиши белги-
тушиб қолган хотин-қизларга, ногиронлиги ланган.
бўлган, кам таъминланган, фарзандларини Шунга кўра, ишга кирганингиз сабабли нафақа
тўлиқсиз оилада тарбиялаётган ва уй-жой бериш тўхтатилгани асосли ҳисобланади.
шароитини яхшилашга муҳтож оналарни Тўловларни тўхтатиш фуқаролар йиғини-
уй-жой билан таъминлаш учун Хотин-қизлар нинг тегишли баённомаси билан расмийлаш-
ва оилани қўллаб-қувватлаш Давлат мақсадли тирилади.
жамғармаси томонидан 852 нафар хотин-
қизга 10 фоиз бошланғич бадал — 14 млрд. 563
млн. 113 минг сўм маблағ тўлаб берилди.
Ўзб ек истон Бош муҳаррир вазифасини Таҳририят манзили: Газета
Республикаси вақтинча бажарувчи Тошкент шаҳри, Мустақиллик таҳририят
Президенти Санжар ИСМАТОВ шоҳкўчаси, 59-уй. Индекс: 100192 компьютер
Администрацияси марказида
ҳузуридаги Ахборот Нашр навбатчиси: Р. Юсупов Телефонлар: 71 233-39-89, саҳифаланди ва
Ижтимоий-сиёсий, ва оммавий Мусаҳҳиҳлар: Н. Азимова, Қабулхона: 71 237-56-80, офсет усулида
маънавий-маърифий газетаси коммуникациялар М. Назарова Котибият: 71 233-10-73. босилди.
агентлиги томонидан Навбатчи: С. Эшмуродов Факс:
МУАССИС: 2019 йил 24 сентябрда Саҳифаловчилар: И. Болтаев Нашр кўрсаткичи: 148
«Mahalla» nashriyot-matbaa uyi» 0019 рақами билан Ш. Бароқов Баҳоси келишилган нархда.
масъулияти чекланган жамияти давлат рўйхатидан
ўтказилган. «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси босмахонасида чоп этилди. Босмахона манзили: Тошкент шаҳри,
Буюк Турон кўчаси, 41-уй. Формати — А-3, 8 босма табоқ. 23 645 нусхада чоп этилди. Буюртма Г-1045 123456
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
«Mahalla» газетаси Ижтимоий-сиёсий, маънавий-маърифий газета 2020 йил 1 октябрь 33 сони (1963)
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
«Mahalla» газетаси
- 1 - 32
Pages: