โครงงานบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย-สบู่มะขาม

เรื่อ รื่ ง สบู่ม บู่ ะขาม โครงงานบ้า บ้ นนักวิท วิ ยาศาสตร์น้ ร์ น้ อย ประเทศไทย โรงเรีย รี นบ้า บ้ นปากห้ว ห้ ยฝาง สำ นักงานเขตพื้น พื้ ที่กที่ารศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น ก่ เขต ๕ โครงงานระดับ ดั ชั้น ชั้ ปฐมวัย วั

คำนำ โครงงานบานนักวิทยาศาสตรนอย เรื่อง สบูจากมะขาม เปนการสงเสริมการสอนวิทยาศาสตรและ เทคโนโลยี เพื่อเปนแนวทางในการพัฒนาการเรียนการสอนวิทยาศาสตรสำหรับเด็กปฐมวัย ใหเด็กไดเรียนรูจาก หองเรียนสูสิ่งแวดลอมรอบตัว และเด็กไดลงมือปฏิบัติดวยตนเอง ไดทดลองคนควา มีการลองผิดลองถูก เรียนรู จากประสบการณเดิมของตนเอง ความสนใจที่อยากรูอยากเห็น อีกทั้งรวมถึงทักษะชีวิตของเด็กในแตละบริบท จึงกลายมาเปนโครงงานหนึ่งที่เกิดขึ้นจากความสนใจของนักเรียนชั้นอนุบาลปที่ 2 – 3 ที่อยากเรียนรูเกี่ยวกับ มะขามที่มีอยูในทองถิ่นและมีมากในโรงเรียน จึงนำมาแปรรูปเปนสบูมะขาม เปนการจัดประประสบการณ การเรียนรูสำหรับเด็กปฐมวัย โดยการใชแบบโครงงาน ครูมีบทบาทกระตุนใหเด็กคิดไตรตรอง ทบทวน เกี่ยวกับ ความคิดของตัวเอง ที่มีตอหัวขอโครงงานนั้น และแลกเปลี่ยนความคิดกับเด็ก ซึ่งเด็กจะเกิดการเรียนรูไดเปน อยางดี และตอบสนองตอการพัฒนากระบวนการเรียนรูไดดีการจัดประสบการณแบบโครงงานจะเปดโอกาสให เด็กเขาใจหัวขอนั้นอยางลึกซึ้ง ที่สำคัญเด็ก ๆ นำไปใชในชีวิตประจำวัน ในอนาคตไดประสบความสำเร็จยิ่งขึ้น ผูจัดทำหวังวาโครงงานการทดลองบานวิทยาศาสตรนอยประเทศไทยของนักเรียนชั้นอนุบาลปที่ 2 - 3 โรงเรียนบานปากหวยฝาง ในครั้งนี้จะมีประโยชนแกผูคันคันควา หากมีสิ่งที่ผิดพลาดประการใด ผูจัดทำตองขอ อภัยมา ณ โอกาสนี้ คณะผูจัดทำ ครูและนักเรียนระดับปฐมวัย โรงเรียนบานปากหวยฝาง

สารบัญ เรื่อง หนา คำนำ.........................................................................................................................................................ก Learning Spiral ............................................................................................................................................ 1 รายงานการทำโครงงานโดยใชกระบวนการสืบเสาะของเด็กปฐมวัย ............................................................. 2 ที่มาของโครงงาน ............................................................................................................................................ 2 ขั้นที่ ๑ ขั้นตั้งคำถามที่อยากรู .................................................................................................................... 4 คำถามที่ ๑ เราจะทำสบูมะขามไดอยางไร ..................................................................................................... 4 ขั้นที่ ๒ ขั้นรวบรวมความคิดและคาดคะเนคำตอบ ................................................................................... 4 ขั้นที่๓ ขั้นปฏิบตักิารสืบเสาะ .................................................................................................................... 5 ขั้นที่ ๔ ขั้นสังเกตและบรรยาย ................................................................................................................... 6 ขั้นที่๕ ขั้นบันทึกขอมูล ............................................................................................................................. 6 ขั้นที่ ๖ ขั้นสรุปและอภิปราย ...................................................................................................................... 7 ผลการพัฒนาความสามารถของเด็กปฐมวัย .............................................................................................. 9 คำถามที่ ๒ ขั้นตอนการทำสบูมะขามมีขั้นตอนการทำอยางไรบาง ............................................................ 10 ขั้นที่ ๑ ขั้นตั้งคำถามที่อยากรู ................................................................................................................. 10 ขั้นที่ ๒ ขั้นรวบรวมความคิดและคาดคะเนคำตอบ ................................................................................ 10 ขั้นที่๓ ขั้นปฏิบตักิารสืบเสาะ ................................................................................................................. 11 ขั้นที่ ๔ ขั้นสังเกตและบรรยาย ................................................................................................................ 11 ขั้นที่ ๕ ขั้นบันทึกผล ............................................................................................................................... 13 ขั้นที่ ๖ ขั้นสรุปและอภิปรายผล .............................................................................................................. 13 ตารางแสดงผลการทดลอง การทำสบูมะขาม ......................................................................................... 14 ผลการทดลองการทำสบูมะขาม .................................................................................................................. 15 ๑. ผลการพัฒนาความสามารถของเด็กปฐมวัย ..................................................................................... 15 ๒. ผลการพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร ........................................................................... 15 คำถามที่ ๓ สบูมะขามนำไปใชประโยชนอะไรบาง...................................................................................... 16 ขั้นที่ ๑ ขั้นตั้งคำถามที่อยากรู ................................................................................................................. 16 ขั้นที่ ๒ ขั้นรวบรวมความคิดและคาดคะเนคำตอบ ................................................................................ 17 ขั้นที่๓ ขั้นปฏิบตักิารสืบเสาะ ................................................................................................................. 18

ขั้นที่ ๔ ขั้นสังเกตและบรรยาย ................................................................................................................ 18 ขั้นที่ ๕ ขั้นบันทึกผล ............................................................................................................................... 19 ขั้นที่ ๖ ขั้นสรุปและอภิปรายผล .............................................................................................................. 20 ๑. ผลการพัฒนาความสามารถของเด็กปฐมวัย ...................................................................................... 21 ๒. ผลการพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร ............................................................................ 21 สรุปผล ......................................................................................................................................................... 22 ภาคผนวก .................................................................................................................................................... 23

1 Learning Spiral สิ่งที่เด ็ กสงสัย : สบมูะขามทำไดอยางไร ความรูเดิม ๑. สบูเปนกอนแข็ง ๒. สบูมีหลายสี หลายกลิ่น ๓. สบูมีรูปทรงเปนกอนกลมและสีเหลี่ยม ๔. สบูใชชำระรางกายใหสะอาด ๕. สบูทำใหผิวขาวผองใส คาํถามที ๑ É จะทาํสบมะขามู่ ได้อยางไร จากการที่ครูและนักเรียนลงมือปฏิบัติ ทำสบูจากมะขาม ปรากฏวาเราสามารถทำ ออกมาไดหลากหลายรูปทรงแลวแตพิมพ และแบบที่เราจะกำหนดและสบูจะมีสี น้ำตาลจากมะขาม มีผิวเรียบเมื่อถูกน้ำจะลื่น และมีฟอง คำถามที่ ๒ ขั้นตอนการทำสบูมะขามมีขั้นตอนอะไรบาง ขั้นตอนการทำสบูมะขามมีวิธีการทำที่ ไมยุงยาก เราใชมะขามที่มีอยูภายในโรงเรียน โดยนำมะขามไปแชน้ำแลวกรองเอาเนื้อ มะขาม นำไปผสมกับกรีเซอรรีนตามสัดสวน ที่กำหนดเมื่อผสมไดที่แลวก็เทใสพิมพตาม รูปแบบที่เรากำหนด ไมจำเปนตองเปนกอน กลมหรือสี่เหลี่ยม คำถามที่ ๓ สบูมะขามนำไปใชประโยชนอะไรบาง นอกจากจะทำงายและใชวัตถุดิบ ที่มีตามทองถิ่นและมีมากในโรงเรียน แลว ประโยชนของมะขามเปรี้ยวที่เรา นำมาทำสบูนั้น มีมากมายนอกจากจะ ใชถูตามรางกายทุกสวนแลว สามารถ ชวยขจัดสิ่งสกปรกออกจากรางกาย และทำใหรางกายสะอาด มะขามยัง ชวยทำใหผิวกระจางใส มะขามเปยกอุดมไปดวยกรดอินทรีย คุณสมบัติชำระลางความสกปรกบนผิวกายหรือคราบมันบนผิวหนังไดดี ความรูใหม่

2 รายงานการทำโครงงานโดยใชกระบวนการสืบเสาะของเด็กปฐมวัย ชื่อโครงงาน สบูมะขาม ผูจัดทำโครงงาน นักเรียนชั้นอนุบาลปที่ 2-3 โรงเรียนบานปากหวยฝาง ปการศึกษา 256๖ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแกน เขต 5 ครูที่ปรึกษา นางสาวชุติมา ศรีทอง ระยะเวลาในการจัดทำ วันที่ ๑ มีนาคม - ๑๖ มีนาคม ๒๕๖๗ ที่มาของโครงงาน จากการจัดประสบการณ หนวยรางกายของฉัน ของการจัดการเรียนรูระดับปฐมวัย มือนับเปนอวัยวะ ที่ทำใหมนุษยใชหยิบจับสิ่งของตาง ๆ ตั้งแตลืมตาขึ้นมาในตอนเชา ไมวาจะเปนการลางหนา อาบน้ำ แปรงฟน การสัมผัสผูอื่น รวมทั้งหยิบอาหารเขาปาก มือจึงอาจนำเชื้อโรคเขาสูรางกาย และหากมีผูเปนโรคติดตอ มือ อาจจะเปนอวัยวะที่เปนตัวกลางในการนำเชื้อโรคเขาสูรางกายได นักเรียนจะตองมีสุขภาวะที่ดี และมีสุขภาพ รางกายที่แข็งแรงสมบูรณทั้งรางกาย จิตใจ ซึ่งเปนสิ่งสำคัญสำหรับนักเรียนทุกคน ดังนั้น เด็ก ๆ ทุกคนจึงควร ไดรับความรูดานสุขอนามัย รูจักดูแลสุขภาพของตนเอง นักเรียนระดับชั้นอนุบาล โรงเรียนบานปากหวยฝาง จึง ตองไดรับการสงเสริมสุขภาพอนามัย และการปองกันตนเองจากโรคตาง ๆ และสามารถนำไปใชใน ชีวิตประจำวันใหปลอดภัยได ในปจจุบันเชื้อโรคจำนวนมากที่แพรกระจายอยูรอบตัวเรา ซึ่งนับวาเปนปญหาที่ ยากตอการควบคุมและการปองกันทางโรงเรียนจึงคิดที่จะทำโครงงาน เรื่อง สบูจากมะขาม ขึ้นมาโดยใชมะขาม ที่หาไดงายในทองถิ่นและมีสรรพคุณในการบำรุงผิวพรรณ รักษาความชุมชื่น ขจัดแบคทีเรีย และเชื้อโรคตาง ๆ นอกจากนี้สบูเหลวจากสมุนไพร มีความออนโยนตอผิวพรรณ ไมทำใหระคายเคืองผิวของนักเรียน โดยมีคำถาม จากเด็ก ๆ ดังนี้ ครู : มะขามที่โรงเรียนของเรามีหลายสิบตน นักเรียนบอกประโยชนของมะขาม มาหนอยคะ นองแกม : กินกับขาวเหนียวคะ นองเปนตอ : ทำแกงใส อาหารครับ นองมีน : กินกับพริกเกลืออรอยคะ ครู : แลวอยากทราบอีกไหมวา มะขามนำไปทำอะไรไดอีก นองปกเกลา : อยากทราบครับ ทำอะไรไดอีกเหรอครับครู ครู : เราสามารถนำมาทำสบูถูรางกายไดคะ นองมิเกล : วาว! ทำไดอยางไรคะ นองคนิ: ขั้นตอนการทำสบูมะขามทำอยางไรครบั นองอุงอิ๋ง : ทำแลวสบูมะขามมีประโยชนอะไรบางคะ ครูและนักเรียนรวมกันสนทนา จากนั้นครูซักถามนักเรียนถึงลักษณะสบู ชนิดของสบู พรอมตอบ ขอความสงสัยที่เด็กอยากรู แตขอสงสัยของเด็กก็ยังไมหมด จึงเกิดการตั้งคำถามที่หลากหลายโดยครูทำการ บันทึกคำถามของเด็กลงในแผนกระดาษ สรุปไดดังนี้

3 คำถามที่ 1 เราจะทำสบูมะขามไดอยางไร คำถามที่ ๒ ประโยชนของสบูมะขาม มีอะไรบาง คำถามที่ ๓ ลักษณะของสบูมะขามเปนอยางไร คำถามที่ ๔ ขั้นตอนการทำสบูมะขามมีขั้นตอนอะไรบาง

4 ขั้นที่ ๑ ขั้นตั้งคำถามที่อยากรู จากคำถาม ๔ คำถาม เด็กนักเรียนและครูรวมกันอภิปรายและสนทนาเพื่อเลือกคำถามซ่ึงเด็กเห็นวาตอง เลือกคำถามที่ ๑ เราจะทำสบูมะขามไดอยางไร นักเรียนจะไดเรียนรูวา วัตถุดิบอยางมะขามที่มีมากในโรงเรียน และทองถิ่น สามารถนำมาแปรรูปทำสบูไดนำไปสูคำถามที่ ๒ ขั้นตอนการทำสบูมะขามมีขั้นตอนการทำอยางไร ขั้นตอนนี้ นักเรียนจะไดลงมือทำพรอมกันกับครูและจะไดเรียนรูลักษณะของสบูที่ทำเสร็จแลวดวยประสาท สัมผัสทั้งหา และเมื่อทำสบูมะขามเสร็จก็จะนำไปสูคำถามที่ ๓ คำถามสุดทายวา แลวสบูมะขามเมื่อทำเสร็จ แลวประโยชนของสบูมะขามมีอะไรบางนักเรียนและบุคคลรอบขางก็จะไดรูและใชไดจริง เด็กและครูรวมกันสรุปคำถามที่เด็ก ๆ อยากรูและตองการสำรวจตามลำดับคือ ๑. จะทำสบูมะขามไดอยางไร ๒. ขั้นตอนการทำสบูมะขาม มีขั้นตอนอะไรบาง ๓. ประโยชนของสบูมะขามมีอะไรบาง คำถามที่ ๑ เราจะทำสบูมะขามไดอยางไร จุดประสงค เด็ก ๆ สามารถบอกสวนประกอบการทำสบูมะขามได ขั้นที่ ๒ ขั้นรวบรวมความคิดและคาดคะเนคำตอบ เด็กและครูรวมกันสนทนาเกี่ยวกับสวนประกอบของการทำสบูมะขามและลักษณะของสบูทั่วไป ครู : สวนผสมของการทำสบูคือ มะขามกับกรีเซอรรีน นะคะ นองผักกาด : แลวทำสบูออกมาแลวสบูมีลักษณะอยางไรคะ นองคิน : เปนกอนกลมสิ นองอุงอิ๋ง : เปนสี่เหลี่ยมดวยคะ นองแกม : มีกลิ่นหอมคะ นองเจ : มีสีน้ำตาลเหมือนมะขามครับ

5 ขั้นที่๓ ขั้นปฏิบตักิารสืบเสาะ หลักจากเด็ก ๆ คาดคะเนวาสบูมะขามมีสวนประกอบอะไรบางและมีลักษณะอยางไร แลวผลการ คาดคะเนอาจจะยังไมหมดหรือลักษณะอยางอื่นที่คิดไมออก ถาเด็กอยากรูมากกวานี้หรือสิ่งที่เด็กคาดคะเนนั้น ใชหรือไม แลวเด็กสามารถหาความรูเพิ่มเติมไดอยางไร จากที่ใดบาง นองมิเกล : ถามแมดูคะ นองการฟวส : ครูเปดยูทูบในทีวีใหดูครับ นองปกเกลา : ถามคุณยายครบั นองเปนตอ : ดูของจริงจากที่บานครับ นองไอรีน : ดูของจริงที่รานคาสหกรณคะ กอนจะทำการสืบคนขอมูล เด็กและครูรวมกันสนทนาเกี่ยวกับการทำสบูมะขามวาแตกตางจากสบูอื่น อยางไรโดยวิธีสังเกตและสัมผัสจากของจริง ครูถามเด็ก ๆ วา เราจะใชวิธีการใดในการบันทึกสิ่งที่เห็น เด็ก ๆ บอกวา วาดรูป ระบายสี หลังจากนั้น ครูเปดโอกาสใหนักเรียนสืบคนขอมูลจากคอมพิวเตอรและทีวี เด็กและครูรวมกันสนทนาเกี่ยวกับการทำสบูมะขาม ครูพานักเรียนสืบคนขอมูลจากคอมพิวเตอร

6 ขั้นที่ ๔ ขั้นสังเกตและบรรยาย เมื่อเด็ก ๆ และครูไดสำรวจสืบคนจากการดู การสังเกต และการใหประสาทสัมผัสทั้งหาจากของจริง จากการหาขอมูล จากคอมพิวเตอร เด็ก ๆ ไดสังเกตดูวา สบูมะขามเราจะทำไดอยางไร ซึ่งสามารถสรุปไดดังนี้ - ตองมีมะขามที่สุกแลว - มีกรีเซอรรีน - เพิ่มความหอมไดดวยกลิ่นน้ำหอมชนิดตาง ๆ - สามารถใชน้ำผึ้งแทใสสบูได - อยากใหสบูสีสวย สามารถใสผงขมิ้นลงไป ขั้นที่๕ ขั้นบันทึกขอมูล หลังจากไดสำรวจสืบคนจากการดู การสังเกต และการใชประสาทสัมผัสทั้งหา การสัมผัสและการดูสบู ของจริง การหาขอมูลจากคอมพิวเตอร คุณครูใหเด็ก ๆ บันทึกผลการสำรวจ วาดภาพ ระบายแลวมานำเสนอ หนาชั้นเรียน

7 วัตถุดิบที่ใชทำสบูมะขาม ครูอธิบายเพิ่มเติมเกี่ยวกับการทำสบูมะขาม ขั้นที่ ๖ ขั้นสรุปและอภิปราย หลังจากเด็ก ๆ ไดสำรวจสังเกตสบูของจริง ทีวี และคอมพิวเตอรของคุณครู เด็ก ๆ ไดรูวา เราจะทำสบู มะขามไดอยางไร จากการสำรวจ สังเกต สรุปไดดังนี้ - การทำสบูตองทำใหรอน จากนั้นตอนเย็นลงถึงจะเปนรูปราง - วัตถุดิบหลายอยางที่สามารถนำมาทำสบูได - กรีเซอรรีนชวยใหสบูมีฟองและแข็งตัว - มะขามมีประโยชนมากตอรางกาย ครูอธิบายเพิ่มเติมวาการทำสบูมะขามนั้นเราตองนำสวนประกอบและสวนผสมไปตมใหรอน ซึ่งมันจะ กลายเปนของเหลวจากนั้นเรานำมาใสแมพิมพตาง ๆ เมื่อเย็นลงก็กลายเปนของแข็ง สำคัญคือสวนผสมตอง พอเหมาะ สบูจึงจะเปนกอนแข็ง

8

9 ผลการพัฒนาความสามารถของเด็กปฐมวัย ๑. ผลการพัฒนาความสามารถพ้นืฐาน ๔ ดาน ๑.๑ ดานการเรียนรู - เด็กสามารถเลา/บอกวิธีการหาคำตอบของตนเองได - เด็กไดเรียนรูลักษณะและสวนประกอบของการทำสบูได ๑.๒ ดานภาษา - เด็กมีพัฒนาการดานภาษาจากการสนทนาไดตอบคำถามไดแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับสบู มะขาม - ทักษะดานภาษาการพูด บรรยาย เลาเรื่องราวเปนประโยคยาว ๆ ๑.๓ ดานสังคม - เด็ก ๆ สามารถทำงานรวมกับผูอื่นได - เด็ก ๆ แสดงความคิดเห็นของตนเองและยอมรับฟงความคิดเห็นของผูอื่น - เด็กเคารพกติกา และปฏิบัติตามขอตกลงของหองเรียน ๑.๔ ดานความเคลื่อนไหว - เด็ก ๆ เคลื่อนไหว หยิบจับวัสดุ อุปกรณตาง ๆ ไดอยางคลองแคลว - เด็ก ๆ สามารถใชประสาทสัมผัสในการสังเกตดวยตนเองจนไดขอมูลที่ชัดเจน ๒. ผลการพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร ๒.๑ ทักษะการสังเกต - การบอกลักษณะสิ่งที่สังเกตดวยประสารทสัมผัสทั้งหา ๒.๒ ทักษะการจำแนกประเภท - เปรียบเทียบสิ่งที่คาดคะเนกับผล ศึกษาวาเหมือนหรือตางกัน - การเปรียบเทียบลักษณะของสบูมะขาม ๒.๓ ทักษะการพยากรณ หรือคาดคะเนคำตอบ - เด็กสามารถคาดคะเนคำตอบที่คิดวาสบูมะขามมีลักษณะอยางไร ๒.๔ ทักษะการจัดและสื่อความหมายของขอมูล - เด็ก ๆ สามารถสรุปผลสิ่งที่สังเกตโดยการวาดภาพในแบบบันทึกและนำเสนอหนาชั้นเรียนให เพื่อนและครูฟงได ๒.๕ ทักษะการลงความคิดเห็นจากขอมูล - เด็กสามารถแสดงความคิดเห็นเพิ่มเติมโดยใชความคิดเห็นสวนตัว - เด็กแสดงความคิดเห็นจากประสบการณของตนเองได

10 คำถามที่ ๒ ขั้นตอนการทำสบูมะขามมีขั้นตอนการทำอยางไรบาง ขั้นที่ ๑ ขั้นตั้งคำถามที่อยากรู จุดประสงค เด็ก ๆ สามารถเรียนรูขั้นตอนวิธีการทำสบูมะขามได หลังจากที่เด็ก ๆ ไดสืบเสาะจากการสังเกตและการใชประสาทสัมผัสทั้งหา และการสืบคนจาก คอมพิวเตอรของคุณครู เด็ก ๆ ไดรูวา การที่เราจะนำมะขามมาทำสบูมะขาม เราจะมีวิธีนำมาทำใหเปนสบู มะขามไดอยางไร นองปกเกลา : ครูครับเราเอามะขามดิบหรือสุกมาทำสบูครบั ครู : มะขามสุกคะ เอาเนื้อมะขามสุกมาทำ นองมีน : แลวสบูมีสวนผสมอะไรบางคะ นองคิน : ครูก็บอกแลววาเอามะขามมาผสมกับกรีเซอรรีนไง ขั้นที่ ๒ ขั้นรวบรวมความคิดและคาดคะเนคำตอบ ครูสนทนารวมกับเด็กตอ เรื่องสวนประกอบของสบูมะขามและขั้นตอนการทำ ครูใหเด็ก ๆ คาดคะเน คำตอบเปนการรวมกันสันนิษฐานถึงคำตอบ ใหเด็กรวมกันคาดคะเนคำตอบวาอยางไร จากคำถาม ขั้นตอนและ วิธีการทำสบูมีขั้นตอนอยางไร โดยครูทำการบันทึกลงกระดานและสรุปการคาดคะเนดังนี้ ครู : ไหนใครตอบครูไดวาทำอยางไรกรีเซอรรีนที่เปนกอนจะไปผสมกับมะขามได นองแกม : เอาไปทำใหมันเปนน้ำคะ นองไอรีน : ใชคะ มะขามก็ตองเอาเฉพาะเนื้อมันคะ นองเจ : ครูครับ ผมอยากรูวา สบูมีกี่อยาง มีเยอะไหมครับ นองมีน : บานหนูใชสบูกอนและสบูเหลวคะ ครู : ถาอยากรูวาสบูมีกี่ชนิด มีเยอะไหม เราตองไปดูที่ไหนคะ นองมิเกล : ที่รานคาคะ

11 ขั้นที่๓ ขั้นปฏิบตักิารสืบเสาะ คุณครูไดพานักเรียนไปรานคาสหกรณชุมชน เพื่อดูวาสบูมีกี่ชนิด มีอะไรบาง มีสีมีกลิ่น มีรูปรางรูปทรง เปนอยางไร จากนั้นก็ไดมาดูวิธีและขั้นตอนการทำสบูวามีวิธีการทำอยางไรบาง คุณครูไดพานักเรียนไปรานคาสหกรณชุมชนเพื่อสืบคนขอมูลจากแหลงเรียนรู ขั้นที่ ๔ ขั้นสังเกตและบรรยาย เด็กและครูไปศึกษาที่มาและขั้นตอนการทำสบูมะขาม ดังนี้ สวนผสมของสบูมะขาม ๑. กรีเซอรรีน ๒. เนื้อมะขามสุก ๓. น้ำหอมกลิ่นกลิ่นตาง ๆ (ไมใสก็ได) ๔. ผงขมิ้น (ไมใสก็ได) ๕. น้ำผึ้ง (ไมใสก็ได)

12 ขั้นตอนการทำสบู ๑. นำกรีเซอรรีนที่เปนกอน ไปนึ่งใหละลายเปนของเหลว ๒. นำเนื้อมะขามไปกรองใหเปนเนื้อละเอียดไมเปนกอน ๓. เมื่อกรีเซอรรีนเปนของเหลว โดยการละลายแลวเราตองคนดูเพื่อใหละกันทั่ว จากนั้นยกลงพักไว ใหเย็นแลวนำเนื้อมะขามไปใสคนใหเขากัน ถาตองการจะใสน้ำหอมหรือผงขมิ้นหรือน้ำผึ้ง ก็สามารถใสผสมเขา ดวยกันได ๔. เตรียมพิมพไว จากนั้นนำสวนผสมที่ไดที่แลว เทใสแมพิมพทิ้งไวรอใหเย็น ถึงแกะสบูออกจาก แมพิมพ ภาพกิจกรรม

13 ขณะที่เด็ก ๆ ทดลองการทำสบูดวยการใสมะขามผสมกรีเซอรรีน คุณครูแบงนักเรียนออกเปน ๓ กลุม แลวใหแตละกลุมทดลองทำสบูที่มีสวนผสมแตกตางกัน โดยกลุมแรกจะผสมใสมะขาม ๒ สวน กรีเซอรรีน ๑ สวน กลุมที่ ๒ ใสกรีเซอรรีน ๒ สวน ตอมะขาม ๑ สวน กลุมที่ ๓ ใสกรีเซอรรีน ๓ สวน ตอมะขาม ๑ สวน พอ เทใสแมพิมพ ครูใหแตละกลุมสังเกตลักษณะของสบู ที่ทำเสร็จแลว ขั้นที่ ๕ ขั้นบันทึกผล หลังจากเด็ก ๆ ไดสังเกต เปรียบเทียบการทดลองและบันทึกผลการทำสบูทั้ง ๓ แบบ ขั้นที่ ๖ ขั้นสรุปและอภิปรายผล เมื่อเด็ก ๆ ทดลองการทำสบูมะขามทั้ง ๓ แบบ เพื่อเปรียบเทียบการทดลองแลว เด็ก ๆ ครูรวมกันสรุป บันทึกผลการทดลอง การทำสบูมะขาม เด็ก ๆ สามารถบอกไดวา สบูมะขามมีขั้นตอนการทำอยางไร ดังตาราง แสดงผล

14 ตารางแสดงผลการทดลอง การทำสบูมะขาม การทำสบูมะขาม การทดลอง สำเร็จ ไมสำเร็จ ผลการทดลอง ๑. ผสมกรีเซอรรีน ๑ สวนกับมะขาม ๒ สวน สบูเหลว เนื้อคนแตไมแข็งตัว จับกันเปน กอน ๒. ผสมกรีเซอรรีน ๒ สวน กับมะขาม ๑ สวน สบูแข็ง เปนกอนสวย ไมออนและไมแข็ง เกินไป ๓. ผสมกรีเซอรรีน ๓ สวน กับมะขาม ๑ สวน สบูแข็งเกินไป ไดกลิ่นกรีเซอรรีน จากตารางผลการทดลองการทำสบูมะขามอัตราสวนในการทำสบูมะขามที่ดีที่สุดคือ อัตราสวน ๒ : ๑ คือ สวนผสมกรีเซอรรีน ๒ สวน กับมะขาม ๑ สวน กลาวคือกรีเซอรรีนตองมากกวามะขาม ๑ สวนสบูถึงจะ ออกมาเปนกอนแข็งสวยพอดี

15 ผลการทดลองการทำสบูมะขาม เด็ก ๆ พบวา การทำสบูมะขามทั้ง ๓ วิธี สรุปวา การที่สบูจะมีกอนที่แข็งสวยงามไมแข็ง ไมออน เราตอง ใชอัตราสวน ๒ ตอ ๑ โดยกรีเซอรรีนตองมีอัตราสวนมากกวามะขาม ๑. ผลการพัฒนาความสามารถของเด็กปฐมวัย ๑. ผลการพัฒนาความสามารถพื้นฐาน ๔ ดาน ๑.๑ ดานการเรียนรู - เด็กสามารถเลา/บอกวิธีการหาคำตอบของตนเองได - เด็กไดเรียนรูการทำสบูมะขามดวยตนเอง ๑.๒ ดานภาษา - เด็กมีพัฒนาการดานภาษาจากการสนทนาไดตอบคำถาม แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับการทำสบู มะขาม - ทักษะดานการพูด บรรยาย เลาเรื่องราวเปนประโยคยาว ๆ ๑.๓ ดานสังคม - เด็กสามารถทำงานรวมกับผูอื่นได - เด็กแสดงความคิดเห็น - เด็กเคารพกติกาและปฏิบัติตามขอตกลงของหองเรียน ๑.๔ ดานการเคลื่อนไหว - เด็กเคลื่อนไหวหยิบจับและใชประสาทสัมผัสทั้งหา ๒. ผลการพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร ๒.๑ ทักษะการสังเกต - การบอกลักษณะสิ่งที่สังเกตดวยประสารทสัมผัสทั้งหา ๒.๒ ทักษะการจำแนกประเภท - เปรียบเทียบสิ่งที่คาดคะเนกับผล ศึกษาวาเหมือนหรือตางกัน - การเปรียบเทียบลักษณะของสบูมะขาม ๒.๓ ทักษะการพยากรณ หรือคาดคะเนคำตอบ - เด็กสามารถคาดคะเนคำตอบที่คิดวาสบูมะขามมีลักษณะอยางไร ๒.๔ ทักษะการจัดและสื่อความหมายของขอมูล - เด็ก ๆ สามารถสรุปผลสิ่งที่สังเกตโดยการวาดภาพในแบบบันทึกและนำเสนอหนาชั้นเรียนให เพื่อนและครูฟงได ๒.๕ ทักษะการลงความคิดเห็นจากขอมูล - เด็กสามารถแสดงความคิดเห็นเพิ่มเติมโดยใชความคิดเห็นสวนตัว - เด็กแสดงความคิดเห็นจากประสบการณของตนเองได

16 คำถามที่ ๓ สบูมะขามนำไปใชประโยชนอะไรบาง จุดประสงค เด็ก ๆ สามารถบอกประโยชนของสบูได ขั้นที่ ๑ ขั้นตั้งคำถามที่อยากรู หลังจากที่เด็กไดทำการทดลอง ทำสบูมะขามแลวนั้น คุณครูและนักเรียนก็ไดมีการพูดคุยซักถามเกี่ยวกับ การทดลอง ดังนี้ นองเจ : ครูครับ เราเอาอยางอื่นมาทำสบูไดไหมครับ ครู : ไดคะ ไมวาจะเปนพื้น ผัก ผลไมและสมุนไพร เราก็สามารถนำมาทำเปนสบู ไดคะ นองแกม : มีอะไรบางคะครู นองผักกาด : เราเห็นในทีวีก็มีสบูแครรอต นองมีน : ใช ๆ แมเราก็ใชสบูสม นองคิน : นาเราใชสบูจากดอกอัญชันดวยแหละ

17 ขั้นที่ ๒ ขั้นรวบรวมความคิดและคาดคะเนคำตอบ คุณครูและนักเรียนรวมกันอภิปรายเกี่ยวกับวัตถุที่นำมาใชทำสบูไดมากมายหลายอยางหลายชนิด ยกตัวอยางเชน สม แครรอต แตงกวา วานหางจระเขดอกอัญชัน จากนั้นครกู็รวมพูดคุยซักถามกับเด็กตอไป นองปกเกลา : ครูครับ สบูมีประโยชนอยางไรครับ นองเปนตอ : เอาไวใชอาบน้ำครับ นองการฟวส : แตละสีมีประโยชนเหมือนกันไหมครับครู นองเจ : แตละสีทำมาจากอะไรครับ จากการที่เด็ก ๆ มีขอซักถามและขอสงสัยเกิดขึ้นมากมาย ดังนั้น คุณครูและเด็ก ๆ จึงไดทำการรวบรวม ขอมูลคำถามสิ่งที่อยากรูตอไป

18 ขั้นที่๓ ขั้นปฏิบตักิารสืบเสาะ เมื่อรวบรวมคำถามที่เด็ก ๆ สงสัย คุณครแูละเด็ก ๆ รวมกันอภิปรายโดยไดสืบคนจากคอมพิวเตอรจาก ทีวี และคุณครูยังใหเด็ก ๆ นำคำถามที่สงสัยกลับไปถามครอบครัวและคนรอบขาง ซึ่งปรากฏวาเด็ก ๆ ได คำตอบดังตอไปนี้ นองคิน : สบูสมก็สีสมครับ นองไอรีน : สบูวานหางจระเขสีเขียวใสคะ นองผักกาด : สบูที่หนูใชที่บานหนูสีสมกอนกลมคะ นองปกเกลา : บานผมสบูเปนสี่เหลี่ยมสีเขียวจากวานหางจระเขครับ ครู : แลวที่สำคัญใครทราบไหมคะวา ประโยชนของสบูคืออะไร ทำไมเราจึงตองอาบน้ำแลวตองถูสบู นองมีน : ไมทราบคะ คุณครูใหเด็กนำคำถามกลับไปคิดแลวหาคำตอบดวยการสืบคนโทรศัพท ทีวี หรือสอบถามจากพอแม ผูปกครอง คนใกลชิด เพื่อที่จะนำมาเสนอในชั้นเรียนตอไป ขั้นที่ ๔ ขั้นสังเกตและบรรยาย จากการที่ครูใหเด็กไปสืบคนเกี่ยวกับประโยชนของสบูมะขาม ซึ่งผลการอภิปรายมีดังตอไปนี้ ครู : จากการที่เราไดไปสืบคนมา สรุปวาสบูมะขามมีประโยชนอยางไรคะ นองมีน : ทำใหรางกายสะอาดคะ นองปกเกลา : ชวยใหผิวขาวใสครับ นองผักกาด : แมบอกวาชวยขจัดคราบมันในรูขุมขนเราไดดีคะ นองมีน : พี่สาวหนูบอกวา มะขามมีกรดอินทรียมีคณุสมบัติชวยชำระลาง สิ่งสกปรกไดดีคะ นองเจ : ครูครับ ถาอยากรูเราตองทดลองใชครับ วาใชแลวผลเปนอยางไร

19 ขั้นที่ ๕ ขั้นบันทึกผล จากการที่ครูและนักเรียนรวมกันสังเกตและบรรยายการทำสบูมะขาม คุณครูมีวิธีทดลองและทดสอบ การใชสบูมะขามกับบุคคลหลายคนไมวาจะเปนคุณครู แมครัว และตัวนักเรียนเอง วาใชสบูมะขามชำระ รางกายหรือลางมือแลวผลปรากฏวาทุกคนลงความเห็นวาใชชำระลางไดดี สะอาด มือขาวขึ้น ทุกคนมีความพึง พอใจ

20 ขั้นที่ ๖ ขั้นสรุปและอภิปรายผล จากการทดสอบและบันทึกผล ปรากฏวาคุณครูและแมครัวมีความพึงพอใจระดับดีมากกับการทดลองใช สบูมะขามมากกวานักเรียน

21 ๑. ผลการพัฒนาความสามารถของเด็กปฐมวัย ๑. ผลการพัฒนาความสามารถพื้นฐาน ๔ ดาน ๑.๑ ดานการเรียนรู - เด็กสามารถเลา/บอกวิธีการหาคำตอบของตนเองได - เด็กไดเรียนรูการทำสบูมะขามดวยตนเอง ๑.๒ ดานภาษา - เด็กมีพัฒนาการดานภาษาจากการสนทนาไดตอบคำถาม แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับการทำสบู มะขาม - ทักษะดานการพูด บรรยาย เลาเรื่องราวเปนประโยคยาว ๆ ๑.๓ ดานสังคม - เด็กสามารถทำงานรวมกับผูอื่นได - เด็กแสดงความคิดเห็น - เด็กเคารพกติกาและปฏิบัติตามขอตกลงของหองเรียน ๑.๔ ดานการเคลื่อนไหว - เด็กเคลื่อนไหวหยิบจับและใชประสาทสัมผัสทั้งหา ๒. ผลการพัฒนาทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร ๒.๑ ทักษะการสังเกต - การบอกลักษณะสิ่งที่สังเกตดวยประสารทสัมผัสทั้งหา ๒.๒ ทักษะการจำแนกประเภท - เปรียบเทียบสิ่งที่คาดคะเนกับผล ศึกษาวาเหมือนหรือตางกัน - การเปรียบเทียบลักษณะของสบูมะขาม ๒.๓ ทักษะการพยากรณ หรือคาดคะเนคำตอบ - เด็กสามารถคาดคะเนคำตอบที่คิดวาสบูมะขามมีลักษณะอยางไร ๒.๔ ทักษะการจัดและสื่อความหมายของขอมูล - เด็ก ๆ สามารถสรุปผลสิ่งที่สังเกตโดยการวาดภาพในแบบบันทึกและนำเสนอหนาชั้นเรียนให เพื่อนและครูฟงได ๒.๕ ทักษะการลงความคิดเห็นจากขอมูล - เด็กสามารถแสดงความคิดเห็นเพิ่มเติมโดยใชความคิดเห็นสวนตัว - เด็กแสดงความคิดเห็นจากประสบการณของตนเองได

22 สรุปผล โครงงาน สบูมะขาม สามารถสรุปไดดังนี้ ๑. ประโยชนของมะขามมีหลายอยางครูและนักเรียนเลือกมาทำ ๑ อยาง คือ สบูมะขามเนื่องจากมีมาก ในโรงเรียนและชุมชน เมื่อทำเสร็จแลวสามารถนำมาใชภายในโรงเรียนและเด็กไดชวยถายทอดความรูให นักเรียนไปทำที่บานไดอีกดวย ๒. เด็กไดรูจักวิธีการและขั้นตอนการทำสบูมะขามและไดมีสวนรวมในการถายทอดความรูใหพี่ ๆ ใน โรงเรียนฟงอีกดวย ๓. เด็กไดรูจักประโยชนของมะขามและสบูมะขามวามีประโยชนอยางไร พรอมทั้งสามารถถายทอด ความรูใหกับคุณครูและพี่ๆ ในโรงเรียนไดฟ งดวย

23 ภาคผนวก

เกียรติบัตรเลขที่ 148.2.165/2566 นางสาวชุติมา ศรีทอง ผ่านการอบรมเชิงปฏิบัติการโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย ระดับปฐมวัย กับการศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยังยืน (ESD: Education for Sustainable Development)

เกียรติบัตรเลขที่ 237.102/2566 สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต ๕ ขอมอบเกียรติบัตรนี้ไว้เพื่อแสดงว่า นางสาวชุติมา ศรีทอง ผ่านการอบรมการจัดกิจกรรมตามแนวทางโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย ระดับปฐมวัย ปีการศึกษา ๒๕๖๖ ขอให้มีความสุข ความเจริญ และประสบความสำเร็จในการทำงาน ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๖ (นายยงยุทธ พรหมแก้ว) ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต ๕