«Mahalla» газетаси

МАҲАЛЛА НЕГА АЙРИМ 9
РАИСЛАРИНИ МАСЪУЛЛАР
www.mahalladosh.uz
қандай муаммолар эскича қарашлардан
воз кеча олмаяпти?
қийнамоқда? 6
@mahalladoshuz @mahalladosh_uz
№36

(1966) 2020 йил
22 — 29 октябрь

Ижтимоий-сиёсий, маънавий-маърифий газета

МАҲСУЛОТЛАР
НАРХИДАГИ

барқарорлик қачон

таъминланади?

12

ОҚСОЧЛАР 16
ТАЙЁРЛАШ

мактаби бизга

керакми?

СЎКОНҒИЧ 17
РАҲБАРЛАРГА

жазо

берилмайдими?

УЗОҚ УМР КЎРИШ

ақлий салоҳиятга ТИЛ, БУ –

боғлиқми? 27

Қирғизистон МИЛЛАТ КЄЗГУСИ,

НАМОЙИШЛАР УНИНГ РУІИ ВА ЇИЁСИ
ЯГОНА ЕЧИМ ЭМАС:
мамлакатга халқни ЙЄЇ БОЙЛИГИДИР 2.
бирлаштирадиган
ягона лидер керак

29

м ОБУНА
ИНДЕКСИ: 148
МАІАЛЛАНИ «MAHALLA»СИЗ ТАСАВВУР ЭТИШ ЇИЙИН...

2021ОБУНА БЄЛИШГА ШОШИЛИНГ!

2 21 ОКТЯБРЬ – ЎЗБЕК ТИЛИ БАЙРАМИ КУНИ 2020 йил
№36 (1966)

Бу йил илк маротаба 21 октябрь – Ўзбек тили байрами
сифатида кенг нишонланди. Шу муносабат билан Юрт-
бошимиз халқимизга йўллаган байрам табригида Давлат
тилининг обрў-эътибори – бутун халқ, бутун жамият-
нинг обрў-эътибори эканини таъкидлади. Чиндан ҳам, тил, бу –
миллат кўзгуси, унинг руҳи ва қиёси йўқ бойлигидир.
Тўйга тўёна билан деганларидек, Ўзбек тили байрами арафа-
сида қабул қилинган «Мамлакатимизда ўзбек тилини
янада ривожлантириш ва тил сиёсатини такомил-
лаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Ўзбекистон
Республикаси Президенти фармони давлат тилининг
жамиятдаги ўрнини мустаҳкамлаш, яқин истиқ-
болдаги ривожланишининг устувор йўналишла-
рини белгилаб берган энг муҳим ҳужжат бўлди.

ТИЛ, БУ –
МИЛЛАТ КЄЗГУСИ, УНИНГ РУІИ
ВА ЇИЁСИ ЙЄЇ БОЙЛИГИДИР берадиган ҳукумат қарори лойи-
ҳасини ишлаб чиқиш ҳам кўзда
Қарор кўринишида бир қанча концептуал ўзгаришлар лари раҳбар ходимларига давлат тутилди.
тайёрланган лойиҳа билан бойитилди ҳамда фармон тилини талаб даражасида билиш
фармон кўринишини кўринишини олди. ва унга ҳурмат билан муносабат- Савдо, ишлаб чиқариш, маиший
да бўлиш мажбурияти юкланади. хизмат кўрсатиш объектларига
олди Тилнинг жамиятдаги Барча давлат органлари ва таш- ном беришнинг норматив-ҳуқу-
ўрнини мустаҳкамловчи килотларида давлат тилида иш қий асосини шакллантиришга қа-
Давлатимиз раҳбарининг 2019 юритиш салоҳиятига эга бўлган ратилган лойиҳа компания, фир-
йил 21 октябрдаги «Ўзбек тили- муҳим ҳужжат малакали кадрлар фаолият кўрса- ма, бренд ҳамда ишлаб чиқариш,
нинг давлат тили сифатидаги ну- тади. Илмий асосланган янги сўз савдо объектлари, маҳсулотларга
фузи ва мавқеини тубдан ошириш Дарҳақиқат, «Мамлакатимизда ва атамалар мунтазам равишда ном қўйиш (нейминг) хизматини
чора-тадбирлари тўғрисида»ги ўзбек тилини янада ривожлан- расмий муомалага киритиб бо- ташкил қилишни назарда тутади.
қарорида Вазирлар Маҳкамасига тириш ва тил сиёсатини тако- рилади. Хорижда ўзбек тили ва
2020-2030 йилларда ўзбек тилини миллаштириш чора-тадбирлари адабиёти бўйича илмий тадқиқот Ўзбек тили замонга
ривожлантириш, тил сиёсатини тўғрисида»ги фармон билан олиб бораётган олимлар, тадқи- мослашадими?
такомиллаштириш концепцияси 2020-2030 йилларда ўзбек тилини қотчилар билан мунтазам алоқа
ва давлат дастури лойиҳаларини ривожлантириш ва тил сиёсатини ўрнатилади, илмий ҳамкорлик Компьютер атамаларининг
ишлаб чиқиш вазифаси топширил- такомиллаштириш концепцияси йўлга қўйилади. ўз тилимизда бўлиши, дастурий
ган эди. тасдиқланди. Унда мамлакати- таъминотларнинг ўзбек тилида
миз ижтимоий-сиёсий ҳаётининг Дастурда нималар яратилиши жуда муҳим. Ахборот
Ўзбек тилининг ўн йилга мўл- барча соҳаларида давлат тили кўзда тутилган? технологиялари ва коммуникация-
жалланган ривожланиш концеп- имкониятларидан тўлиқ ва тўғри ларини ривожлантириш вазирлиги
циясини шакллантириш учун, фойдаланишга эришиш, таълим Шунингдек, фармон билан тизимида давлат тилида яратил-
аввало, тилимизнинг давлат тили ташкилотларида давлат тилини 2020-2030 йилларда ўзбек тилини ган дастурий таъминотларнинг
сифатида амалда дуч келаётган ўқитиш тизимини янада такомил- ривожлантириш ва тил сиёсатини сифати ва мазмунини кўриб
қийинчиликларини тизимлашти- лаштириш, унинг илм-фан тили такомиллаштириш концепция- чиқиб, мувофиқлик сертификати
риб олиш керак эди. Сир эмас, сифатидаги нуфузини ошириш, сини 2020-2022 йилларда амалга берадиган алоҳида хизмат ташкил
давлат тилига лоқайд, айрим ҳол- давлат тилининг халқаро миқёсда- ошириш дастури ҳам тасдиқ- этиш бўйича Вазирлар Маҳкама-
ларда беписанд муносабат йил- ги ўрнини юксалтириш, бу борада ланди. Дастурга кўра, Ҳукуматга сининг қарори лойиҳасини ишлаб
лар давомида жамиятнинг барча хорижий ҳамкорлик алоқаларини учта қарор, битта «Йўл харитаси» чиқиш бўйича топшириқ юқорида-
бўғинларида нафақат учрар, балки ривожлантириш, мамлакатимизда ишлаб чиқиш вазифаси топширил- ги муаммога муносиб ечим бери-
оммалашган эди. Айрим идора- истиқомат қиладиган барча мил- ди. Булар орасида, айниқса, ўзбек ши шубҳасиз.
ларда муҳим ҳужжатлар давлат ти- лат ва элатлар тилларини ривож- тили ва адабиёти бўйича билимни
лидан бошқа тилда ёзилади, деган лантириш мақсадида кенг ва тенг баҳолашнинг миллий тест тизи- Умуман олганда, давлат тили-
қараш қотиб қолганди. имкониятлар ҳамда уларга давлат ми асосида раҳбар кадрларнинг нинг замонавий ахборот техно-
тилини ўрганиш учун қулай шарт- давлат тилида расмий иш юрита логиялари ва коммуникацияла-
Ўзбек тилининг ўн йиллик шароитлар яратиш каби йўналиш- олиш даражасини аниқлаш ме- рига фаол интеграциялашувини
ривожланиш концепцияси ана шу лар белгиланди. ханизмини ишлаб чиқиш ҳамда таъминлаш аллақачон эътибор
қарашларга чек қўйиши, алиф- масъул лавозимларга тайинлана- қаратилиши керак бўлган муҳим
бо сингари узоқ йиллардан буён Аҳамиятлиси, юқоридаги йў- диган шахслар учун давлат тилини йўналишлардан бўлиб келаётган
жавобсиз саволларга ўрин қолдир- налишлар ижроси орқали ўзбек билиш бўйича даража сертифи- эди.
маслиги лозим эди. тилининг давлат тили сифатидаги катларини жорий этишга доир
нуфузи ва мақомини ривожланти- Вазирлар Маҳкамаси қарорини Фармон билан ўзбек тилига оид
Юздан ортиқ етакчи тилшунос, ришда 2030 йилгача эришилиши ишлаб чиқишга қаратилган вазифа барча илмий, назарий ва амалий
адабиётшунос, социолог, жур- кутилаётган ўндан зиёд натижа- диққатга сазовор. Бу мамлакати- маълумотларни ўзида жамлаган
налист, ҳуқуқшунос, тарихчи ва лар ҳам келтириб ўтилди. Чунон- мизда давлат тилининг мавқеини электрон кўринишдаги ўзбек тили
бошқа соҳалардаги олимларнинг чи, мамлакат ҳаётининг барча мустаҳкамлашга қаратилган азм- миллий корпуси, ўзбек тилидан
таклифлари йиғилди, ўрганилди. соҳаларида, жумладан, давлат нинг қатъийлигини яна бир бор жаҳоннинг етакчи хорижий тилла-
Бу борада ОАВ ва ижтимоий тар- бошқаруви, замонавий ва иннова- кўрсатди. рига ва хорижий тиллардан ўзбек
моқлардаги жонкуярларнинг тилга цион технологиялар, саноат, банк- тилига таржима қилувчи компью-
доир мулоҳазалари ҳам диққат молия тизими, ҳуқуқшунослик, Қолаверса, кўча-кўйда кўраве- тер дастурини яратиш каби вази-
билан кузатиб борилди. дипломатия, ҳарбий иш, тиббиёт риб, безиб кетганимиз ажнабий фалар белгиланмоқдаки, мазкур
ва бошқа соҳаларда давлат тили- номларни ўзбекчалаштириш, тадбирлар натижаси тилимизнинг
Бунда, албатта, давлатимиз нинг имкониятларидан тўлиқ ва савдо белгилари, фирма номлари- интернет жаҳон тармоғида муно-
раҳбарининг ғоя ва ташаббусла- тўғри фойдаланишга эришилади. ни ўз тилимизда аташни белгилаб сиб ўрин эгаллашига мустаҳкам
рини ҳам алоҳида қайд этиш жоиз. Давлат органлари ва ташкилот- замин бўлади.
Зотан, даставвал, қарор кўрини-
шида тайёрланган лойиҳа, Пре- Шаҳобиддин МУСАЕВ,
зидентимиз ташаббуслари билан Вазирлар Маҳкамасининг
Давлат тилини ривожланти-
риш департаменти Давлат ти-
лини ривожлантириш ва давлат
тили тўғрисидаги қонун ҳуж-
жатлари ижросини мониторинг

қилиш бўлими мудири.

2020 йил КУН НАФАСИ 3
№36 (1966)

ИСЛО²ОТЛАР ЗАМИРИДА ИНСОН
МАНФААТЛАРИ МУЖАССАМ
Хабар берилганидек, кеча Ўзбекистон Рес-
публикаси Олий Мажлиси Сенатининг
саккизинчи ялпи мажлиси бўлиб ўтди.
Унда бир қатор муҳим масалалар муҳо-
кама қилиниб, Олий Мажлис Сенати Кенгаши-
нинг қарорлари ҳам тасдиқланди. Ялпи мажлис-
да 17 та масала, шу жумладан, 4 та қонун кўриб
чиқилди. Қуйида ялпи мажлисдаги энг муҳим
воқеа тафсилотларини ҳавола этамиз.

Сенатда янги қўмита лигининг кафолатлари тўғри- Шунингдек, Кодексда эпидемия- Танзила НАРБАЕВА,
ташкил этилди сида»ги қонунга ўзгартириш ларга қарши кураш қоидаларини Олий Мажлис Сенати
киритилиб, тадбиркорлар ва бузиш билан боғлиқ ҳуқуқбузар-
Ялпи мажлис кун тартибида Олий фермер хўжаликларини текши- ликни содир этиб ҳаракатланаёт- Раиси:
Мажлис Сенатининг Оролбўйи мин- ришнинг амалдаги тартиби бе- ган транспорт воситаларини уш- – Келгуси йилга мақсадлар,
тақасини ривожлантириш масалала- кор қилиниб, текшириш талаби лаб туриш тартиби жорий қилин- режалар катта. Эътиборли жи-
рига оид фаолиятини янада тако- Солиқ кодексига мослаштирил- моқда. Бундан ташқари, транспорт ҳати, Президентимиз бюджет-
миллаштириш тўғрисидаги масала моқда. воситалари ҳайдовчиларининг ни шакллантиришда маҳаллий
кўриб чиқилди. масъулиятини ошириш, сани- Кенгашлар ваколатини янада
Энди тадбиркорлик субъ- тария-эпидемиология назорати кенгайтириш зарурлигини
Давлатимиз раҳбари яқинда Жў- ектларини текшириш «хавфни марказларининг ҳаддан ташқари таъкидлади. Қолаверса, бюджет
қорғи Кенгес сессиясида Қорақал- таҳлил этиш» тизими натижала- даражасига эга бўлган иш юкла- харажатларининг очиқлиги ва
поғистон Республикасини келгуси ри асосида амалга оширилиши масини енгиллаштириш назарда шаффофлигини таъминлаш
уч йилда ривожлантиришнинг 10 назарда тутилмоқда. Бундан тутилган. масалаларига алоҳида эътибор
та устувор йўналишини белгилаб буён солиқларнинг камерал қаратди. Эндиликда харажат-
берди. Шунингдек, Президентимиз текширувидан бошқа барча Янги қонун билан лар таркиби ва натижадорлиги
Оролбўйи минтақасини ривожлан- текширишлар электрон тизимда қандай ўзгартишлар давлат идораларининг расмий
тириш масалаларига оид қатор та- рўйхатга олинади. сайтларида эълон қилинади.
шаббусларни илгари сурди. Вазирлик киритилмоқда? Давлат идораларининг ушбу
ва идоралар зиммасига ҳудудни ри- Ички ишлар органига талабга риоя этишларини
вожлантиришга доир аниқ вазифа- қандай ваколат Сенатнинг саккизинчи ялпи маж- назорат қилиш эса, парла-
лар юкланди. Бу борада парламент юклатилмоқда? лисида «Жамоат хавфсизлигини мент палаталари ва маҳаллий
назоратини кучайтириш масаласига таъминлашга доир қонун ҳужжат- Кенгашлар томонидан амалга
ҳам алоҳида урғу берилди. Сенат мажлисида «Ўзбекис- лари янада такомиллаштирилиши оширилиши таъкидланди.
тон Республикаси Маъмурий муносабати билан Ўзбекистон Рес- Ҳудудлар палатаси сифа-
Оролбўйи ҳудудини ижтимоий- жавобгарлик тўғрисидаги Ко- публикасининг айрим қонун ҳуж- тида юқоридаги вазифалар,
иқтисодий ривожлантириш бўйича дексга ўзгартиш ва қўшимчалар жатларига ўзгартиш ва қўшимчалар уларнинг қай даражада амал-
белгиланган вазифалар (дастурлар) киритиш ҳақида»ги Ўзбекистон киритиш тўғрисида»ги қонун муҳо- га оширилиши биз учун жуда
ижросини жойига чиққан ҳол- Республикаси Қонуни муҳокама кама марказида бўлди. муҳим. Одамлар эртага савол
да ўрганиш, мутасадди вазирлик қилинди. беради: бюджет маблағлари
ва идораларнинг ҳисоботларини Кейинги пайтларда жамоат хавф- нималарга сарфланди, хара-
бевосита ҳудуднинг ўзида эшитиш Ўзбекистон Республикаси- сизлигини таъминлашда бир қатор жатлар қанчалик самарали ва
амалиётини йўлга қўйиш лозимлиги да коронавирус инфекцияси салбий воқеаларнинг юз бераётгани, тўғри бўлди, нима учун у ёки
таъкидланди. билан кунлик зарарланишнинг жумладан, бугунги кунда фуқаролар, бу соҳада маблағ етишмайди?
сони кўп миқдорда аниқланиши айниқса, ёшлар орасида пичоқ ва Деярли ҳар куни бюджет
Мажлисда сенаторлар мазкур тегишли чора-тадбирлар кў- бошқа совуқ қуролларни олиб юриш, маблағларининг ноўрин
ташаббусларга ҳамоҳанг равишда ришни тақозо этади. Бу эса, ўз ўзаро жанжал вақтида мазкур ашёлар сарфланиши билан боғлиқ
ҳамда Оролбўйи минтақасини ри- навбатида, миллий қонунчилик билан қўрқитиш ёки уларни қўллаш ҳолатлар кўтарилмоқда. Аф-
вожлантиришда парламент ишти- базасини такомиллаштириш каби ҳаракатлар кўплаб учрамоқда. суски, солиқ тўловчиларнинг
роки ва назоратини кучайтириш заруратини юзага келтирмоқда. бундай саволларига ҳар доим
мақсадида Сенатда Оролбўйи мин- Шу сабабли жамоат хавфсиз- ҳам асосли жавоб берил-
тақасини ривожлантириш масалала- Қонун билан киритилаётган лигини таъминлашга доир қонун маяпти ёки холис муносабат
ри қўмитасини ташкил этиш, ушбу ўзгартишларга, асосан, Маъму- ҳужжатларини янада такомиллаш- билдирилмаяпти.
Қўмитанинг Низомини тасдиқлаш рий жавобгарлик тўғрисидаги тириш мақсадида Ўзбекистон Рес- Зеро, бюджет маблағла-
тўғрисида қарор қабул қилди. кодексда назарда тутилган эпи- публикасининг айрим қонун ҳуж- рининг тўғри сарфланиши-
демияларга қарши кураш қоида- жатларига ўзгартиш ва қўшимчалар га оид саволлар фақатгина
Сенаторлар томонидан ларини бузиш маъмурий ҳуқуқ- киритилмоқда. ижтимоий тармоқларда эмас,
маъқулланди бузарлиги учун маъмурий жазо балки биринчи навбатда пар-
қўллаш ваколатини Санитария- Қолаверса, Ўзбекистон Республи- ламент минбаридан туриб,
«Ўзбекистон Республикасининг эпидемиологик осойишталик касининг Маъмурий жавобгарлик халқ вакиллари томонидан
айрим қонун ҳужжатларига ўзгар- ва жамоат саломатлиги хизмати тўғрисидаги кодексининг 14-, 245-, берилиши керак.
тиш ва қўшимчалар киритиш тўғри- билан бир қаторда, ички ишлар 287-моддалари тўлдирилиб, ко-
сида»ги Қонун маъқулланди. органларига ҳам бериш назарда дексга янги 1852 ва 1853-моддалари
тутилмоқда. қўшилмоқда.
Мазкур Қонун билан амалдаги 11
та қонун ва 2 та кодекс талаблари Кодексда назарда тутилган Бундан ташқари, «Қурол тўғри-
Солиқ кодексига мослаштирилмоқда. транспорт воситаларидан сида»ги Қонуннинг 3- ва 9-модда-
Жумладан, «Фермер хўжалиги тўғ- чиқинди ёки бошқа нарсалар- ларига ўзгартиш ва қўшимчалар
рисида»ги, «Оилавий тадбиркорлик ни ташлаб юбориш маъмурий киритилмоқда. Қонуннинг қабул
тўғрисида»ги, «Фуқароларнинг дав- ҳуқуқбузарлиги учун маъмурий қилиниши натижасида мамлака-
лат пенсия таъминоти тўғрисида»ги жазо қўллаш ваколатини ички тимизда совуқ қурол, совуқ қурол
каби қонунлар ва Бюджет кодексига ишлар органларининг ҳуқуқбу- сифатида фойдаланилиши мумкин
тегишли ўзгартиришлар киритилган. зарликлар профилактикаси хо- бўлган бошқа ашёлар, шунингдек,
димлари билан биргаликда йўл пичоқдан фойдаланган ҳолда содир
Янги таҳрирдаги Солиқ кодек- ҳаракати хавфсизлиги хизмати этилиши мумкин бўлган ҳуқуқбузар-
сининг амалга киритилиши тад- ходимларига ҳам бериш баён ликларнинг камайишига эришилади.
биркорлик субъектлари учун қатор этилмоқда.
қулайликларни яратмоқда. Хусусан, Олий Мажлис Сенати Ахборот хизмати материаллари
«Тадбиркорлик фаолияти эркин- асосида тайёрланди.

4 КУЗГИ ЭКИН 2020 йил
№36 (1966)

ЭНДИ ДЕ²¯ОНЛАР БОЗОР ТОПОЛМАЙ

¯ИЙНАЛИБ ЮРМАЙДИ соқпиёз ва тўқсонбости усулида
Хабарингиз бўлса, жорий сабзавот маҳсулотларини турлари
йил баҳор ойининг бош- бўйича етиштириш ҳажмлари
ланишида мамлакати- тасдиқланди.
мизга коронавирус эпи-
демияси кириб келгач, бозор- Қандай навлар
ларимизда саримсоқпиёзнинг 1 яратилади?
килоси 60 минг сўмгача навбат-
да туриб сотилди. Бу нимадан – Яна бир муҳим янгилик –
далолат, албатта, юртимизда уюшма Қорақалпоғистон Рес-
эрта баҳорги сабзавот маҳсу- публикаси Вазирлар Кенгаши ва
лотлари, айниқса, саримсоқпиёз вилоятлар ҳокимликлари билан
етарли даражада етиштирил- биргаликда тўқсонбости усулида
маётганидан дарак. сабзавот экинларини кластер ва
кооперация усулида етиштириш
Шу боис аҳолини эрта баҳорда нидан қабул қилинган «Сарим- Саримсоқпиёз ва тўқсонбости бўйича халқаро молия институт-
соқпиёз ҳамда тўқсонбости усу- усулида сабзавот маҳсулотлари- ларининг маблағлари ҳисобидан
арзон ва сифатли сабзавот маҳ- ни етиштирувчилар ва экспорт амалга ошириладиган аниқ ло-
лида сабзавот маҳсулотларини қилувчилар уюшмаси маҳсулот йиҳаларни тижорат банкларига
сулотлари билан таъминлашни етиштирувчиларга агрономик тақдим этади, – дейди Одинахон
етиштириш ва экспорт қилишни тавсиялар бериш, ҳосилларни энг Отахонова. – Шунингдек, уюш-
бугундан бошлаш керак. Бунинг мақбул давлатларга қулай вақтлар- ма Сабзавот, полиз экинлари ва
кўпайтириш чора-тадбирлари да экспорт қилишда кўмаклашиш, картошкачилик илмий-тадқиқот
учун тўқсонбости экинлар(саб- маҳсулот етиштирувчилар мала- институти билан биргаликда ав-
зи, пиёз, ош лавлаги, кўкатлар)н­и тўғрисида»ги қарор эса пандемия касини ошириш билан ҳам шуғул- густ пиёзи, саримсоқпиёз ва тўқ-
шароитида аҳолини сифатли қиш- ланади. Қолаверса, ташқи ва ички сонбости усулида сабзавот экин-
ўз вақтида экиш зарур. Негаки, бозор талабларидан келиб чиқиб, ларининг ҳудудлар тупроқ-иқлим
лоқ хўжалиги маҳсулотлари билан ҳар йили 1 июнга қадар август шароитларига мос, шўрга ва
тўқсонбости маҳсулотлар эрта пиёзи, саримсоқпиёз ва тўқсон- сувсизликка чидамли навларини
баҳорда, аҳолининг айнан қишлоқ узлуксиз таъминлаш билан бирга, бости усулида сабзавот экинлари- яратиш бўйича илмий-тадқиқот
мамлакатимиз экспорт салоҳияти- ни жойлаштириш бўйича Қишлоқ лойиҳалари амалга оширилишини
хўжалиги маҳсулотларига бўл- хўжалиги вазирлигига таклифлар ҳам таъминлайди. Яна бир муҳим
ни оширишга хизмат қилади. киритиб боради. жиҳат, мамлакатимизда озиқ-ов-
ган талаби ортган вақтда пишиб қат хавфсизлигини таъминлаш,
Ер майдонлари қандай бозорларимизни қишлоқ хўжалик
етилиши бозорларимизда ушбу Янги уюшманинг тартибда ажратилади? маҳсулотлари билан янада тўл-
маҳсулотлар нархи асоссиз ошиб вазифаси нима? диришда тўқсонбости экинларни
кетишининг олдини олади. – Август пиёзи, саримсоқпиёз ўз муддатида етиштириш муҳим
ва тўқсонбости усулида саб- аҳамиятга эга.
– Халқимизда «Тўқсонда су- – Қарорга мувофиқ, Сарим- завот экинлари пахта ва ғалла
майдонларидан қисқартирилган, Қарорга кўра, Ўсимликлар
ғорсанг, тўқсон ботмон ҳосил соқпиёз ва тўқсонбости усулида фойдаланишга киритиладиган, карантини давлат инспекцияси
захирадаги ерлар, шунингдек, томонидан хорижий давлатлар
оласан», деган пурмаъно мақол сабзавот маҳсулотларини етиш- такрорий экин сифатида ғалладан фитосанитария талабларидан ке-
бўшайдиган ва бошқа ер майдон- либ чиқиб, саримсоқпиёзнинг экс-
бор. Бу нақл бежиз айтилмаган, тирувчилар ва экспорт қилувчи- ларига жойлаштирилади, – дейди портбоп навларини етиштириш,
Қишлоқ хўжалиги вазирлиги тайёрлаш ва қадоқлаш борасида
албатта. Негаки, экинларни кузда лар уюшмаси ҳамда унинг ҳуду- бошқарма бошлиғи Фахриддин тавсиялар ишлаб чиқилади.
экиб, қор остида қолдириш усу- Қирғизбоев. – Бу соҳада бизда
дий бўлимлари ташкил этилади, тажриба бор: Андижон вилояти- – Ушбу қарор билан сарим-
лига тўқсонбости деб айтилади, – – дейди Фермер, деҳқон хўжа- нинг Булоқбоши туманида 400 соқпиёз етиштирувчи, қадоқлов-
дейди Олий Мажлис Қонунчилик ликлари ва томорқа ер эгалари гектар майдонда кластер усулида чи, сараловчи ва экспорт билан
палатаси депутати Одинахон аҳоли хонадонларини бирикти- шуғулланувчи қадоқлаш цехларига
кенгаши раиси Актам Ҳайитов. риш орқали саримсоқпиёз етиш- карантин инспекторлари би-
тириш йўлга қўйилган. Эндиликда риктириб берилмоқда, – дейди
– Мақсад, экин майдонла- саримсоқпиёз етиштириш лойи- Ўсимликлар карантини давлат
ҳаси учун ажратилган 7 миллиард инспекцияси бошқарма бошлиғи
ри ва аҳоли томорқалари- сўм миқдоридаги маблағлар Дилшод Анорбоев. – Бу инспек-
Марказий банк асосий ставкаси- торлар халқаро фитосанитария
дан оқилона фойдаланиш, нинг 50 фоизи миқдорида 1 йил- талаблари даражасида маҳсу-
лик муддатга Булоқбоши тумани лотларни етиштириш, уларни
Ҳар йили жаҳонда ўртача экспортбоп, жумладан, ҳокимлиги ва Уюшма кафиллиги саралаш, қадоқлаш борасида
27 млн. тонна саримсоқпиёз саримсоқпиёз етишти- асосида саримсоқпиёз етишти- тавсиялар бериб, амалий кўмакла-
етиштирилади. 80 фоизи риш ва экспорт қилиш рувчиларга тенг улушларда ссуда шади. Бу билан инспекторларнинг
ҳажмларини кўпайтириш сифатида берилади. масъулияти оширилмоқда.

Хитой, 5,5 фоизи Ҳиндис- орқали аҳоли даромади- Ушбу ҳужжат билан Қорақал- Хулоса қилиб айтганда, ушбу
поғистон Республикаси Вазирлар ҳужжат билан эндиликда деҳқон
тон, 1-1,5 фоизи Бангладеш, ни оширишдир. Фермер, Кенгаши ва вилоятлар ҳоким- харидоргир маҳсулотни етишти-
Миср, Корея ва Россия ҳисо- деҳқон хўжаликлари ва ликларининг 2021-2022 йиллар риб, унга бозор тополмай қий-
бига тўғри келади. Ўзбекис- томорқа ер эгалари кен- ҳосили учун август пиёзи, сарим- налиб юрмайди. Яратилаётган
тонда эса 2019 йил 25 минг гаши раисининг деҳқон тизим деҳқончиликни янги стра-
гектарга саримсоқпиёз эки- хўжаликлари ва томор- тегия асосида ривожлантиришга
қа экин майдонларидан ва аҳоли даромадларини оши-
ришга замин яратади. Энг муҳи-
либ, 215 минг тонна ҳосил фойдаланиш масалалари ми, мазкур қарорнинг ижроси
камбағалликни қисқартиришга
олинган. бўйича ўринбосари эса хизмат қилади.
мана шу Уюшма фаолия-
Рустам ЮСУПОВ тайёрлади.
тини амалга оширишга,

қайта ишлаш корхоналари,

Отахонова. – Бундай экинлар- экспорт қилувчилар ва

нинг уруғлари эрта кўкламда маҳсулот етиштирувчиларга ҳар

ердан жуда барвақт униб чиқиб, томонлама кўмаклашишга масъ-

тез ривожланиши ҳисобига эрта ул этиб белгиланди. Эндиликда

ҳосил беради. Тўқсонбости маҳ- саримсоқпиёз ва тўқсонбости

сулотларни кузда экишнинг яна экинларни етиштирувчиларга

бир сабаби шундаки, шу вақтда кенгаш ҳузуридаги жамғарма-

экилган саримсоқпиёз кўкламда дан имтиёзли кредит ажратамиз

ва уларни кооперация (кластер)
экилганига нисбатан кўпроқ ҳосил асосида ишлайдиган кластер ва
беради.
экспорт қилувчи ташкилотларга
Яқинда Президентимиз томо-
боғлаймиз.

Президент экспорт фаолиятини молиявий қўллаб-қувватлашни
янада кенгайтиришга қаратилган фармонни имзолади.

2020 йил КАДАСТР 5
№36 (1966)

ЕР ҲИСОБИ ЮРИТИЛСА,

ТАЛОН-ТОРОЖ БЄЛМАЙДИМИ?

Ўтган йили бир танишим 2 та тилла узук тилмаган ер участкаларида, шу-
ҳисобига ўзини кадастр ходими деб та-
ништирган шахс кўрсатиб берган бўш ер нингдек, иморат қуриш учун зарур
майдонида вақтинчалик яшаш учун уй кў-
тарди. Буни қарангки, иморат битгач, бу ернинг рухсатнома олмасдан ёки архи-
«эгаси» чиқиб қолди. Унинг айтишича, у бу ер
майдонини аукцион орқали сотиб олган эмиш. тектура ва қурилиш қоидаларини
Яна бир кадастр ходими эса бу ер аукционда
сотилмаганини айтиб, янги ер «эгаси»нинг сўз- жиддий бузган ҳолда қурилган уй-
ларини инкор этмоқда. Тилла узук ҳисобига ер
кўрсатган «ер ўлчаб бергич» эса ғойиб бўлган. жой, бошқа бино, иншоот ёки ўзга
Уй кўтарган фуқаро ҳам сарсон-саргардон.
кўчмас мулк ўзбошимчалик билан
Дарҳақиқат, Президентимиз 15 ни таъминлаш ва назорат қилиш нинг бирлашгани қайсидир маъ-
октябрь куни давлат кадастрла- функциялари эса Қишлоқ хўжалиги нода ҳисобга олинмаган субъект- қурилган иморат ҳисобланади, –
рини юритишнинг янги тизимини вазирлигига ўтказилди. ларни ёки ер майдонларини, бино дейди Кадастр агентлиги бош
самарали ташкил этиш масалала- ва иншоотларни ҳисобга олиш мутахассиси Дилором Ризаева.
ри бўйича ўтказган видеоселектор – Кўпчилигимиз кадастр де- ҳисобига қўшимча манбани келти- – Ўз навбатида, ўзбошимчалик
йиғилишида таъкидлаганидек, ганда фақат бино ва иншоотни риб чиқаряпти, – дейди Қашқада-
мамлакатимизда ер ажратиш ва тушунамиз, – дейди Кадастр рё вилояти ҳокими Зоир Мир- билан иморат қурган шахс унга
давлат кадастри соҳасида бир агентлиги директори Халилилло заев. – Бир
неча ўн йиллар мобайнида тизим- Тўрахўжаев. – Лекин юртимизда ой давомида мулк ҳуқуқини ололмайди. Шу-
ли муаммолар тўпланиб қолган. ўтказилган
Тартиб-интизом, ҳисоб-китоб 21 турдаги хатлов даво- нингдек, бу шахс қурган иморати-
бўлм­­ агани сабабли минглаб гектар давлат ка- мида вилоят
ерлар талон-торож бўлиб кетган. дастри мав- миқёсида 5893 ни тасарруф этишга — сотишга,
жуд. Бунга та ҳисобга
Жумладан, Тошкент шаҳар 17 та давлат олинмаган ка- ҳадя этишга, ижарага беришга,
ҳокимлиги қошидаги капитал органи вако- дастр ҳужжати
қурилиш бош бошқармаси бошлиғи латли, яъни мавжуд бўл- иморатга нисбатан бошқа битим-
ўринбосари Б.Алламуратов 1 млн. бу маданий маган ёки кадастр ҳужжати бўла
400 минг, Қибрай тумани ҳоки- мерос, ав- туриб, солиқ базасига киритилма- лар тузишга ҳақли эмас. Шу боис
мининг инвестиция масалалари томобиль ган объектлар аниқланди. Шу-
бўйича ўринбосари Ж.Машрабов 35 йўллари ва газ қувурларига қа- нинг ҳисобига 1,7 миллиард сўм кадастр ҳужжатини шаклланти-
минг, Марҳамат тумани ҳокими райдиган турли ташкилотлардир. қўшимча маблағ тушди. Вилоят
ёрдамчиси У.Алижонов 29 минг, Бу- Ушбу ташкилотларнинг барчасида миқёсида 1 млн. гектар ер ҳисобга риш учун ҳокимнинг ер ажратиш
вайда ҳокимининг биринчи ўрин- республика миқёсида кадастр олинмаган. Бу қайсидир фермер
босари М.Деҳқонов 20 минг АҚШ ҳужжатлари шакллантирилиши ке- ёки субъектнинг балансида туриб- тўғрисидаги қарори, архитектура
доллари олаётганда ушланган. рак. Масалан, «Ҳудудгазтаъминот» ди, лекин қарорда мазкур гектар
ташкилотининг тизимида кадастр кам кўрсатилган. Ҳақиқатда эса у органларининг уй-жой қуриш
Янги тизим ер ҳисоби ҳужжати тўлиқ шакллантирилса, кўпроқ. Ана шундай яширинган
назоратини таъминлай ҳар бир газ қувури республика- ерлар ҳисобидан солиқлар тушу- учун рухсатномаси, қурилиши
нинг қайси жойидан, қанча чуқур- мини йўқотяпмиз.
оладими? ликда, қандай диаметрда ўтган- битгандан сўнг комиссия томо-
лиги аниқ бўлади. Ўзбекистонни Видеоселекторда таъкидлан-
Мана шундай нафси ҳакалак катта уйимиз деб олсак, ушбу 21 ганидек, тизимдаги муаммолар- нидан ушбу қурилиши тугатил-
отиб, давлат ерларини талон-то- та кадастр ҳужжати шу уйимизда дан бири 340 мингта объектнинг
рож қилаётган маҳаллий ҳокимлик нима, қаерда эканининг тартиби- кадастр қиймати белгиланмаган. ган уй-жойларни фойдаланишга
вакилларининг ноқонуний хатти- ни беради. Агар кадастр ҳужжат- Шундан 200 мингдан зиёд объект
ҳаракатларига чек қўйиш мақсади- лари тартибини жойига қўядиган бўйича солиқ ҳисобланмаяпти. Бун- қабул қилиш далолатномаси ёки
да давлатимиз раҳбарининг жорий бўлсак, бу, энг аввало, фуқарола- дан ташқари, 1 миллиондан ортиқ
йил 7 сентябрда қабул қилинган римизга қулайлик яратади, шу- уй-жойнинг кадастр ҳужжати йўқ. уй-жойнинг олди-сотди шартно-
«Ер ҳисоби ва давлат кадастрла- нингдек, мамлакат иқтисодиётига
рини юритиш тизимини тубдан ва инвестицион муҳитига ижобий Қандай ҳолатлар маси бўлиш керак. Шунга асосан,
такомиллаштириш чора-тадбир- таъсир кўрсатади. ноқонуний қурилган деб
лари тўғрисида»ги фармонига кадастр ҳужжатлари шаклланти-
кўра, ушбу соҳани илғор тажри- Ҳокимлар ҳисобланади?
ба асосида ислоҳ қилиш, янгича қарорлари ҳақиқий рилиб, ер участкасига ва қурилган
бошқарув тизимини жорий этиш, Жорий йилда 50 мингга яқин
ернинг ҳисобини тўлиқ юритиш ва ҳисобланмайди... ҳолатда 11 минг 200 гектар ер уй-жойларга бўлган ҳуқуқи давлат
рақамлаштириш бўйича комлекс ўзбошимчалик билан эгалланган,
чора-тадбирлар олиб борилмоқда. Эндиликда Қорақалпоғистон шундан 3 200 гектарида ноқону- рўйхатидан ўтказилади ва давлат
Республикаси ва вилоятлар раҳ- ний уй-жой қурилган. Хўш, қандай
Хабарингиз бўлса, авваллари барлари барча қишлоқ хўжалиги ҳолатлар ноқонуний қурилган, реестрига киритилади.
Давгеокадастр ерни ажратишни туманлари бўйича ер кадастр ўзбошимчалик билан эгалланган
ҳам, ерни назорат қилиш вазифа- ҳужжатларини тайёрлаб, Миллий ҳисобланади? Эгалик ҳуқуқини Ер солиғи ҳисоблаш
сини ҳам ўзи бажарган. Бу, ўз нав- геоахборот тизимига киритади. қандай олиш мумкин? тизими қайта кўриб
батида, манфаатлар тўқнашувига Агар ҳокимларнинг ер ажратиш
олиб келиб, коррупцион ҳолатлар- тўғрисидаги қарорлари мазкур – Фуқаролик кодексининг чиқиладими?
ни келтирган. Эндиликда ер ҳисоби геоахборот тизимига киритилма- 212-моддасига асосан, қонун ҳуж-
ва давлат кадастрларини юритиш са, у ҳақиқий ҳисобланмайди. жатларида белгиланган тартибда Янги тизим асосида қурилиш-
вазифаси Давлат солиқ қўмитаси қурилиш мақсадлари учун ажра- дан бино-иншоотнинг кадастр
ҳузурида ташкил этилган Кадастр – Ўтган бир ой вақт амалиёти жилдини тайёрлашгача бўлган
агентлиги томонидан бажарилади. шуни кўрсатяптики, бу икки соҳа- босқичларда ундириладиган
Ерлардан самарали фойдаланиш- тўловлар камайтирилиб, жараён-
лар соддалаштирилади. Ер солиғи
ҳисоблаш тизими ҳам тубдан
қайта кўриб чиқилади. Чунки айни
пайтда вилоят марказларига яқин,
сув таъминоти яхши бўлган ҳу-
дудларда ҳам, ҳосилдорлиги паст
жойларда ҳам ер солиғи деярли
бир хилда ҳисобланади. Шу боис
эндиликда ерларнинг ҳақиқий
қийматидан келиб чиқиб солиқ
ҳисоблаш, бунда оширилган ва
камайтирилган коэффициентларни
қўллаш тизими жорий этилади.

***
Афсуски, ҳамон аҳоли орасида
кадастр ҳужжати, мулкка эгалик
қилиш ҳуқуқи, ер ажратиш, ерни
аукцион орқали сотиб олиш
бўйича тушунмовчиликлар юзага
келмоқда. Қарс икки қўлдан деган-
ларидек, тегишли мутасаддилар
аҳолига ушбу масалалар юзасидан
ўз вақтида аниқ, содда тарзда қо-
нуний тушунтиришлар беришса,
халқимиз ҳам ўз ҳақ-ҳуқуқларини
ўқиб-уқиб олсалар ҳар икки томон
ҳам ортиқча оворагарчиликларга
дуч келмасди.

Рустам ЮСУПОВ
«Mahalla»

Президент раислигида саноат тармоқларидаги натижалар
ва қўшимча имкониятлар муҳокама қилинди.

6 БОР ГАП 2020 йил
№36 (1966)
Айни пайт Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш
вазирлиги тизимини янада такомиллаштириш
учун меъёрий-ҳуқуқий асослар яратилмоқда.
Табиийки, бу жараёнда камчиликлар ҳам бўла-
ди. Муҳими, уларни вақтида аниқлаб, бартараф этиш.

МАҲАЛЛА
РАИСЛАРИНИ
ЇАНДАЙ МУАММОЛАР ЇИЙНАМОЇДА?

Шу ўринда биз ҳам маҳалла бўлиб қоляпти. Ойлик маош иш самарадорлигига салбий таъсир
тизими ходимлари томонидан — Йиғин ходимлари ўз вазифа- оширилиши керак! кўрсатмоқда. Хусусан, 25 та (15,3
билдирилган фикрлар асосида фоиз) маҳаллада оилалар сони 2000
тизим фаолиятига тўсиқ бўлаётган сини бажаришга улгуролмаяпти, Тан олиш керак, кейинги ис- дан ортиқ бўлишига қарамасдан,
энг муҳим муаммоларни аниқлаб — дейди Ҳазорасп туманидаги лоҳотлар натижасида маҳалла оила ва хотин-қизлар масалалари
чиқдик. Газетамизнинг телеграм «Шовот» маҳалла фуқаролар тизими ходимлари ойлик маоши бўйича мутахассис штати ажратил-
каналида ўтказилган сўровномада йиғини раисининг кексалар сезиларли даражада ошди. Аммо маган. Бундай маҳалла фуқаролар
«Сиз ўз вазифа ва мажбуриятингиз ва фахрийлар ишлари бўйича аксарият мутахассислар фикри- йиғинлари Қашқадарёда 6 тани,
доирасида ишлайсизми?» деган са- маслаҳатчиси Бахтиёр Рўзметов. ча, барибир маҳалла фуқаролар Жиззахда 5 тани, Тошкент шаҳрида
волга 181 нафар ходим йўқ, асосан, — Чунки маҳалла ходимларига йиғини раиси, ўринбосарларнинг 4 тани, Самарқандда 3 тани, На-
топшириқлар билан вақт ўтиб кет­ ўз фаолиятидан ташқари маҳал- ойлик маоши иш кўламига нисба- манганда 2 тани, Қорақалпоғистон
япти, дея жавоб берди. 51 нафари лий ҳокимликлар томонидан ҳам тан оз. Чунки улар, асосан, кўчада Республикаси, Андижон, Бухоро,
ҳокимлик топшириғи билан вақт турли топшириқлар берилиб, ёзма юради. Ойлик маоши шу хара- Сирдарё, Фарғона вилоятларида – 1
ўтаётганини таъкидлади. 4 нафари ҳисоботлар сўралмоқда. Шу боис жатларига ҳам етмайди. Бунинг тадан ташкил этади. Президенти-
билмайман, деб жавоб берган бўл- аҳоли билан учрашиб, уларнинг оқибатида турли коррупцион мизнинг 2020 йил 18 февралдаги
са, атиги 29 нафар мутахассис ўз мурожаатларига ижобий ечим ҳолатлар содир бўлмоқда. Прези- «Жамиятда ижтимоий-маънавий
ишини бажараётганини билдирган. топишга вақт қолмаяпти. дентимизнинг «Жамиятда ижти- муҳитни соғломлаштириш, маҳалла
Лекин сўровнома натижаси барча моий-маънавий муҳитни соғлом- институтини янада қўллаб-қувват-
маҳалла ходимлари фикрининг Масъул котиб штатини лаштириш, маҳалла институтини лаш ҳамда оила ва хотин-қизлар
ифодаси ҳам ҳисобланмайди. қайтариш керак…(ми?) янада қўллаб-қувватлаш ҳамда билан ишлаш тизимини янги дара-
оила ва хотин-қизлар билан иш- жага олиб чиқиш чора-тадбирлари
Мана шу натижа асосида фикр Тизим ходимлари ўртасида лаш тизимини янги даражага олиб тўғрисида»ги фармонида оилалар
юритсак, маҳалла тизими ходимла- баҳсга сабаб бўлаётган жиҳат — чиқиш чора-тадбирлари тўғри- сонuни 2000 та ва ундан ортиқ
ри кўпроқ вазифасига кирмайдиган маҳалладан масъул котиб штатини сида»ги фармонига асосан, июнь бўлган фуқаролар йиғини оила ва
топшириқлар билан ҳам банд бўл­ олиб ташлангани бўлди. Бир гуруҳ ойидан берилиши керак бўлган 30 хотин-қизлар масалалари бўйича
япти. Табиийки, бу лавозим мажбу- раислар бунинг ортидан топшириқ- фоизлик қўшимча пул ҳам панде- мутахассис лавозими жорий эти-
риятларини бажара олмаслигига лар бажариш, мажлисларда қатна- мия сабабли тўхтаб қолди. Йилда лиши белгиланган. 19 та маҳалла
олиб келяпти. Мисол учун, мавзу шиш, уйма-уй юриш билан бирга, бир марта бериладиган мукофот фуқаролар йиғинининг ҳар бирида
доирасида олиб борган ўрганиш- идорада ўтириб фуқароларни қабул пуллари эса «Маҳалла» хайрия 10 мингдан ортиқ аҳоли истиқо-
лардан аниқланишича, маҳалла хо- қилиш учун қийналаётганини айтса, жамоат фондида маблағ йўқлиги мат қилишига қарамай, 1 нафардан
димлари солиқ ва бошқа йиғимлар- иккинчи томон аксинча фикрда. учун тўлиқ берилмаяпти. профилактика инспектори фаолият
ни йиғишга мажбурланаётгани ҳам юритмоқда. 30 та (18,4 фоиз) маҳал-
ҳақли эътирозларга сабаб бўлмоқда. — Маҳаллада котиб бўлса, ки- Шунингдек, раис ва ўринбосар- ланинг ўз хизмат биноси йўқлиги
риш ва чиқиш ҳужжатлари билан лар шанба, якшанба кунлари ҳам сабабли ходимлар бошқа ташкилот-
Йиғин ходимлари солиқ шуғулланарди, — дейди Уйчи ту- ишлашга мажбур. Аммо бунинг ларга қарашли биноларда (уларга
йиғишга мажбурми? манидаги «Овчибулоқ» маҳалла учун иш ҳақи ҳисобланмайди. Яна ажратилган хоналарда) ишламоқда.
фуқаролар йиғини раиси Умид- бир оғриқли нуқта маҳалла фуқа- Фуқаролар йиғинларининг геогра-
Вазирлар Маҳкамасининг «Фу- жон Султонов. — Ўринбосарлар ролар йиғинларидан чиқадиган фик жойлашуви, хусусан, аҳолининг
қароларнинг ўзини ўзи бошқариш эса ўзига юклатилган вазифаларни хатларга юқори органлар деярли муайян қисми маҳалла марказидан
органлари фаолиятини янада та- бажарарди. Фикримча, ижро инти- жавоб қайтармайди. (хизмат биносидан) ўртача 7-8 км.
комиллаштириш чора-тадбирлари зомини бажарилишига раҳбардан масофада жойлашгани ҳам қийин-
тўғрисида»ги қарори билан маҳал- кейин масъул котибларда жавоб- Коммунал харажатлари ҳам чилик туғдирмоқда.
ла фуқаролар йиғини раислари аҳо- гарлик катта бўлади. аросатда қолган. Масалан, фой-
лидан солиқлар ва бошқа мажбурий даланилган электр энергияси ва Хулоса ўрнида
тўловларнинг ўз вақтида тушишига — Маҳаллага котиб штатини бошқа тўловларни маҳалла раис-
кўмаклашиши белгиланган. Аммо қайтариш таклифига эътирозим лари ўз ёнидан тўлайди. Бу ҳам Вазирлик мутахассислари маъ-
амалда маҳалла ходими учун бу иш бор, — дейди Қўнғирот тумани- уларга муаммо бўлмоқда. Айнан лум қилишича, юқоридаги муаммо
мажбуриятга айланиб қолган. Акса- даги «Таракли» маҳалла фуқа- шунинг ортидан яна муаммо ва камчиликларни бартараф этиш
рият суҳбатдошларимиз фикрича, ролар йиғини раисининг оила, келиб чиқмоқда. Яъни коммунал мақсадида таклифлар асосида
ҳудудларда маҳаллалардан ҳар куни хотин-қизлар ва ижтимоий-маъ- тўловдан қарздор маҳалла фуқаро- манзилли Ҳаракатлар дастури
аҳолидан солиқ ва бошқа тўлов- навий масалалар бўйича ўрин- лар йиғини ҳисоб-рақамига тақиқ ишлаб чиқилган. Шунингдек, со-
ларни йиғишда аниқ сумма белги- босари Марал Каримова. — Ҳеч қўйилмоқда. ҳани тартибга солувчи янги қонун
ланган. Агар шу «план»ни бажара қандай масъул котиб штати керак қабул қилиниши кутиляпти. Унда
олмаса, раис айбдор бўлади. эмас. Ахир, шундоқ ҳам раиснинг Вазирлик қандай маҳалла муаммоларига ҳам ечим
иккита ўринбосари бор. Аслида чора кўрмоқда? кўрсатилиб, ходимларни моддий
Қоғозбозлик ҳам маҳалла шуларга яхши шароит яратилса, қўллаб-қувватлаш, юкламаларни
ишини ортга сурмоқда бас. Мисол учун, иккита ўрин- — Маҳалла тизимидаги муам- камайтириш кўзда тутилган.
босарнинг ойлик маошини яна молар вазирлик томонидан таҳлил
Шунингдек, сўровлар орқали ошириш лозим. Айтайлик, маош қилиб чиқилди, — дейди Маҳалла Хайрулло АБДУРАҲМОНОВ
маълум бўлишича, маҳалла фу- 2 млн. сўмдан ошса, ҳамма ишни ва оилани қўллаб-қувватлаш «Mahalla»
қаролар йиғинлари ходимлари қойиллатиб қилади. Шундоқ ҳам вазирлиги бошқарма бошлиғи
кўпроқ қоғозбозлик билан банд кунни-кун, тунни-тун демай иш- Элмурод Қаршиев. — Унга кўра,
лаяпти улар. бир қатор омиллар маҳаллаларнинг

Давлат тили тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузиш
жавобгарликка сабаб бўлади.

2020 йил ДОЛЗАРБ МАВЗУ 7
№36 (1966)

Маълумки, барча соҳада ишнинг тўғри ташкил этили-
ши, вазифаларнинг тўлақонли бажарилиши кадрлар
салоҳиятига боғлиқ. Маҳалла ва оилани қўллаб-қув-
ватлаш вазирлиги ҳам фаолиятини бошлаган илк
кунлардан тизимга малакали мутахассисларни жалб этишга
ҳаракат қилмоқда. Жумладан, маҳалла фуқаролар йиғини раис-
лари ва унинг ўринбосарлари таркиби янгиланмоқда. Кекса ёки
пенсия ёшидаги маҳалла раислари ўрнига ёш кадрлар номзоди
илгари сурилмоқда. Хўш, бу қандай ҳуқуқий асосга эга?

МАҲАЛЛА
РАИСЛАРИ
НЕГА ИШДАН БªШАТИЛМО¯ДА?

Қонунчиликда нима фаларини мунтазам равишда узр- томонидан муомалага лаёқатсиз 2020 йил 14 августдаги 485-сон-
дейилган? ли сабабларсиз бажармаган тақ- деб топилган фуқаролар иштирок ли қарори билан тасдиқланган
дирда фуқаролар йиғини (фуқаро- этиши мумкин эмас. «Фуқаролар йиғинлари фаолияти
— Маҳалла раисларини лавозим- лар вакилларининг йиғилиши) то- самарадорлигини баҳолашнинг
га сайлаш «Фуқаролар йиғини раи- монидан қарор қабул қилинганда Сайловни ташкил этиш ва ўтка- рейтинг тизими тўғрисида»ги
си (оқсоқоли) сайлови тўғрисида»ги муддатидан аввал вазифасидан зиш ошкоралик, муқобиллик ҳамда низом талаблари асосида 15-29
Ўзбекистон Республикаси Қонуни озод қилинади, – дейди Маҳалла тенг сайлов ҳуқуқи принциплари август кунлари ўтказилди. Ма-
асосида тартибга солинган, — дей- ва оилани қўллаб-қувватлаш асосида амалга оширилади.
ди Маҳалла ва оилани қўллаб-қув- вазирлиги бошқарма бошлиғи ҳалла фуқаролар йиғинлари
ватлаш вазирлиги кадрлар билан Ўғилой Ўрозова. – Шунингдек, Фуқаролар йиғини раи- фаолиятининг жорий йил 6 ойи
ишлаш бўйича бош мутахассиси белгиланган тартибда муома- си (оқсоқоли) фуқаролар якунлари бўйича натижалари ҳу-
Собиржон Исмоилов. — Фуқа- лага лаёқатсиз деб топилганда, йиғини томонидан, фуқа- дудий Халқ қабулхоналари билан
ролар йиғини раиси (оқсоқоли) унга нисбатан суднинг айблов ролар йиғинини чақириш ҳамкорликда аниқланди. Якуний
лавозимига номзодлар Ўзбекистон ҳукми қонуний кучга кирганда, имкони бўлмаган тақдир- натижаларга кўра, 9 150 та фу-
Республикаси фуқаролари бўлиши, суднинг қонуний кучга кирган да эса фуқаролар вакил- қаролар йиғинидан 1 322 та (14,4
қоида тариқасида, олий маълу- ҳал қилув қарори асосида беда- ларининг йиғилиши томо- фоиз)сининг фаолияти «намуна-
мотли, бевосита сайловга қадар рак йўқолган деб топилган ёхуд нидан уч йилга сайланади. ли», 3 608 та (39,4 фоиз) маҳалла
камида беш йил тегишли ҳудудда вафот этган деб эълон қилин- фаолияти «яхши», 3 478 та (38
доимий яшаётган, ташкилотчилик ганда, Ўзбекистон Республикаси Амалиётда шундай фоиз) фуқаролар йиғинларининг
қобилиятига, давлат органларида фуқаролигини йўқотганда, узрли бўляптими? фаолияти «қониқарли», 742 та (8,1
ёки нодавлат нотижорат ташкилот- сабабларга кўра уч ой давомида фоиз) маҳалла фаолияти «қони-
ларида ёхуд тадбиркорлик ва бошқа ўз вазифаларини бажара олмай Афсуски, таҳририятимизга қарсиз» баҳоланган. Шундан ке-
хўжалик фаолияти соҳасида иш қолганда ҳам ишдан бўшатиш ишдан бўшатилган ходимлар либ чиқиб, ҳудудий ҳокимликлар
тажрибасига, шунингдек, ҳаётий мумкин. Асос, «Фуқароларнинг томонидан бўлган мурожаатлар- билан биргаликда низом талаб-
тажрибага ва аҳоли ўртасида обрў- ўзини ўзи бошқариш органлари нинг аксариятида эътирозлар лари асосида бир ҳафта муддатда
эътиборга эга бўлиши керак. тўғрисида»ги Ўзбекистон Рес- билдирилмоқда. Уларнинг даъ- фуқаролар йиғинлари ходимлари-
публикаси Қонунига ўзгартиш ва восига кўра, маҳалла фуқаролар нинг жорий йилнинг 1-ярим йилли-
Суд томонидан муомалага қўшимчалар киритиш ҳақида»ги йиғинлари раислигига маҳаллий гидаги фаолияти самарадорлигини
лаёқатсиз, деб топилган, оғир ёхуд Қонуннинг 24-моддаси. ҳокимият томонидан кўрсатилган рейтинг баҳолаш натижалари халқ
ўта оғир жиноятларни содир эт- номзодлар (Ишчи гуруҳ туман ёки депутатлари туман (шаҳар) Кен-
ганлик учун судланганлик ҳолати Маҳалла раислари шаҳар ҳокимининг хулосасини гашларида муҳокама қилинди. Халқ
тугалланмаган ёки судланганли- сайланадими ёки олганидан кейин фуқаролар йи- депутатлари туман (шаҳар) Кенгаш-
ги олиб ташланмаган шахслар, тайинланадими? ғини раиси (оқсоқоли) лавозимига ларининг қарорлари асосида фао-
шунингдек, суднинг ҳукми билан келишилган номзодлар ҳақидаги лияти «қониқарсиз» баҳоланган 742
озодликдан маҳрум этиш жойла- — «Фуқаролар йиғини раиси (оқ- ахборотни сайловдан камида беш та (8,1 фоиз) маҳалла раисларининг
рида сақланаётган, ҳақиқий ҳар- соқоли) сайлови тўғрисида»ги Ўз- кун олдин фуқаролар йиғини би- ваколатларини муддатидан илгари
бий хизматдаги шахслар, диний бекистон Республикаси қонунига носига ва гузарларга осиб қўяди) тугатиш ҳақида қарор қабул қилиш
ташкилотларнинг профессионал кўра, маҳалла раиси аҳоли томо- қўйилмоқда. Баъзи ҳудудларда учун фуқаролар вакилларининг
хизматчилари фуқаролар йиғини нидан сайланади, – дейди Маҳал- фуқаролар маъқуллаган номзодни йиғилишлари ўтказилди. Лавозими-
раиси (оқсоқоли) лавозимига сай- ла ва оилани қўллаб-қувватлаш ҳокимлик рад этмоқда. Ростан ҳам дан озод этилган маҳалла раислари
ланиш учун номзод этиб кўрсати- вазирлиги бошқарма бошлиғи шундай бўляптими? ўрнига ташкилотчилик қобилия-
лиши мумкин эмас. Элмурод Қаршиев. – Бунда фуқа- тига эга бўлган ёшлар орасидан
ролар вакилларининг сони сай- — Чиндан ҳам, ҳудудларда номзодларни сайлаш бўйича янги
Маҳалла раиси ловда иштирок этиш ҳуқуқига эга айрим маҳалла раислари ишдан сайловлар белгиланган тартибда
қандай ҳолларда, ким бўлган фуқаролар умумий сони- бўшатилди, — дейди Элмурод ўтказилди.
нинг камида ўн икки фоизини таш- Қаршиев. — Бу вазирликнинг
томонидан ишдан кил этиши керак. Иштирок этишга ҳудудий бўлинмалари томонидан Хулоса
бўшатилади? ёки иштирок этмасликка мажбур мутасадди ташкилотлар билан
қилиш мақсадида таъсир кўрса- ҳамкорликда амалга оширил- Ўйлаймизки, Маҳалла ва оила-
– Раис ўз ваколатларини зим- тишга йўл қўйилмайди. Сайлов ди. Яъни фуқаролар йиғинлари ни қўллаб-қувватлаш вазирлиги
масидан соқит қилганда, фуқа- куни ўн саккиз ёшга тўлган ҳамда фаолияти ўрганилиб, шу асос- томонидан амалга оширилаётган
ролар йиғини раиси (оқсоқоли) шаҳарча, қишлоқ, овул, шунингдек, да рейтинг баҳоланди. Рейтинг бу ўзгаришлар яқин вақтларда ўз
умумқабул қилинган ахлоқ, одоб шаҳардаги, шаҳарчадаги, қишлоқ- баҳолаш Вазирлар Маҳкамасининг мевасини беради. Энг муҳими,
нормаларини қўпол равишда даги, овулдаги маҳалла ҳудудида лавозимга сайланган янги раислар
бузувчи, раис (оқсоқол) мақоми- доимий яшовчи фуқаролар ишти- халқ ишончини оқлашларига умид
ни бадном қилувчи ва фуқаролар рок этиш ҳуқуқига эга бўлади. Суд қиламиз.
йиғини обрўсига путур етказувчи
хатти-ҳаракатлар ва ножўя ишлар Хайрулло АБДУРАҲМОНОВ
содир этган, шунингдек, ўз вази- «Mahalla»

Ҳукумат қарори билан Ёнғин хавфсизлиги
қоидалари тасдиқланди.

8 ВАЗИЯТ 2020 йил
№36 (1966)
«МАҲАЛЛАНИНГ

МУАММОСИ»:
Масъуллар қачонгача
кэъамтичбиолрискилзарқагарашади?Нуронийлар, меҳнат

фахрийлари маҳал-
ла кўрки, ифтихори,
таъбир жоиз бўлса,
уларнинг ақл гавҳари
ҳисобланади. Баъзи
жойларда одамларни
қийнаётган ва масъ-
уллар эътиборидан

“четда қолаётган ай-
ки мен ўзим неча марта айтганман, Жомбой туманидаги «Найманте- Жомбулоқ, Тепали, Ҳайтанбулоқ,
Холбой, Пастки Ўразмат қишлоқ-
рим ижтимоий муам- аммо нима учундир ҳеч қандай па» маҳалласи Туркман қишлоғида лари аҳолиси бир неча йиллардан
молардан эл ташви- чора кўришмаяпти, — дейди йиғин яшовчи 600 га яқин хонадон аҳо- буён мазкур аҳоли пунктларини
ши билан яшаётган раиси Салоҳиддин Носиров. — лиси чириган симёғочлар ва эски боғловчи узунлиги қарийб олти
фаол отахонлар азият Қачон бирор нохуш ҳолат юз берса, трансформатор туфайли электр километр келадиган йўлнинг сел
чекиб, дили оғриб, те- югуриб қолишади. Мана, яқинда таъминотидаги мунтазам узи- ювиши оқибатида ўта яроқсиз ҳолга
катта зўриқиш билан ишлаётган лишлардан азият чекмоқда. Муам- келиб қолганидан ташвишланади.
гишли ташкилотларга эски трансформатор портлаб
мурожаат қилишади. монинг бош сабаби эса қишлоқ — Бу ҳақда тегишли соҳа му-
тасаддиларига жуда кўп марта
кетди. Оқибатда бутун қишлоқ бир аҳолисига хизмат қилиб «чарчаган», мурожаат қилдик, — дейди «Қо-
вунчи» маҳалласи фаоли Иноят
Самарқанд вилоятининг турли неча кун чироқсиз қолди. Гапнинг ўтган асрнинг 70-йилларида ишлаб Аркаев. — Хусусан, «Қўшработ
ҳудудларида яшовчи бир гуруҳ ота- очиғи, масъулларнинг ваъдаларини чиқилган ва таъмирланавериб, йўллардан фойдаланиш» унитар
хонлар маҳаллалардаги муаммолар эшитавериб, чарчаб кетдик. мутлақо яроқсиз ҳолга келиб қолган корхонаси раҳбарлари ҳар гал
билан таҳририятимизга мактуб трансформаторда. У кучли зўри- йўлни капитал таъмирлаш лойи-
йўллашди. С.Носировнинг сўзларига қара- қиш туфайли тез-тез портлайди, ҳаси ишлаб чиқилаётганини ва у
ганда, мазкур маҳалладаги электр одамлар эса таъмирлашдан безор кейинги йил дастурига кирити-
Пайариқ туманидаги «Эрна- таъминотини «Самарқанд ҳудудий бўлишган. лишини ваъда беришади. Аммо,
зарқўрғон» маҳалласида яшовчи электр тармоқлари корхонаси» афсуски, йил охирига келиб бу
меҳнат фахрийси Жўрахон Қудра- АЖнинг Челак филиали ходимлари — Аҳолини қийнаётган ва эски ваъдалар бажарилмайди.
товни йиғин ҳудудидаги 50 дан ор- назорат қилишади. Хўш, одамларни трансформаторни зўриқтираётган
тиқ қийшайиб, симга осилиб қолган қийнаётган бу муаммо нима учун муаммонинг асл сабабларидан «Қўшработ йўллардан фойдала-
симёғоч масаласи бир неча йилдан ўз ечимини топмаяпти? бири — баллонли газ таъминотида ниш» унитар корхонаси раҳбари
буён безовта қилади. Чунки сал мунтазам равишда юз бераётган Асқар Туроновнинг айтишича, айни
кучлироқ шамол тургудек бўлса, — Тўғри, мазкур масала жорий узилишлардир, — дейди меҳнат пайтда мазкур ҳудуддаги кўприк
танаси аллақачон чириб бўлган бу йилги «Йўл харитаси»га кири- фахрийси Эркин Омонов. — Ма- таъмирланмоқда, у битказилгач, йўл
симёғочлар бирор фалокатга сабаб тилган эди, аммо йил бошида юз ҳалламизга бундан 4 ой илгари масаласига эътибор қаратилади.
бўлиши тайин. берган табиий офатлар, узоқ давом суюлтирилган газ келган эди. Ҳаро-
этаётган карантин чекловлари ту- рат бироз пасайиши билан одамлар Сўнгсўз ўрнида
— Бу симёғочлар қад ростла- файли унинг бажарилиши кейинги электр печлардан фойдаланишга
ганда биз 10 яшар бола эдик, мана, йилга қолдирилди, — дейди филиал ўтишди. Оқибат эса маълум. Гап- Хуллас, Пайариқдаги «Эрна-
энди етмишга ҳам кирдик, — дейди бош муҳандиси Абдуқаҳҳор Шо- нинг очиғи, бу ҳақда масъулларга зарқўрғон», Жомбойдаги «Турк-
Ж.Қудратов. — Ҳали ҳам улар мус- киров. — Келаси йилда бу масала, айтавериб чарчадик. Бундан икки ман», Қўшработдаги «Қовунчи»
таҳкам экан, 60 йилдан бери қанча албатта, ўз ечимини топади. Йиғин йилча олдин ҳам трансформатор маҳаллалари нуронийлари Жўрахон
балоларга дош беряпти. Эндиликда ҳудудидаги барча яроқсиз симёғоч- портлаб кетганида масъуллар Қудратов, Салоҳиддин Носиров,
бу симёғочлар осилиб, одамлар, лар ва эски трансформатор янги- келиб: «Яқин кунларда қишлоғин- Эркин Омонов ва Иноят Аркаев-
айниқса, болалар учун жуда хавфли сига алмаштирилади. Чунки мазкур гизга янги трансформатор ўрнатиб ларга эскирган симёғочлар қачон
бўлиб қолган. Бу ҳақда мутасадди- муаммо келаси йилги ҳудудий берамиз, унга супача тайёрлаб қў- алмаштирилишини, янги транс-
ларга ҳам, сектор раҳбарига ҳам дастурга киритилди. йинглар», деб кетишган эди. Мана, форматор учун қуриб қўйилган су-
кўп марта мурожаат қилдик, аммо икки йилдирки, супача ҳамон бўш, пача яна қанча вақт бўш туришини,
ҳозиргача бирон натижа чиқмади. «Масъулларга айтавериб трансформаторни кутиб ётибди. еттита қишлоқни боғловчи кўп-
Улар нуқул бир хил ваъда бериша- чарчадик...» рик қачон қуриб битказилишини
ди: «Бу масала кўриб чиқиляпти», Вазиятга ойдинлик киритиш ҳозирча ҳеч ким аниқ айтиб бера
«Ҳудудий дастурга киритилди», Шуни таъкидлаш жоизки, бу мақсадида «Жомбой тумани электр олмаяпти. Нега ахир, қачонгача
«Йўл харитаси»га киритиляпти» ва каби камчиликлар фақат Пайариқда тармоқлари» корхонаси бошлиғи масъуллар камчиликларга «маҳал-
ҳоказо. Одамларга заррача фойда- эмас, Жомбой, Булунғур, Қўшра- Шерзод Ҳасановга мурожаат қилдик. ланинг муаммоси» деган қараш
си тегмаса, бунақа ваъдаларнинг бот, Оқдарё, Пахтачи, Тойлоқ ва Унинг айтишича, жорий йилнинг билан ёндашади? Балки бу масалага
кимга кераги бор, ахир? Ургут туманлари маҳаллаларида охиригача мазкур масала ўз ечими- тегишли идора масъуллари ойдин-
ҳам мавжуд. Жумладан, Жомбой ни, албатта, топади. лик киритишар? Биз эса бу мавзуга
туманидаги «Қангли», «Журият», яна қайтамиз.

«Қачон бирор нохушлик «Наймантепа», Оқдарё туманидаги Етти қишлоқ йўллари Ёрмамат РУСТАМОВ
юз берса, югуриб «Бошдархон», Қўшработ тумани- қачон таъмирланади? «Mahalla»
қолишади...» даги «Пичот» маҳалла фуқаролар
йиғинлари аҳолиси ҳар йили қиш Қарийб беш минг киши истиқо-
Хўш, бу ҳолатдан соҳа масъулла- мавсумида электр энергияси таъ- мат қиладиган Қўшработ тумани
ри хабардормикан? миноти билан боғлиқ муаммоларга «Қовунчи» маҳалла фуқаролар йиғи-
дуч келишади. ни ҳудудидаги Себистон, Говбулоқ,
— Улар жуда яхши хабардор, чун-

Самарқанд шаҳрида илк
гастрономик кўча очилди.

2020 йил ВАЗИЯТ 9
№36 (1966)

“Жорий йил 1 январ- НЕГА АЙРИМ МАСЪУЛЛАР
дан бошлаб, давлат ЭСКИЧА ЇАРАШЛАРДАН
органлари ва ташки- ВОЗ КЕЧА ОЛМАЯПТИ?
лотлари томонидан
жами 28 турдаги ловчи ва бошқа тегишли маълумот-
ҳужжатларнинг фуқа- номалар махсус комиссия аъзолари
ролардан талаб қи- томонидан тўпланиши шарт.
линиши, маҳаллалар
томонидан эса улар- Ёндашув қачон ўзгаради?
нинг берилишига йўл
қўйилмаслиги бел- Кўриниб турибдики, айрим
гиланган эди. Бироқ ташкилотлар томонидан бекор
шунга қарамай, жой- қилинган маълумотномалар талаб
ларда яшаш жойидан, қилиниши ҳамон давом этмоқда.
қарздорлик йўқлиги Бундай ҳолатни эса масъуллар-
ҳақида, манзил-маъ-
нинг қонунчиликдаги янгиликлар-

лумот ахбороти ва дан, маъмурий тартибларга кири-

бошқа шунга ўхшаш тилаётган ўзгартиришлардан бе-

«справка»ларни та- ёки норматив ҳужжат асосида бе- таъминлаш муассасалари (119) хабарлиги билан изоҳлаш мумкин.
лаб қилиш ҳолатлари кор қилингани баъзи давлат идора- саналади. Ваҳоланки, кадастр ор- Оқибатда бюрократия, сансалор-
ҳануз давом этмоқда. лари эътиборидан четда қолмоқда. ганлари мазкур маълумотномани лик, «югур-югур»ларнинг олдини
олиш учун яратилган тизим айнан

Бу эса, ўз навбатида, ортиқча — Айрим ҳужжатларга зарурат сўраган ташкилотга электрон ти- шундай ҳолатларга йўл очмоқда.
оворагарчиликларга, уззу-кун нав- туғилганда, улар ташкилот томо- зим орқали ҳам юбориши мумкин. Хўш, бунга қандай чек қўйиш мум-
бат кутишга, айрим ҳолларда эса нидан идоралараро электрон ҳам- кин? Ҳужжатларни электрон тизим
коррупция ҳолатларига ҳам сабаб корлик тизими орқали олиниши Маҳалла нега одамларни орқали олиш йўлга қўйилган экан,
бўлмоқда. Хўш, маълумотномалар- зарур, — дейди Ф.Тожиев. — Юқо- овора қилмоқда? нега айрим ташкилотларда ҳануз
ни талаб қилиш бекор қилинган ридаги ҳолатларга эса давлат идо- бу тизим ишламаяпти?
экан, нега айрим ташкилотлар ралари ҳужжат билан белгиланган Юқоридаги статистикага
буни тан олмаяпти? Уларни сў- интеграция ишларини ўз вақтида ­эътибор берилса, маҳалла тизими Тан олиш керак, айрим мутасад-
рашдан мақсад-муддао нима? Уму- якунламагани сабаб бўлмоқда. Ўр- ташкилотлари томонидан ҳам дилар ҳануз эскича ёндашувлардан
ман, қайси ташкилотлар белгилан- тада яна фуқаролар овора бўлгани 1069 та ҳолатда маълумотнома воз кеча олмаяпти. Техника асрида
ган қоидалардан четга чиқмоқда? қолади. Айниқса, карантин пай- талаб қилингани ойдинлашади. яшаяпмиз, деймизу, оддийгина
тида одамларнинг ташкилотлар Хусусан, шу кунларда ижтимоий компьютерни тармоққа ёки базага
— Давлат хизматлари агент- тармоқларда фуқаро ёрдам пули улашга ҳафсала қилинмайди. Янги-
лигига айни масалада мурожаат МАВЗУГА ОИД олиш учун 14 та идорадан маъ- ликка интилувчанлик руҳи, одам-
қилган фуқаролар ўртасида МАЪЛУМОТ: лумотнома тўплаши сўралгани ларга қулайлик яратишга бўлган
«Қайси маълумотномалар кўп ҳақидаги хабарлар кўпгина баҳс- хоҳиш баъзи ҳолларда сезилмаяп-
сўраляпти? Қайси давлат идо- Эндиликда шахсни жам- мунозараларга сабаб бўлди. ти. Ҳуқуқий саводхонликни оши-
ралари уларни талаб этмоқда?» ғариб бориладиган пенсия ришга қаратилган тарғиботлар эса
қабилидаги ўрганишлар олиб тизимига ҳисобга қўйиш — Айтиш керакки, ёрдам пули учун фақат қоғозларда қолиб кетяпти.
борилди, — дейди Адлия вазир- идоралараро интеграция- фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш
лиги бошқарма бошлиғи Фурқат лашув платформаси орқа- органидан 14 турдаги маълумот- Демак, қайсидир соҳада янги
Тожиев. — Аниқланишича, Давлат ли амалга ошириш назарда номанинг талаб қилиниши қонунга тизим, аҳолига қулайлик яра-
хизматлари марказларига руҳий тутилмоқда. Яъни идора- зиддир, — дейди Адлия вазирлиги тилар экан, бунда, аввало, ўша
касалликлар ва наркология бўйича лар ўзаро алоқа воситала- масъул ходими Анвар Аҳмедов. — соҳа мутасаддиларининг ҳуқуқий
диспансер ҳисобида туриш ёки ри орқали ушбу маълумот- Афсуски, айрим ҳолларда бундай билимларини ошириш зарур.
турмаслик тўғрисида қарийб 76 номаларни талаб қилиб ҳолатлар кузатилмоқда. Қонунга Уларда дахлдорлик туйғусини
мингта, ФҲДЁ ҳақида 30 мингдан олади, фуқароларнинг бу мувофиқ ёрдам пулини ажратиш кучайтириш лозим. Ходим устида
зиёд, судланганлик (ёки судлан- бўйича овора бўлишига чек бўйича махсус комиссия тузила- ишламаса, йўналишига доир ўзга-
маганлик) тўғрисида қарийб 21 қўйилади. ди. Унинг вазифаси ажратилаётган ришларни, янгиликларни кузатиб
мингта, тураржой, манзил-маъ- ёрдам пулини муносиб фуқарога бормаса, у бир нуқтада қотиб
лумот йўналишида 6 мингдан эшиги олдида тўпланиши, соатлаб беришни таъминлашдан иборат. Ко- қолиши тайин. Оқибатда яна фу-
зиёд мурожаатлар келиб тушган. навбатда туришининг ўзи ўша ер- миссия ўзи ҳужжатларни ўрганиши қаролар сарсон бўлаверади...
Мониторинг натижасида ушбу даги иш тизимининг тўғри йўлга ва тўплаши, фуқаронинг даромади
ҳужжатлар, асосан, ишга кириш қўйилмаганидан далолат беради. борми ёки йўқми, уни ҳам ўзи аниқ- Қачонки, ҳар ким ўз ишига
учун сўралаётгани маълум бўлди. лаши лозим. Қатор маълумотномалар масъулият билан ёндашса, ор-
Мисол учун, руҳий касалликлар ва Таҳлилларга кўра, биргина фуқа- тўплашни фуқаро зиммасига юкла- тиқча оворагарчиликларга ўрин
наркология диспансери ҳисобида ронинг номида шахсий уй-жой майди. Бу фақатгина айрим маҳалла қолмайди. Юқоридаги масала бў-
туриши ёки турмаслиги ҳақида- бор-йўқлиги тўғрисида маълу- идораларининг шахсий ташаббуси йича ҳам шу гапни айтиш мумкин.
ги «справка» аксарият ҳолларда мотномани энг кўп талаб қилган бўлиши мумкин. Бунинг учун тегиш- Тегишли ташкилотлар ўз вазифа-
тиббиёт муассасалари ҳамда ички ташкилотлар, бу — маҳаллий ли жавобгарликлар бор. Комиссия ларини тўлақонли амалга ошир-
ишлар органларига ишга кириш, ҳокимликлар (1782), маҳалла (1069), ўзининг вазифасини инсофсизларча са, янги тизимлардан самарали
тижорат банкларидан кредит мудофаа (899), ички ишлар (292), фуқароларга юклаши тўғри эмас. Бу фойдаланса, ўз фаолиятини, энг
олиш учун талаб қилинаётир. Ушбу кадастр (242) органлари, тижо- ҳолда тегишли идораларга, ҳуқуқни аввало, халққа қулайлик яратамиз,
мақсадлар учун маълумотнома 45 рат банклари (229) ва бандликни муҳофаза қилиш органларига муро- деган ёндашув билан олиб борса,
мингдан зиёд фуқародан сўралган. жаат қилиш мумкин. ортиқча тушунмовчиликлар бар-
ҳам топади, одамларнинг қайси-
Нега тизим ишламаяпти? Худди шундай, ногиронлиги бор дир ташкилотлар эшиги олдида
фуқаролардан ногиронлик нафа- «сарғайиши»нинг олди олинади,
Айтиш керакки, айрим турдаги қасини олиш учун ўндан ортиқ давлат идоралари ҳақиқатан халқ
маълумотномалар асосий ҳужжат- маълумотномалар тўплашни талаб учун ишлашига ишончи ортади.
га илова сифатида белгиланмагани қилиш ҳам қонунга зид ишдир. Фу-
қаронинг ногиронлигини тасдиқ- Нилуфар ЮНУСОВА
«Mahalla»

Ўзбекистон ташқи савдо айланмаси
3,7 млрд. долларга камайди.

10 ТУРИЗМ ОЙЛИГИ 2020 йил
№36 (1966)

Кексалар ҳақида гап кетганда кўп-
чиликнинг кўз ўнгига нуроний,
аммо ҳаёт ташвишлари қадди-
ни бироз букиб қўйган отахону
онахонлар келади. Йиллар ўз таъсирини
ўтказиб, белидан қувватини олган бу
инсонлар ўз вақтида, ёш ва навқирон
кезлари мамлакатимиз келажаги, рав-
нақи учун хизмат қилган аслида. Энди
улар ҳам меҳнатлари роҳатини кўриш-
га, дам олиб, нафақат яқинлари, балки
жамият ардоғида бўлишга ҳақли.

«КЕКСАЛАР УЧУН ТУРИЗМ ОЙЛИГИ»

ЇАНДАЙ ТАРТИБДА ЄТКАЗИЛАДИ?

Сўнги йилларда кексалар, ногиронлиги бор инсонларнинг нинг таклифларини кўриб чиқмоқ- тутилганди. Шу боис «Чегирма-
дамиз, — дейди «Нуроний» жам- лар бўладими?», деган савол бугун
фахрийлар ва ногиронлиги бўлган кўпчилиги бошқалар кўмагига муҳ- ғармаси Республика бошқарув кўпчиликни қизиқтирмоқда. Чиндан
раиси ўринбосари Шуҳрат Ус- ҳам, ўзи бу имтиёз ва чегирмалар-
инсонларга берилаётган ана шун- тож. Яъни ўзлари бирор жойга бора манов. — Очиғи жисмоний ҳолати дан кимлар фойдалана олади?
сабабли саёҳатга бора олмайдиган
дай эътибор ва эҳтиром кишини олишмайди ва доим кимнингдир кўплаб фахрийларни биламан. Улар Маҳалла ва оилани қўллаб-қув-
ҳам маданий ҳордиқ чиқариш, ватлаш вазирлиги мутасаддилари
қувонтиради. Боиси уларни қўл- назоратида, парваришида бўлиша- юртимизнинг диққатга сазовор билан суҳбатлашганимизда жорий
масканларига боришга ҳақли. Ана йилнинг сентябрь ойида барча
лаб-қувватлаш, вақтини мазмунли ди. Бундай вазиятда саёҳатга чиқа шундай кексалар ёнида доимий ҳамкор ташкилотларга амалий
кузатувчиси ёки қаровчиси бўлиши ёрдам сўраб хат билан чиқилгани ва
ташкил этиш мақсадида турли олмасликлари табиий, ваҳолангки, аллақачон жавоб хатларини олган-
зарур. Биз барчанинг меҳр ва ликларини айтишди. Биз ҳам улар
лойиҳалар, саёҳат дастурлари бугунги кундаги пандемия шарои- муррувватдан четда қолмасли- билан танишиб чиқдик ва ихтиёрий
ги тарафдоримиз, лекин айрим чегирмалар белгилангани ва келаси
ишлаб чиқилмоқда. Вазирлар Маҳ- тини инобатга олиб ҳам саёҳатга ҳолатларда биргина хоҳишнинг ой кексалар бундан фойдаланишла-
ўзи етарли эмас. ри мумкинлигидан қувондик.
камасининг 2020 йил 28 майдаги чиқишни исташмаган. Бу билан ўз
Агар ўзи бора олмайдиган Қолаверса, республикамиз ҳудуд-
«Кексаларни давлат томонидан саломатликларини янада хавфга I гуруҳ ногиронлиги бўлган лари бўйлаб саёҳат қилиш истаги-
инсонлар ҳам иштирок этса, да бўлган 55 ёшдан ошган аёллар
қўллаб-қувватлаш тизимини қўйишмаган албатта. у ҳолда ўзлари билан қаровчи ва 60 ёшдан ошган эркакларга
кишиси бирга бориши керак «Uzbekistan Airways» АЖ томони-
янада такомиллаштиришнинг бўлади. Хўш, у ҳолда қаровчи- дан 25 фоиз, «Ўзбекистон темир
нинг харажатлари ким томо- йўллари» АЖ томонидан 10 фоиз ва
қўшимча чора-тадбирлари нидан қопланади? Мана шу «Uzautotrans Service» МЧЖ томони-
масала бугун бироз муаммо дан маҳаллий йўналишларда қат-
тўғрисида»ги қарорининг бўмоқда. новчи автобус чипта нархларига 15
фоиз чегирмалар тақдим этилиши
қабул қилиниши эса бу борада Ҳа, мазкур масалани му- билдирилган. Мазкур чегирмалар
тасадди ташкилотлар ва бўйича тегишли ҳужжатлар тасдиқ-
ДАРВОҚЕ...қўйилган муҳим қадам бўлди. уларнинг раҳбарлари яна бир ланганидан сўнг Транспорт вазир-
Ҳар йили ноябрь ойининг бор ўрганиб чиқишлари лозим. лигининг расмий веб-саҳифасида
«Кексалар учун туризм ой- Туризм ойлиги доираси- Муаммонинг ягона ечими, ўзаро эълон қилиниши маълум қилинган.
лиги», дея эълон қилиниши да «Ҳар куни 5 минг қадам» ҳамкорлик ва оқилона қарор қабул
қилиш билангина ҳал бўлиши Саломатлигига
мазкур қарорда белгиланган шиори остида пиёда юриш мумкин. Нима бўлганда ҳам бунга ким масъул?
бефарқ бўлмаслик керак.
асосий вазифалардан биридир. марафонлари, зиёратгоҳ- Афсуски, мамлакатимиздаги
Унга кўра, Маҳалла ва оилани ларда маърифий тадбирлар, Чегирмалар эпидемиологик вазият ҳамда ёши
қўллаб-қувватлаш вазирлиги учрашувлар ўтказилади. ойлиги яқин улуғ кишиларнинг жисмоний
томонидан 1 октябрга қадар I ҳолатини инобатга олсак, бундай
Қарорнинг яна бир муҳим жиҳа- саёҳат уларни жисмоний толиқи-
гуруҳ ногиронлиги бўлган саё- ти, ойлик доирасида чегирмалар ва шига сабаб бўлиши мумкин. Шу
акцияларнинг эълон қилинишида. боис кексаларнинг саломатлигини
ҳат қилувчи кексалар рўйхати Унга кўра, Туризмни ривожлан- мунтазам назорат қилиш ва керак-
тириш давлат қўмитаси туризм ли ўринларда ёрдам кўрсата олиш
шакллантирилиши зарур эди. объектлари томонидан ихтиёрий учун Соғлиқни сақлаш вазирлиги
чегирмалар ва акциялар тақдим ходимлари, шифокорларнинг кў-
Хўш, вазирлик қарор ижросини қилиши ва бу ҳақида ўз расмий веб- магига ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ
саҳифасида эълон қилиб бориши эҳтиёж сезилади. Умид қиламизки,
амалга оширишни бошладими? Чиндан ҳам, ёнида суянадиган зарур эди. Шунингдек, Транспорт мутасаддилар бу масалани эъти-
вазирлиги, «Uzbekistan Airways» АЖ борсиз қолдиришмайди.
Талабгорлар кам...(ми?) кишига муҳтож кексалар, қалбан ва «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ
юртимиздаги гўзал маданий мас- билан биргаликда саёҳат қилув- Ноилахон АХАТОВА
чилар учун чипталарга ихтиёрий «Mahalla»
— Қарор ижросини таъминлаш канлар, зиёратгоҳларни кўришни чегирмалар белгилашлари кўзда

мақсадида жойларда тарғибот жуда исташади. Аммо уларнинг

ишлари олиб борилди ва саёҳатга жисмоний ҳолати бунга халақит
беради.
бориш истагини билдирган би-
Афсуски, ташкил этилаётган
ринчи гуруҳ ногиронлиги бўлган
кексалар рўйхати шакллантирилди, меҳр ва мурувват, эҳтиром ойли-
— дейди Маҳалла ва оилани қўл- гидан улар баҳра ола олмаслик-
лаб-қувватлаш вазирлиги Кекса- лари мумкин. Бундай вазиятда
лар ва фахрийларнинг ижтимоий нима қилиш зарур? Ахир, ҳеч бир
фахрийларимиз эътибордан четда
фаоллигини ривожлантириш
бўлими бошлиғи Равшан Тўраев. қолмаслиги керак эмасми?

— Қорақалпоғистон Республикаси, Ким молиялаштиради?
Тошкент шаҳри ва вилоятлардан

жами 608 нафар I гуруҳ ногирон- — Ушбу саёҳат давомида ҳара-

лиги бўлган кексалар ноябрь ойида жатларнинг 50 фоизи Ўзбекистон

саёҳатга олиб борилиши режалаш- фахрийларининг ижтимоий фао-

тирилган. Айтиш жоизки, айрим лиятини қўллаб-қувватлаш «Ну-

ҳудудларда саёҳатчилар сони жуда роний» жамғармаси маблағлари

кам, масалан, Наманган вилоятидан ҳисобидан қопланишини инобатга

бирорта ҳам кекса мазкур рўйхатда олиб, турзизм соҳаси субъектлари

йўқ. Бунга сабаб, уларнинг жисмо- билан танлов асосида шартнома

ний ҳолатидир. Маълумки, I гуруҳ тузиш учун сайёҳлик фирмалари-

Гулистон давлат университети
қомуси яратилди.

2020 йил МАҲАЛЛАДА НИМА ГАП? 11
№36 (1966)

Она тили — миллатнинг ҚУЛАЙЛИК

руҳи, давлат тимсоли,

мулкидир. Тилни асраш,

ривожлантириш эса мил-

латнинг юксалиши дегани.

«Маҳалла» хайрия жамоат

фонди ташаббуси билан

ЖАРАЁН пойтахтимизнинг Мирзо

МУАММОЛАР МАНЗИЛЛИ Улуғбек туманидаги «Дар-
ЎРГАНИЛАДИ
хон» маҳалла фуқаролар

йиғинида ташкил этилган

учрашув айнан тилимиз

Жорий йил 8 октябрь куни давлатимиз раҳбари қадрига бағишланди. ТИЛИМИЗ РИВОЖИДА МАҲАЛЛА
раислигида ўтказилган видеоселектор йиғилишида Тадбирда она тили-
«Аёллар дафтари» ва «Ёшлар дафтари»ни жорий этиш
орқали бир қатор ижтимоий масалаларни манзилли мизнинг тарихи, бугунги ТАШАББУСНИ ҚЎЛГА ОЛИШИ КЕРАК
ташкил этиш, мавжуд муаммоларни аниқлаш, уларга муаммолари ҳақида маъ-
зарур ёрдам кўрсатиш зарурлиги айтиб ўтилганди. тушунчалар саналади, — одамийлик, хайр-эҳсон,
рузалар тингланди. Узоқ
йиллар халқ таълими тизи- дейди «Дархон» маҳалласи меҳр-оқибат тушунчалари
мида фидоийлик кўрсатган раиси Саттор Йўлдошев. — бардавом бўлади. Демак,
ва ҳозир кексалик гаштини Қаерда тилга эътибор бўлса, она тилимиз ривожи йўлида
Пойтахтимизда мазкур бўйича амалга оширилади- она тилида ижод қилишга маҳаллалар ҳам ташаббусни
вазифалар ижросига ба- ган ишлар тизими ишлаб сураётган фахрийларга
ғишланган қўшма йиғилиш чиқилди, — дейди Маҳалла шарт-шароит яратилса, қўлга олиши керак. Бугунги
бўлиб ўтди. Видеоконфе- ва оилани қўллаб-қувват- эсдалик совғалари ула-
ренция шаклида ташкил лаш вазирининг бирин- шилди. Шунингдек, тадбир ўша жойда миллий ри- тадбир ҳам ана шу мақсад-
этилган йиғилишда Маҳал- чи ўринбосари Гулнора
ла ва оилани қўллаб-қув- Маъруфова. — Унга кўра, қатнашчиларига туркум вожланиш кучаяди. Қаерда ларга хизмат қилиши билан
ватлаш вазири Раҳмат Ма- ишчи гуруҳларига кири-
матов, Ўзбекистон Касаба тилган масъул ходимлар китоблар совға қилинди. тилимиз қадр топса, ўша аҳамиятлидир.
уюшмалари Федерацияси барча манзиллардаги хона-
Кенгаши раиси Қудратилла донларга уйма-уй кириб, — Миллий тил ва ма- ерда маҳалланинг бебаҳо
Рафиқов, Ёшлар ишлари ижтимоий, ҳуқуқий, психо-
агентлиги директори Али- логик қўллаб-қувватлашга, ҳалла бир-бирига уйғун имкониятлари иш беради, Ўз мухбиримиз.
шер Саъдуллаев, масъул билим ва касб ўрганишга
ходимлар иштирок этди. эҳтиёжи ва иштиёқи бор БАНДЛИК
бўлган ишсиз ёшлар ва хо-
Тадбирда намуна тар- тин-қизларни аниқлайди, КРЕДИТ ЭВАЗИГА ИШ ЖОЙЛАРИ ЯРАТИЛДИ
зида танлаб олинган 28 бунда ҳар бир оиланинг
та туман ва шаҳарларда ўзига хос хусусияти эъти- Пойтахтимизнинг Чилонзор тума-
«Аёллар дафтари», «Ёшлар борга олинади. нидаги «1-Чарх Камолон» маҳалла
дафтари»ни жорий этиш фуқаролар йиғинида ободонлашти-
бўйича зарур чора-тад- Ўрганишлар давомида риш ва бунёдкорлик ишлари амалга
бирлар, шунингдек, мазкур аниқланган маълумотлар оширилмоқда. Ҳудуддаги ҳар бир
ҳудудлардаги фуқаролар асосида аёллар ва ёшларга кўчада тунги ёритгичлар, кузатув
йиғинларида яшовчи аёл- манзилли ёрдам кўрсати- камералари ўрнатилмоқда.
лар ва ёшлар ҳаётига оид лади, ижтимоий, ҳуқуқий,
муаммоларни ўрганишга психологик қўллаб-қув- — Маҳалламизда 2570 нафардан Таъкидлаш керак, шу маҳаллада яшов-
доир аниқ вазифалар ҳақи- ватланади. Шунингдек, зиёд аҳоли истиқомат қилади ва чи тадбиркор Пўлат Нажимов маҳалла
да фикр юритилди. уларнинг бандлигини таъ- шундан 47 та хонадон маҳалланинг тавсияси билан 30 миллион сўм кредит
минлаш мақсадида зарур «темир дафтари»га киритилган, — олиб, новвойхона фаолиятини йўлга
— Бундай дафтарларга чоралар кўрилади. дейди йиғин раиси ўринбосари қўйди. Абдувоҳид Ражабов ҳам 20 мил-
Турсун Маматов. — Мазкур рўйхатга, лион сўм кредит эвазига 500 тадан зиёд
киритиладиган фуқаро- Носир ҲАЙДАРОВ асосан, кам таъминланган, боқувчи- бедана сотиб олиб, парвариш қилмоқда.
«Mahalla» сини йўқотган оилалар, ёлғиз оналар,
ларни аниқлаш ҳамда вақтинчалик ишсиз қолганлар, қайтиб Ғулом ХИДИРОВ
келган мигрантлар ва ишсиз уйда ўтир- «Mahalla»
уларни қўллаб-қувватлаш ган фуқаролар қамраб олинди. Биз бу
оилаларга кредит олишида, иш билан
ФАРҒОНАДА ҚАНЧА таъминланишида ёрдам беряпмиз. Кў-
ЭҲТИЁЖМАНД ОИЛА БОР? рилган чора-тадбирлар натижасида 32 та
оила камбағалликдан чиқарилди.

МЕҲР-МУРУВВАТ — ИНСОНГА МАДАД ЭҲТИРОМ

Фарғона вилояти Марғилон шаҳри ва Бешариқ Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги ташаббуси билан Тошкент
туманида «Ёшлар дафтари» ва «Аёллар дафтари»ни вилояти Оҳангарон туманидаги «Саховат уйи»да «Меҳр-мурувват — инсонга ма-
шакллантириш бўйича амалий ишлар бошланди. Ҳо- дад» мавзусида тадбир бўлиб ўтди.
зирга қадар рўйхатга 7 минг нафардан зиёд ёшлар ва
аёллар киритилди. Айтиш лозимки, ҳозирги
вақтда Оҳангарон туманида-
— Пандемия даврида касб-ҳунар ўргатиш синга- ги «Саховат уйи»да 161 нафар
«Темир дафтар» эҳтиёж- ри зарурий ишларга эъти- ёши катта инсонлар истиқомат
манд оилаларни манзилли бор қаратилади. қилади, уларга бу ерда барча
қўллаб-қувватлашда катта зарур шарт-шароитлар яратил-
самара берди, — дейди Умуман олганда, Фарғо- ган. Тадбир доирасида «Саховат
вилоят ҳокими ўринбо- на вилоятида 43 мингдан уйи»даги ногиронлиги бор 20
сари, Маҳалла ва оилани ортиқ ёрдамга муҳтож нафар кекса авлод вакилига ҳас-
қўллаб-қуватлаш бошқар- ва камбағал оилалардаги са ва эшитиш мосламалари, кир
маси бошлиғи Саидмурод ишсизларнинг бандлигини ювиш воситалари, махсус даво-
Аминжонов. — Эндиликда таъминлаш ва манзилли лаш тўшаклари совға қилинди.
бу эзгу саъй-ҳаракатлар- қўллаб-қувватлаш бораси-
нинг қамрови янада кен- да аниқ чора-тадбирлар Шунингдек, ҳудуддаги «Ян-
гайиб, ишсиз ёшлар ва ишлаб чиқилган. Айтиш гиобод» маҳалла фуқаролар
аёлларнинг турмуш ша- керакки, «Темир дафтар»га йиғинида истиқомат қилувчи,
роити ўрганиб чиқилмоқда. киритилган оилаларнинг 13 II гуруҳ ногирони Ғайратбек
Дафтарлар шаклланти- минг 661 таси камбағаллик Абдусаидов иштирокида тумандаги 45- умумтаълим мактабида учрашув ўтказилди.
рилганидан сўнг уларнинг даражасидан чиқарилди. Ғ.Абдусаидов соғлиги туфайли бу мактабнинг 6-синфига қадар таҳсил олган. Учра-
бандлигини таъминлаш, шувда унга қимматбаҳо совғалар ва кийим-кечаклар тақдим этилди.
Расул КАМОЛ
«Mahalla» Имона ИБРОҲИМОВА.

Тошкент шаҳрида Алишер Навоий номидаги
ижод мактаби ташкил этилади.

12 БУГУННИНГ ГАПИ 2020 йил
№36 (1966)

МАІСУЛОТЛАР НАРХИДАГИ
БАРЇАРОРЛИК ЇАЧОН ТАЪМИНЛАНАДИ?

ТИАМНПАОЗРЗТУЛГАГААСМОАСҲЛКАУНМГМАИН?ТАЪМИНОТ«Қимматчилик бўлса да қатор ишлар олиб борилмоқда.
Масалан, сўнгги 3 йилда озиқ-ов-
ҳам йўқчилик бўл- қат, чорвачилик, мева-сабзавотчи-
масин», дейди доно лик ва қишлоқ хўжалигининг бош-
халқимиз. Шукрки, қа тармоқларини ривожлантириш
кейинги пайтларда учун 28 триллион сўм кредит
йўқчиликка йўлиқ- маблағи ажратилди. Биргина чор-
мадик, йўлиқмайлик вачилик йўналишида 11 триллион
ҳам. Бироқ кўпчилик сўмлик лойиҳалар амалга оши-
1980 йилларнинг охи- рилди. Бундан ташқари, жорий
ри ва, айниқса, 1990 йил апрель ойидан бошлаб асосий
йилларнинг бошида- турдаги озиқ-овқат маҳсулотлари
ги тақчилликни ҳали импорти божхона тўловларидан
озод қилинган.
“унутгани йўқ. Ёдин-
гизда бўлса, ўшанда — Озиқ-овқат хавфсизлиги бутун

ун, шакар, макарон, дунё мамлакатлари олдида турган
ёғ, совуну оддий шам линяпти. Нарх-навони жиловлаш озуқаси — кунжара, соя уни ва
энг долзарб вазифалардан бири
бўйича аниқ дастурлар, лойиҳалар маккажўхори нархи ўртача 10
ва ҳатто гугурт ҳам саналади, — деди Олий Мажлис
ишлаб чиқилмоқда. Жумладан, фоизга ошди. Жараёнга валюта
топилмас матоҳга ўтган ҳафта Президентимиз раис- курсининг 8,5 фоизга ўсиши ҳам Қонунчилик палатаси депутати,
айланганди. лигида озиқ-овқат хавфсизлиги- таъсир ўтказган. Аграр ва сув хўжалиги масалалари
қўмитаси аъзоси Акмал Ҳаитов.
ни таъминлаш ва ички бозорда Бундан ташқари, жорий йил-
Дўконлар олдида нон учун — Негаки, озиқ-овқат хавфсизлиги
нарх-наво барқарорлигини сақлаш нинг июнь-июль ойларида 14
тизилган навбатлар, одамлар мамлакат аҳолисини шу каби асо-
чора-тадбирлари юзасидан ўтка- тадан ортиқ йирик паррандачилик сий маҳсулотлар билан ўзини ўзи,
ҳовлисига ҳам буғдой эккани,
маккажўхори унидан нон қилиш- зилган видеоселектор йиғилишида фабрикаларида 1,8 миллион товуқ мустақил таъминлашга қодирлиги-
барча тегишли ташкилотларга за- боқилди ва товуқларнинг мавсу-
га мажбур бўлингани, гўёки нон ни ифодалайди. Айтиш мумкинки,
учун кўтарилган талабалар исёни, рур топшириқлар берилди. Давла- мий алмаштирилиши маҳсулот
тимиз раҳбари озиқ-овқат маҳсу- етиштиришнинг кескин пасайи- бугунги кунда Ўзбекистон ўзининг

оддий шампунь йўқлигидан қа- озиқ-овқат хавфсизлигини таъмин-
тиқда ювилган сочлар ва ҳоказо- лотларининг арзон ва етарлилиги шига олиб келди.
халқ розилигининг асосий омил- лаш баробарида қишлоқ хўжалиги
ларидан бири эканини алоҳида
лар ҳозирги ёшларга эртак бўлиб Шакар кўп, аммо... маҳсулотларини экспорт қилиш
туюлиши тайин. орқали бошқа мамлакатларнинг
таъкидлади. Масалан, кунгабоқар
Бугун бозору дўконларимиз Бугунги кунда аҳолини йиллик озиқ-овқат таъминотига ҳам ҳисса
ёғи нархларини олсак. Нархларни ишлаб чиқариш қуввати 690 минг қўшмоқда. Шунга қарамай, жорий
маҳсулотлар билан лиқ тўла. жиловлаш учун барча чора-тад-
бирлар амалга оширилмоқда. тоннани ташкил этадиган 2 та куздаги каби нархларнинг кескин
Пул бўлса кифоя, тадбиркорлар ошишининг олдини олиш учун ҳар
«булбулнинг тили»ни ҳам тонна- Мамлакатимизда кунгабоқар корхона шакар билан таъмин- бир вилоят, туман ва шаҳар ҳоки-
лаб топиб беришга тайёр. Аммо ёғи ишлаб чиқарадиган 40 дан мида ҳудуд аҳолисининг кейинги
ҳамма гап ана шу «қўлнинг кири» ортиқ корхона мавжуд. Бундан лайди. Улар фаолиятида, асосан, йил майгача гўшт, тухум, ун, ёғ,
бўлган — пул, теракдек тез ўсаёт- ташқари, йилнинг 9 ойида 177 шакар, гуруч, картошка, сабзи ва
ган нарху наво, аҳолининг тош- минг тонна кунгабоқар ёғи им- импорт қилинган шакар хомашё- пиёзга бўлган эҳтиёжи, бу маҳ-
бақа мисол имиллаган даромад- порт қилинган, бу ўтган йилнинг сулотларни қачон, қаердан олиш
ларида. Бир кило гўшт сифатига шу даврига нисбатан 13 фоизга сидан фойдаланади. Август ойида бўйича аниқ ҳисоб-китоб бўлиши
қараб 50 мингдан 80 минг сўмгача кўп демакдир. Аммо Ўзбекистон керак.
сотиляпти. Ўсимлик ёғи бир-ик- кунгабоқар ёғини, асосан, Россия мамлакатимизда ишлаб чиқарил-
ки ҳафта ичида чорак мартадан давлатидан импорт қилади. Ав- ***
кўпроқ қимматлади. Шакарнинг густ ойида турли сабабларга кўра, ган шакарнинг улгуржи нархи Бизнингча, юқоридагилар
қиймати ҳам деярли шундоқ — 23 Россия бозорида 1 тонна кунгабо- юртимизда озиқ-овқат таъмино-
фоизга ошган. Тухум 1500 сўм. қар ёғи нархи 750-800 долларни, ўртача 5840 сўмни ташкил этган ти масаласи, асосан, импортга
Ўз-ўзидан мазкур ва бошқа ма- сентябрда эса 985-1050 долларни суянган тармоққа айланиб қолаёт-
саллиқлар сарфланадиган тайёр ташкил этди. Бундан ташқари, бўлса, ҳозирда — 6585 сўм. Шу ганидан дарак беради. Маҳсулот-
маҳсулотларнинг қиймати ҳам Россия кунгабоқар ёғи экспор- ни ўзимиз етиштирган тақдирда
ўсиб бормоқда. тини 4 йилга чеклаш масаласини билан бирга, 100 дан ортиқ юри- ҳам хомашё, озуқа базаси барибир
кўриб чиқаётгани ҳам нархларга четники. Яъни ташқи бозордаги
Ёғ нархи нега ошди? таъсир ўтказди. дик шахслар томонидан жорий озгина тебраниш ҳам ичкарида
жиддий оқибатларни келтириб
Хўш, бу нима дегани? Юрти- Тухум қимматлигига йилнинг тўққиз ойида 288 минг чиқариши мумкин. Бу каби ҳолат
мизда отинг ўчгур қимматчилик товуқ айбдорми? ҳеч бир давлат учун қувонарли
бошланяптими? Мавзу юзасидан тонна шакар импорт қилинган. ҳисобланмайди. Зеро, озиқ-овқат
мутахассислар фикри билан қи- Қўмита мутахассисларининг Шакар нархининг кўтарилиши- хавфсизлигини салкам миллий

га импорт қийматининг ўртача 34
фоизга ортиши сабаб бўлган. Ав-
густ ойининг бошларида 1 кг. нар-
хи ўртача 29 рублни (0,37 доллар)
ташкил этган бўлса, бугунги кунда
39 рубл(0,5 доллар)га олинмоқда.
Бундан ташқари, у етиштирилади-
ган мамлакатларда об-ҳаво ша-
роити ноқулайлиги сабабли шакар
ҳосили кам бўлиши кутилмоқда.

зиқдик. таъкидлашича, 1 октябрдан бош- Халқ ноиблари хавфсизликка тенглаштириш
— Дарҳақиқат, куз ойларида лаб парранда озуқаси ва озуқа нима дейди? мумкин. Соҳадаги ислоҳотлар
қўшимчалари, ветеринария дори- импортни кескин чеклашга йў-
озиқ-овқат маҳсулотларининг

нархи сезиларли ошди, — дейди дармонларига қўшимча қиймат Нархларнинг барқарорлигини налтирилсагина узоқни кўзлаган

Монополияга қарши курашиш солиғи жорий этилиши тухум таъминлаш учун, асосан, назарда натижага эришишимиз мумкин.

қўмитаси масъул ходими Манзура нархи кўтарилишининг сабабла- тутилаётган маҳсулотларнинг се-

Ҳасанова. — Мазкур масала ҳуку- ридан бири бўлган. Шунингдек, роблигини таъминлаш услуби иш Улуғбек ИБОДИНОВ

мат даражасида кенг муҳокама қи- йил бошидан бери паррандалар бериб келган. Бу борада юртимиз- «Mahalla»

Пичоқ ва шу каби бошқа ашёларни жамоат жойларида
ғилофсиз олиб юриш тақиқланади.

2020 йил ВАЗИЯТ 13
№36 (1966)

Фарғона вилоятида олиб борилаётган ама-
лий ишлар натижасида оилавий ажрим
билан боғлиқ ҳолатлар 386 тага камайди.
Хусусан, вилоятдаги 312 та маҳалла фуқа-
ролар йиғинида оилавий ажрим қайд этилмади. Бир
қараганда яхши. Бироқ бу хотиржамликка асос бўла
олмайди. Бир маҳаллада бу ҳолат камайган бўлса,
бошқа бирида ортиб бормоқда. Нега, нима учун?

ОИЛАВИЙ
АЖРАЛИШЛАР КАМАЙДИ, БИРОЇ...

Кимлигини кўрсатмоқчи ча ўринбосари Венера Қодирова. суяняпмиз. Лекин улар болалар қараганда аёллар иложи борича эр-
бўлган келин – Шу кунга қадар 6 та оилавий психологияси бўйича мутахас- ларидан талоқни талаб қилмаслик-
ажрим билан боғлиқ ҳолатлар сис. Ёшларни оилага тай­ёрлаш лари керак. Эрлар ҳам ўзларини бу
Икки фарзанднинг онаси Шам- қайд этилди, 2 та ажрим ёқасида эса алоҳида тайёргарлик билан сўзни айтишдан сақлашлари лозим.
сия турли можаролар ўйлаб топиб турган оилаларни муросага кел- иш олиб боришни талаб қилади. «Ота-онангникига кетавер», «жўна»,
ажралиш истагида эканини ид- тириш юзасидан амалий иш олиб Айрим ёшлар оилани муқаддас «йўқол», «чиқ кет», «сен бўшсан»,
дао қилиб ота уйига кетиб қолди. боряпмиз. Оилавий ажримлар қўрғон, уни асраб-авайлашга ҳам- «ишинг ўзинг билан» каби сўзлар ҳам
Оилани сақлаб қолиш истагида билан боғлиқ ҳолатлар таҳлилига ма бирдек масъул эканликларини эр киши учун ножоиздир.
бўлган Бунёд бир неча бор орти- кўра, аксарият ажримлар ёшлар англаб етмаяпти. Афсуски, арзи-
дан бориб уйга қайтишини сўради. ўртасидаги ўзаро келишмовчилик, мас сабаблар билан талоқ айтиб Қиз арзонми?
Лекин Шамсия пинагини бузмади. фарзандсизлик, ишсизлик, ички- юбориш каби ҳолатлар учраб
Хотинидан жўяли жавоб ололмаган ликбозлик, учинчи шахсларнинг турибди. Сабабини сўрасангиз, – Оилаларнинг бузилиши билан
Бунёднинг йигитлик ғурури тутиб аралашуви сабаб бўлмоқда. унинг маъмун-моҳиятини англаб боғлиқ муаммоларнинг энг асосий
қонуний ажралиш учун судга муро- етмаганини таъкидлайди. сабабларидан бири – фарзандсиз-

жаат қилди. Турмуш ўртоғининг бу Фаолиятда ФҲДЁ органлари то- лик, оилавий келишмовчилик,
қарорини кутмаган Шамсия тўрт самарадорлик йўқ монидан тақдим этил- ичкилик ва оиладаги нотинчлик,
томон елиб-югурди, яқинларини ган маълумотга кўра, миграция ҳамда моддий етиш-
ўртага солди. Оилавий можаро Бешариқ туманидаги 26 та ма- ўтган 9 ойда 21 минг мовчиликлардан иборат, – дейди
сабабларини ўрганган мутасадди- ҳалла фуқаролар йиғинида ҳам 403 та никоҳ расмий- Давлат хизматлари агентлиги
лар Шамсиянинг кирдикорларидан оилавий ажримлар билан боғлиқ лаштирилган. Шундан Фарғона вилояти бошқармаси
ҳайрон қолди. Эмишки у, шу йўл ҳолатлар ошган. Шу кунга қадар 1996 та никоҳдан ажра- ФҲДЁ бўлимлари фаолиятида
билан турмуш ўртоғига ўзини ким- туманда 121 та оилавий ажрим тиш билан боғлиқ ҳо- ҳуқуқни қўллаш ва фаолиятини
лигини кўрсатиб қўймоқчи бўлган. қайд этилган. Бир қараганда бу латлар қайд этилган. методик таъминлаш бўлими
оддий рақамлар, холос. Лекин бошлиғи Шаҳноза Имомова.
Хайрият, яхшиларнинг кўмаги, унинг ортида юзлаб норасида Талоқ – арши аълони – Ёшларни уй-жой билан таъ-
маслаҳати билан бир оила тақди- гўдакларнинг аччиқ ҳаёт қисма- титратади минлаш, уларни ишли қилиш,
ри сақлаб қолинди. Лекин ҳаётга ти, эртанги келажаги турганини касбга йўналтириш муаммолар
енгил-елпи қараш, уни фақат унутмаслигимиз керак. – Талоқ сўзи луғатда «Моддий ва ечимига асос бўлолмайди. Чунки
ўйин-кулгидан иборат деб билиш, маънавий тугунни ечиш» маъно- жамиятда оилага бўлган муноса-
эркалик, тантилик баъзан оилалар – Оилавий ажралишлар билан сини билдиради. Шаърий маъноси бат ўзгариб бормоқда. Бизнингча,
парокандалигига сабаб бўлиб қо- боғлиқ ҳолатларнинг аксария- эса махсус лафз билан никоҳни ажримларни камайтириш учун
лаётганидан кўз юмиб бўлмайди. ти ноқонуний никоҳ асосида кетказиш ёки ҳалолни нуқсонга асосий эътиборни никоҳга қара-
яшаб, кейин никоҳини расмий- учратишга талоқ дейилади, – дей- тиш лозим. Унинг қадр-қимма-
– Маҳалламизда оилавий аж- лаштирган оилалар ҳиссасига ди Бешариқ туманидаги Умар тини имкон қадар ошириш керак.
тўғри келмоқда, – дейди Беш­ ибн Абдулазиз жоме масжиди Нега? Чунки бизда никоҳ арзон-
рим ва номуроса оилалар билан ариқ тумани маҳалла ва оилани имом-хатиби Саидваққосхон гаров бўлиб қолган. Асосий эъти-
қўллаб-қувватлаш бўлими бош Мунавваров. – Никоҳни кетказиш бор тўй ва тўйгача бўлган маро-
боғлиқ салбий ҳолатлар кўпайган, мутахассиси Маҳфуза Расуло- уч талоқ билан юзага келиб, ундан симларга қаратилади. Энг ёмони,
– дейди Бешариқ тумани Дала ва. – Шунингдек, фарзандсизлик, сўнг талоқ қилинган аёл ўзини куёвни уйига келинпошша ҳамма
Ҳамид Олимжон номли маҳалла ёшлар ўртасида вужудга келаётган талоқ қилган киши(эри)га ҳалол нарсасини – куёвнинг тўшагигача,
фуқаролар йиғини раисининг ўзаро келишмовчилик оилавий аж- бўлмай қолади. Ҳалолини нуқсонга қўл ювадиган, кир ювадиган маши-
оила, хотин-қизлар ва ижти- учратиш дегани эса эр талоқ қўйса, насигача елкалаб боряпти. Акса-
моий-маънавий масалалар бўйи- уч талоқ ҳаққидан битта камайиб, рият ажримлар айнан мана шундай
хотиннинг унга ҳалоллиги нуқсон- майда-чуйда, бемаъни шартлардан
римлар асосини ташкил га учраган бўлади. Ислом динида келиб чиқаётгани бор ҳақиқат. Хал-
талоқ фақат ноилож қолганидагина қона жумла билан айтганда: «бизда
этади. Чунки маҳалла ишлатиш учун берилган рухсат. – қиз арзон».
Набий соллаллоҳу алайҳи васал- Сирасини айтганда, кўз ўнги-
ДАРВОҚЕ... фуқаролар йиғини қо- лам: «Қай бир аёл узрли сабабсиз мизда юзлаб одамлар ҳаёт тарзи-
шида ташкил этилган эридан талоқ қилишини сўраса, ни ўзгартириб юбораётган, нора-
«Қайноналар кенгаши» унга жаннатнинг ҳиди ҳам ҳаром сида гўдакларни ота-она меҳри-
бўлади» дейдилар. Ушбу ҳадисга дан бебаҳра бўлиб вояга етишига
Шу кунга қадар 1280 та иш фаолиятида самара- сабаб бўлаётган ажримларнинг
оила яраштирилган бўлса, дорлик йўқ. Бу соҳада иш олдини олиш фақат мутасадди-
1506 та ажрим ёқасида турган олиб борувчи фаолларни ларнинг иши деб қараш ноўрин.
оилалар бор. Оилавий аж- рағбатлантириш, масъу- Бу иллатга қарши ҳамма ҳамжиҳат
лиятини янада ошириш бўлиб кураш олиб бориши бугунги
куннинг муҳим амалларидан.
рим билан боғлиқ ҳолатлар зарур. Қолаверса, жой-
Расул КАМОЛ
Марғилон, Қўқон шаҳарлари, ларда ёшларни оилага «Маhаllа»
Бешариқ, Бағдод, Риштон, Бу- тайёрловчи малакали
вайда, Фарғона ҳамда Учкўп- психологларнинг етиш-
рик туманларидаги маҳалла маётгани ҳам муаммолар
кўламини кенгайтир-

фуқаролар йиғинларида ош- моқда. Вазиятдан чиқиш

ган. мақсадида ҳудудлардаги
ўрта таълим мактаблари-

да ишлаётган психолог

ўқитувчилар кўмагига

Қашқадарё вилоятида кексалар тиббий
кўрикдан ўтказилди.

14 МОҲИЯТ 2020 йил
№36 (1966)

НбОу ГмИасРалОаНгаЛнаИфКақ—ат тиАбЙбиБй,ЭбМалкАиС:Туғмахасталиксақлаш вазирлиги ҳузурида-
ги тиббий ижтимоий хизмат-
ижтимоий муаммо деб қараш лозимёки ҳаёт давоми-лар агентлиги директори в.в.б.
Алишер Иноқов. — Жумладан,
да орттирилган тиббий-ижтимоий эксперт ко-
бирор оғир касал- миссиялари фаолияти янада
лик ва фавқулодда такомиллаштирилиб, эндиликда
ҳолатлар туфайли текширувдан ўтказиш тиббий
меҳнат қобилияти-
ни йўқотган инсон
ўзгаларнинг доимий

“кўмаги, меҳр-эъти-
борига муҳтож бўла- ҳужжатлар қабул қилинган кундан
ди. Маълумотларга
эътиборан, 10 кун ичида бепул

кўра, бугун сайёра- амалга оширилади. Қолаверса,

мизда ногиронлиги эндиликда шахсни ногиронлиги

бўлган салкам бир бўлган шахс деб топиш — тиббий-

миллиардга яқин ижтимоий эксперт комиссиялари сони ҳамон юқорилигича қолмоқ- ДАРВОҚЕ...
шахс ҳаёт кечирмоқ- томонидан, ўн саккиз ёшгача да. Эндиликда қонун билан улар
да. Юртимизда эса бўлган болаларни ногиронлиги имтиёзли шартлар асосида ижти- Қонунчиликка кўра, тад-
уларнинг сони 740 бўлган шахс деб топиш эса — пе- моий уй-жой олиш ҳуқуқига эга биркорлик субъектларига
минг нафарга яқин, диатрия тиббий-ижтимоий экс- бўлади. иш ўринлари ва шароит-
шундан 100 минг перт комиссиялари томонидан ларини ногиронлиги
нафарга яқини вояга амалга оширилиши белгиланди. Хусусан, давлат дастурлари бўлган шахсларга мос-
етмаганлардир. асосида қурилган уйлар учун лаштириш учун ҳар бир
Шу асосда келгусида 19 та пе- имтиёзли ипотека кредитларидан мослаштирилаётган иш
Давлатимиз раҳбари томонидан диатрия тиббий-ижтимоий экс- биринчи навбатда фойдаланиш- жойи учун БҲМнинг 40
2020 йил 15 октябрда имзоланган, перт комиссиялари тузилади ва лари, ижтимоий инфратузилма бараваригача миқдорда
8 боб, 49 моддадан иборат «Но- саломатлиги имкон бермайдиган объектларини лойиҳалаш, қуриш субсидия ажратилади.
гиронлиги бўлган шахсларнинг болаларнинг уйида ёки стацио- ва реконструкция қилиш жараё- Бундай шахслар касб-ҳу-
ҳуқуқлари тўғрисида»ги қонун нарда текширувдан ўтказилиши нида эса уларнинг эҳтиёжларини нарга ўқитиш марказлари-
бундай шахсларнинг ҳуқуқларини йўлга қўйилади. инобатга олиш сингари масала- да бепул ўқитилади.
таъминлаш соҳасидаги муноса- лар белгилаб қўйилди.
батларни тартибга солишга қара- Олий таълимда қўшимча лозим, — дейди Ўзбекистон
тилган. Хўш, қонуннинг дозарб- квота ажратилади — Маҳаллий ижро этувчи ногиронлар жамияти марказий
лиги нималарда кўринади? Уни ҳокимлик органлари томонидан бошқаруви раиси Комил Аб-
қабул қилишга қандай зарурат бор Ногиронлиги бўлган шахслар уй-жой олиш бўйича рўйхатларни дуллаев. — Бундай шахсларнинг
эди? Ҳужжат билан қандай қулай- ҳам жамиятнинг бир бўлаги ва шакллантириш чоғида улар алоҳи- реабилитацияси қанчалик юқори
лик ва имтиёзлар яратилмоқда? улар ҳам барча имкониятлардан да рўйхатга киритилади, — дейди савияда бўлса, уларни соғлом-
ҳаммамиз қатори фойдаланиш Олий Мажлис Сенати Фан, таъ- лаштириш бўйича муайян иш-
Энди текширувлар бепул ҳуқуқига эга. Тан олиш керак, бун- лим ва соғлиқни сақлаш масала- лар амалга оширилса, бандлиги
амалга оширилади дай шахсларни таълимнинг турли лари қўмитаси раиси ўринбоса- таъминланиб, жамиятнинг фаол
босқичларига қамраб олиш дара- ри Маҳмуджон Парпиев. — Бунда иштирокчисига айлантирилса,
Айтиш керакки, бугунги кунгача жаси паст. Бунга, бир томондан, уларга қатор имтиёзлар яратилиб, камбағаллик масалалари ҳам ўз-
соҳага оид яхлит қонун ҳужжати муассасаларда зарур шароитлар якка тартибда уй-жой қуриш, ўзидан камаяди. Юқоридаги қонун
мавжуд эмас, айни йўналишда- яратилмагани сабаб бўлса, бошқа ёрдамчи хўжаликни, дала ҳовли ана шу жараёнларда ҳуқуқий асос
ги муносабатлар эса бир нечта томондан, ота-оналар ҳам фар- хўжалигини ва боғдорчиликни бўлиб хизмат қилади.
қонунларда акс этганди. Оқибатда зандларини барча қатори таълим юритиш учун имтиёзли шартлар
бундай фуқароларнинг ҳуқуқлари- муассасаларида ўқитиши мумкин- асосида ер участкалари олиш ***
ни таъминлаш, уларнинг реабили- лиги ҳақида етарли маълумотга ҳуқуқи берилади. Қолаверса, бу Ҳужжат эълон қилинган санадан
тацияси, ногиронликни белгилаш эга эмас. тоифадаги шахсларга уй-жойни бошлаб, уч ой ўтгач кучга киради.
жараёни турли тушунмовчилик- тақсимлашда имкониятга қараб, Унгача эса қонун ҳаётга тўлақонли
ларга сабаб бўларди. Соҳада қо- Янги қонун билан ногиронлиги объектлар ва хизматларнинг қу- татбиқ этилиши учун зарур ша-
нун­ости ҳужжатлари жуда кўпли- бўлган болаларнинг бепул умумий лайлиги тамойилига риоя этилган роитлар яратилади. Шундай қилиб,
ги боис баъзан улардаги нормалар ўрта, мактабдан ташқари, ўрта ҳолда, иш жойига, тиббиёт ва реа- мазкур қонун бундай тоифадаги
бир-бирини инкор этарди. махсус ва профессионал таълим билитация муассасаларига яқин шахсларнинг ҳуқуқларини ҳар
олиши кафолатланади. Барча бўлган уй-жой берилади. томонлама ҳимоялаш, ижтимоий
Шу билан бирга, протезлаш таълим муассасаларида бундай ҳаётдаги иштирокини янада кен-
йўналишлари бўйича тизимли шахсларга мос келадиган шарт- Ногиронлик — айб эмас... гайтириш имконини беради. Энг
тарзда илмий изланишлар олиб шароитлар яратиш орқали улар муҳими, ушбу қонун «ногиронлик»
борилмаган, соҳа ривожи тўхтаб инклюзив таълим жараёнларига Муҳим ҳаётий зарурат бўлган тушунчасининг «хасталик» маъно-
қолганди. Ногиронлиги бўлган жалб этилади. Эътиборлиси, ОТМ- меҳнат-бандлик масалалари ҳам сини эмас, балки ҳаётга интилиш,
шахсларни тиббий-ижтимоий ларда давлат гранти асосида 2 қонунда белгилаб қўйилганки, бу ирода, меҳр, ғамхўрлик каби ту-
реабилитация хизмати билан фоиз миқдорида қўшимча қабул ногиронлиги бўлган шахсларнинг шунчаларга айланишига, жамиятда
қамраб олиш кўрсаткичи жуда квотаси ажратилади. ишга жойлашишдаги турли тўсиқ- оқибат муҳитини мустаҳкамлашга
паст бўлиб, ҳар йили бор-йўғи лардан халос қилиб, ижтимоий хизмат қилади.
уч фоиздан кўпроқ беморга бу Уй-жой олишда ҳаётдаги иштирокини кучайти-
йўналишда тиббий-ижтимоий алоҳида рўйхат ришга рағбатлантиради. Санжар ИСМАТОВ
ёрдам кўрсатиларди. Эндиликда шакллантирилади...(ми?) «Mahalla»
янги қонуннинг асосий қоидалари — Ногиронлик — айб эмас, бу
билан бир қатор муҳим йўналиш- Яна бир масала — ногиронлиги масалага нафақат тиббий, балки
лар қамраб олинди. бўлган шахсларни уй-жой билан ижтимоий муаммо деб қараш
таъминлаш билан боғлиқ. Очиғи,
— Ҳужжат билан ногиронлиги айни пайтда мазкур йўналишда
бўлган шахслар соғлиғини му- қатор имтиёзлар яратилган бўлса-
ҳофаза қилиш чора-тадбирлари да, бу уларнинг эҳтиёжини тўлиқ
белгиланди, — дейди Соғлиқни қондирмаяпти. Уй-жойга муҳтож
бундай тоифадаги фуқаролар

Ўзбекистон Миллий банкининг илк еврооблигациялари
халқаро капитал бозорида жойлаштирилди.

2020 йил ЖАРАЁН 15
№36 (1966)
Ортиқча тўланган янги тизим асосида солиқлардан
Ўз бизнесини бошла- мавжуд ортиқча тўлов суммасини
моқчи бўлган тадбир- СОЛИҚ бошқа солиқ туридаги қарздор-
кор ёки иқтисодиёти- лигига ҳисобга олиш тўғрисида
мизга сармоя кирита- оворагарчиликларга хулоса (қарор) автоматик равишда
диган инвестор, бирин- сабаб бўладими? шу куннинг ўзида шаклланади. Ху-
чи навбатда, мамла- лоса келиб тушган кундан кечик-
катда яратилган солиқ масдан солиқ органи томонидан
муҳити, имтиёзлар, бу имзоланади ва автоматик равиш-
да электрон шаклда ғазначилик
“борадаги сиёсатнинг идораларига юборилади. Мазкур
қанчалик адолатли эка- жараённи реал вақт режимида
нига э­ ътибор қаратади. кузатиб бориш, назорат қилиш
Зеро, солиқ тизими ҳамда мониторингини олиб бо-
бугунги кун талабла- риш имкони мавжуд. Электрон ху-
рига жавоб бермаса, лоса (қарор) расмийлаштирилган
«яширин иқтисодиёт» куннинг ўзида ҳисобга олиниши
авж олади, коррупция белгиланган ортиқча тўлов миқ-
ривожланади, иқтисо- дорида солиқ қарзига нисбатан
диётга жиддий путур Солиқ кодексининг 110-моддаси
етади. талабларига мувофиқ, пеня ҳисоб-
ланиши тўхтатилади.
Шу билан бирга, тизимдаги
Яна бир жиҳат: солиқ тушумла-
ижобий муҳит оддий одамлар рини назорат қилиш мақсадида
барча ҳудудларда сайёр солиқ
фаровонлигига ҳам хизмат қилади, текширувлари йўлга қўйилган.
Бундай текширув орқали солиқ
солиқ тўловларини вақтида амалга тўловчининг айрим кўрсаткич-
лари жойига чиққан ҳолда ўрга-
оширишга рағбат уйғотади, дахл- нилади. Бундан мақсад — фақат
фактларни қайд этишдир. Улар
дорлик туйғусини шакллантиради. солиқлар ва йиғимларни ҳисоблаб
чиқиш, тўлаш ҳамда бошқа мажбу-
Демак, сармоядорлар учун ҳам, риятлар бажарилиши масалалари-
да маълумот тўплаш учун амалга
фуқаролар учун ҳам солиқ соҳа- оширилади. Бу жараён натижа-
лари бўйича солиқлар қўшимча
сидаги шаффофлик ва қулайлик камайтирилди. Солиқ органлари уч босқичли, бир иш кунида амал- ҳисобланмайди ва молиявий
бирламчи аҳамиятга эга. Хўш, бу томонидан текширувлар фақат ко- га ошириладиган тизим яратилиб, санкциялар қўлланилмайди.
борада юртимиздаги амалиёт қан- дексда назарда тутилган ва уларни жараён тўлиқ автоматлаштирилди,
дай? Шаффофлик ва қулайлик қай ўтказиш тартибини белгилайдиган инсон омили чекланиши оқибати- Шаффофликка
даражада таъминланмоқда? Одам- норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қа- да коррупцион муҳитни бартараф бир қадам
лар бугунги тизимдан розими? бул қилинганидан сўнггина ўтка- этиш имконияти яратилди. Бундан
зилиши белгилаб қўйилди. кейин солиқ тўловчи уйидан ёки Сир эмас, инсон омили иш-
Солиқ тизими фақат пул тирок этган ҳар қандай жойда
ундирувчими? Яқинда эса яна бир янги тизим офисидан чиқмаган ҳолда, шахсий коррупцион ҳолатлар юзага
ишга туширилди. Яъни ортиқча кабинет орқали солиқлар бўйича ор- келиши мумкин. Шу маънода
Тан олиш керак, авваллари солиқ тўловларини бошқа турдаги тиқча тўлов суммасини, бошқа со- янги тизим шаффофликни таъ-
солиқ соҳасига жуда мураккаб ва солиқ қарзларига сингдириш ама- лиқ туридаги қарздорлигига ҳисобга минлаш билан бирга, ҳар қандай
ёпиқ тизим сифатида қараларди. лиёти соддалаштирилди. Очиғи, бу олишни белгилаб бериши мумкин. солиқ тўловчининг оғирини енгил
«Солиқчи» деса, тадбиркор ҳам, тизимга бошиданоқ эҳтиёж бор эди. қилиши тайин. Асаббузарликлар
оддий фуқаро ҳам, асосан, жарима Негаки, фуқаро ё тадбиркор, дей- Эски тизимдаги «бош ва таниш-билишчиликларга чек
солувчи, пул ундирувчи, назорат лик, мол-мулк солиғини тўлайман, оғриқлар» тугадими? қўйилади. Чунки барча амалиётни
қилувчи мансабдорларни тушу- деб, адашиб, бошқасига пул ўтказиб ҳар қандай киши исталган жой-
нарди. Ҳатто шундай вақтлар бўл- юборса ва бу суммани қарздорлиги — Айтиш керакки, янги тизим дан шахсий кабинетига кирган
дики, одамлар онгида бу тизимга мавжуд солиқ турига қайтармоқчи эскисидан бутунлай фарқ қилади, ҳолда бажариши мумкин. Биргина
нисбатан жазоловчи орган деган бўлса, бирмунча оворагарчиликлар- — дейди Давлат солиқ қўмитаси маълумот: ушбу тизим йўлга қў-
тушунча ҳам шаклланиб қолди. га, бюрократия ва сансалорликка бошқарма бошлиғи Нодир Эр- йилиши билан уч кун ичида барча
Бироқ сўнгги йиллардаги ислоҳот- дуч келарди. Энг ёмони, ўз пулинг- каев. — Олдинлари мазкур жараён мурожаатлар қаноатлантирилган.
лар натижасида «Солиқ хизмати ни ўзинг бошқара олмаслигинг алам 8 босқичда амалга оширилиб, Демак, бу тизим фуқароларга ҳам,
— инсофли солиқ тўловчиларнинг қиларди. Хўш, мазкур янги амалиёт тадбиркорлик субъектларининг тадбиркорларга ҳам қулайлик яра-
ишончли ҳамкори» деган қараш эски тизимдан нимаси билан фарқ мурожаати 10 кундан ортиқроқ тади, шаффофлик таъминланади,
устуворлик касб этмоқда. қилади? Унинг аҳамияти нималарда вақтда ҳал этиларди. Бу эса ўз- ишонч ортади.
кўринади? ўзидан солиқ тўловчилар учун
Соҳада қатор янгиликлар жорий ортиқча муаммолар туғдирарди. Нилуфар ЮНУСОВА
этилди. Жумладан, янги таҳрир- — Мазкур амалиёт жорий йил 1 Мисол учун, тадбиркор ёки фу- «Mahalla»
даги Солиқ кодекси қабул қили- қаро адашиб ер солиғига эмас, ол-
ниб, 120 дан ортиқ янги қоида октябрдан бошлаб ишга туширилди, диндан тўлаб қўйилган мулк соли-
амалиётга киритилди. Солиқ ва — дейди Давлат солиқ қўмитаси ғига ортиқча тўлов қилиб юборса,
йиғим турлари 13 тадан 9 тагача бошқарма бошлиғи ўринбосари уни қайтариб олиш учун қилган
Музаффар Назаров. — Унга кўра,

мурожаати 15 кунда кўриб чиқи-

ларди. Жараён ҳам жуда мураккаб

бўлиб, солиқ тўловчининг вақтини

олишдан бошқа нарса эмас эди.

Устига-устак, қарздорлик мав-

жуд солиқ турига эмас, бошқасига

пул тўланиши оқибатида қарздор-

лик учун пеня ҳам ҳисобланарди.

Унинг миқдори ҳар қандай тад-

биркорни безиллатиб қўйганди.

Мисол учун, биргина Самарқанд

вилоятида ўтказилган ўрганиш-

ларда 2019 йил декабрь ойида 121

та тадбиркорлик субъектидан 1,9

миллиард сўм ортиқча тўлов ун-

дирилган. Тўловларнинг 1,3 мил-

лиард сўми (66 фоизи) жорий йил

январь ойида қайтарилди.

Айтиш керакки, эндиликда

Ўзбекистонда январь-сентябрь ойларида
автомобиль ишлаб чиқариш ҳажми ошган.

16 ФИКР 2020 йил
№36 (1966)

ОЇСОЧЛАР ТАЙЁРЛАШ
МАКТАБИ
БИЗГА КЕРАКМИ?

Оқсочлар тайёрлаш мавзуси кейинги пайтда
қизғин муҳокама қилинган масалалардан бўл-
ди. Энг қизиғи, бу жараёнда интернет фаол-
лари иккига ажралди: аёлларни оқсочлик ёки
уй хизматчилигига ўқитиш керак ва ўқитиш керак эмас
деювчиларга. Икки томон ҳам ўз фикрларини далиллар
билан исботлашга ҳаракат қилишди.

Тўғри, ҳар бир инсоннинг ҳар каз, маҳаллаларда 136 та касбга ши, ён-атрофи, ижтимоий тармоқлар орқали
қандай масалада ўз қараши бўла- ўргатиш ўқув марказлари фао- мадания- тарғиб қилиш, гуруҳ ёки каналлар
ди. Гап шундаки, қанча муҳокама, лияти йўлга қўйилмоқда. Мазкур тини у очиб реклама қилиш, ким ошди
мунозара бўлмасин, бу масала марказларда фуқаролар мамла- ёллаган савдоларини уюштириш ҳам катта
бир қадар очиқ қолгандек туюлди. катимиз ва хориж муаммо эмас. Ҳунарманд аёлларга
Биз бу ўринда билдирилган фикр- меҳнат бозо- уй хизматкори инглиз, рус, араб, форс, умуман,
ларни таҳлил қилмоқчи эмасмиз, рида энг зарур шакллантириб потенциал иқтисодий бақувват
балки оқсочлар муаммоми ёки бўлган касб- беради. Хўш, шу харидорлар тилларида асарининг
муаммога ечимми, шу масалага лар бўйича ҳажми, нархи, яна бир иккита ху-
тўхталмоқчимиз. ўқитилади. масалада ўқиган сусиятини ёзишни ўргатиб қўйиш
одамга талаб ҳам мумкин.
Очиғини айтганда, «оқсоч» Бундан юқори бўладими
бир қараганда ҳақоратли сўз- ташқари, Рос- ёки ўқимаганга? Ёки заргарлик ҳам ноёб, ҳам
дай кишида тасаввур уйғотади. сиянинг йирик Албатта, курс- аёлларнинг қизиқишига мос ҳунар
Ушбу фикр кўпчилик томонидан шаҳарларида да тайёрланган саналади. Мамлакатимиз олтин
айтилди, айни таклифни бил- ўзбекистонлик меҳнат мигрантла- одамга. Иккин- экспорти бўйича дунёда етакчи
дирган мансабдор ҳам буни тан рини рус тили ва касбларга бепул чидан, бундай уй хизматкорини ўринларда туради. Энди ўйланг,
олди. Лекин мардикор бозорлари ўқитиш бошланди. қаердан топиш мумкин? Масалан, ушбу қимматбаҳо металл буюмга
аёллар билан тўлалиги, қанча- Самарқанд шаҳри мисолида айт- айлантириб сотилса, ўн, юз баро-
дан-қанча хотин-қизлар чет элга Тошкент шаҳридаги «Ишга сак, ҳеч қаердан топиб бўлмайди. бар қиммат товарга айланмайди-
ишлашга кетаётганидан ҳам кўз марҳамат» мономарказида ёш Масаланинг яна бир томони ми. Нафис тилла буюмларининг
юмолмаймиз. Хоҳласак-хоҳла- болалар учун энага ва тарбия- бор. Фуқаро қаерга боришни бил- харидорлари эса ҳамма замонда
масак, бу кўз ўнгимизда содир чи ёрдамчиси мутахассислари майди, ишлагиси келади. Ҳаммаям топилган. Шундай экан, нима учун
бўлиб турган воқеа. Баландпар- тайёрланмоқда. Курс давомида олий ўқув юртига киролмайди. хотин-қизларимизни заргарлик
воз гаплар билан муаммони ҳал тингловчилар боғча ёшидаги Бу соҳани ҳам кимдир эгаллаши ҳунарига ўргатишимиз, шундай
қилиб бўлмайди. болалар психологияси, уларни шарт. мактабларни ташкил этишимиз
парваришлаш ва индивидуал мумкин эмас.
Хўш, бу вазиятга қандай қи- ёндашиш усулларини ўрганади. Энг яхши йўл —
либ тўғри ечим топиш мумкин? Курс якунида уларга Давлат наму- ҳунар ўргатиш Хулоса ўрнида
Умуман, уй хизматкорларини насидаги сертификат берилади.
тайёрлаш тизими жорий қилинса, Вилоятларда ташкил этиладиган Гап аёллар бандлигини самара- Меҳнатнинг яхши-ёмони бўл-
қай даражада самара беради ёки мономарказларда ҳам худди шу ли ва ҳар томонлама манфаатли майди. Ҳалол йўл билан тирикчи-
қандай салбий ҳолатларни келти- каби мутахассисликлар бўйича таъминлаш ҳақида кетар экан, лик қилишнинг айби йўқ. Лекин уй
риб чиқаради? хотин-қизлар ўқитилади. уларни халқ ҳунармандчилигига хизматкори деган касб ҳавас би-
ўргатиш мақсадга мувофиқ бў- лан эмас, мажбурликдан қилина-
Энагалик қаерда Таклифдан кўзланган ларди. Хусусан, гиламдўзликни ди. Номини нима деб атаган тақ-
ўқитилади? мақсад ривожлантириш юртимизда им- дирингизда ҳам даражаси ошиб
кони бор соҳалардан. Қолаверса, қолмайди. Тўғри, унга эҳтиёж
Ростини айтганда, уй хизматчи- — Уй хизматкорларини махсус касаначилик асосида бу касбни бор, бу соҳада курслар очиш ҳам
лигига ҳамма жойда эҳтиёж бор. курсларда ўқитиш, уларни билим- ташкиллаштириш жуда қимматга фойдалидир. Профессионаллик-
Айниқса, хорижга иш излаб кетаёт- ли қилиш бугунги куннинг талаби ҳам тушмайди. Натижада чорва- ни ҳеч ким инкор этмайди. Лекин
ган аёлларимиз у ёқда кўп ҳоллар- ҳисобланади, — дейди Самар- чилик ва бошқа қатор соҳалар ҳам оммавий йўлга қўйиш шарт эмас.
да шу юмушга талабгор бўлишади. қанд вилояти ҳокими Эркинжон ривожланади. Энг муҳими, бизнинг вазиятимиз-
Иложсизликдан, тайинли касбга Турдимов. — Агар бундай курс- да фақат қайсидир ўринларда бу
эга эмасликдан, албатта. Шундай лар очмайдиган бўлсак, мана шу Гиламдўзлик мактаблари таш- чорани вақтинча ечим сифатида
экан, уларга бу борада қандай кў- қатламда ишлаётган одамларимиз кил этиб, уларни битириб чиққан қўллаш мумкиндиру, лекин хо-
мак бериш йўлга қўйилган? жуда кўп қийинчиликларга дучор хотин-қизларга дастгоҳ сотиб тин-қизлар бандлиги масаласига
бўлади. Масалан, уй хизматко- олиш учун кредит ёки ссудалар тиқиштириш нотўғри. Чунки бу
— Хорижда вақтинча меҳнат рини ишлатмоқчи бўлган киши ажратиш ҳам мумкин. Меҳнат юмуш билан шуғулланувчилар
фаолиятини амалга ошираётган ҳалол, покиза, тарбияли одамни дафтарчаси очиш ва пенсия учун билан ҳақ-ҳуқуқини камситили-
фуқароларни ҳар томонлама излайди. Керак бўлса, қимматроқ бадал олишни ҳам ташкиллаштир- ши ҳолатлари кўп содир бўлади.
қўллаб-қувватлаш, уларни хориж- пул тўлайди. Нега бундай қилади? са бўлади. Хуллас, аёлларимиз манфаатини
га ишга жалб қилишдан олдин Биринчидан, ўша хонадон эгаси ўйлайдиган бўлсак, биринчи нав-
чет тиллари ва турли зарурий ўзининг энг катта бойлигини — Тасаввур қилинг, бир ойда батда, оқсочлар мактабидан бош-
касбларни ўргатиш бўйича тизим фарзандининг тарбиясини ўша уй битта оригинал нақш ёки су- қа йўллар ҳақида бош қотирайлик.
яратилган, — дейди Бандлик ва бекасига, энагага беради. Иккин- ратли, тоза жундан гилам тўқий Аминмизки, улар жуда ҳам кўп.
меҳнат муносабатлари вазир- чидан, соғлиғини ҳам уй хизмат- олган аёл уни камида 5 миллион
лиги ахборот хизмати раҳбари корига ишонади. Нега? Чунки у сўмга пуллаши мумкин. Бундай Тўлқин ШЕРНАЕВ
Раҳимжон Маҳкамов. — Хусусан, пишириб берган овқатни ейди-ку? мактабларда қизларимизга ярат- «Mahalla»
республикада 30 та касбга ўрга- Учинчидан, ўзининг туриш-турму- ган асарини қимматроқ сотиш
тиш марказлари, 14 та мономар- услубларини ҳам ўргатиш зарур.
Масалан, ҳозир маҳсулотини

Наманган таълими «Инсон капитали индекси – 2020»
рейтингида республикада биринчи бўлди.

2020 йил ҲОЛАТ 17
№36 (1966)

Тарихий фильм ва бадиий асарларда қамчисидан
қон томадиган, исми билан болалар қўрқити-
ладиган «колхоз» раислари, қўл остидагиларни
ҳақоратлаб, савалайдиган ноинсоф бойлару
оёғи остига йиқилганни тепкилайдиган беклар обра-
зига кўп дуч келамиз. «Ҳа, энди илгариги замонларда
бўлганда», дейдиганлар ҳам бор. Аммо, ишонинг, ке-
йинги йилларда ошкор бўлиб қолаётган ҳолатлар ай-
рим раҳбарларимиз маънавий жиҳатдан ўшалардан кўп
ҳам узоқлашмаганини кўрсатиб қўймоқда.

СЎКОНҒИЧ
РАІБАРЛАРГА ЖАЗО БЕРИЛМАЙДИМИ?

Сўконғич ҳокимлар, ноий жавоб- Раҳбарлик маданияти
муштумзўр тўралар бош- гарлик назар- қандай бўлиши керак?
қарув услубини неча аср- да тутилган.
лар аввалгидек, хўрлаш, Шу ўринда «раҳбарлик мадания-
ҳақоратлаш шаклида — Маъму- ти» деган тушунча ҳам борлигини
сақлаб қолишни истайди. рий жавобгар- эслаб ўтиш жоиз. Раҳбар атрофда-
Мисоллар келтиришнинг лик тўғриси- гиларга ўрнак бўлиши керак. Аммо
ҳожати бўлмаса-да, бир даги кодексда кейинги пайтларда айримларнинг
ёдга олиб қўйсак, зарар ҳақорат оғзидан чиққанини эшитиб, булар
қилмас. Ариққа туширил- қилган шахсга ўғит — «пекало»га оғиз чаядими,
ган сувчилар, тош кўтар- нисбатан 4 деб ўйлаш ҳеч гап эмас. Қаердан
тиб қўйилган дехқонлар, 460 000 сўм- бошланганини билмаймизу, лекин
бўралаб сўкилган тиб- дан 8 920 000 сўконғичлик бошқарувнинг анча
биёт ходимлари, айрим сўмгача миқ- юқори қатламларигача сингиб кет-
ҳокимларнинг ҳурмача дорда жарима ганининг гувоҳи бўляпмиз.
қилиқларини ҳаммамиз солиниши
биламиз. белгиланган, Президентимизнинг бу борада
муштумзўр, сўконғич раҳбарлар-
Сўкинган раҳбар бўлса, Маъмурий жавобгарлик Эҳтимол юқори- га орамизда жой йўқлиги ҳақида
қонуний жавоб бериши тўғрисидаги кодекс билан барча роқда ўтирган баъзи тез-тез огоҳлантиряпти. Аммо кун
раҳбарларни таништириш шарт. раҳбарлар қозонни сайин бундайлар сафи кўпайса
керак Ким билади, сўконғич раҳбарлар ёпишга уринаётган- кўпаймоқдаки, камайгани йўқ.
бу кодексни очиб кўрганми-йўқ- дир. Лекин айбдорлар Зиёли қатлам деб аталадиган ўқи-
Аммо шу кунларда долзарб ми?! Агар ўқиганида бу ҳаракат жазосиз қолиши ҳеч тувчилар, врачлар, тадбиркорлар,
бўлган бу иллатни бартараф этиш, учун жавобгарлик борлигини қачон яхши оқибат муҳандислар ва ҳоказо касб эгала-
ишларни сўкинишлар, ҳақорат- билган бўларди. келтирмайди, салбий ри орасида ҳам бундай раҳбарлар
ларсиз йўлга қўйиш борасида ҳолатлардан сақлай топилаётгани жуда ачинарли.
жамоатчилик фикрини келтириб Раҳбарлар ҳуқуқбузарлик олмайди.
ўтишни мақсадга мувофиқ деб содир этганда, албатта, қонун Ҳаққини талаб қилган
билдик. Олий Мажлис Қонунчилик устуворлиги таъминланиши, кў- — дейди ҳуқуқшунос Ҳушнудбек ишдан кетадими?
палатасининг айрим депутатла- рилган жазо чораси ҳақида аҳо- Худойбердиев. — Агар ушбу ҳу-
ри иллатни бартараф этишнинг лига тезкор маълумот берилиши қуқбузарлик бир йил ичида так- Шу ўринда бир воқеани эслаб
йўлларидан бири — раҳбарларга керак. Бизда шу нарса етиш- роран содир этилса, ҳуқуқбузарга ўтсак. Бир неча йил илгари туман
Маъмурий жавобгарлик тўғриси- маяпти. Эҳтимол юқорироқда нисбатан жиноий жавобгарлик раҳбари йиғилишда коллеж дирек-
даги кодексни ўқиттириш керак ўтирган баъзи раҳбарлар қозон- бор. Жиноят кодексига асосан эса, торини мажлис иштирокчилари
деб ҳисоблайди. ни ёпишга уринаётгандир. Лекин ҳақорат қилган шахс 44 млн. 600 олдида ошкора бўралаб сўккани,
айбдор раҳбарлар жазосиз қолиши минг сўмгача миқдорда жарима, ҳамиятли директор ҳоким билан
— Айрим раҳбарлар билиб ҳеч қачон яхши оқибат келтир- 240 соатгача мажбурий жамоат ёқалашиб кетгани тўғрисида ма-
туриб ўзгаришни истамаяпти, майди, салбий ҳолатлардан сақлай ишлари, 1 йилгача ахлоқ тузатиш қола эълон қилинганди. Натижада
қайсарлик қилиб, эски қоидаларни олмайди. Одамларни, жамоатни ишлари билан жазоланиши мум- ҳоким директорни ишдан бўша-
қўмсаётганини билдириб қўймоқ- қадрламаган раҳбар ёки хизматчи кин. Ҳақорат қилиш нашр қилиш, тиш учун ишидан камчиликлар
да, — дейди Олий Мажлис Қонун- давлатнинг ўзини ҳам ҳурмат қил- бошқача усулда кўпайтирилган топа бошлайди. Алал-оқибат ния-
чилик палатаси депутати Мақсу- маган бўлади, аслида. Сўконғич, матнда ёки ОАВ орқали амалга тига эришиб, неча йиллик мута-
да Ворисова. — Охирги йилларда уронғич раҳбарлар ҳаракатларига оширилса, ушбу ҳаракат тўғри- хассис таълим тизимидан мутлақо
инсонга муносабат тубдан ўзгар- қонунга ва ана шу мезонга суяниб дан-тўғри жиноят ҳисобланади ва бадарға қилинади.
ди. Бу жамиятимиздаги энг харак- иш тутишни ўрганмасак, давлат айбдор 44 млн. 600 минг сўмдан
терли ислоҳот бўляпти. Давлат ўзгараётганига одамларни ишон- 89 млн. 200 минг сўмгача жарима, Бизнингча, раҳбар «ҳужуми»га
амалдори халқни, қўл остидаги тира олмаймиз. 240 соатдан 300 соатгача маж- дуч келган инсон, аввало, ҳамия-
ходимларни ҳурмат қилишга бурий жамоат ишлари, 1 йилдан тини унутмаслиги лозим. Осмон
мажбур. Лекин раҳбар ходимлар- Жавобгарлик қандай 2 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари сўконғичнинг қўлида эмас. Қонун
да қонунга нописандлик қилиш, бўлиши керак? билан жазоланиши мумкин. ҳаммани бирдек ҳимоя қилади.
одамларни ерга уриб, руҳий таъ- Ўз ҳуқуқини билган, ҳақлигини
сир ўтказиш, гўёки ўзининг зўр- Дарҳақиқат, мамлакатимиз исбот қила олган инсон ғурурини
лигини кўрсатиб қўйишга уриниш қонунчилигида ҳақорат қилганлик ҳам сақлай олади. Ҳукумат бундай
ҳолатлари кузатиляпти. Бундай — шахснинг шаъни ва қадр-қим- раҳбарлар орқали халққа қора
ҳолатлар кўпайиши, айбдорлар матини қасддан камситганлик ёки бўлишдан манфаатдор эмас. Буни
жазосиз қолиши одамларда қонун- беодоблик билан қасддан таҳқир- эсдан чиқарманг.
га, давлатга нисбатан ишончсиз- лаганлик учун маъмурий ва жи-
ликни туғдириши мумкин. Керак Улуғбек ИБОДИНОВ
«Mahalla»

Боғчаларга электрон навбат тизими қайта
йўлга қўйилди.

18 ТАЪМИНОТ 2020 йил
№36 (1966)

Бу йилАёзли мавсум бошла-

КЎМИРниши билан иситиш

муаммоси бош кўта-
ради. Афсуски, барча
ҳудудларга ҳам та-

муаммо бўлмайдими?биий газ етиб борма-

ган, иситиш тизими
ўрнатилмаган, бу
пайтда кўплаб ҳудуд-

“ларда асосий иси-
ДАРВОҚЕ...

Қонунчиликка мувофиқ, газ

тиш воситаси ўтину бўлмайдиган ҳудудларда

кўмир бўлиб қолади. аҳоли кўмир маҳсулоти би-

Ўтинни аҳолининг лан узлуксиз равишда таъ-

ўзи тайёрлайди, минланади. Бунда туман

кўмир эса бутунлай ҳокимлиги томонидан тас-

бошқа масала. диқланган аҳолини кўмир

билан таъминлашга оид

Қиш муаммоларини яхши бил- 10 фоизи (29 минг тонна) аҳоли мир» АЖ директори ўринбосари жадвал маҳалла фуқаро-

ганлар ёзданоқ совуқ кунлар ға- томонидан олиб кетилган. Нега? Александр Корчагин. — Таъминот лар йиғинига етказилади.

мини еб, захира тўплаб қўйишади. Боиси бу борада тарғибот ишлари борасида муаммолар бўлмайди. Маҳаллалар келиб тушган
Лекин ҳамманинг ҳам бунга имко- олиб борилмаган, натижада ом- Бу борада қатор йирик лойиҳалар аризаларга мувофиқ, кў-
нияти етмайди ва қишни таваккал борларда кўмир бўлса-да, аҳоли амалга оширилмоқда. Биргина мирни сотиб олиш бўйича
қилиб бошлашади. Совуқ тушиши бундан бехабар қолмоқда. Ангрен шаҳрида фаолият кўрса- реестрни шакллантиради
билан печкалар қурилади ва кўмир таётган корхонамиз юртимиздаги ва уни кўмир омборлари-
излаб йўлга тушилади. Бу пайтда Шунингдек, ижтимоий соҳа энг йирик ишлаб чиқариш ташки- га етказади. Ўз навбатида,
кўмирнинг тижорий баҳоси кўкка объектлари учун мўлжалланган лотларидан биридир. «Ангрен» ва кўмир омборлари реестр
сапчийди, табиийки, кўпчиликка бу 405,4 минг тонна кўмирдан 94 «Апартак» очиқ конларида қазиб ва жадвалга асосан, аҳоли-
қимматлик қилади, норозиликлар фоизи, яъни 370 минг тоннаси олинадиган барча кўмир фақат
ҳудудий омборларга етказилган. ни кўмир маҳсулоти билан

кўпаяди. Хўш, бу йил айни маса- Бюджет муассасалари томонидан республика эҳтиёжлари учун иш-

лада вазият қандай? Жойлардаги уларнинг 257 минг тоннаси ёки латилади. Демак, ўз-ўзидан кўри- тасдиқланган нархлар асо-

мавжуд ҳолат талабга жавоб бера- 74 фоизи олиб кетилган. Бу эса ниб турибдики, аҳоли эҳтиёжини сида узлуксиз таъминлаш
дими? Кўмирнинг нархи қанча? ўз-ўзидан мавсумга тайёргарлик бемалол қондира олиш имкония- чораларини кўради.
қониқарли эмаслигини кўрсатади. тимиз бор. Жойлардаги масъуллар
Мавсумга тайёргарлик ўз вазифасини бажарса, ҳар доим- Хулоса ўрнида
қай даражада? Омборлар ги муаммоларга дуч келмаймиз.
қай аҳволда? Бир қарашда ҳаммаси рисо-
Маълумотларга кўра, жорий Кўмир талон-торож ладагидек, сотувчи аниқ, олувчи
йилда ташкилотларга кўмир маҳ- Аслида, кўмир маҳсулотлари қилиняптими? аниқ, нархлар белгиланган. Аммо
сулотларини харид қилиш учун белгиланган талаблар асосида ҳар йили барибир аҳоли давлат
бюджетдан жами 171 млрд. сўм омборхоналарда сақланиши ва Бош прокуратура томонидан томонидан белгиланган нархларда
маблағ июль-октябрь ойларида сифатли етказиб берилиши керак. куз-қиш мавсуми учун кўмир истаганича кўмир харид қилол-
режа-график асосида ажратиб Сифатсиз кўмир сотилгани ёки маҳсулотлари захирасини яратиш, майди ёки бу нархда берилган оз
берилиши белгиланган. Бу бора- фойдаланишга мутлақо яроқсиз бў- уларни сақлаш ва аҳолига етказиб миқдордаги маҳсулот сифати ни-
да октябрь ойида 8,2 млрд. сўм либ қолгани тўғрисидаги ҳолатлар бериш ҳамда молиялаштиришда ҳоятда паст, кўп қисми ёнмайдиган
ижтимоий соҳа муассасаларига ўтган йилларда бир неча маротаба бир қатор қонун бузилиш ҳолат- кукундан иборат бўлади. Бу йиллар
ажратилиши таъминланган. Бироқ такрорланди. Шу боис айни пайтда лари аниқланди. давомида кузатилган ҳолат. Чунки
ушбу мақсадлар учун маҳаллий барча омборхоналар кўздан кечи- кўмир билан таъминлаш тизими бо-
бюджет маблағларидан ажратили- рилмоқда. Масалан, «Ўзэнергоинс- — Шу кунгача 5 та жиноят фош зор тамойилларига асосланмаган.
ши лозим бўлган 143 млрд. сўм- пекция» томонидан ижтимоий этилиб, 684 тонна кўмир маҳсу- Маҳсулот аввалбошданоқ тақчил-
нинг атиги 43 фоизи (62,2 млрд. соҳа объектларининг кўмир сақлаш лотлари талон-торож қилиниши- лиги, таклифга нисбатан талаб-
сўм) молиялаштирилган, холос. омборлари ҳолати ўрганилганида, нинг олди олинди, — дейди Бош нинг бир неча баробар юқорилиги
қатор камчиликлар аниқланди. прокуратура матбуот хизмати коррупцион схемаларни келтириб
Бош прокуратура ҳузуридаги раҳбари Ҳаёт Шамсутдинов. — чиқараверган.
Иқтисодий жиноятларга қарши Мактабгача таълим вазирлиги Жумладан, «Ўзбеккўмир» АЖнинг
курашиш департаменти бош- тизимидаги 351 та, Халқ таълими «Кармана кўмир омбори» ходим- Мутасаддилар бу йил тақчил-
лиғи ўринбосари, адлия катта вазирлигидаги 625 та, Соғлиқни лари 58,5 тонна кўмирни гўёки лик бўлмаслигига, нархлар ошиб
маслаҳатчиси Шуҳрат Алиризаев сақлаш вазирлиги тизимидаги 259 «Хатирчи кўмир омбори»га юбо- кетмаслигига ишонтирмоқда.
айтишича, Департамент ва унинг та омбор мавсумга тайёр эмасли- рилгани ҳақида қалбаки ҳужжат Уларнинг айтишича, жорий йилда
ҳудудий бошқармалари ҳузурида ги ойдинлашди. Бундан ташқари, расмийлаштириб, Самарқанд аҳоли кўмирнинг 1 тоннасини 300
кўмир ва суюлтирилган газ маҳ- ўрганишлар давомида «Ўзбеккў- вилоятида яшовчи фуқарога ҳар 300 сўмдан, кўмир брикетини эса
сулотларини етказиб беришни мир» АЖга қарашли 91 та ҳудудий бир тоннасини 510 минг сўмдан 412 500 сўмдан сотиб олиши мум-
мувофиқлаштирувчи идоралараро омборнинг 55 таси қониқарсиз сотаётган вақтида ушланган. «На- кин. Бу йил таъминот ва нархлар
тезкор штаблар ташкил этилди. аҳволда экани аниқланди. Бу эса воий кўмир етказувчи» филиали оқилона бўлишига умид қилиб,
Маълумотларга кўра, ҳозирга ўша жараёндаги масъулларнинг мансабдор шахслари эса жами кузатишда давом этамиз. Совуқ
қадар куз-қиш мавсуми учун ўз ишига маъсулиятсизлик билан 71,7 млн. сўмлик 174 тонна тайёр кунлар яқин...
аҳолига етказиб берилиши лозим ёндашаётганидан далолатдир. кўмир брикетини ўзлаштириш
бўлган 940 минг тонна кўмирдан йўли билан талон-торож қилгани
32 фоизи ёки 300 минг тоннаси — Бюджет ташкилотлари учун 1 аниқланди. Бундай мисолларнинг
«Ўзбеккўмир» АЖ томонидан 91 ноябргача 405,4 минг тонна, аҳоли яна бир нечтасини келтириш мум-
учун 1 декабргача 600 минг тонна

та ҳудудий омборларга етказиб кўмир етказиб бериш чоралари- кин. Айни дамда ушбу ҳолатлар Нилуфар ЮНУСОВА
берилган бўлса, шундан атиги ни кўряпмиз, — дейди «Ўзбеккў- юзасидан жиноий иш очилган. «Mahalla»

Ўзбекистон 9 ойда 58 млрд.
долларлик олтин сотган.

2020 йил ЯНГИ ТИЗИМ 19
№36 (1966)

Технологиялар тараққиёти инсонларга қулайликлар яратади. Би-
роқ баъзида мана шу яратувчилик жамият аъзоларига зиён кел-
тириши ҳам мумкин. Дейлик, у кимнингдир жони, молига зиён
етказса, вайронкорлик мақсадларида қўлланилса.

ЖИНОЯТЛАРНИ АНИ¯ЛАШДА
ЯНГИ ТИЗИМНИНГ ЎЗИГА ХОСЛИГИ НИМАДА?

Бугун қонунни четлаб ўтиш- мотлар базаси Геном бўйича их- тизимининг жорий этилиши эса
нинг минг хил усулидан фойдала- ёрдамида жи- тиёрий равишда дав- нисбатан мураккаб, ўта оғир ва
нилаётгани, «устаси фаранглар»- ноятларни очиш лат рўйхатига олиш очилмаган жиноятларни очишга
нинг янгидан-янги услубларни тизимининг шахсларнинг ёзма имконият яратади. Ягона маълу-
топаётгани сўзимизга исбот. жорий этили- аризалари билан пул- мотлар базаси, ўз навбатида, беда-
Натижада баъзи жиноятлар йил- ши фош этиш лик асосида амалга рак йўқолган шахсларни топиш ва
лар давомида очилмай қолиняпти. мураккаб, ўта оширилади. топилган мурдаларнинг шахсини
Жиноятчилар ўзлаштираётган оғир ёки муқад- аниқлашда қўл келади.
янгиликларни фош этишда мав- дам очилмаган тажрибалари ўрганилди. Хусусан,
жуд тажрибалар ўзини деярли жиноятларни Россиянинг «Россия Федерация- Мажбурий ва ихтиёрий
оқламаяпти. Хўш, нима қилиш ке- очишга кўмакла- сида геном бўйича давлат рўйха- рўйхатга кимлар
рак? Наҳотки, жиноятларни фош шади. Шунинг- тига олиш тўғрисида»ги Федерал олинади?
этишнинг амалда ўзини оқлаган дек, унинг ягона қонун, Қозоғистоннинг «Дакти-
усули бўлмаса? маълумотлар лоскопик ва геном бўйича давлат – Лойиҳага мувофиқ, геном
базаси яратили- рўйхатига олиш тўғрисида»ги, бўйича давлат рўйхатига олиш
Мазкур саволлар билан Ички ши бедарак йўқолган шахсларни Кореянинг «ДНКдан фойдаланиш мажбурий ва ихтиёрий равишда
ишлар вазирлигининг ахборот топишни осонлаштиради. «Ге- ва ҳимоя қилиш тўғрисида»ги, амалга оширилади. Мажбурий
хизмати раҳбари Шоҳрух Ғиё- ном бўйича давлат рўйхатига Канаданинг «ДНКни идентифика- рўйхатга оғир ва ўта оғир жи-
совга мурожаат қилдик. олиш тўғрисида»ги қонун лойи- ция қилиш тўғрисида»ги қонунла- ноятлар учун судланган, шундай
ҳаси мазкур йўналишдаги муно- ри билан танишилди. Шу асосда жиноятларнинг содир этилиши-
— Сўнгги ўн йилликда чет дав- сабатларни ҳуқуқий жиҳатдан Ўзбекистонда ҳам геном бўйича да гумонланувчи ва айбланувчи
латлар ҳуқуқни муҳофаза қилиш тартибга солишга қаратилгани давлат рўйхатига олиш соҳасидаги тариқасида ишда иштирок этиш-
идоралари ҳодиса жойида қолди- билан аҳамиятлидир. муносабатларнинг қонун ҳужжат- га жалб қилинган, терговга қадар
рилган биологик материалларни лари билан тартибга солиниши текширув, суриштирув, дастлаб-
тадқиқ қилиш эвазига минглаб жи- Айни пайтда жиноятчилар мақсадга мувофиқ, деб топилди. ки терговни амалга оширишда
ноятлар очмоқда. Кам миқдордаги турли ҳийла-найрангларни олинган биологик материаллари
қон излари, юлиб олинган соч қўллаб, содир этилган жиноят Зарурат бормиди? бўйича шахси аниқланмаган ва
толалари, сигарета ёки сақичлар- изларини қолдирмасликка ҳа- таниб олинмаган мурдалар (тана
даги сўлаклар, гугурт ёки кийим- ракат қилмоқда. Бу эса уларни – Жиноятчиликнинг камайи- қисмлари, қолдиқлари) олина-
кечаклардаги тер излари жиноят- фош этиш ва очиш жараёнини ши амалиётга замонавий усул ва ди. Мажбурий рўйхатга олиш
чилар тўғрисида ноёб ахборот- қийинлаштиради. Қонун ло- технологияларни жорий этилиши Ўзбекистон Республикаси Ички
ларни олиш имконини бераётир. йиҳаси билан эса геном бўйича билан бевосита боғлиқ. Улардан ишлар вазирлиги, Адлия вазир-
Биологик материаллар бўйича давлат рўйхатига олиш доираси- бири геном ахборотлардан фой- лиги ва Соғлиқни сақлаш вазир-
одам ДНКси таҳлили усулидан даланиш тажрибаси эса шу пайт- лигининг давлат суд-экспертиза
даги ваколатли гача бизда қўлланилмасди. Мамла- муассасалари томонидан амалга
фойдаланиб олинган геном ахбо- органларнинг катимизда бундай ахборотларни оширилади.
роти ёрдамида жиноятчи шахсини ҳуқуқ ва маж- олиш, тўплаш, ундан фойдаланиш Геном бўйича ихтиёрий равиш-
осонгина идентификация қилиш буриятлари, учун қонунчилик базаси ва тизим да давлат рўйхатига олиш шахс-
мумкин бўлмоқда. Айни жиҳатлар геном ахборо- мавжуд эмасди. Боз устига, жи- ларнинг ёзма аризалари билан
эътиборга олиниб, Ички ишлар тини йиғиш, ноят содир этилган жойда қол- пуллик асосда амалга оширилади.
вазирлиги томонидан Ўзбекистон унга ишлов бе- дириладиган изларни минимал- Бунда Вазирлар Маҳкамаси томо-
Республикасининг «Геном бўйича риш ва ҳимоя лаштирилаётган ҳолатлар уларни нидан белгиланадиган тартиб ва
давлат рўйхатига олиш тўғри- қилишнинг очишни қийинлаштираётганди. миқдорларда ҳақ ундирилади.
сида»ги қонуни лойиҳаси ишлаб асосий талаб- Геном ахбороти маълумотлар ба-
чиқилди. лари, геном заси ёрдамида жиноятларни очиш Натижа қандай бўлади?
бўйича давлат
Геном ахборот нима? рўйхатига – Геном ахбороти маълумот-
олиш тартиби- лар базасидан фойдаланиш рес-
– Геном ахборот — инсон ДНК- ни ва биологик публика ҳудудида содир этилган
си ва шахси аниқланмаган жасад материал ва жиноятларни биологик ашёвий
қолдиқларининг кодланган ахбо- уни олиш, қайд далиллар бўйича фош этишда ва
ротларни ўз ичига олган шахсий этиш, сақлаш, ундан фойдаланиш қилмиш учун жазо муқаррарли-
маълумотлардир. Бундай маълу- ва уни йўқ қилиб ташлаш тартиби гини таъминлашда ижобий на-
белгиланмоқда. Мазкур қонуннинг тижа беради. Хизмат фаолиятида
қабул қилиниши содир этилган геном ахборотига ишлов бериш,
жиноятларни биологик ашёвий ундан фойдаланиш, уни блоки-
далиллар ёрдамида фош этишга ровка қилиш, йўқ қилиб ташлаш,
кўмаклашиб, суд-тергов органла- эгасизлантириш ва сақлаш билан
рининг исботлов базасини мус- шуғулланадиган шахсларнинг қо-
таҳкамлайди. нун даражасидаги масъулиятини
белгилашга олиб келади.
Тажриба нечоғли
ўзини оқалаган? Қонуннинг ижросини амалга
ошириш бўйича белгиланган чора-
– Қонун лойиҳасини тайёрлаш- тадбирлар 2024 йил 1 январдан
да АҚШ, Германия, Канада, Корея, эътиборан, кучга кириши белги-
Малайзия, Озарбайжон, Россия, ланмоқда.
Сингапур, Франция, Швейцария,
Қозоғистон каби давлатларнинг Садоқат МАХСУМОВА
ёзиб олди.

Мактабларда она тили соатлари
кўпайтирилади.

20 ТРАНСПОРТ 2020 йил
№36 (1966)
ЭЛЕКТРОБУСлардан

ФОЙДАЛАНИШ
ҚАНДАЙ САМАРА
БЕРАДИ?

Яқинда Вазирлар Маҳкамаси- Жамоат транспортидан нега эришиш кутилмоқда.
нинг «2021–2023 йилларда «Тош- фойдаланамиз? Узоғимизни яқин қилгани, Бундан ташқари, 300 дона
шаҳартрансхизмат» АЖ тизимида- ҳамёнбоплиги учун, дея жавоб беради кўп-
ги корхоналар ҳаракат таркибини чилик. Негадир қулайлиги, хизмат кўрса- электробуслар харид қилиниши
янгилаш Дастури тўғрисида»ги тиш сифати юқорилиги учун, дегувчилар топилмай- 6,9 минг тонна дизель ёқилғиси
қарори лойиҳаси эълон қилин- ди. Нима учун? Қачон автобуслар қулайлиги, хизмат тежалишига замин яратади. Ат-
ди. Лойиҳада қандай янгиликлар кўрсатиш сифати юқорилиги учун афзал кўрилади? мосфера ҳавосига 1,4 минг тонна
кўзда тутилган? У тасдиқланса ва зарарли моддаларнинг чиқари-
Бу ҳақда масъул ташкилотлар бош қотиряптими? лиши камайтирилади. Мазкур
кучга кирса нималар ўзгаради? кўрсаткичлар 2021-2031 йиллар
мобайнида, мос равишда, 23,0
Сифат ва хавфсизлик кафолатла- минг ва 4,8 минг тоннани ташкил
этади.
надими? Қанча вақт кетади? да «Тошшаҳартрансхизмат» АЖ
тизимидаги корхоналар ҳаракат Сарф-харажатлар
Лойиҳадан кўзланган – Бу билан Тошкент шаҳри таркибини катта сиғимли шаҳар масаласи-чи?
мақсад нима? аҳолиси ва меҳмонларига си- электробусларини харид қилиш
фатли хизмат кўрсатиш, ҳаракат орқали янгилаш режалаштирил- 2019 йилнинг сентябрь-де-
— Қарор лойиҳасида Тошкент хавфсизлигини таъминлаш асосий ган. Натижада 2021-2023 йиллар кабрь ойларида «Vitovt Elektro E
шаҳрида йўловчи транспорти мақсад қилинган, – дейди «Тош- мобайнида 300 дона электробус- 420» русумли Белоруссияда, 2020
тизимини янада ривожлантириш шаҳартрансхизмат» акциядор- лар харид қилиш ҳисобига (2020 йилнинг март ойида «YUTONG
ҳамда «Тошшаҳартрансхизмат» лик жамиятининг Лойиҳалар, йилда 20 дона электробуслар ZK6128BEVG» русумли катта си-
АЖ корхоналари автобуслар ташқи алоқа ва инвестициялар харидини инобатга олиб) автобус- ғимли Хитойда ишлаб чиқарилган
паркини замонавий транспорт бўлими ларнинг сони 1227 донани ташкил электробус «Тошшаҳартрансхиз-
воситалари билан янгилаш кўзда бошлиғи этиб, уларнинг ўртача тасарруф мат» АЖ тасарруфидаги шаҳар
тутилган, — дейди Транспорт Шаҳбоз этиш муддати эса 6-7 йилни таш- йўналишларида тест синовидан
вазирлигининг Транспорт ва Ғафуров. – кил этади. ўтказилди. Электробусларнинг йў-
логистикани ривожлантириш Шунингдек, ловчилар учун қулайлиги, шовқин-
муаммоларини ўрганиш маркази сизлиги ва сарф-харажатларининг
табиий ре- Қулайлиги нимада? камлиги амалда исботини топди.
директори сурслардан
Муроджон оқилона Янги харид қилинадиган элект- Шунингдек, жорий йилнинг 1
Обидов. — фойдала- робуслар ҳисобига 7352,0 минг ноябрига қадар Тошкент шаҳрига
2021-2023 ниш, Тош- литр ёки 59 113,0 млн. сўмлик тест синовларини ўтказиш учун
йилларда кент шаҳри экологик ҳолатини дизель ёқилғиси сарфи камайти- қўшимча 2 та электробус олиб
«Тошшаҳар­ яхшилаш, ногиронлиги бўлган рилиши мумкин. Бу хулосаларга, келиниши белгиланган.
трансхизмат» шахсларга мослаштирилган шаҳар албатта, ўз-ўзидан келинмади.
АЖ тизимида- йўловчи транспорти воситалари Электр қуввати билан ишлайдиган Электробуслардан шаҳар йўлов-
ги корхоналар миқдорини ошириш кўзда ту- катта сиғимли электробус ҳамда чи транспортида фойдаланиш учун
ҳаракат тарки- тилган. Вазирлар Маҳкамасининг дизель ёқилғисида ишлайдиган хориж тажрибалари ўрганилди,
бини 300 дона катта сиғимли ша- 2020 йил 16 мартдаги «Тошкент «Mercedes-Benz Low Floor» ру- амалиётда ўзини нечоғли оқлаши
ҳар электробуслари ва қувватлаш шаҳар йўловчи транспорти ти- сумли, сиқилган табиий газда синовдан ўтказилди. Жумладан,
ускуналари билан янгилаш дасту- зимини такомиллаштириш чо- (СТГ) ишлайдиган «MAN A22 CNG» Москва, Сеул, Истанбул, Самсун,
ри ишлаб чиқилди. Электробус- ра-тадбирлари тўғрисида»ги русумли катта сиғимли ва дизель Нурсултан каби йирик мегаполис-
ларнинг тез заряд оладиган, кичик қарорига асосан, «Тошшаҳар­ ёқилғисида ишлайдиган «Isuzu ларда электробуслардан шаҳар
масофага юрадиган ҳамда узоқ трансхизмат» АЖ корхоналари NP 37» русумли кичик сиғимли ав- йўловчи транспортида фойдалани-
вақт заряд оладиган ва кунлик ҳаракат таркибини замонавий, тобусларнинг бир йиллик ўртача лади.
барча рейсларни бажара оладиган катта сиғимли, кондиционер харажатлари бир дона автобус
турлари мавжуд. Ҳозирда Тошкент билан жиҳозланган, электр қувва- мисолида қиёслама таққослан- Бизнинг фикр
шаҳри автобуслар йўналишлар тида ишлайдиган электробуслар ди. Натижада электробуснинг
тармоғининг метро линиялари ва улар учун қувватлаш ускуна- харажатлари «Mercedes-Benz Аҳолига қулайлик яратиш мақ-
билан боғлаш, асосий магистрал ларини харид қилиш йўли билан Low Floor» русумли автобусга сад қилинган қарор лойиҳасида
йўлларимизда бир-бирини так- янгилаш бўйича қарори лойиҳаси нисбатан 2,5 баробар, «MAN A22 айни шулар ўз аксини топган. Ян-
рорловчи йўналишларни мақбул- тайёрланди. CNG» русумли автобусга нисба- гиланишлар соҳа ривожига хизмат
лаштириш ишлари бўйича аниқ тан 1,7 баробар ва «Isuzu NP 37» қилади, бироқ барча тажрибалар
ҳисоб-китоблар олиб борилмоқда. Унга кўра, 2021-2023 йиллар- русумли автобусга нисбатан 1,1 ҳам амалиётда кутилганидек на-
тижа беравермайди.
баробар кам бўлиши ойдинлаш-
Электробусларнинг қанчалик
Электробусларнинг йўловчилар ди. 2021-2023 йилларда электро- қулай ва хавфсиз эканига эса ун-
учун қулайлиги, шовқинсизлиги, буслар харид қилиниши билан дан фойдаланибгина баҳо бера-
дизель ёқилғисида ишлайдиган миз. Демак, белгиланган муддат-
лар келишини кутамиз, кўрамиз,
атмосферага зарарли моддалар «Mercedes-Benz Low Floor» ва фойдаланамиз ва бу мавзуга яна
«Isuzu NP 37» русумли автобус- қайтамиз.
чиқармаслиги ва тасарруф
сарф-харажатларининг камлиги лар харажатларига нисбатан 2021 Садоқат МАХСУМОВА
йилда 1,64, 2022 йилда 1,74 ва «Mahalla»
2023 йилда 1,58 баробарга камай-

амалда исботини топди. тирилиши режалаштирилган. Бу
билан 3 йилда 24 724,7 млн. сўм-

лик иқтисодий самарадорликка

Масъул лавозимга тайинланадиган шахслардан
ўзбек тилини билиш сертификати талаб этилади.

2020 йил ТАДБИРКОРЛИК 21
№36 (1966)

«Инглиз тилини яхши билганим учун ўқув марказида дарс бераман. Ишим ўзимга ёқа- тадбиркорларнинг кўпгина қийин-
ди, лекин ўз бизнесимни йўлга қўйсам, шахсий ўқув марказим бўлса дейман. Очиғи чиликларини бартараф этилишига
ниятларим катта бўлса ҳам лицензия олиш қийин, деган фикр мени ўйлантиради. Биз- ёрдам беради. Қолаверса, давлат
нес бошлашимга тўсқинлик қилади. Яқинда бир танишим, ҳозир бу муаммо бўлмай органлари ҳам бундан манфаат-
қолди, деди. Чиндан ҳам, лицензия бериш тартиби соддалаштирилдими?» дор. Масалан, махсус бланкаларни
ишлаб чиқаришга йўналтиради-
Бу самарқандлик Эъзоза Маъмурованинг сўзлари эди. ган йилига 13 млрд. сўмдан ор-
тиқ маблағлари тежаб қолинади,
ЛИЦЕНЗИЯ ҳамда қарийб 3,5 млн. дона қоғоз
ОЛИШ ЇИЙИНМИ? сарфланиши иқтисод қилинади.

Дарҳақиқат, авваллари кўпчилик хабардор қилишнинг ўзи кифоя. Янги ўрнатилган тар- Монопол мавқе
ёшларнинг шашти Эъзозаники Шунингдек, лицензияланадиган тибга кўра, қайд этил- бўлмайди...(ми?)
каби ҳадик билан тез фурсатда ган ташкилотлар жо-
сўнган эди. Тўғри, илгари тадбир- ва рухсатнома олиш талаб эти- рий йил охирига қадар Илгари давлат корхоналарини
корлик фаолиятини бошлаш учун ладиган фаолият йўналишлари тегишли лицензияни хусусий тадбиркорлардан устун
лицензия олиш жараёни бирмунча сони қисқартирилди. Бунда инсон расмийлаштириш чо- қўйилиши сабабли улар монопол
қийин эди. Одамлар вақти ҳуж- соғлиғига ва жамиятга зиён ет- раларини кўришлари мавқега эга бўлиб қолишган-
жат йиғиш, маълумотнома олиш, казмайдиган фаолият турларини лозим. ди. Натижада тенгсизлик юзага
ойлаб кутиш билан ўтарди. Иши лицензиялашдан чиқариб ташлаш келганди. Энди бундай бўлмайди.
осон битиши учун кимларнингдир ҳамда хавфлилик даражаси паст Электронлаштиришнинг Давлат унитар корхоналари ва
чўнтагига бир-икки сўм солиш- бўлган фаолиятларни тартибга афзаллиги нимада? муассасалари томонидан фао-
га ҳам тўғри келарди. Ҳозир-чи? солишнинг муқобил усулларига лиятнинг лицензияланадиган
Мазкур жараёнда юзага келадиган ўтказилиши назарда тутилган. — Соҳадаги муҳим ўзгариш- турларини тегишли лицензияни
бюрократиянинг олдини олиш ва Қарийб 70 та лицензияланадиган лардан бири лицензиялаш, рухсат
коррупцияга қарши курашишда фаолият йўналишлари ва 34 та бериш ва хабардор қилиш жа- олмасдан амалга ошириш ҳу-
нималар қилинмоқда? Тадбиркор- рухсатномаларни бекор қилиш раёнларининг тўлиқ электрон- қуқи бекор бўлди.
лик фаолиятини бошлашга рухсат ёки муқобил шаклларга ўтказиш лаштирилиши, — дейди О.Ма-
олиш қанчалик соддалаштирилди? белгилаб қўйилди. ликов. — Мазкур ишни амалга Янги ўрнатилган тартибга
ошириш мақсадида «Лицензия» кўра, қайд этилган ташкилотлар
Хабардор қилиш кифоя 40 миллиард сўм ахборот тизими ишлаб чиқил- жорий йил охирига қадар те-
иқтисод қилинади моқда. Бунда ягона портал ор- гишли лицензияни расмийлаш-
— Ушбу камчиликларни барта- қали ҳужжат топшириш, кўриб тириш чораларини кўришлари
раф этиш мақсадида Президенти- Тадбиркорлар томонидан чиқиш ва уни бериш тизими лозим.
мизнинг 2020 йил 24 августдаги лицензия ва рухсат йўлга қўйилади ва тадбиркорлик
«Лицензиялаш ва рухсат бериш бериш жараёнида субъектлари жараённи содда ва Жамоатчилик назорати
тартиб-таомилларини тубдан расмийлаштири- осон амалга ошириш имконияти- механизмлари
такомиллаштириш чора-тадбир- лиши лозим бўлган га эга бўлади. Бу орқали ортиқча яратилади
лари тўғрисида»ги фармони қабул ҳужжатлар қисқарти- ҳужжатларни тақдим этишга чек
қилинди, — дейди Адлия вазир- рилди. Энди йилига қўйилади. Лицензия бериш учун Кимлардир тегишли фао-
лиги масъул ходими Отабек қарийб 40 миллиард бошқа органнинг маълумотно- лият билан лицензиясиз ёки
Маликов. — Мазкур фармонда илк сўм маблағлари маси ёки бошқа ҳужжати керак рухсат этиш хусусиятига эга
бор хабарнома юбориш тарти- иқтисод қилиниб, бўлса тадбиркор иштирокисиз ҳужжатсиз ёхуд хабарнома
бида жисмоний ҳамда юридик тадбиркор ихтиёри- ваколатли органнинг ўзи ягона юбормасдан шуғулланишади.
шахслар қонун ҳужжатларида бел- да қолдирилади. тизим орқали олиш амалиёти жо- Ҳатто, белгиланган талаб ва
гиланган талаб ва шартларга риоя Бундан ташқари, рий этилади. шартларни бузиш ҳолатлари ҳам
этиш мажбуриятини ўз зиммасига аудиторлик, баҳо- кузатилиши мумкин. Ёки ваколат-
лаш, риэлторлик, Дарвоқе, лицензия ва рухсатно- ли органлар томонидан ариза-
олиши белгиланди. Эндиликда маларни махсус қоғоз бланкаларда ларни кўриб чиқиш, лицензия ёки
уларнинг фаолияти белгиланган фонограммаларни тайёрлаш, расмийлаштириш амалиётидан рухсат этиш хусусиятига эга ҳуж-
талабларга мувофиқ келишини юкларни автомобиль транспор- воз кечилиб, QR-код қўйилган жатни бериш ёхуд беришни рад
ўзлари тасдиқлайди. Хусусан, тида шаҳарда, шаҳар атрофида электрон ҳужжатлар тақдим этиш- этиш ҳамда унинг амал қилиши-
мактабгача таълим, ломбард, ва шаҳарлараро ташиш фаолия- га тўлиқ ўтилади. Мазкур амалиёт ни тўхтатиб туриш билан боғлиқ
ветеринария даволаш, алкоголли тига лицензиялар бекор қилинди. қонун бузилишлари ҳам учраб
маҳсулотлар билан чакана савдо Хорижий ишчи кучларини жалб туради. Ана шундай вазиятларни
қилиш каби фаолиятларни вако- қилишга рухсатнома ва спорт ин- аниқлаб, бу ҳақда ваколатли ор-
латли органларни хабардор қилиш шооти объекти паспортини олиш, ганларга хабар берган жисмоний
орқали бошлашлари мумкин. Яъни тренерлик фаолиятига ҳам энди шахслар ҳуқуқбузарлик ўз тасди-
рухсатнома олинмайди. ғини топгандан сўнг ундирилган
жариманинг 10 фоизи миқдори-
даги пул мукофоти билан рағбат-
лантирилади.
Бу шуни англатадики, тад-
биркорлик фаолиятини бошлаш
остонасида турган инсонлар ҳеч
иккиланмай керакли жойга муро-
жаат қилиши ва фаолиятининг қо-
нунийлигини таъминлаши зарур.
Шу билан бирга, ваколатли орган-
лар ўз ишига виждонан ёндашиб,
бюрократиядан воз кечишлари ва
барчасини қонуний йўл билан ҳал
этишлари лозим.

Ноилахон АҲАДОВА
«Маhаllа»

Ўзбекистон ҳукумати делегацияси Афғонистонда
Ўзбек тили кунини нишонлашда иштирок этди.

22 ИЛМ-ФАН 2020 йил
№36 (1966)

Илмда янгилик қилиш осон эмас. Назарий
асосларни ўрганиш, таҳлил этиш, ама-
лиётда қўллашда дуч келинадиган муам-
молар. Боз устига, маблағ топиш масаласи.
Кети узилмаётган вазифаларни бажариш эса бир-
гина олимга оғирлик қилади. Унинг иши бир қадам
олдинга силжиши учун нафақат маънан, балки мод-
дий қўллаб-қувватлов ҳам сув ва ҳаводек зарур.

ИЛМДА ГРАНТЛАРГА
АЖРАТИЛАЁТГАН

ДАВЛАТ ПУЛЛАРИ ТАЇДИРИ НИМА БЄЛЯПТИ?

Ўзбекистонда илм-фанни ри- амалга оширилган. Яъни олим дан чиқишмаган, бундай бўлиши Қайси лойиҳалар
вожлантиришга эътибор кучайган, ўзи ташаббус қилса, ўша лойи- керак эмас. Олим жамоаси билан молиялаштирилади?
миллионлаб грантлар ажратил- ҳа молиялаштирилган. Тизимда танлаган йўналишида янгилик
моқда. Буларнинг барига эса Ин- натижага жавобгарлик ҳисси қилишга интилиши, замонавий Мазкур фикрларнинг амалдаги
новацион ривожланиш вазирлиги бўлмаган. Биз эса тематик грант- тенденцияларга ҳар доим тайёр исботига гувоҳ бўлиш учун вазир-
бош-қош. Вазирлик томонидан лар шакллантириш бўйича янги бўлиши, олдин қилган ишларини лик ҳайъатининг сўнгги йиғили-
турли илмий лойиҳалар танлови тизимни ишга туширдик. Энг кат- такрорламаслиги керак. шида қатнашдик. Биргина «Олима
мунтазам эълон қилинмоқда. та муаммолардан яна бири олим аёллар грантлари» ташаббускор
ишлаб чиққан лойиҳаси учун 1 Афсуски, ҳозир ҳам кўп ҳоллар- амалий ва инновацион лойиҳалар
Хўш, грантлар ўз эгаларини млрд. сўм сўраса, унга 10 млн. да аввал қилган ишларини олиб танлови натижаларини кўздан
топяптими? Илмий лойиҳаларга ёки 100 млн. сўм пул берилган. келадиган олимлар ҳам бор. Шу кечирдик. Муҳокамалардан сўнг
қандай мезонлар асосида давлат Лойиҳа учун ишлаган 10 нафар сабаб аксарият лойиҳалар қай- 6 та лойиҳа молиялаштиришга
грантлари бериляпти? Илмий одам маош билан таъминланса тариб юборилади. Буни исбот- тавсия этилди.
лойиҳаларга қанча миқдорда бўлди, қабилида иш тутилган. лаш учун архивларни титкилаш
маблағ олиш мумкин? Лойиҳалар Иккинчидан, маҳсулот ишлаб Хусусан, тиббиёт фанлари
мамлакатимиз иқтисодиёти ва чиқаришдан мақсад бўлмаган. Ўзбекистонда 37 минг йўналишида «Гормонал фаол
ижтимоий ҳаётига қандай фойда Натижада аксарият лойиҳалар нафар илмий тадқиқотчи гипофиз ўсмаларидаги юрак
келтиради? чоп этилган мақола сифатида бор. Бу жуда кам. Тадқи- қон-томир асоратларини прог-
Иннова- жавонларда қолиб кетган. қотчилар сонини ошири- нозлаш ва олдини олиш мезон-
цион ри- шимиз керак. Бунинг учун ларини ишлаб чиқиш» лойиҳаси
вожланиш Энди қандай тизимда ишчи столларини ярати- молиялаштириладиган бўлибди.
вазири, ишланяпти? шимиз лозим.
академик Инновацион ривожланиш
Иброҳим – Бу масалаларни ҳал қилиш ҳам шарт эмас. Рақамлаштириш вазирлиги ахборот хизмати
АБДУРАҲ- мақсадида давлат буюртмаси даврида электрон базаларимиз бу раҳбари Назокат Абдуқундузова-
МОНОВ бу тизимини жорий қилдик. Бунда ҳақда маълумотларни тезда етка- нинг таъкидлашича, Республика
саволларга белгиланган йўналишдаги бит- зиб беради. ихтисослаштирилган эндокри-
қуйидагича жавоб берди. та мавзуга оид камида иккита нология илмий-амалий тиббиёт
лойиҳа кўриб чиқилади. Уларни Баъзи олимларда нотўғри ту- маркази изланувчиларининг
Муаммо нимада? бир-бирига таққослаб, энг яхши- шунча бор: «Эртага нима қиламиз, мазкур ташаббуси учун 3 йил
сига грант маблағи берилади. кўчада қолиб кетамиз. Энди бизга муддатга йилига 500 млн. сўм-
— Вазирлигимизга илм-фанни лойиҳа беришмас экан», деб ўйла- лик грант берилади. Бунда унинг
ривожлантириш ваколати бе- Эндиликда олимларимизга шади. Ишонч билан айтаман, ҳеч соҳадаги мавжуд муаммоларга қай
рилди. Шунинг учун соҳани янги лойиҳангиз натижасида маҳсулот қачон ундай бўлмайди. Биз ҳар ой даражада ечим бўлиши, амалиётга
босқичга олиб чиқиш — олдимиз- чиқара олсангиз ва унга патент янги-янги мавзулар, буюртмалар- тадбиғи ва келтирадиган фойдаси
да турган муҳим вазифалардан. берилса, ўша маҳсулотни сотиб ни эълон қиляпмиз. инобатга олинди.
Айниқса, грантлар бериш ма- берамиз, деган таклиф билан Бундан ташқари, тарих ва иж-
саласида. Бу тизим узоқ йиллар чиқяпмиз. Бу пулларнинг 70 фоизи Айни пайтда вазирлик сайтига тимоий фанлар йўналишида «Ўз-
рақобатсиз бўлган. Боқимандалик олимнинг чўнтагига тушади. Ўз- кириб кўринг, қарийб 70 млрд. сўм бек халқи диний ва миллий қад-
кайфияти, лойиҳалар таҳлилий бекистонда 37 минг нафар илмий миқдордаги лойиҳалар портфели риятлари комплексининг элект-
материаллар ёки бошқа бирор ма- тадқиқотчи бор. Бу жуда кам. Тад- эълонда турибди. 33-турни эълон рон-трансдициплинар платфор-
қола чоп этиш билан якунланган. қиқотчилар сонини оширишимиз қилдик, яқинда 34-турни эълон масини яратиш» лойиҳаси 750
Шу сабаб илм-фан иқтисодиётда керак. Бунинг учун ишчи столла- қиламиз. Соҳалар бўйича эълонлар млн. сўм миқдорида молиялашти-
кўринмай қолди. Бундан ташқари, рини яратишимиз лозим. беряпмиз. ришга тавсия қилинди. Лойиҳани
бизда илмий йўналишда ярати- амалга ошириш натижасида ўзбек
лаётган технологияларнинг стан- Шунинг учун лойиҳаларга Хусусий сектор билан ҳам халқи диний ва миллий қадрият-
дарти йўқ. Сертификати мавжуд кўпроқ грант бериш, молиялаш- келишиб, уларнинг маблағлари- лари тизимини таъминловчи
эмас. Уларнинг патент папкалари тиришга, керакли шарт-шароит- ни жалб қиляпмиз. Лойиҳаларни креатив кутубхона, соҳага доир
мавзу чуқур ўрганилмаганини лар яратиб беришга ҳам ҳаракат молиялаштиришда ҳар бири учун электрон луғат, миллий кинофо-
кўрсатяпти. Ишларда тизимлилик қиляпмиз. йилига 500 млн.дан 1 млрд. сўмга- тоҳужжатлар галереяси, шахслар
йўқ. Натижада тижоратлаштириш ча маблағ берилади. Бунда унинг биографияси, видеомаърузалар,
имкониятлари чекланиб қолган. Такрорий лойиҳалар натижадорлигига, муайян якуний онлайн ва офлайн илмий-маъри-
портфели маҳсулот олинишига ҳамда ти- фий суҳбатлар каналидан иборат
Шунинг учун грант лойиҳа- жоратлаштириш имкониятларига веб-сайт яратиш кўзда тутилган.
ларига бюджетдан бериладиган – Таҳлил қилиб кўрдик, ҳар бир эътибор қаратилади. Демак, ҳадемай бу қулайликдан
маблағларни самарали ишлатиш олим 5 та лойиҳани олган. Бири исталган вақтда, истаган жойин-
ва олимларимизга соғлом рақо- тугаса, озгина вақт ўказиб кейин- гизда фойдаланишингиз мумкин.
бат муҳитини яратиб беришга гисини, кейин учинчи, тўртинчи
эътибор қаратяпмиз. Ўтган йил- қилиб бир хил қобиқда қолиб Садоқат МАХСУМОВА
ларда ташаббускор лойиҳалар кетган. Битта йўналишни белгилаб тайёрлади.
олиб, шуни ичида ишлаган. Қолип-

Биринчи маротаба ўзбекистонлик олим халқаро
илмий кенгашда диссертация ёқлади.

2020 йил ВАЗИЯТ 23
№36 (1966)
репетитор ёллаши, МИЛЛИЙ
Ҳар йили умумтаълим ТЕСТ
мактабларини битир-
ган минглаб ёшлар
ўз хоҳиш-иродасига
кўра, олий ўқув юрт-
ларига ҳужжат топ-
ширади. Ота-оналар-
нинг фарзандини тест
жараёнига тайёрлаши,

“тегишли фан бўйича
омади чопганларнинг тизими
талабалар сафига қў-
шилиши 1996 йилдан

бери типик ҳодиса коррупцияга йўл
бўлиб келмоқда. Ёш-
лар аудиториясининг очмайдими?

олий маълумот эгал- МАВЗУГА ОИД
лашга бўлган эҳтиёжи
катта экани инобатга

олиниб, жорий йил- МАЪЛУМОТ:
да абитуриентнинг 5

та олий ўқув юртига унумли фойдаланган ҳолда, тизим зарурати мавжуд эди, — дейди Буюк Британияда мак-
ҳужжат топшириши, учун кенг қамровдаги, ўқувчилар Давлат тест маркази бош мута- таб битирувчилари «А-
белгиланган квота ва аудиториясига мос саволларни хассиси Жамшид Одилов. — 2020 даража» деб номланган
кириш бали бўйича шакллантириши керак. Бу борада йил 1 декабрдан бошлаб бака- имтиҳон топширгач,
талабаликка қабул валидлик ва ишончлилик тадқи- лавриат таълим йўналишларига натижаси қайд этилган
қилиниши учун катта қотлари ўтказилиши, унинг нати- мос фанлар мажмуасидаги умум- сертификат берилади.
имконият яратилди. жалари кенг жамоатчилик ҳукмига таълим фанларидан ўқувчининг Битирувчи бу ҳужжат би-
ҳавола этилиши лозим. Шундагина билиш даражасини баҳолашнинг лан бир нечта ОТМга бир
Галдаги яна бир имконият Вазир- ОТМга билимдон ёшларни сара- миллий тест тизими жорий этила- пайтнинг ўзида абиту-
лар Маҳкамасининг жорий йил 12 лаб беришда адолат ўрнатилади. ди. 2021/2022 ўқув йили қабулидан риент бўла олади.
октябрдаги «Умумтаълим фанла- Янги тизимга масъул ташкилотлар бошлаб, махсус сертификатга эга
рини билиш даражасини баҳолаш- «арава»ни уч томонга тортмасдан, бўлган абитуриентга тегишли фан- Қандай афзаллиги бор?
нинг миллий тест тизимини жорий ягона мақсад йўлида баҳамжиҳат дан белгиланган максимал баллга
этиш тўғрисида»ги қарорида акс ишласа, самарага эришилади. нисбатан табақалашган (пропор- Мактаб битирувчисининг ОТМга
эттирилган бўлиб, фарзандлари- ционал) балл бериш тартибини сертификат асосида қабул қили-
мизнинг олий маълумот эгаллаш Тизимни жорий этиш жорий қилиш мўлжалланмоқда. нишида бир талай афзалликлар
жараёнидаги янги қадам ҳисобла- зарурати нимада? мавжуд. Биринчидан, ўқувчи бир
нади. Қайси муддатларда ва қай кунда учта ёки бешта фандан эмас,
Ҳар йили август ойида бўлиб тартибда? балки фақат битта фандан имтиҳон
— Мактаб битирувчисининг ўтадиган тест синовларига катта топширгани боис у ортиқча ҳая-
ОТМга бир марталик тест синов- куч сарфланади. Давлат тест мар- Умумтаълим фанлари бўйича жонга тушмайди. Бу эса ўқувчининг
ларидан ўтиб эмас, балки билим кази томонидан кўплаб нусхадаги сертификатлаштириш жараёнига мавкур фан доирасидаги билимини
даражасини акс эттирувчи сер- тест саволларининг ишлаб чиқи- муддат белгиланиши бежиз эмас. баҳолаш имконини беради.
тификат асосида қабул қилиниши лиши, абитуриентлар оммасининг Бундан бўлғуси абитуриентни
кўплаб хорижий давлатлар тажри- белгиланган аудиторияда имти- хабардор қилиш, янги тизимнинг — Содда қилиб айтсак, она тили
басида мавжуд, — дейди Халқ таъ- ҳон топшириши, ота-оналарнинг шарт-шароитлари хусусида унга фанида шу пайтгача текширилмас-
лим вазирлиги таълим сифати мо- соатлаб кутиб ўтириши, имтиҳон тушунча бериш учун турли муд- дан келинаётган ёзма саводхон-
ниторинги бошқармаси бошлиғи жараёнига кузатувчининг жалб датлар жорий этилади. ликни аниқлаш мумкин, — дейди
Лазиз Хўжақулов. — Аксар ҳолларда қилиниши ва бошқа расмий дои- Халқ таълими вазирлиги илмий
сертификатни олиш учун топши- ралар иштирокини ҳисоблаганда, — Ўқувчига сертификат бериш консультанти Комил Жалилов. —
риладиган синов мактаб битирув олий ўқув юртларига қабул жа- жараёни жорий йил 1 декабрдан Асосий диққат-эътибор фаннинг
имтиҳонларига тенглаштирилгани раёнининг нақадар мураккаблиги она тили ва адабиёти (ўзбек тили назарий қоидалари қай даража-
боис битирувчи алоҳида якуний ойдинлашади. Вазирлар Маҳка- ва адабиёти, рус тили ва адабиёти, да ёдланганига эмас, балки фан
давлат аттестацияси топширмайди. масининг янги қарори, аввало, қорақалпоқ тили ва адабиёти) ҳам- доирасида эгалланган билимнинг
Қизиғи, бу имтиҳонларни қабул қи- ана шундай муаммоларга барҳам да математика, 2021 йил 1 феврал- ҳаётда қўлланилишига қаратилади.
лиш ва сертификат бериш ваколати бериш мақсадини кўзлайди. да кимё ва биология, 2022-2024 Иккинчидан, ўқувчи ўзига қулай
бир эмас, бир нечта нодавлат таш- йилларда физика, география ва пайтда, имтиҳон топширишга
килотга берилган, яъни рақобат му- — ОТМга кириш имтиҳонларини тарих фанлари бўйича ўтказила- ­тайёр эканини ҳис қилгандан ке-
ҳити ҳукм суради. Масалан, АҚШда оптималлаштириш, абитуриент ди, — дея давом этади Ж.Одилов. йингина сертификат учун синовдан
университетга киришда асқатади- учун умумтаълим фанларидан — Сертификат тест синови нати- ўтади. Агар у қайд этилган натижа-
ган бир қанча муқобил сертификат исталган вақтда имтиҳон топши- жаси бўйича энг юқори баллнинг сидан қониқмаса, имтиҳонни қайта
тизими мавжуд. риб, тегишли сертификат олиш, камида 60 фоизини тўплаган топшириш ҳуқуқига эга. Стресс
хорижий давлатларнинг сертифи- шахсларга 3 йил муддатга бери- ҳолатлари кузатилмайди, унинг
Янги тажрибага республикамиз- катлаш тизимидан фойдаланиш лади. Талабгордан ариза берилган кейинги тақдири бир кунда, битта
да 2020/2021 ўқув йили- тест билан ҳал бўлмайди.
дан бошлаб қўл урилиши кундаги базавий ҳисоблаш
узлуксиз таълим соҳасида миқдорининг 1,5 бара- Вазирлар Маҳкамасининг ама-
йўл қўйилаётган ноқону- вари миқдорида тўлов лиётга татбиқ этиладиган мазкур
ний ҳолатларнинг олдини ундирилади. Сертификат қарори мустақил ҳаёт остонасида
олишга имкон яратади. ижобий натижага эришган турган ёш авлодни қўллаб-қувват-
Тест саволларини тузишда талабгорга тест синови лаш, рағбатлантириш тизимини
Халқ таълими вазирлиги натижаси эълон қилинган мустаҳкамлайди. Бу эса мамлкати-
ва Таълим сифатини назо- кундан бошлаб бир ҳафта мизда ёшларга оид давлат сиёсати
рат қилиш давлат инспек- мобайнида ДТМ дирек- изчиллик билан амалга оширилаёт-
цияси зиммасига катта тори буйруғи асосида ганининг яққол ифодасидир.
масъулият юклатилмоқда. электрон шаклда берила-
Ҳар иккала ташкилот ди. Талабгор уни шахсий Ҳулкар КУЗМЕТОВА
ўзидаги мавжуд база ва кабинети орқали юклаб «Mahalla»
интеллектуал салоҳиятдан олиши мумкин.

БАА коронавирусга қарши курашиш учун Ўзбекистонга
инсонпарварлик ёрдами жўнатди.

24 СИЗ НИМА ДЕЙСИЗ? 2020 йил
№36 (1966)

ТАРТИБСИЗ ИШ ТАРТИБИ

СОҒЛИҚҚА ХАВФ

СОЛАДИ...(МИ?)
Сўнгги ойларда соғлом турмуш тарзи мавзу-
си анчайин трендга айланди. Мазкур йўна-
лишда давлат раҳбариятининг ўзи ташаб-
бускор бўлгани, аҳоли, давлат хизматчилари
соғлиги йўлида қайғуриб, долзарб ислоҳотларни амалга олиш кунлари ишлайдиган киши- Дам олиш вақтларини оила дав-
оширишни бошлагани қувончли ҳол. Бу, айниқса, қа- расида ўтказиш, оила меҳрини ҳис
га фидойи сифатида қараймиз. этишга ундайди. Аммо у куну тун
ишда бўлса-чи? Уйга келганда бо-
рийб бир йил ўтса-да, ҳанузгача тайинли давоси топил- Аслида ҳам шундайми? Бизнингча, лалари ухлаган, аёли минг хавотир
маган, фақат организмнинг ички қуввати, иммунитет йўқ! Нега? билан кўчага кўз тиккан... Ходим
кучи билангина енгиб ўтиш мумкин бўлган коронави- овқатини чала-чулпа егандек бў-
рус хавфи шароитида ниҳоятда муҳимдир. Ходим шанба ва якшанба кун- либ, ётади. Тонгда уйғониб яна иш.
лари, иш вақтидан ташқари соат- Болаларининг қувноқ ўйинлари-
ларда ишлагани билан юқорида ни кўрмайди, мактабдаги кунлик
таассуротларини тўлиб-тошиб
айтилганидек, вазифалар тақ- айтишини эшитмайди, дарслари-
ни суриштиролмайди. Фарзанди
Шу боис соғлом турмуш тарзини машқларига ҳам вақт ажратиши симотидан ортиқ иш қилмайди. билан дилдан ёзилиб суҳбатлаша
қарор топтиришга бағишланган йи- мумкин бўларди. Қайтанга корхонанинг электри, олмайди. Ютуғини рағбатланти-
ғилишлар ўтказилмоқда. Оммавий иссиқлик таъминоти, жиҳозлари- риб, камчилигига дакки беролмай-
акциялар ташкил этилиб, тегишли ди. Натижада фарзандлар унга ота
ҳудуд раҳбарлари иштирокида Дам олишсиз ишлаган ни ортиқча ишлатяпти. Демакки, эмас, балки даромад келтирувчи,
юриш марафонлари, бадантарбия ходим фидойими? муайян иш ҳажми учун корхона пул топувчи, барча муаммоларни
машғулотлари ташкил этилмоқда. бартараф этувчи тизим, робот
Давлат идораларида алоҳида спорт ёрбвашқлқдлдблмхкКгаоклтаоеаиайнииаашўоуааиилааутрзррлдрнндчнрлкнсИАм,снўиисаҳиидалиимиаиънмҳдждбттфаотшйаабмнгудмноиаиаикмд,уитркиаалиагългкайрбармииигҳбсопинанаийлбзҳазаи.омминбаяўаруегимббгиъўКш,ктнншеэ»хогмнралўлзш«ситисаъптоиниинииалиапҳоаумимтвааавугданйо-киибмбҳиазард-тлчиавлқ,он-аошқитнаб-вииираа.иажтатанкоошркнз-утбкшриаирбвивдлҳркухмрмае-ядоиааоалхигқртоёбаик.гҳдааткқшақтни-а«ионвичдёлиагоамомлдансотеауушнлйииниг-ўрапчатнлиб.аалндау.ллдўидпшдн.хблаатгоараосиХрааиаўчлҳиШрнпрдот.кймолаениби»уилТадғосдмҳлгебннаишивооифаааиуроҳгкдлирякнр-нмсхитр.аваишчинааглирАдиамни-д-соа-а-еДмқни?авгккитиамдақУўулшмбнааочйҳйрлҚбнккэкраўт,.еуутааеоиеиабгғўруллиаачнрмтсоглакостииидлиёниуатанкғанккиинш-эривбл,илуиуаҳкиеегҳстрикио,ихнҲноазўарлблиииочёлнаивниурзалсмгдгбдатшлифрашаааякаиттсилаиқтр,рижннту-номуид-а,ўанидгчаннауданайанл-ккжаъигдимтэгаитиўи-мвмлчадримаапкбашиииаиоҳлркаоқрожёгшқктаиланусттблҳвоаишкикоидсмарчли,ллииаанмиқаншурписиқга«аабфшрчдтуяамиАшамйсядйўрйшииатикмрик,хайадкоиўмтнтираашзёаиҳишр,снклидўндаигарнчоакйсиилшфала.ашаианнақоибимрадннниЙчлндтйўг-каерғёксииб.чбаақукибўаяиетиҳтшом.адка,аяйувдқабйанҳаила,уипна»осаеди,раткииоқҳтхнштданҳмаз-му.лҳдчн-оатии-еаб,ниагҳаем-г--й.аам-ачи-ра сингари қарашга одатланишади.
хоналари жиҳозланмоқда...
билан машғул бўлгани натижаси- Бир кунлик иш унуми Айрим камчиликларни
Аммо парадокс шундаки, айнан да сессия вақтида чарчоқ аломат- учун келажакни бой бартараф этиш керак
соғлом турмуш тарзи дея маж- лари устун келиб, ухлаб қолганли-
лисда бонг урган, марафон сафи- ги тўғрисидаги изоҳи барча вазият- бериш шартми? Тўғри, дам олиш кунида ҳордиқ
да олдинда юрган, ишхонасида чиқарган бирор-бир ходим ишхонада
биринчи бўлиб спорт жиҳозлари га ойдинлик киритди. Ижтимоий тармоқлар муҳо- раҳбар томонидан, раҳбар эса юқори
ўрнаттирган айрим раҳбарларнинг турувчи ташкилотидан тўғридан-тўғ-
ўзи, энг аввало, дардга чидамсиз Дарвоқе, ўша сессиянинг ча- камасига сабаб бўлган яна бир ри танбеҳ эшитмайди. Аммо кейин-
бўлиб чиқмоқда. чалик юз берган арзимас камчилиги-
қирилишига сабаб туман вилоят ҳолатга юзланамиз. Олмалиқ га айнан унинг ишга бўлган муноса-
Нега? бати сабаб қилиб кўрсатилади.
рейтингида энг паст кўрсаткич- тумани собиқ ҳокими ўғлининг
Сабаби оддий. Чинакам соғлом Яна бир ҳолат. Айнан ишдан
турмуш тарзига кампаниябозлик, лардан бирини қайд этганлигини қилмишлари оқибатида истеъфога ташқари вақтда бирор иш юзаси-
юзаки акциялар, ишлатилмайди- чиқди. Бунда ҳам кимдир фарзанд дан ходим қўл телефонига қўнғи-
ган спорт жиҳозлари билан эри- ҳам келтириш жоиз. роқ қилиш, уни ишга чақиртириб
шиб бўлмайди. Соғлом турмуш тарбиясига эътиборсиз қараган олиш ҳолатлари сабаб ҳам кейин-
тарзи одатий машғулотлар, кун- Ходим уззукун ги кунларда унинг иш вақти туга-
лик қатъий спорт тартиби билан отани айбдор қилган бўлса, ким- са-да, «раҳбар сўраттириб қолиши
шакллантирилади. мумкин», деган важда кабинетда
бекорчиликдан компьютер ўйнаб
Тартибсиз иш тартиби эса соғ- ўтиришига сабаб бўлади.
лом турмуш тарзига хавф солув-
чи энг асосий омилдир. Ўзингиз Айрим давлат ҳокимияти орган-
ўйланг, кеч соат 23 ёки 00-00 да лари ходимлари билан суҳбатда эса
ишни якунлаб, ҳорғин кайфиятда улар аксарият ҳолатларда айнан
борган одам нима қилади? Бирин- жума ёки шанба куни республика-
чи навбатда кечки овқат. Сўнгра даги юқори турувчи идорасидан
дарҳол уйқу. Етарлича ҳазм бўлма- бутун бир ҳафталик иш ҳажмига тенг
ган овқат билан ухлаш қанчалик тезкор топшириқ тушиши, муддати
зарарли эканини алоҳида айтиш эса душанба куни этиб кўрсатилгани,
шарт бўлмаса керак. натижада фақат вилоят эмас, балки
туман миқёсидаги ходимлар ҳам дам
Эрталаб эса шундай ҳам оз олиш кунлари шу топшириқ ижросига
бўлган уйқунинг ҳар дақиқаси- уннашганлигини таъкидлашади.
ни ғанимат билган ходим 7-7:30
гача ўрнидан қўзғалмайди. Тур- Меҳнат кунлари иш тартиби
ган заҳоти апил-тапил кийиниб, бўлгани сингари ташкилотларда
ҳам дам олиш тартибини қатъий
овқатланганча яна ишга отланади ишлаганда ҳам натижа дир ота юзини ерга қаратган ўғил- белгилаш жоиз. Шунда раҳбардан
(Бу ҳали одатий иш меъёри. Айрим кўрсата олмаслиги ни айблади. Аммо бу ерда айбдор ходимларгача оила даврасида дам
кезларда эса иш вақти тонгги 2-3 сабаби нимада? фақат ота-болами? Жамиятда олади. Табиийки, дам олиш кунида
ларгача чўзилиши, ёхуд эрталаб отаси мансабидан ҳаволанган ишга чиқмагани учун сўровлар
6-7 да чақирилган мажлисга шо- Бизнингча, бунда асосий сабаб, эркатой фарзандлар, ноқобил ҳам, танбеҳлар ҳам бўлмайди.
шиши ҳам мумкин). иш вақти ва соатлари тартибига зурриёди ортидан таънага қолган,
амал қилмасликдир. Ҳар қандай каръерасини барбод қилган ман- АВРАНГЗЕБ.
Ҳолбуки, қоғозда ёзилган иш техника ҳам камида бир ҳафта- сабдорлар камми?
тартибига мувофиқ, вақтлироқ да бир маротаба қуввати тугаб,
уйга қайтса, оила даврасида ов- зарядланишга эҳтиёж сезади. Бу Жамиятда битта муаммоли ҳо-
қатланиб, вақтлироқ уйқуга ётса ерда эса гап техника эмас, одам лат бир эмас, уч-тўрт, ҳатто ўнлаб
меъёрдагидек дам олиши, тонгда ҳақида кетмоқда. Одатда дам кузатилар экан, демак, у шахсий
барвақт уйғониб бадантарбия эмас, ижтимоий муаммодир.

Беруний туманида инновацион клиника
иш бошлади.

2020 йил САНЪАТ 25
№36 (1966)
Ижтимоий тармоқларда «Қи-
«ҚИЗИдҚаъЧвоИгарЛкиИшиККАМуваффақиятга эри- зиқчилар нега порахўрликни
шиш учун 99 фоиз танқид қилишмайди?» деган
меҳнат, атиги 1 фоиз саволга кўзим тушди. Тўғри,
файласуф бўлиши шарт!»истеъдод зарур. Ҳар порахўрнинг башарасини
қандай соҳада, хусусан, саҳнада намойиш этармиз,
санъатда ҳам ана шу 1 лекин бу жамиятга наф кел-
фоиз иқтидор бўлмаса, тирадими? Аниқроғи, бундан
ҳеч қандай ютуққа эри- натижа бўладими? Бу иллатга
қарши қонунлар ишлаб чи-
“шиб бўлмайди. Айниқса, қилса-да, кутилган самарани
қизиқчилик йўналиши- бермаяпти-ю, юмор билан
илдизини қурита оламизми?
да Аллоҳ «юқтирган»
Қизиқчиларни
қобилият бўлиши зарур. қийнаётган

Кимларнингдир наза- қийинчиликлар...

рида шунчаки сўзамол- Т.РАҲИМОВ: — Ер юзи аҳолиси
пандемия балосига дучор бўлди.
ликдек туюлган кулгу Карантин туфайли тўй-маросимлар
ихчамлашди, концерт дастурлари
санъати, аслида, катта қисқарди. Тан оламиз, бу барча
санъат аҳли қаторида бизнинг ҳам
фалсафа талаб қилади. «топиш-тутушимиз»га ўз таъси-
рини кўрсатмоқда. Аммо бизни
Қизиқчиликка даъвогар ташвишлантирадиган энг катта
муаммо — таъсирли, тарбиявий
киши файласуф бўлиши аҳамияти юқори ҳажвий асарлар
ёзилмаяпти. Саид Аҳмад ва Анвар
шарт! нинг сериал тайёрлаб, телеэкран- қилишмайди?» деган саволга Обиджон ижодига кўп мурожаат
да намойиш этишга доир таклифи кўзим тушди. Тўғри, порахўрнинг қилганмиз. Ёшлар орасида улар
Суҳбатдошларимиз — «Қаҳ-қа- бизга янада куч бағишлади. Томо- башарасини саҳнада намойиш каби «ярқ» этиб чиққан ҳажвчи
ҳа» қизиқчилар гуруҳи аъзолари шабинлар яхши билишади, 2017 этармиз, лекин бу жамиятга наф ёзувчилар йўқ. Машҳур қизиқчи Ҳо-
— «ота-бола» Соҳиб Ҳасанов ва йилгача бу телеканалда «Қаҳ-қаҳа» келтирадими? Аниқроғи, бундан жибой Тожибоев айтганидек, халқ-
Тоҳир Раҳимовлар ҳам ана шун- томошалари мунтазам намойиш натижа бўладими? Бу иллатга нинг ўзидан олиб, ўзига беришга
дай фикрда. нима етсин? Кўрган-кечирганлари-
мизни сайқаллаб, саҳнага мослаб,
Илк қадам: таваккал қилинган. қарши қонунлар ишлаб чиқилса- томошабинга тақдим этяпмиз.
эмас, тақдир... да, кутилган самарани бермаяп-
Қизиқчилик маиший ти-ю, юмор билан илдизини қу- Санъат миллат танламайди.
Соҳиб ҲАСАНОВ: — Институт- мавзуларга ўралашиб рита оламизми? Қайтанга айнан Мукаммал асар қайси миллатга
ни битиргач «дадам», яъни Теша- коррупция авж олгани туфайли тегишли бўлмасин, башарият-
вой — Тоҳир Раҳимов, Мўмин — қолмаяптими? иши юришмаётган, мақсадига нинг маънавий мулкига айланади.
Фаҳриддин Давронов ҳамда Қилич эриша олмаётган томошабин Шекспирнинг «Отелло»си гўёки
— Фарҳод Халилов эстрада гуруҳи С.ҲАСАНОВ: — Ҳазрат Навоий: концертга тушган бўлса, таъби ўзбек актёри Аброр Ҳидоятов
ташкил этишга келишдик. «Олдиға келганни емак — ҳай- баттар тирриқлашади-ку. учун ёзилгандек. Эшитишимиз-
воннинг иши, оғзига келганни ча, санъат дарғаси бу ролни 500
Орада Тоҳир ака иккимизда демак — нодоннинг иши», де- Т.РАҲИМОВ: — Устозлар уқти- мартадан кўп ўйнаган. Айрим
«ота-бола» бўлиб, ҳажвий саҳна ганлар. Ҳар бир чиқиш олдидан ришганидек, кулгунинг тагида мухлисларимиз бунга бошқача
кўринишларини тайёрлаш ғояси ана шу ҳикматни эслаб оламиз. бир дард, уйғоқ фикр бўлмаса, баҳо беришади. Қозоқ биродарла-
пайдо бўлди. Бу ўзбек миллий Ўйнаб гапирсак ҳам, ўйлаб га- қизиқчи саҳнага чиқмай қўя римизнинг асаридан фойдалан-
қизиқчилик санъатида янгилик пиришимиз лозим. Бугун ўзбек қолсин. Ҳар бир дастуримизга сак, кўчирмакашликда айбланиб,
эди. Шу тариқа Тешавой ва Бол- қизиқчилик санъатини кўплар «юк» берамиз. Мен чиққан қай- «тошбўрон» қилинганмиз.
табой образлари пайдо бўлди. бачканаликка, маиший мавзу- нона образидаги телефон маш-
Кўп ўтмай, машҳур кулгу дарғаси ларга ўралашиб қолганликда машасини олайлик. Бу матоҳ ёш С.ҲАСАНОВ: — Шукрки, халққа
— Юсуфжон қизиқ Шакаржонов айблаяпти. Замон шиддаткор, келинларни йўлдан ураётгани, хизмат қилиб, кам бўлмаяпмиз,
хотирасига бағишлаб ўтказилган одамзотнинг ташвишлари кўп. оилани пароканда қилаётгани эл ардоғидамиз, асло назардан
кўрик-танловда олий ўринни қўл- Толиққан кўнгилга дам олиш ёлғонми? Ёки «Балиқ ови» ҳаж- қолдирмасин. «Болтабой» бўлиб
га киритдик. Илк қадамимизнинг фурсатларида ним табассум вий томошасида бировнинг ҳа- бой бўлмасам-да, беш фарзан-
муваффақиятли бўлгани бизга рағ- бағишласак, деймиз. Балки қидан ҳазар қилиш, ўғриликнинг димни ўқитдим, олий маълумотли
бат бағишлаб, «Қаҳ-қаҳа» қизиқчи- эътирозлар ўринлидир, аммо оқибати вой экани мухлисни қилдим. «Дадам» ҳам мени ўқит-
лар гуруҳи «туғилди». кулиш осон, кулдириш қийин. мушоҳадага ундайди. Қайсидир маса-да, (ҳазил) ўз фарзандларини
Ижтимоий тармоқларда «Қизиқ- мухлиснинг фикрича, биз эъти- ўқитди, уй-жойли қилди. Худо умр
Тоҳир РАҲИМОВ: — Санъатга чилар нега порахўрликни танқид бор қаратмаётган коррупция берса, халқимизнинг яхши кунла-
ким қай мақсад ва илинжда қадам рида хизмат қилишга тайёрмиз.

қўяди, билмадим. Аммо биз тоза иллати ҳам айнан бировнинг «Mahalla» мухбири
Холбиби САФАРОВА
ният, улуғ мақсадни дилга тугдик. ҳақидан қўрқмаслик оқибатида
ёзиб олди.
Раҳматли устозимиз, кулгу устаси «гулламаяптими?»

Эргаш Каримовнинг назарларига Мақсад — қалбларда
тушиб, «Миниатюралар» ҳаётга муҳаббат уйғотиш
телевизион театрига

таклиф қилиниши- С.ҲАСАНОВ: — Биз дидсиз то-
миз шунчаки гап мошабинни шакллантирмаслиги-
эмас. 2000 йилда миз лозим. Лекин айнан маиший
«Yoshlar» телека- мавзудаги юмор энг оммабоплиги
нали директори ҳеч кимга сир эмас. «Миллион»,
Хуршид Даврон- «Браво» жамоаларининг аёвсиз

танқидга учраганини эслайлик.

Лекин жамоанинг концерт дас-

турларида зал бўшаб қолгани йўқ.

Хулосани эса ҳамма ўз савиясига

яраша чиқаради. Энг асосийси,

саҳнада бировнинг шаъни ва

шахсиятига тегмаслигимиз керак.

Томошабин залдан кўтаринки

кайфиятда чиқиб кетиши, ҳаётни

севишга куч олиши лозим.

Ўзбекистон бўйлаб туризм театрлари
фаолияти йўлга қўйилади.

26 Жигар танамиз- САЛОМАТЛИК 2020 йил
№36 (1966)
даги энг катта ЖИГАР
вазифани бажа- касаллигига оддий
рувчи органлар- одатлар сабаб МЕНДА САВОЛ БОР...
дан биридир. У бўладими?
овқатни ҳазм Юздаги доғлар
қилишга ёрдам таомни ейиш, кўп ўтириш ва касаллигидан шикояти бор бе-
беради, ҳаёт жисмоний юкламаларнинг мав- морлар алкоголдан воз кечиши, жигар касаллигидан
учун зарур бўл- жуд эмаслигидан келиб чиқади. дориларни эҳтиёткорлик билан
ган моддаларни қабул қилиши, жигарга заҳарли даракми?
Ҳозирги вақтда, афсуски, таъсир кўрсатувчи моддалар би-
“синтезлайди, жиддий зарарланган жигарни лан ишлаганда эҳтиёткорликка — Ёшим 41 да, юзимда
организмдан тиклай оладиган малҳам мав- риоя қилиши зарур. катта-кичик жигарранг доғ-
токсинларни си- жуд эмас. Шу сабабли кўплаб лар пайдо бўляпти. У қадар
қиб чиқаради. вазифаларни бажарадиган аъзо Овқат таркибидаги ош тузи кўзга ташланмаса-да, пардоз
ва ўт пуфаги ҳақида олдиндан миқдорини камайтириш, нон, қилаётганимда сезилади.
Инсон жигарсиз яшай ол- қайғуриш зарур. Жигар етиш- колбаса, пишлоқ ва таркибида Дугоналаримдан бири, бу
майди, аммо ҳаёт учун муҳим мовчилиги рўй берган ҳолатда, ош тузи кўп бўлган маҳсулот- жигар фаолияти билан боғлиқ
бўлган органнинг эҳтиёт чо- ундан қутулишнинг бирдан-бир ларни кам истеъмол қилиш ўзгариш, деди. Айтинг-чи, шу
ралари кўрилмаса, у осонлик йўли — янги жигарни кўчириб керак. Касаллик кучайганда 3 ростми?
билан зарарланиши мумкин. ўтказишдир. Шундай экан, ўз кунга гуруч, сабзавотли парҳез
Мабодо жигар ишлашдан тўх- жигарингизни асраш ва у ҳақда тавсия этилади (қайнатилган гу- Ҳилола САТТОРОВА.
таса, бу бутун организм учун қайғуриш лозим. руч, мева шарбати ёки компот, Навоий вилояти.
жиддий муаммоларни чақириши сабзавотли салат билан). Сўнгра
мумкин — ўлимга олиб борувчи Жигар касалликлари ирсий одатдаги рационга ўтилади ва Нодира ҲАМРОЕВА,
оқибатларгача. ёки орттирилган бўлиши ҳам унга картошка, ёғсиз творог ҳам олий тоифали шифокор-тера-
мумкин. Носоғлом турмуш қўшилади. Сут кунига 1\4 литр певт:
Белгилари қандай тарзи ва овқатланиш, А, В ва С ичилиши керак. — Нотўғри овқатланиш, носоғлом
намоён бўлади? юқумли гепатит касалликлари, турмуш тарзи, дори препаратларини
катта миқдорда алкоголь ичиш Консерва, шоколад, майонез, кўп миқдорда ва пала-партиш қабул
Жигар жуда ёмон ҳолатда ва холестерини юқори таомни кетчуп ва бошқаларни истеъ- қилиш, зарарли одатлар ва экология
бўлса ҳам ўз-ўзидан оғриши кўп тановул қилиш, иккинчи мол қилиш ман этилади. Ов- таъсири жигарни хасталантиради.
мумкин эмас: унда оғриқ бе- турдаги қандли диабет билан қатланиш сонини кўпайтириб, Организм фильтри жигардаги ўзга-
рувчи рецепторлар йўқ. Одатда, боғлиқ вазннинг ҳаддан ортиқ миқдорини камайтириш муҳим ришлар эса дастлаб ташқи тарафдан
кўнгилсиз ҳолатлар фақатгина оғир кечиши, семизлик мазкур ўрин тутади. Шифокор белги- аёнлик беради, аммо кўпчилик буни
у ёки бу касаллик етарлича авж касалликни келтириб чиқариши лаган лактоза ва бошқа модда- пайқамайди. Жигар фаолиятининг
олганда пайдо бўла бошлайди. мумкин. ларни доимо истеъмол қилиш бузилишига қатор омиллар сабабчи
Жигар шишади, катталашади ва керак. Бош мия функцияси бўлади.
ўзини ўраб турувчи қобиқ (кап- Жигар оғриганда нима бузилганда ёки қон кетишларда Пешонадаги чуқур ажинлар, улар
сула) деворларига босим ўтказа қилиш керак? оқсилни қабул қилиш миқдори қанчалик кенг ва яққол кўзга таш-
бошлайди. Капсулада асабий камайтирилади. ланадиган даражада бўлса, жигар
хотима вужудга келади — шун- Бу вақтда иложи борича тез- дисфункциясига ишора деб билинг.
дай қилиб оғирлик ёки оғриқ роқ шифокорга кўриниш зарур. Аммо жигарнинг барча Жигарда бир қанча биокимёвий
бошланади. Тиббиёт ходими шикоятларин- касалликлари ҳам осон ечимга жараёнлар, хусусан, тери ранги учун
гизни тинглайди, кўрикдан ўтка- эга эмас. Дорилар ва операция- жавобгар меланин пигменти алмаши-
Жигар соҳасидаги оғриқлар зади, қорин соҳасини пайпаслаб га мурожаат қилиниши мумкин. нуви ҳам содир бўлади. Ушбу ҳодиса
— яққол далил. Бироқ ҳар доим кўради ва катта эҳтимол билан Зарарланган органни айнан қай терида жигарранг ва яшилсимон
ҳам эмас. Баъзида ушбу орган- қон таҳлилини маслаҳат беради. йўл билан тиклаш хулосасини пигмент доғлар пайдо бўлиши билан
нинг авж олувчи касалликлари Улар сизнинг жигарингиз қан- фақат мутахассис шифокор кечади. Терининг ҳаддан ортиқ ёғла-
ўзини умуман бошқа жойлар- чалик соғломлигини умумий жи- қўйиши керак. Ўзбошимчалик ниши ҳам жигар фаолиятидаги ўзга-
даги ёқимсиз ҳислар билан ҳатдан аниқлашга ёрдам беради. билан даволашга киришманг ришлардан дарак бериши мумкин.
сездиришга уринади: масалан, — бу сизга қимматга тушиши Жигар функциясининг бузилиши
қориннинг олд қисми, бел Кейинги даволаш курслари мумкин. организмда озиқ моддаларнинг қабул
ва ҳаттоки ўнг елкада. Баъзи таҳлил жавобига қараб белгила- қилинишини секинлаштиради. Бу эса
ҳолатларда эса оғриқ умуман нади. Жигарни ўз ҳолатига қай- Насиба МУҲАММЕДОВА, дастлаб соч тузилишида акс этади.
кузатилмайди. Инсон цирроз- тариш учун баъзида ҳаёт тарзига Республика Вирусология Эрта соч оқаришининг сабаблари-
нинг тиббиёт даволашга ожиз ўзгартириш киритишнинг ўзи илмий-текшириш институти дан бири дея жигар касалликлари
бўлган босқичига яқинлаша ҳам етарлидир. Жумладан, жигар клиникаси бўлим мудири. айтилиши бежиз эмас. Шунингдек,
туриб ҳам касалликдан бехабар аксарият жигар хасталикларида кўз
бўлиши мумкин. оқ пардасининг ранги сарғимтир
тус олади. Тил устки қисми ранги
Жигар фаолиятидаги камчи- ўзгариши, милк яллиғланиши ва оғиз
ликлар қанча эрта аниқланса, бўшлиғи касалликлари ҳам жигардаги
тиклаш жараёни ҳам шунча осон ўзгаришлардан далолат беради.
кечади. Шунинг учун бошқа — Жигардаги ўзгаришлардан қай
бевосита ва билвосита — аломат- бири кузатилаётганига қараб, албат-
ларни билиш муҳим. Бир вақтда та, шифокорга мурожаат қилинг. Ўз
бир нечтаси пайдо бўлиши эса вақтида бажарилган даво чорала-
иложи борича шифокорга муро- ри, кейинги асоратларнинг олдини
жаат қилиш кераклигидан огоҳ- олишда муҳимдир.
лантиради.

Жигар нега оғрийди?

Шу ўринда таъкидлаш жоиз-
ки, жигарнинг зарарланганини
билдирувчи аломатлар жуда
кеч сезилади. Гепатитнинг А, В,
С турлари, жигар саратони ва
циррози нотўғри турмуш тарзи,
ҳаддан ортиқ алкоголь ва гиёҳ-
ванд моддалар истеъмол қилиш,
узоқ вақт мобайнида зарарли

Эндиликда шифокор қабулига кириш
учун навбатда туришга ҳожат йўқ.

2020 йил САЛОМАТЛИК 27
№36 (1966)

УЗОҚ УМР КЎРИШИнсониятяралибдики,
ақлий салоҳиятгадоимо узоқ умр кўриш-
ни, унинг сирини билиш
истагида яшайди. Бу
боғлиқми?истак минглаб, эҳтимол,
миллионлаб олимларни
илмий изланишлар олиб
боришга ундаб келаётга-

“ни ҳам айни ҳақиқат. Бу
изланишлар натижасида

турфа қарашлар шакллан-

ди. Уларнинг аксарияти

тўғри турмуш тарзига

қатъий амал қилишга

ундайди. Шу билан бирга, ДАРВОҚЕ...
яшаш ҳудудига қараб ҳам

инсонларнинг узоқ умр АҚШда соғлом турмуш
кўриш мумкинлиги таъ- тарзи кенг оммалашган
кидланади. бўлиб, бу мактаб ўқув-

Масалан, Япония ва Хитой Рус олимлари нимани ва аёлни ўрганишди. чилари, коллеж ва уни-
аҳолиси билан бирга, словениялик- кашф қилишди? Ўртача ва озғин одамлар тест- верситет талабаларигача
лар ҳам узоқ умр кечирадиганлар барчасини қамраб олган.
қаторида саналади. Аммо бир гуруҳ Чикаго университетида АҚШ нинг 56 фоизини бажардилар, Шунингдек, Швецияда
олимлар инсон узоқ яшашига на- миллий соғлиқни сақлаш институт- семириб кетганлар эса атиги 44 33 фоиз аҳоли мунтазам
фақат соғлом турмуш тарзи, иқлим лари дастури асосида рус олимла- фоизни уддалашди. Беш йилдан фитнес клубларга қат-
шароити, балки унинг танлаган ри Леонид ва Наталья Гавриловлар сўнг яхши озиқланган фуқаролар найди ва кўпчилиги ишга
касби ҳам сабаб бўлишини исбот- махсус тадқиқот олиб боришди. бундан ҳам пастроққа тушиб ке- велосипедда боради.
лашди. Уларнинг таъкидлашича, Улар шу вақтгача фанга аниқ бўлма- тишди. Ўртача вазнга эга одамларда Финляндияда эса мам-
ақлий меҳнат кишилари узоқ умр ган айрим жиҳатларни кашф этиш- кўрсаткичлар ўзгармади. Умуман лакат аҳолисининг 72
кўриши мумкин экан. Хўш, бунинг га эришди. Улар аввалги тадқиқот олганда, озғинроқ бўлиш фойда- фоизи ҳафтада бир мар-
сабаби нимада? натижаларни бузган ижтимоий лидир. Агар сиз ақлли бўлсангиз та оммавий спорт машқ-
омилни чиқариб ташлашга муваф- ва ақлингиз теран бўлса, унда сиз ларига боришни одат
«Бола — бошидан»ми? фақ бўлишди. кўпроқ умр кўрасиз. қилган. Австралиянинг
15 дан 74 ёшгача бўлган
Гарвард университети олимла- Статистик маълумотларга кўра, Агар бирор киши болалигини аҳоли қатламининг 70
ри 700 нафар боланинг соғлиғи ва одамнинг 100 ёшгача яшаш дара- қишлоқда ўтказган бўлса, унинг фоизи спорт билан мун-
муваффақиятини кузатиб боришди. жаси энг муҳим омил — онанинг узоқ яшаши эҳтимоли анча юқори. тазам шуғулланади.
Ўттиз йил давом этган тадқиқот ёши билан белгиланади. Агар бола Шуни таъкидлаш керакки, ушбу
давомида иштирокчилар етти ва онаси 25 ёшга тўлгунича туғилса, у хулосалар бугунги кексаларга сиятлар, хусусан, ирода, чидамли-
ўттиз ёшдан ошгач, жами икки ука ва сингилларига нисбатан узоқ тааллуқлидир ва замонавий шаҳар- лик, масъулият, оила ва жамоада
марта махсус тест синовидан яшар экан. Бошқа омиллар, масалан, ликлар ва фермерларнинг ҳаёти ҳамжиҳатлик ҳамда иноқлик ҳис-
ўтди. Олимлар уларнинг соғлигига боланинг серия рақами, отасининг қандай бўлишини фан ҳозирча аниқ сини оширади. Афсуски, ёшлар
эътибори ва ақлий ривожланиш ёши ҳам муҳим эмас, асосийси, айта олмайди. Эҳтимол, янги асрда навқиронлик давридан саломатлик-
даражасини ўрганди. Қизиқ ҳолат онанинг ёш бўлиши экан. Олимлар соғлом турмуш тарзига риоя қи- ни асраши ниҳоятда муҳим эканига
шундаки, етти ёшида юқори қоби- ҳатто 70 ёшдаги кексалар учун ҳам лиш, оғир меҳнатдан кўра, кўпроқ кўп ҳолларда аҳамият бермайди.
лиятларни намоён этган болалар онасининг ёш бўлиши муҳим аҳа- ақлий меҳнат билан банд бўлиш
улғайгач, соғлиғи ва ақл-заковати миятга эга эканини таъкидлайди. шаҳарликларнинг умрини узайти- Бундан ташқари, ёши катталар
билан ажралиб туриши аниқланди. рар?! Буни эса вақт кўрсатади. зарарли одатлар, хусусан, чекиш,
Уларнинг акси бўлган болалар эса Аммо бу фактни исботлаш керак. спиртли ичимликларни истеъмол
улғайганида ҳам айтарли натижага Негаки, фан исботини топган фа- Британияда ўтказилган кенг қам- қилиш ва ортиқча овқатланиш
эришмаган. разларга таяниб иш тутади. Эҳти- ровли тадқиқотлар давомида ҳам каби ҳолатларга ружу қўядиларки,
мол, тўнғич фарзанд кейингиларига айнан узоқ умр кўриш сирлари ўр- бундай ҳол шубҳасиз, инсон са-
Олимлар айнан мана шу жиҳат қараганда етук бўлар?! Бироқ бу ганилди. Яъни турли хил ижтимоий ломатлигига салбий таъсир кўр-
билан ақлли болалар узоқ умр мутлақ ҳақиқат бўла олмайди. Ма- гуруҳлар ва касбларга мансуб минг сатади. Бошқача айтганда, бундай
кўради, деган қарорга келишди. Бу салан, Менделеев оилада 14-бола нафар киши тадқиқотда иштирок носоғлом турмуш тарзи аксарият
бежиз эмас. Чунки ақлли инсон- эди. Бундай мисолларни эса кўплаб этди. Маълум бўлишича, бутун ҳолларда қандли диабет, инсульт,
лар одатда ҳаёти давомида яхши келтириш мумкин. Балки онанинг умри давомида доимий равишда инфаркт, онкологик ва шу каби
маълумот олади, шунга яраша пул ёши каттароқ бўлса, унинг танаси- ақлий меҳнат билан шуғулланган бошқа хасталикларни келтириб
топади ҳамда қулай яшаш шарои- да яширин инфекциялар тўпланар одамларнинг ўлим даражаси мия- чиқариши мумкин. Ақли расо ки-
тига эга бўлади. Энг муҳими, улар ва бу яширин сурункали яллиғ- сида ҳеч қандай стрессни ўтказ- шилар эса буни ёшлигидан билади
соғлигига доимо эътибор беради, ланишни қўзғатганда, боланинг маганларга нисбатан тўрт баравар ва соғлом турмуш тарзига риоя
ёмон одатлардан сақланади. ривожланишида акс этади. паст бўлар экан. Яъни ақлий меҳнат қилади. Албатта, бунинг учун айнан
кишилари соғлом турмуш тарзига академик бўлиш шарт эмас, шунча-
Бундан ташқари, муваффақияти Семизлик умрни амал қилган бошқа соҳа одамла- ки ақл билан иш кўрадиган, китоб
ёшга боғлиқ бўлган касблар ҳам қисқартиради...(ми?) рига нисбатан ҳам кўпроқ умр ўқийдиган одам бўлиш керак.
мавжуд. Тадқиқотларга кўра, фан- кечирар экан. Шу боис олимлар
лар академияси аъзолари узоқ умр Маълумотларга кўра, инсон узоқ интеллектуал юк муҳим аҳамиятга Ўткир ХОННАЗАРОВ,
кечиради. Уларга бунда умрбод бе- яшаши учун асосийси семирмасли- эга, деб ҳисоблайдилар. олий тоифали шифокор.
рилган илмий унвонлар, тўкин ҳаёт ги керак. Семириш узоқ умр кўриш
ва кексаликдаги мустақил бўлиш имконини 10-15 фоизга камайтира- Хулоса ўрнида
асқатади. Бундан кўринадики, узоқ ди. Қизиқ жиҳат шундаки, замона-
умр кўриш учун болаларни тўғри вий илм-фан семириш нафақат умр Олимларнинг таъкидлашича,
тарбиялаш, уларнинг ақлий сало- кўриш давомийлигига, балки ақлга инсон саломатлиги учун жисмоний
ҳиятини ошириш зарур. Бу эса ҳар ҳам таъсир қилишини таъкидлайди. тарбия, айниқса, эрталаб ёки кечки
жиҳатдан биз, ота-оналарга боғлиқ. Бир гуруҳ француз олимлари 5 йил овқатдан сўнг жадал юриш ёки
давомида тест ўтказиб, 32 ёшдан югуриш бир қатор сифатли хусу-
62 ёшгача бўлган 2200 нафар эркак

Пойтахтимизда Болалар миллий тиббиёт
маркази фаолият бошлади.

28 ҲИДОЯТ ЁҒДУСИ 2020 йил
№36 (1966)

“Маълумки, ислом- ИМОННИНГ
нинг асоси — ақида.
Ақиданинг асоси эса моҳиятида нима ётади?
Аллоҳ таолонинг биру
борлигига имон келти- гани учун гуноҳкор бўлса-да, уни ва яхши амалларни қилганларга Имон тақозо қилган
ришдир. Динимизнинг мусулмон деймиз. Мана шу масала Фирдавс жаннати манзил бўлур» амаллар қайсилар?
бешта асоси бўлиб, аввалдан кўп ихтилофларга сабаб (Каҳф сураси, 107-оят).
улардан биринчиси ва бўлиб келган. Мусулмон киши имони тақозо
барча амалларимизнинг Дарҳақиқат, мусулмон киши қан- қилган амалларни бажариши ҳам
қабул бўлишига асос Хаворижлар каби адашган тои- ча кўп эзгу ва савобли амалларни зарурдир. Улардан бири — омонат-
бўладигани — имондир. фалар амал қилиш — имоннинг қилар экан, унинг имон нури зиёда дорлик. Пайғамбаримиз соллаллоҳу
«Имон» сўзи луғатда шарти деганлар ва амал қилма- бўлади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам омонат ҳақида
«тасдиқлаш», «ишо- ган кишиларни кофирга чиқариб, алайҳи ва саллам саҳобаи киром- бундай деганлар: «Омонатдорлиги
ниш» деган маъноларни қонлар тўкилишига сабаб бўлган. лар билан ўтирган пайтларида йўқ кишининг имони йўқ (комил
англатади. Юртимизда Афсуски, ҳозирги кунда ҳам ушбу Жаброил алайҳиссалом одам сура- эмас)» (Имом Аҳмад ривоятлари).
анъанавий ҳисобланган ҳолат баъзи тоифа тарафдорлари тида келиб, «менга имондан хабар Демак, имонли киши омонатдор
мотуридийлик мазҳаби томонидан такрорланмоқда. беринг» дедилар. Шунда Расулул- бўлиб, Аллоҳ ва Унинг расулини
таълимотларида эса, лоҳ алайҳиссалом бундай жавоб ҳаққидан бошлаб барча инсонларни
Пайғамбаримиз соллал- Ваҳоланки, бизнинг Аҳли сунна бердилар: «Имон — Аллоҳ таолога, ҳақларига риоя қилиши ҳамда ваъ-
лоҳу алайҳи ва салламга вал жамоа эътиқодимизга кўра, фаришталарига, китобларига, дага вафо қилмаслик, фирибгарлик,
Аллоҳ таоло томони- барча уламоларимиз бир овоздан пайғамбарларига, охират кунига ўзганинг молига хиёнат қилиш каби
дан етказилган барча гуноҳ иш қилган киши, модомики, ва тақдирнинг яхши ва ёмонлиги нотўғри ишлардан ўзини тийиши
нарсаларни дил билан уни ҳалол санамаса ва фарз амал- Аллоҳдан эканига имон келтири- лозим.
тасдиқлаб, тил билан ларнинг фарзлигига ишониб туриб, шингиздир» (Муттафақун алайҳ).
ифодалаш «имон» де- дангасалик ва бепарволик билан Имон тақозо қилган нарсалар-
йилади. уни адо қилмаса, уни кофирга чи- Ақида борасида битилган энг дан яна бири — киши яхши кўрган
қармайдилар. Қолаверса, мазҳаббо- мўътабар китоблардан биринчи- нарсасини ўзгага раво кўришидир.
Бу ҳақда «Ақоидун Насафия» шимиз Имоми Аъзам раҳматуллоҳи си мазҳаббошимиз Имом Аъзам Бу ҳақда Пайғамбаримиз соллаллоҳу
китобида шундай дейилган: «Имон алайҳ ўзларининг «Фиқҳул акбар» раҳматуллоҳи алайҳга мансуб «Ал- алайҳи ва саллам шундай марҳамат
(Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва китобларида шундай деганлар: фиқҳул акбар» китоби бўлиб, бу қилганлар: «Сизлардан бирортан-
саллам) Аллоҳ таоло ҳузуридан «Мусулмон кишини, гуноҳни ҳалол асар биз мотуридий ақидасига эр- гиз ўзи учун яхши кўрган нарсани
келтирган нарсани тасдиқлаш санамас экан, бирор гуноҳи сабаб- гашувчи мусулмонлар учун асосий биродари учун ҳам раво кўрмагун-
ва унга иқрор бўлишдир». Демак, ли кофирга чиқармаймиз, ҳаттоки манба саналади. Абу Ҳанифа раҳма- ча (комил) мўмин бўла олмайди»
чин мўмин бўлиш учун киши дили катта гуноҳ қилган бўлса ҳам». туллоҳи алайҳ бу китобда шундай (Муттафақун алайҳ). Демак, имонли
билан тасдиқ қилган нарсани тили деганлар: «Тавҳиднинг асли ва киши ўзи билан биргаликда ўзга-
билан иқрор қилиши шарт қилин- Шунинг учун Мотуридий ва эътиқод қилиш тўғри бўлган нарса ларнинг манфаатларини ҳам кўзлаб
ган. Ашъарий йўналишлари амал қил- шуки: ҳар бир мусулмон шундай ҳаёт кечиради. Шунда унинг имони
маган мусулмон кишини кофирга дейиши вожиб бўлади: Аллоҳга, комил бўлади.
Ҳар бир ота-она ўз фарзандини чиқармаслик масаласида бир фикр- Унинг фаришталарига, китоблари-
ёшлигидан дин-диёнатли, ватани- далар. Шуни ҳам таъкидлаш керак- га, пайғамбарларига, вафот этган- Бундай амаллардан яна бири —
га содиқ, ҳалол-пок қилиб тарбия ки, Имом Мотуридий раҳматуллоҳи дан сўнг қайта тирилишга, тақ- Пайғамбаримизни ҳаммадан кўра
қилиши баробарида имон асосла- алайҳ амални имоннинг асосларига дирнинг яхшиси ҳам, ёмони ҳам яхши кўриш. Бу ҳақда Расулуллоҳ
рини ҳам ўргатиб бориши лозим. киритмаган бўлсалар-да, солиҳ Аллоҳ таолодан эканлигига имон соллаллоҳу алайҳи ва саллам шун-
Фарзандларга ёшлигидан қуйидаги амалларни бажариш лозимлиги ва келтирдим. Ҳисоб, тарозу, жаннат дай марҳамат қилганлар: «Сизлар-
калима ўргатилади: «Ашҳаду аллаа амал қилмаган кишини гуноҳкор ва дўзах барчаси ҳақдир». дан ҳеч ким комил мўмин бўла
илааҳа иллаллооҳу ва ашҳаду анна бўлишини таъкидлаганлар ҳамда олмайди, токи, мен унга отаси,
Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ». амални, баъзилар гумон қилгани- Имон-эътиқодли бандага Аллоҳ боласи ва барча одамлардан
Яъни: «Аллоҳ таолодан ўзга илоҳ дек, бутунлай четга сурмаганлар. таоло хотиржам ва фаровон ҳаёт маҳбуброқ бўлмагунимча» (Имом
йўқлиги ва Муҳаммад алайҳисса- беришни ваъда қилиб Қуръони Бухорий ривоятлари). Пайғамбари-
лом Аллоҳнинг бандаси ва расули «Имон келтирганга каримда шундай марҳамат қилган: миз соллаллоҳу алайҳи ва салламга
эканига гувоҳлик бераман». Фирдавс жаннати манзил «Эркакми ё аёлми – кимда-ким муҳаббат қуруқ даъво ёки юзаки
мўмин бўлган ҳолида бирор эзгу гаплар билан эмас, балки чин қалб-
Афсуски, баъзи ёшларимиздан бўлур» иш қилса, бас, Биз унга ёқимли ҳаёт дан бўлиши ва у зотнинг кўрсатма-
ушбу калима сўралса, тиллари бахш этурмиз ва уларни ўзлари ларига амал қилиш билан бўлади.
айланмай, айтишга қийналиб қо- Имонли бўлиш энг катта неъ- қилиб ўтган гўзал (солиҳ) амаллари
лишлари ачинарли ҳолдир. Шунинг матлардан бўлиб, Аллоҳ таоло бу баробаридаги мукофот билан тақ- Фаҳш ва гуноҳ ишлардан ти-
учун ҳар бир мусулмон ота-она неъматни ҳар кимга ҳам бермай- дирлаймиз» (Наҳл сураси, 97-оят). йилиш ҳам имон тақозо қилган
ушбу муборак калимани ўз фарзан- ди, балки Ўзи суйган бандалари- Шундай экан, киши ўз имони тақо- нарсалардан биридир. Аслида имон
дига ўргатиши лозимдир. Шаҳодат га беради. Барча ибодат ва эзгу зосига кўра умрини ўтказар экан, ўз эгасини фаҳш ва гуноҳ ишлар-
калимасини мусулмон бўлмаган амалларнинг қабул бўлиши учун доимо қалбида хотиржамлик ҳукм- ни қилишга йўл қўймаслиги керак.
киши айтиши билан мусулмонлик имон шартдир. Имон келтириб, ронлик қилади ва икки дунёда бахт Имон бўла туриб, бундай ишларни
бахти унга насиб қилади. яхши амалларни қилганларга Аллоҳ ва саодат эгалари қаторида бўлади. қилган кишининг имони комил
таоло Фирдавс жаннатини ваъда ҳисобланмайди. Демак, мусулмон
Амал қилиш — имоннинг қилган: «Албатта, имон келтирган киши фаҳш ва гуноҳ ишлардан ўзи-
шартими? ни мутлақо тийиши лозим бўлади.

Имом Мотуридий раҳматулло- Раҳматуллоҳ САЙФУТДИНОВ,
ҳи алайҳнинг наздларида динда Юнусобод тумани бош
буюрилган ёки қайтарилган иш- имом-хатиби.
ларга амал қилиш имоннинг шарти
ҳисобланмайди. Демак, амал қилма-
ган кишини ҳам гарчи амал қилма-

72 тонна қуритилган помидорлар
Францияга экспорт қилинди.

2020 йил ХАЛҚАРО ШАРҲ 29
№36 (1966)

НАМОЙИШЛАР

ЯГОНА ЕЧИМ ЭМАС:
мягаомнлаалкиадтгеархкаелрқанки бирлаштирадиганБугун Қирғизистон-
Абдували САЙБНАЗАРОВ,
даги вазият жаҳон сиёсий шарҳловчи.
ҳамжамиятининг
эътиборида турибди. остига қўйган бир мушкул аҳволга
Маълумки, президент олиб келиб қўйди. Бунинг учун бир-
Сооронбой Жээнбеков гина ҳукумат эмас, сайлов жараёни-
15 октябрь куни истеъ- да иштирок этган барча партиялар-
фо берди — бунда у нинг лидерлари, аъзолари ҳам тўлиқ
Қирғизистон тарихида жавобгар.
ўз фуқароларининг
қонини тўкиб, ўқ узган Қирғизистон ташқи қарзларни

“президент сифатида
қолишни истамасли- беэътибор қолдирмади. Қозоғис- рашлар давом этаверган. ҳам тўлаши керак. Айни вақтда,
гини айтди. Бош вазир тон Республикаси, Тожикистон Мустақилликдан бери биз 15 расмий маълумотга кўра, мамлакат-

Садир Жапаров ва Республикаси, Туркманистон ва йил Акаевнинг ҳукуматини кўрдик, нинг ташқи қарзи пандемия туфай-
ли олган қарзлари билан биргаликда
бошқа сиёсатчиларни Ўзбекистон Республикаси давлат беш йил Бакиевнинг ҳукуматини 4,3 млрд. долларни ташкил қилади. 6
ўз тарафдорларини раҳбарларининг Қирғиз Республи- кўрдик, бир йил Роза Отунбаева миллион аҳолига эга Қирғизистонда
мамлакат пойтахтидан касидаги воқеалар юзасидан қўшма президент бўлди, олти йил Атам- иқтисодий ўсиш Атамбаев даври-
олиб чиқиб, бишкек- баёноти ҳам фикримизнинг яққол баевнинг ҳукуматини кўрдик, да ҳам рўй бермаган, Жээнбеков
ликларга тинч ҳаётни исботидир. учинчи йил кетяпти Жээнбековнинг ҳокимиятга келган уч йилдан бери
бошқарувини кўрдик. Халқ ҳам,
қайтаришга даъват Давлат тўнтарилишими халқ етакчилари ҳам 30 йилнинг ҳам кузатилаётгани йўқ эди. Халқ

этди. Шунингдек, со- ёки рангли инқилоб? ичида Қирғизистоннинг сиёсий қашшоқлашгандан қашшоқлашиб
биқ президент ўз нут- ривожланишидан етарли хулоса боряпти.
қида халқдан кечирим Эслатиш керакки, 4 октябрда чиқармагани оқибати шу бўлмоқда.
сўраб, ўзи билан бирга ўтказилган парламент сайлови Бугунги аҳволни ҳам кўряпсизлар. Бошқа томондан, сиёсий кучлар
ишлаган барчага мин- натижаларидан норозилар 5 октябр- Садир Жапаров айтганидек, ҳамма ўртасидаги зиддиятни Қирғизис-
натдорлик билдирди. да бошлаган норозилик митингла- кўрпани ўзи томонга тортмоқда. тон шимоли ва жануби ўртасидаги
ри туфайли Қирғизистон сиёсий Сиёсатчилар амал талашаётган сиёсий элита ва кланларнинг давлат
Президент истеъфога чиқишини инқирозни бошидан кечирмоқда. пайтда халқ иккинчи, учинчи план- бошқаруви ва бизнес соҳасидаги
эълон қилганидан сўнг, намойишчи- Жамоатчиликнинг айрим вакиллари да қолиб кетади», — дейди тарихчи рақобати, деб ҳам тушунса бўлади.
лар парламент спикери Канат Исаев- ва баъзи бир сиёсатчилар Қирғизис- Ботонов. Аммо Қирғизистонда Масалан, олдинроқ Жээнбеков ва
нинг истеъфоси ва парламентнинг тонда юз берган норозиликлар тўл- инқилоб бўлди, дейишга ҳали эрта, Атамбаев тортишуви юз берганди.
тарқатилишини талаб қила бошлади. қинини оммавий тартибсизликлар ҳозир мамлакатда тўнтариш амалга Эътибор берсак, Жээнбеков жа-
Қонунга кўра, президент истеъфога вақтида ҳалок бўлган 19 ёшли Умид оширилган. нубдан чиққан кадр, Атамбаев эса
чиққанидан кейин унинг вазифала- исмли митинг иштирокчисининг шимоллик. Бир вақтлар шимоллик
ри спикерга юкланади. Кўп ўтмай, номи билан «Умид инқилоби» деб Халқ қашшоқлашгандан Асқар Акаев жанублик Абсамат Ма-
Канат Исаев ушбу вазифани бажа- атай бошлади. қашшоқлашиб боряпти салиев ўрнини эгаллаган, 2005 йили
ришдан бош тортгани маълум бўлди. Акаевнинг ағдарилиши Қурманбек
Такрорий парламент ва президент Қирғизистонда 2005 йил 24 BBC қирғиз хизмати Бизнес уюш- Бақиев бошлиқ жанубий клан ҳоки-
сайловлари эса тахминан жорий мартда президент Аскар Акаев маларнинг миллий алянси берган мияти ўрнатилишига олиб келди. Бу
йил 20 декабрь ва 2021 йил 17 январь режимига қарши митинглар «Лола маълумотга таяниб ёзишича, Қирғи- бир-бирини чалиб йиқитиш ўйини
саналарида ўтказилиши мумкин. Бу инқилоби», 2010 йил 7 апрелида зистоннинг иқтисодиёти 10 октябр- кимнингдир сиёсат майдонидан
ҳақда Mарказий сайлов комиссия- ўша пайтдаги президент Курман- га қадар 8 миллиард (115 миллион «қизил карточка» олиб чиқишига
си раисаси Нуржан Шайлдабекова бек Бакиевга қарши ҳаракатлар эса доллардан кўпроқ) сомдан ортиқ сабаб бўлаётган эса-да, халқ фаро-
маълум қилди. «Апрель инқилоби» деб аталган зарар кўрган. Сармоядорлар билан вонлигига хизмат қилаётгани йўқ.
эди. Тарихчи Жолдошбек Ботонов тузилмай қолган келишувлардан Бемақсад ва бемаврид курашлар
Ҳокимият тизгини тўла қўлига Қирғизистонда инқилоб ёки тўнта- 210 млн. доллар мамлакатга тушмай кимларнингдир чўнтагини қаппай-
ўтган Бош вазир Садир Жапаров риш деб аталаётган воқеаларнинг қолган. Қирғизистоннинг бир нечта тиришга хизмат қиляпти, холос.
давлат раҳбари лавозимига иддаоси қайта-қайта такрорланиш сабабла- конлари номаълум шахслар томо-
тўғрисида баёнот берганича йўқ, ридан бири — халқнинг ўз вақтида нидан эгаллаб олиниб, фаолиятига ***
аммо «ҳокимиятга ёпишиб олиш» сайловларда нотўғри танлов қилга- тўсқинлик қилинган. Бизнес уюш- Қирғизистонда 6 миллионли
нияти йўқлигини маълум қилди. нидан, деб ҳисоблайди. маларнинг маълумотига кўра, бу аҳолига 220 дан зиёд сиёсий партия
Конституцияга кўра, у муддатидан ҳали тўлиқ ҳисоб эмас, иқтисодий ва минглаб нодавлат нотижорат
илгари сайловда иштирок этиш «Яна бир қатор сабаблар ичи- зарар миқдори бундан бир неча ба- ташкилотлари тўғри келади. Агар
ҳуқуқига эга эмас. Аммо қонунда робар кўп бўлиши эҳтимоли юқори. бу бебош ННТлар ва партиялар
бунга имкон берадиган бўшлиқлар да энг катта омил — қирғиз эли жиловланиб, қонун устуворлиги
борлиги маълум бўлди. Яъни Садир Барқарорлик бўлмаган мамлакат таъминланмас экан, Қирғизистон
Жапаров янги парламент Консти- хон кўрмаганлиги деб айтишим билан ҳамкорлик алоқаларини ўр- сиёсий бўҳрон ва «шаббода»лардан
туцияга ўзгартириш киритишини натишни ҳеч бир давлат истамайди боши чиқмай қолаверади. Намо-
таъкидлаган бўлса, унинг тарафдор- мумкин. Бугунги воқеалар бир ва шунинг учун Қирғизистонда юз йишлар муаммонинг ечими эмас.
лари лидер президент сайловида берган сиёсий воқеалар мамлакатни Қирғизистонга кучли сиёсий етакчи
иштирок этиши учун референдум хонга бош эгиб, у лойиқми, лойиқ ортга тортяпти. Бу масала тинч- керак. Аслида Марказий Осиё яхлит
ўтказиш талабини илгари сурмоқчи. лик йўли билан, сўзлашувлар йўли организм. Унинг бир шохида беқа-
эмасми, иқтидорлими, йўқми, унга билан давра суҳбатлари даражасида рорлик бўлса ҳам, сармоядорлар
Қўшни республикадаги вазият ҳал қилинувчи масала катталашиб, ундан ўзини олиб қочаверади. Шун-
минтақа давлат раҳбарларини бош эгиб, бир одамга қулоқ бериб мамлакатнинг яхлитлиги, бирлиги, дай экан, қардош республикадаги
умумхалқнинг тинчлигини хавф барқарорликдан барча манфаатдор.
яшамаганимиздан хабар беради.

Тарихдан биласизлар, ҳар бир

уруғнинг ўз лидери бўлган, шу ли-

дерга қулоқ солишган. Ташқи хавф

пайдо бўлганда, ташқи душманлар

келганда миллатнинг номуси учун

биргаликда курашиб, аммо улар

кетгандан кейин қайтадан ички ку-

Трамп: АҚШ ҳарбийлари
Афғонистондан олиб чиқилади.

30 ЯНГИ ТАЖРИБА 2020 йил
№36 (1966)

СОҒЛОтМарзиТгаУаРмМал УқиШлганАввалиганазарга лаш вазирлиги бош мутахассиси
илмай пинак бузма- Умида Газиева. — Шу боис аҳоли
ганмиз, кейин уйда саломатлигини мустаҳкамлашда
рағбатлантириладими?қолиб ҳимояланган-
миз ва ҳануз кура- биринчи навбатда соғлом тур-
шаётганимиз коро-
навирус касаллиги муш тарзини оммалаштиришга
билан оғриганлар

“кўпаймоқда. Унга
қарши курашда неча эътибор қаратяпмиз. Юриш юрак
қон-томир касалликлари, инсульт,
ўнлаб чоралар қўлла- Соғлом турмуш тарзининг хавфли ўсмалар, нафас олиш аъзо-
ниляпти. Самара ҳам асоси жисмоний фаоллик ва ларининг сурункали касалликлари
бўляпти, бироқ тож- ва қандли диабет каби юқумли
дор вирусдан халос бўлмаган касалликларнинг олдини
бўлишнинг мақбул олади. Жисмоний фаолиятнинг
йўли топилганича бундай тури ҳаракатнинг энг
йўқ. Бундай шароит-

да ҳар ким ўз-ўзини тўғри овқатланишдир. Мута- хавфсизи ҳисобланиб, уни ўсмир-

ҳимоялаши, керак хассисларнинг фикрига кўра, дан тортиб, кексаларгача бемалол

чораларни кўриши инсон кунига 5-7 километр, бажариши мумкин. Семизлик

лозим. Йўқса, вазият камида етти ярим минг метаболик синдром, қандли диа-
таранглашиб бораве- қадам юрса қон-томир бет, миокард инфаркти, инсульт,
ради. касалликлари, юрак ҳу- сурункали вена қон-томирла-
ружи, инсульт каби хас-
рининг етишмовчилиги, холе-
таликлардан бутунлай
Янги тажрибанинг йироқ бўлади. Ортиқча цистит ва ўт-тош касаллиги,
янгилиги нимада вазн эса, касалликларни артритлар, остеохондроз ва
чақиради. остеоартрозлар, умуртқа поғо-
Давлатимиз раҳбари яқинда наси чурралари, жигарнинг ёғли
Сирдарё вилоятига ташрифи дистрофияси ҳамда онкологик
давомида Оқ олтин туманида- касалликларга сабаб бўлиши
ги «Янги Тошкент» маҳалласида мумкин.
бўлди. У ердаги замонавий қиёфа
Бошидан ўтган табиб...
касб этган оилавий поликлиника- Жаҳон соғлиқни сақ-

га кириб, ходимлар ва туб аҳоли лаш ташкилотининг одамларнинг ўзи ҳам амин бўлсин. Мутахассислар мақтовини
билан суҳбатида тиббиёт билан маълумотига кўра, Инсон машғулотлар фойдасини келтирган соғлом турмуш тарзига
спорт ҳамоҳанглигини кучайти- ҳозирги урбанизация тушуниб етгачгина ҳар куни узоқ амал қилиш унинг иштирокчи-
риб, одамларни соғлом турмуш даврида камҳара- масофага юриш, тўғри овқатла- лари саломатлигида чиндан ҳам
тарзига одатлантириш, аҳолининг катлилик оқибатида нишни одатга айлантиради. ўзгариш ясаяптими?
умрини узайтириш масалалари йилига 5,3 миллион
борасида таклифлар берди. одам ҳаётдан кўз Олти ойдан сўнг мутасаддилар — Ҳамширалар текширганда
юмади. томонидан ҳудуд маҳаллалари бўйим 170 см., бел айланаси 139
Президентимиз айтганидек, ўртасида «Энг соғлом кўча», см. ҳамда вазним 108 кг. чиқди,
«Кўп юриш билан тўғри овқат- Рағбатлантириш «Энг соғлом маҳалла» танловла- — дейди «Янги Тошкент» маҳал-
ланиш маданиятини йўлга қўйиб қандай тартибда амалга ри ўтказилиб, ўз саломатлигига ласида яшайдиган Саҳобиддин
олсак, тиббиётдаги 30-40 фоиз бефарқ бўлмаган фуқароларнинг Абдуллаев. — Шифокорлар ўлчов-
масалани ҳал қилган бўламиз». оширилади? коммунал тўловларидан чегир- ларга қараб мендаги касалликлар-
ма қилиш каби имтиёз ва турли ни аниқлашди ва саломатлигимни
— Оқ олтин туманидаги таж- рағбатлантириш мукофотлари тиклашим учун турли маслаҳатлар
тақдим этилади. берди. Энг асосийси, озиш ва
танада қон айланишини яхшилаш
риба асосида аҳолимизни кўпроқ Нега айнан юриш ва учун кўпроқ ҳаракат қилишим,
ҳар куни оз-оздан кўпайтириб
борган ҳолда мунтазам юриш

юришга, тўғри овқатланиш қоида- машғулотини бажаришим керак-
ларига амал қилишга одатланти-
— Коронавирус инфекцияси ки- рамиз, — дея сўзида давом этди тўғри овқатланиш лигини айтишди. Шундан сўнг
шиларнинг соғлиғи, ҳаётига хавф А.Шодмонов. — Аввало, аҳолининг қўни-қўшниларимиз билан юриш
солаётган бир пайтда ҳаммани жисмоний ҳолатини аниқлаб Хўш, нега аҳолимиз вакиллари- марафонида қатнашдим. Биринчи
қандай қилиб бу балодан ҳимоя- олиш учун уларнинг бўйи, вазни, ни соғлом турмуш тарзига одат- кунданоқ ўзимни анча тетик ҳис
ланиш ёки вирусдан зарарлан- бел айланаси ўлчаб тиббий вара- лантиришда, энг аввало, юриш қилдим. Энди юриш машғулотини
ганда ундан тез ва осон қутулиш қаларида қайд этилади. Ҳар бир ва тўғри овқатланишни ташкил канда қилмаяпман.
мумкин, деган савол қийнамоқда, маҳаллада аниқ белгиланган бир этишга урғу берилмоқда?
— дейди Соғлиқни сақлаш вазири вақтда кексаю ёшлар юриш мара- Бугун биргина маҳалла аҳолиси
Алишер Шодмонов. — Муаммо- фонига чорланади. Аҳоли вакил- Жаҳон соғлиқни сақлаш таш- саломатлигини яхшилаган соғлом
нинг ягона ва энг самарали ечи- ларига тўғри овқатланиш, соғлиқ килотининг маълумотига кўра, турмуш тарзи тажрибаси ҳадемай
ми соғлом турмуш тарзига амал учун фойдали маҳсулотлар ҳақида ҳозирги урбанизация даврида туману вилоятларда қулоч ёзади.
қилишдир. Бу нафақат вирусдан маълумотнома ва бюллетенлар камҳаракатлилик оқибатида йили- Пировардида фуқароларимизнинг
ҳимояланиш, балки узоқ ва бахтли тарқатилиб, тиббий маданияти га 5,3 миллион одам ҳаётдан кўз тиббий маданияти юксалади, у
ҳаёт кечиришнинг ҳам энг асосий шакллантирилади. Тарғибот-таш- юмади. ёки бу касаллик билан оғриши
қоидасидир. виқот ишлари, юриш марафонини камаяди.
ўтказгач, уларни қайта вазни, бўйи, — Таҳлиллар инсон саломат-
ўлчовлари олинади. Зеро, қилган лиги 55 фоиз ҳолатда соғлом Саҳифани Соғлиқни сақлаш
ҳаракати, интилиши самарасига турмуш тарзи, 20 фоизи яшаётган вазирлиги ахборот хизмати билан
экологик муҳити, 15 фоизи ир-
сий омиллар, бор-йўғи 10 фоизи ҳамкорликда
тиббиётга боғлиқ эканини кўрсат- Садоқат МАХСУМОВА
моқда, — дейди Соғлиқни сақ-
тайёрлади.

Ўсмирлар ўртасида бокс бўйича
Ўзбекистон чемпионати бошланди.

2020 йил ТАРИХ ҲАҚИҚАТЛАРИ 31
№36 (1966)

Ўрта асрларда
АхизЛмаОти ҚқанАда-йПбўОлгаЧн?ТАИбтидоийжамоату-
ўлкасида почта тизими фаолияти таҳсинга сазоворлигини, ҳар 22-25 МАВЗУГА ОИД
зуми даврида табиат ҳақидаги маълумотлар араб манба- мил. масофада почта бекати —
қўйнида кун кечирув-ларида ҳам акс этган. Хусусан, Ат-Та- «янб» барпо этилгани, унда чопар МАЪЛУМОТ:
чи қадимги овчилар барий туркларнинг почта бекатлари дам олиши учун барча шароитлар
турли хабарларни ва уларда сақланувчи отлар, Ибн мавжудлиги, ҳар бирида 200 тадан «Почта» сўзи лотин
шеригига етказишда ал-Факих ал-Ҳамадонийнинг «Ахбор 400 тагача чопқир от улар хизмати- тилидан (рosito — станция,
барабан, ноғора, тош,ал-Булдон» асарида минтақа шимо- да экани хақида маълумот беради. тўхташ жойи) олинган бў-
тери каби овоз чиқа-лидаги дашту биёбон орқали ўтувчи либ, бу атама Рим империя-
радиган асбоб-уску- карвон йўлида чорвадор турклар- си даврида пайдо бўлган.
налардан фойдалан- нинг ўтовдан барпо қилган почта
бекатлари таърифланади. Қудама софирларга ғамхўрлик қилган буюк
“гани ҳақиқатга яқин. ибн Жаъфар туркларда тезкор хабар соҳибқирон қиёфасини кўрамиз.
етказиш яхши йўлга қўйилганини, Почта йўли ва асосий карвон
йўллари икки тарафига хон бўйруғи Шунингдек, «Ўн иккинчи тои-
Лекин бу усуллар яқин масофа турк почтаси 15 кунлик йўлни 3 кун- билан дарахт экилгани, бунга имкон фа»га киритилган савдогар ва
учунгина қўл келар, олис-олис- да босиб ўта олишини қайд этади. бўлмаган дашту далаларда карвон, карвонбошиларга ҳам Амир Темур
ларга хабар етказиш мушкул эди. адашмаслик учун тош ва устун шак- катта эътибор қаратган. «Темур
Даврлар ўтиши билан олов, тутун Чопарнинг маоши лида махсус йўл кўрсаткич ўрнатил- тузуклари»да: «Ҳар бир мамлакатга
алоқа воситасини ўтаган. Хабар қанча бўлган? гани ғоятда оқилона тадбир бўлган. ва диёрга савдогарлар ва карвонбо-
қабул қилувчилар олов сони, кучи, Европалик тадқиқотчилар Чингиз- шилар тайинладимки, улар қаерга
қуюқлиги, рангига қараб ўзига Тарихий манбаларда ўрта асрлар хон салтанатида ўрнатилган ўта боришмасин, Хитойгами, Хўтан,
керакли ахборотни ола билган. почта-алоқа хизмати учун қулай қаттиқ тартиб-интизом ва давлат Чину Мочин, Ҳиндистон, араб мам-
муҳит яратилганидан далолат бера- аҳамиятига эга хабарлар улкан сал- лакатлари, Миср, Шом, Рум, Жазоир,
Қоғоз почта хизматини ди. Тарихий шахс ибн Хурдодбеҳ- танат маркази, яъни Чингизхон қа- Фарангистонгами, ўша жойнинг на-
такомиллаштирдими? нинг ислом мамлакатларида 930 роргоҳига почта бекатлари орқали фис мато ва муносиб туҳфаларидан
та почта йўли — сикка борлиги, ҳар суткасига 600 км. тезликда етказиб келтирсинлар. Ўша мамлакатларда
Ўрта асрларда қоғоз ихтиро қи- йили почта оти (ад-даваб) сотиб берилганини қайд этадилар. истиқомат қилувчи кишиларнинг
линиши билан Марказий Осиё сав- олиш, бекат бошлиғи ва чопарга ҳол-аҳволи, туриш-турмуши ҳақида
до йўлларида карвон, сайёҳ, ҳарбий маош тўлаш учун 159 минг динар менга хабар олиб келсинлар» деб
қўшин, умуман, йўловчиларга почта харажат қилиниши ҳақидаги хабари маълумот берилади.

хизмати кўрсатиш янада такомил- улкан халифаликда алоқа хизмати Каптар – хат ташувчи Инфратузилма
лашди. Дастлаб Хитойда, Хан суло- қай даражада ривожлангани хусу- қандай бўлган?
ласи даврида кашф қилинган қоғоз сида хулоса беради. Ёзув пайдо бўлган қадимги давр-
ишлаб чиқариш сир-синоати бир лардаёқ хат-хабар етказишда бунга Бухоро, Хива ва Қўқон хонлик-
неча асргача маълум қилинмади. Машҳур сайёҳ Марко махсус ўргатилган қуш-каптардан лари Россия, Эрон, Туркия, Ҳин-
VIII асрнинг иккинчи ярмига келиб, Полонинг эътирофи ҳам фойдаланиш урф бўлган. Кап- дистон, Қашғар, Хитой давлатлари
Самарқандда ҳам қоғоз ишлаб чи- тар орқали хат-хабар етказиш форс билан фаол элчилик алоқаларини
қариш йўлга қўйилади. XIII асрда Марказий Осиёда бўл- денгизчилари орасида ва умуман, ўрнатган. Элчи ҳукмдор хатларини
ган машҳур сайёҳ Марко Поло буюк мусулмон мамлакатларида кенг тар- етказишда ўзига хос қурилма — мах-
Ўрта асрларда давлат аҳамиятига хон (Хубилайхон назарда тутиляп- қалганини тарихий манбалар тас- сус чодир, работ ва карвонсарой-
эга барча ёзишмалар, хат-хабарлар ти) буйруғи билан карвон йўлла- диқлайди. Султон Жалолиддин Ман- дан фойдаланган. Шошилинч хабар
Самарқанд қоғозида ёзилган. Турон рида чопарга хизмат кўрсатиш губердининг сафдоши, маслакдоши, олиб кетаётган отлиқ араванинг
тезлиги ҳам анча юқори бўлган. Бир
унинг ҳаёти ва фаолияти тарихини неча от қўшилган почта аравалари
Самарқанд — Термиз почта йўли
битган муаррих Шаҳобиддин ан- бўйлаб кетар экан, муждани 40
соатда етказиши шарт бўлган.
«RETRO-SAHIFA» Насафийнинг форс тилида ёзилган
«Нафсат-ул масдур» («Юракдаги Хат-хабар етказишнинг ўта
Тошкент курантлари зуққумлар») асарида мактуб ташув- махфий даражаси ҳам бўлиб,
чи каптар ҳақидаги маълумот келти- бу тизимга жалб этилган чопар
рилади. Унга кўра, Эрон ҳудудидаги (жосус) тўғридан-тўғри ҳукмдор
ҳузурига кириш ҳуқуқига эга эди.
Тошкентнинг биринчи ку- Маёфориқин шаҳри валийси Малик Улар мақомини тасдиқлайдиган
ранти Иккинчи жаҳон урушида Музаффар Валийга Кавказортидаги махсус нишон мўғуллар салтана-
қозонилган ғалаба шарафига Паргар шаҳридан почтачи каптар тида «пайза» деб юритилган.
1947 йилда шаҳар марказида нома олиб келади. Унда Жалолиддин
қурилган. Миноранинг баланд- Мангубердини таъқиб қилаётган Почта хизмати хонликларнинг
лиги 28,7 метр, ўлчови 4,1х4,1 мўғул илғор қўшини Ихлат шаҳри дипломатик муносабатларида,
метр. Курант 1991, 1992 ва 2009 орқали Диёрбакрга кетгани ва бу хорижий мамлакатлар билан
йилларда қайта таъмирланган. ҳақда Султон Жалолиддинни огоҳ- элчилик алоқаларини ўрнатишда
2009 йил майда «Ўзбекистон» лантириш лозимлиги битилган. муҳим аҳамият касб этган. Давр
анжуманлар саройи ва Тошкент ва замонлар оша алоқа хизмати,
куранти оралиғида янги курант Темурийлар салтанатида ахборот алмашинувининг бир
почта хизмати қандай лаҳзада етказиладиган шакли ҳам
бўлган? пайдо бўлдики, бунга ҳаттоки
қоғоз ҳам даркор эмас. Зеро, ақл-
қурилди. Улар ҳар чорак, ярим Соҳибқироннинг амр-фармонла- заковат эгаси — инсон ҳамиша ўз
мушкулини осонлаштириш хусу-
ва бир соатда бонг уриб туради. ри салтанатнинг барча ҳудудларига сида бош қотириб келмоқда.

Тошкент курантлари шаҳар қандай етказилган? Улкан салта- Ўктам МАВЛОНОВ,
меъморий ансамблининг Амир натда тезкор хабар етказиш билан тарих фанлари доктори,
Темур хиёбонидаги таркибий махсус махфий бўлим шуғулланган.
қисмидир. 2009 йилда ҳар ик- Баъзан карвонбоши ёки савдогар- профессор.
кала курантнинг олд қисмида лар хабарчи, маълумот келтирувчи
Тошкент герби тасвири ўрна- вазифасини бажарганлар. «Темур
тилган. тузуклари»да турли ўлкалардан
хабар олиб келгувчи саёҳатчию му-

Берунийнинг янги фанга асос солган
«Геодезия» асари ёзилганига 995 йил тўлди.

32 СЎРАГАН ЭДИНГИЗ... 2020 йил
№36 (1966)

ТАЪМИНОТҚанча озиқ-овқат «Ўзим таъмирлаган бинони «Тез ёрдам»га
ТАДБИРКОРЛИКзахираси ғамланди?хусусийлаштиришим йўл бериб,
мумкинми?» қоида бузилса...
ҲУҚУҚ— Ҳар йили қиш мавсуми олдидан озиқ-
овқат захираси шакллантириларди. Пан- — Кичик саноат зонаси ҳудудида жойлашган — Айрим ҳолларда «Тез
демия шароитида энди бу ишлар қандай бинони ўз маблағларим ҳисобидан таъмирлаб, ёрдам» машинасига йўл
бажарилади? Захира яратиладими? фойдаланиб келмоқдаман. Эндиликда мазкур бериш учун йўл ҳаракати
биноларни хусусийлаштиришим мумкинми? қоидаларини бузишга тўғри
Нуриддин СОБИРОВ. келади. Бунинг учун эса
Наманган вилояти. Эркин АЛИЕВ. ҳайдовчи жаримага торти-
Тошкент шаҳри. ларди. Энди бундай ҳол-
Фаррух ЖЎРАЕВ, ларда жарима ҳисобланмас
Адлия вазирлиги масъул Севара ЎРИНБОЕВА, экан. Шу тўғрими?
ходими: Адлия вазирлиги матбуот хиз-
— Вазирлар Маҳкамаси- мати раҳбари: Фурқат ОЛИМОВ.
нинг «2020-2021 йил қиш-ба- — «Кичик саноат зоналари фао- Сирдарё вилояти.
ҳор мавсумида аҳоли ва ижтимоий лиятини мувофиқлаштириш ва бош-
соҳа муассасаларининг асосий турдаги қаришни янада такомиллаштириш чора-тадбир- Муроджон САДИКОВ,
қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига бўлган лари тўғрисида»ги Президент қарорига асосан, Транспорт прокурату-
эҳтиёжини қондириш бўйича қўшимча реконструкция қилиш ёки капитал таъмирлашни раси бўлими бошлиғи, ад-
чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарорига ўз маблағлари ҳисобидан амалга оширган тақ- лия кичик маслаҳатчиси:
кўра, 4 та асосий турдаги (картошка, пиёз, дирда, бироқ кичик саноат зонаси иштирокчиси — Тезкор ва махсус хиз-
сабзи, гуруч) қишлоқ хўжалиги маҳсулот- мақомини олган кундан бошлаб камида 3 йил матларнинг кўк ёки қизил
ларининг республика бўйича жами захира муддат ўтгандан кейин, бинолар ва иншоотлар ёхуд кўк ва қизил рангли
ҳажми 795 минг тонна этиб белгиланди. (ёки уларнинг қисмлари)ни хусусийлаштириш ялтироқ маёқчани ёққан
Қарорга мувофиқ, маҳсулотларни мумкин. ҳолда ҳамда махсус товуш-
захирага жамғаришда тадбиркорларнинг Сиз ўз маблағингиз ҳисобига бинони таъмир- ли сигнал билан яқинла-
зарар кўриши ва нархлар ошиб кетиши- лаб келаётган бўлсангиз, кичик саноат зонаси шиб келаётган транспорт
нинг олдини олиш мақсадида ташиш иштирокчиси мақомини олган вақтдан бошлаб 3 воситалари тўсиқсиз ўтиб
жараёнида йўл-транспорт ҳодисаси ёки йил ўтгач, мазкур бинони хусусийлаштиришин- кетишга ҳақлидир. Улар
электр узилиши сабабли маҳсулот нобуд гиз мумкин бўлади. яқинлашганда қолган ҳай-
бўлса, суғурта қилиш орқали зарар қоплаб довчилар йўл беришлари
берилади. Шунингдек, асосий турдаги Ҳайдовчилик шарт.
маҳсулотлар учун бозор ва савдо комп- гувоҳномаси олиб Афсуски, айрим ҳолат-
лексларида, истисно тариқасида, беғараз қўйилиши мумкинми? ларда қоидаларни бузмай
асосда алоҳида раста ва сотув анжомлари туриб, йўл беришнинг им-
вақтинча фойдаланиш учун ажратилади, — Танишимга хавфсизлик камарини тақмагани кони бўлмайди, ҳайдовчи
ушбу корхоналарга тегишли юк машина- учун жарима қўлланилиб, ҳайдовчилик гувоҳ- йўл бериш учун, масалан,
лари бозор автотураргоҳига кириб чиқи- номасини олиб қўйишибди. Айтинг-чи, қандай тўхташ чизиғини ёки йўл
ши учун тўлов ундирилмайди. ҳолларда ЙПХ ходими гувоҳномани олиб қўйиши ўртасидаги чизиқли бел-
ТАЪЛИМ мумкин? гини кесиб ўтишга маж-
ТРАНСПОРТ бур бўлади. Бироқ бундай
Сиртқи таълим учун Содиқжон АБДУРАСУЛОВ. ҳуқуқбузарликлар камерада
Қашқадарё вилояти. қайд этилади ва авто-
ҳам имтиёз борми? мобиль ҳайдовчиларига
Шоҳрух ҒИЁСОВ жарима ёзилади. Ҳайдовчи
— Давлат ишида ишлайман, ОТМнинг Ички ишлар вазирлиги мат- шундай ҳолатда қоладики,
сиртқи бўлимига ўқишга кирдим. Агар буот хизмати раҳбари: у жарима тўлаб, зарар кўр-
ойлигимдан контракт пулини тўласам, — Агар содир этилган ҳуқуқбузар- маслик учун махсус авто-
даромад солиғидан озод бўламанми? лик учун қонунчиликда транспортни мобилга йўл бермасликни
бошқариш ҳуқуқидан маҳрум этиш тарзидаги танлашга мажбур бўлади.
Саида РАҲИМОВА. жазо қўллаш белгиланган бўлса, ҳайдовчилик Маъмурий жавобгар-
Тошкент шаҳри. гувоҳномаси ЙПХ ходими томонидан олиб лик тўғрисидаги кодексга
қўйилиши мумкин. Бошқа ҳолларда ҳайдовчилик киритилган тузатишлар
Музаффар НАЗАРОВ, гувоҳномасини олиб қўйишга йўл қўйилмайди. билан ушбу ҳолат бартараф
Давлат солиқ қўмитаси бошқарма Ҳайдовчилик гувоҳномаси олиб қўйилганда, этилди — энди ҳайдовчи-
бошлиғи ўринбосари: маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённомага, лар бундай вазиятда жавоб-
— Солиқ кодексининг 378-моддаси шунингдек, ҳайдовчилик гувоҳномасининг тало- гарликдан озод этилади.
16-бандига асосан, фуқароларнинг солиқ нига тегишли ёзув киритилади ва талон ҳайдовчи- Мазкур ҳолатда камерада
солиниши лозим бўлган иш ҳақи ва бошқа га қайтариб берилади. Масалан: хавфсизлик кама- қайд этилган маъмурий ҳу-
даромадларининг Ўзбекистон Республика- ри тақмаганлик учун ҳайдовчилик гувоҳномасини қуқбузарлик зарурат туфай-
сининг олий ўқув юртларида таълим олиш олиб қўйиш мумкин эмас. Маст ҳолда транспорт ли содир этилган ҳисобла-
(ўзининг, йигирма олти ёшга тўлмаган воситасини бошқарганлик учун эса ҳайдовчилик нади. Бундай иш кўрилиши
фарзандларининг ёки эрининг (хотини- гувоҳномаси олиб қўйилади, чунки ушбу ҳуқуқ- кодекснинг 271-моддасига
нинг) таълим олиши) учун йўналтирила- бузарлик учун транспорт воситасини бошқариш мувофиқ тўхтатилади.
диган суммалари солиқ солинмайдиган ҳуқуқидан маҳрум этиш жазоси белгиланган.
даромадлар таркибига киритилган. Транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан
Шунга асосан, сиз давлат ташкилотида маҳрум қилиш чораси фақат суд томонидан
ишлаган ҳолда олий ўқув юртининг сирт- қўлланилади.
қи бўлимида контракт асосида ўқишингиз
учун иш ҳақингиздан тўлов ўтказилаётган
бўлса, ёшга доир чекловларсиз иш ҳақин-
гизнинг ўқишга йўналтирилган суммасига
солиқ чегирмаси берилади.

Ўзб­ ек­ ис­тон Бош муҳаррир вазифасини Таҳририят манзили: Газета
Республикаси вақтинча бажарувчи Тошкент шаҳри, Мустақиллик таҳририят
Президенти Санжар ИСМАТОВ шоҳкўчаси, 59-уй. Индекс: 100192 компьютер
Администрацияси марказида
ҳузуридаги Ахборот Нашр навбатчиси: Р. Юсупов Телефонлар: 71 233-39-89, саҳифаланди ва
Ижтимоий-сиёсий, ва оммавий Мусаҳҳиҳлар: Н. Азимова, Қабулхона: 71 237-56-80, офсет усулида
маънавий-маърифий газетаси коммуникациялар М. Назарова Котибият: 71 233-10-73. босилди.
агентлиги томонидан Навбатчи: Б. Ғозиддинов Факс:
МУАССИС: 2019 йил 24 сентябрда Саҳифаловчилар: И. Болтаев Нашр кўрсаткичи: 148
«Mahalla» nashriyot-matbaa uyi» 0019 рақами билан Ш. Бароқов Баҳоси келишилган нархда.
масъулияти чекланган жамияти давлат рўйхатидан
ўтказилган. «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси босмахонасида чоп этилди. Босмахона манзили: Тошкент шаҳри,
Буюк Турон кўчаси, 41-уй. Формати — А-3, 8 босма табоқ. 23 645 нусхада чоп этилди. Буюртма Г-1045 123456