คู่มือสื่อการสอนวิทยาศาสตร์เรื่องการลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

คู่มือ สื่อการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์

แบบจำลอง

การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
โดย นางสาวพรวิลัย บรรดาศักดิ์
นักศึกษาชั้นปีที่ 4 คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร
ณ โรงเรียนธาตุนารายณ์วิทยา

คู่มือสื่อการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์

1.ชื่อสื่ อ

แบบจำลองการลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

2. ชื่อผู้จัดทำ by KruJibjoy

นางสาวพรวิลัย บรรดาศั กดิ์

-2-

คำนำ

สื่อการเรียนการสอนจัดได้ว่าเป็นนวัตกรรมการเรียนการ
สอนอย่างหนึ่ง สามารถจัดหาหรือจัดทำได้ในทุกวิชา และ
สามารถประยุกต์รูปแบบได้ตามความเหมาะสม โดยพิจารณา
ถึงลักษณะการนำไปใช้ตามความต้องการของผู้เรียน และ
องค์ประกอบของเนื้อหาที่จะต้องสอดคล้องกับหลักสูตรเป็น
สำคัญ คู่มือการใช้สื่อฉบับนี้ เป็นสื่อการเรียนการสอนที่ผลิต
ขึ้นมาเพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้เรียน และ
พัฒนาศักยภาพผู้เรียน ขอขอบพระคุณทุกท่านที่ให้ข้อคิด
คำแนะนำที่เป็นประโยชน์ในการจัดทำสื่อและหวังเป็นอย่างยิ่ง
ว่าสื่อการเรียนการสอนในคู่มือการใช้สื่อนี้จะเป็นประโยชน์ต่อ
ครู นักเรียน และผู้สนใจทั่วไปไม่มากก็น้อย

พรวิลัย บรรดาศักดิ์

นักศึกษาฝึกประสบการณ์วิชาชีพครู

-3-

3. ใช้สำหรับการเรียนการสอนในระดับชั้น

มัธยมศึกษาปี ที่ 1
สาระที่ 1 วิทยาศาสตร์ชีวภาพ

มาตรฐาน ว 1.2 เข้าใจสมบัติของสิ่งมีชีวิต
หน่วยพื้นฐานของสิ่งมีชีวิต การลำเลียงสารเข้าและออก
จากเซลล์ ความสัมพันธ์ของโครงสร้างและหน้ าที่ของ
ระบบต่าง ๆ ของสัตว์และมนุษย์ที่ทำงานสัมพันธ์กัน
ความสัมพันธ์ของโครงสร้างและหน้ าที่ของอวัยวะต่าง ๆ
ของพืชที่ทำงานสัมพันธ์กัน รวมทั้งนำความรู้ไปใช้
ประโยชน์

ตัวชี้วัด ม.1/5 อธิบายกระบวนการแพร่และ ออสโมซิส
จากหลักฐานเชิงประจักษ์ และยกตัวอย่างการแพร่ และ
ออสโมซิสในชีวิตประจําวัน

-4-

4. หลักการและเหตุผล

วิทยาศาสตร์มีบทบาทสําคัญยิ่งในสังคมโลกปั จจุบันและ
อนาคตวิทยาศาสตร์ช่วยให้มนุษย์ได้พัฒนาวิธีคิดทั้ง
ความคิดเป็นเหตุเป็นผลคิดสร้างสรรค์ คิดวิเคราะห์
วิจารณ์ มีทักษะสำคัญในการค้นคว้าหาความรู้ มีความ
สามารถในการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ สามารถตัดสินใจ
โดยใช้ข้อมูลที่หลากหลายและมีประจักษ์พยานที่ตรวจ
สอบได้ สามารถนําความรู้ไปใช้อย่างมีเหตุผล สร้างสรรค์
และมีคุณธรรม ในการสอนวิทยาศาสตร์จึงจําเป็นต้อง
อาศัยสื่อในลักษณะต่าง ๆ หลาย ๆ อย่างเพื่อช่วยให้
นักเรียนเข้าใจสิ่งต่าง ๆ ได้ง่ายขึ้น

ผู้จัดทำจึงได้จัดทำสื่อการเรียนการสอนวิทยาศาสาตร์
แบบจำลอง เรื่อง การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์
เพื่อกระตุ้นในผู้เรียนได้เกิดการเรียนรู้ตามมาตรฐาน
และตัวชี้วัดซึ่งในหน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เซลล์สิ่งมีชีวิต

ตัวชี้วัด ม.1/5 อธิบายกระบวนการแพร่ และออสโมซิส
จากหลักฐานเชิงประจักษ์ และยกตัวอย่างการแพร่ และ
ออสโมซิสในชีวิตประจําวัน

-5-

5. วัตถุประสงค์

เพื่อให้นักเรียนได้เรียนรู้เกี่ยวกับการลำเลียงสาร
ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ ที่มีทั้งแบบที่สามารถผ่านชั้น
ฟอสโฟลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ หรือใช้โปรตีนใน
การลำเลียงสาร และสารบางชนิดต้องใช้พลังงาน
ในการลำเลียงผ่านเยื่อหุ้มเซลล์
เพื่อให้นักเรียนบอกส่วนประกอบต่าง ๆ คุณสมบัติ
ของส่วนประกอบของเยื้อหุ้มเซลล์ได้
เพื่อสร้างความสนใจในจัดการเรียนการสอนในมาก
ขึ้น

6.ประโยชน์ ที่นั กเรียนได้รับ

นักเรียนได้เรียนรู้เกี่ยวกับการลำเลียงสารผ่านเยื่อ
หุ้มเซลล์ ที่มีทั้งแบบที่สามารถผ่านชั้นฟอสโฟลิพิด
ของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ หรือใช้โปรตีนในการลำเลียง
สาร และสารบางชนิดต้องใช้พลังงานในการลำเลียง
ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์
นักเรียนบอกส่วนประกอบต่าง ๆ คุณสมบัติของส่วน
ประกอบของเยื้อหุ้มเซลล์ได้

-6-

7.ลักษณะของชิ้นงาน

รูปภาพด้านหน้ า รูปภาพด้านข้าง

รูปภาพด้านบน

-7-

8.ลักษณะขององค์ประกอบชิ้นงาน

8.1 ใบความรู้เรื่องการเเพร่ และออสโมซิส

-8-

8.ลักษณะขององค์ประกอบชิ้นงาน

8.2 บัตรคำถามท้าทาย
8.3 แบบบันทึกการสังเกตสื่อ
8.4 ใบจำแนกสาร

-9-

9. วัสดุ/อุปกรณ์

แผ่นไม้อัด
โฟมวงกลม
ไม้ลูกชิ้น
กระดาษลัง
ลูกปัด 3 สี
ลูกแก้วใส
ลวดกำมะหยี
แผ่นฟิ วเจอร์บอร์ด
กาวสองหน้ าแบบหนา
กาวร้อน
กรรไกร
คัตเตอร์
เลื่อย

-10-

10. วิธีการจัดทำสื่อ

ขั้นตอนที่ 1 ออกแบบสื่อ
ขั้นตอนที่ 2 จัดทำโครงของสื่อ

ตัดไม้อัดขนาด 80 x 50 cm จำนวน 1 แผ่น เพื่อทำพื้น
หลังของกล่องแล้ววัดแบ่งช่องให้ได้ 3 ช่อง โดยแต่ละ
ช่องให้มีความกว้างเท่ากับความกว้าง 16 cm
ตัดไม้อัดขนาด 10 x 50 cm จำนวน 4 แผ่น
ตัดไม้อัดให้เป็ นตัวต่อเหมือนจิ๊กซอว์ในแต่ละแผ่น
ทำการประกอบไม้อัดที่ตัดมาเรียบร้อยมา
ประกอบให้เป็ นโครงของสื่ อให้สมบูรณ์
ทำการติดล้อให้กับโครงของสื่อเพื่อให้การเคลื่อนย้าย
และใช้งานสื่อมีความสะดวก

-11-

ขั้นตอนที่ 3 การทำองค์ประกอบของแบบจำลอง
การลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

3.1 ช่องที่ 1 Simple Diffusion
3.1.1 นำโฟมวงกลมขนาด 30 mm มาติดกับลวด

กำมะหยี่ที่ทำการตัดมาแล้วขนาดความยาว 5 cm ให้เหมือนรูป
ร่างของฟอสโฟลิพิด

3.1.2 นำโฟมที่ทำเป็นฟอสโฟลิพิดแล้ว มาเสียบใส่ไม้ลูกชิ้น
คล้ายกับการเสียบลูกชิ้นจำนวนไม้ละ 5 ลูก แล้วติดเข้าด้วยกัน
เป็น 5 แถว เพื่อยึดให้โฟมติดกัน

3.1.3 นำโฟมที่ติดกัน 6 แถว มาติดเข้าไปในช่องที่ 1 ด้วย
กาวเจล เป็นช่อง Simple Diffusion

3.2 ช่องที่ 2 Osmosis
3.2.1 นำโฟมขนาด 10x10 cm มาตัดเป็นรูปของ

โปรตีน Aquaporin พร้อมระบายสีให้สวยงาม
3.2.2. นำโฟมที่เสียบลูกชิ้นมาติดในช่องที่ 2 โดย

เหลือพื้นที่ให้ติดโฟม Aquaporin แล้วติดโฟม Aquaporin
ลงในช่องว่างที่เหลือ

-12-

3.3 ช่องที่ 3 Channel protein
3.3.1 นำกระดาษลังมาประกอบให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมพร้อมทำ

กลไกคล้ายกับเครื่องให้อาหารสุนัข เมื่อกดแล้วจะทำให้สารตกลงมา
- ในการทำกลไกจะใช้ยางและไม้ไอติมในการทโดยใช้ยางเป็น

ตัวรั้ง
- ทำการตกแต่งกล่องให้สวยงาม
- ทำการตัดกระดาษให้เป็นรูปสามเหลี่ยมและสี่เหลี่ยมเพื่อนำ

มาหยอดลงในกล่อง
3.3.2 นำกลไกลไปติดในช่องที่ 3 แล้วติดโฟมที่เสียบไม่

บริเวณที่เหลือ

-13-

11. วิธีการใช้สื่อการเรียนการสอน

ช่องที่ 1 การแพร่แบบธรรมดา (Simple Diffusion)
ให้นักเรียนเทสารออกซิเจน (ลูกปัดสีชมพู) ที่อยู่ใน

กระปุก ลงในช่องที่ 1 ของเยื่อหุ้มเซลล์ แล้วสังเกตสารว่าผ่าน
ได้หรือไม่

ช่องที่ 2 Osmosis
ให้นักเรียนเทสาร (เม็ดสีน้ำเงิน) ลงบริเวณทั้ง 2 บริเวณ

แล้วสังเกตดูว่าสารสามารถผ่านทางใดได้สะดวกกว่ากัน
(สารจะสามารถผ่านได้ทั้ง 2 บริเวณ คือฟอสโฟลิพิดของ

เยื่อหุ้มเซลล์และผ่านได้ทั้งช่องโปรตีนพิเศษ เรียกว่า Aquaporin)

ช่องที่ 3 Channel protein
ให้นักเรียนเทสารลงในเยื่อหุ้มเซลล์ช่องที่ 3 ทั้ง 2 ชนิด

แล้วสังเกตดูว่าสารใดผ่านได้หรือผ่านไม่ได้
(โดยปกติช่องโปรตีนจะปิ ดอยู่เมื่ อมีสารผ่านเข้ามาจะมีตัว
Messenger มาจับกับตัว รีเซฟเตอร์ ทำให้ช่องโปรตีนเปิดออก
สารก็จะสามารถผ่านเข้าไปได้ โดยสารที่ผ่านจะมีความเฉพาะ
เจาะจงกับช่องโปรตีน (ช่องนี้คือ Sodium ion channel)

-14-

ภาคผนวก

-15-

ภาพประกอบการนำสื่ อไปใช้ในการจัดการเรียน
การสอนวิทยาศาสตร์ เรื่องการลำเลียงสารผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

-16-











การประเมินสื่ อ

-22-

การประเมินสื่ อ

-23-

การประเมินสื่ อ

-24-

การประเมินสื่ อ

-25-