ขุนช้างขุนแผน ตอน กำ เนิดพลายงาม วรรณคดีไทย เรื่องน่าอ่าน ผู้แต่ง : พระสุนทรโวหาร
คำ นำ หนังสือเล่มนี้เกิดจากความสนใจที่จะสืบสานวรรณคดีไทย เพื่อ การศึกษาความรู้ที่ได้จาก เรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน กำ เนิดพลายงาม ผู้ทำ หนังสือเรื่องนี้ได้เลือกเรื่องนี้ในการทำ หนังสือเล่มนี้ เนื่องมาจาก เป็นเรื่องที่น่าสนใจเป็นที่นิยมในหมู่คนไทยทุกเพศทุกวัย แล้วยังเอามา อ่านในเวลาว่างได้เป็นอย่างดี อ่านกี่ครั้งก็ยังสนุกไม่รู้จักเบื่ออยู่นั่นเอง หน้า 1
ตัวละคร นางวันทอง ขุนแผน พลายงาม นางทองประศรี ขุนช้าง หน้า 2
กำ เนิดพลายงาม ณ เมืองสุพรรณบุรี นางวันทองได้มาอาศัยอยู่กับขุนช้างส่วนขุนแผน ได้ถูกจำ คุกอยู่ที่เมืองหลวง ในขณะนั้นนางวันทองได้ตั้งครรภ์อยู่ เมื่อครบสิบเดือนจึงให้กำ เนิดบุตรชายนางให้ชื่อลูกว่า พลายงาย และได้อยู่ อาศัยกับนางวันทองผู้เป็นแม่และขุนช้าง พลายงานได้อยู่อาศัยกับทั้งคู่ พอยิ่งโตพลายงามก็ยิ่งงาม หน้าตาละม้ายคล้ายพ่อคือขุนแผน จนอายุได้ เก้าขวบ ชาวบ้านแถวนั้นต่างพูดกันว่า “ทำ ไมพลายงานโตมาหน้าตาถึงได้หล่อ ถึงขนาดนี้ต่างจากขุนช้างเลย” พอขุนช้างได้ยินแบบนั้นก็เริ่มรู้แล้วว่าพลายงาม ไม่ใช่ลูกของตน ขุนช้างเห็นบุตรหน้าเหมือนขุนแผนก็ยิ่งแค้นแล้วก็ยิ่งโมโห ที่นางวันทองนั้นเป็นคนสองใจ ทั้งยังตั้งชื่อเหมือนขุนแผนซึ่งเป็นพ่อแท้ๆอีกด้วย จึงคิดจะฆ่าพลายงามเสีย หน้า 3
ขุนช้างพาพลายงามไปฆ่า วันหนึ่งนางวันทองล้มป่วยลง ขุนช้างจึงแกล้งชวนพลายงามไปดูสัตว์ในป่า พอถึงที่เปลี่ยวก็จะฆ่า ได้ทำ ร้ายจนพลายงามสลบไป ขุนช้างเข้าใจว่าตายแล้ว ทำ เป็นเดินชมป่า จนกระทั่งกลับมาถึงเรือน ในขณะนั้นผีพรายลูกน้องขุนแผนได้ เข้ามาช่วย ฝ่ายผีพรายช่วยกันพยาบาลจนหาย เมื่อพลายงามฟื้นขึ้น นางพรายก็บอกว่า “พวกตนเป็นบ่าวของขุนแผน แล้วจะไปบอกนางวันทองให้ มารับ” นางวันทองนั้น เกิดลางโดยเขม่นคิ้วตั้งแต่กลางวัน พอนอนหลับก็ฝัน เห็นพลายงามถูกขุนช้างเอาขอนทับ ก็ตกใจตื่นเห็นแมงมุมอุ้มไข่ตีอก ก็ห่วงลูก ลุกออกจากห้องหาลูกไม่พบ รู้ว่าตามขุนช้างไปเที่ยวป่า จึงได้ร้องไห้เดินตามหา ไปถึงในป่า เห็นพลายงามยืนร้องไห้อยู่ พลายงามก็เล่าให้นางวันทองฟัง นางวันทองจึงบอกว่า พ่อของพลายงามชื่อขุนแผน เป็นศัตรูคู่แค้นกับขุนช้าง แต่ตอนนี้พ่อถูกขังคุกอยู่ หากลูกอยู่ที่นี่ต่อไปก็จะอันตราย ควรจะไปอยู่กับย่า ทองประศรีที่กาญจนบุรี แต่ทางทุรกันดารคงจะลำ บากมาก หน้า 4
นางวันทองพาพลายงามไปฝากวัด ฝ่ายพลายงามนั้นเมื่อรู้ว่าขุนช้างไม่ใช่พ่อของตน ก็ลาแม่ไปอยู่กับย่าที่ กาญจนบุรี นางวันทองกลัวขุนช้างจะตามมา จึงพาพลายงามไปฝากกับ ขรัวนาก สมภารวัดเขาพร้อมกับเล่าเรื่องราวต่าง ๆ ให้ฟัง สมภารก็รับปากว่า จะดูแลให้ จนถึงเช้านางวันทองก็ห่อผ้าใส่ผ้าผ่อน ขนม มาให้แล้วบอกทางไป บ้านย่าที่กาญจนบุรี พลายงามกราบลานางวันทอง แล้วบอกว่าตนจะไปหาพ่อ ให้พบ ส่วนแม่นั้นแม้ว่าตนจะไม่อยู่ด้วยก็รักเสมอ วันข้างหน้าจะกลับมาเยี่ยม หน้า 5 "แม่รักลูกลูกก็รู้อยู่ว่ารัก คนอื่นสักหมื่นแสนไม่แม้นเหมือน จะกินนอนวอนว่าเมตตาเตือน จะจากเรือนร้างแม่ไปแต่ตัว"
พลายงานไปกาญจนบุรีพบนางประศรี เมื่อพลายงามเดินทางไปจนถึงกาญจนบุรี ก็ไถ่ถามแม่เด็กชาวบ้านถึงบ้านของ นางทองประศรี พวกเด็กก็ได้บอกบ้านของนางทองประศรีให้พลายงามได้รู้ ฝ่ายนางทองประศรีเมื่อพลายงามลงมากราบแล้วบอกว่า ตนเป็นหลาน มาจาก บ้านนางวันทองเมืองสุพรรณบุรี แล้วบอกว่ามาหาย่าชื่อ นางทองประศรี นางทองประศรีดูหน้าก็รู้ว่าเป็นหลานของตนจริงก็เข้ากอดพลายงาม แล้วพาไป อาบน้ำ ฝน นำ น้ำ มันไพลทารอยถูกตีให้ พร้อมกับซักถามชื่อและเรื่องราวต่าง ๆ พลายงามเล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟัง นางทองประศรีได้ฟังก็โกรธแล้วบอกว่า มาอยู่ที่นี่แล้วไม่ต้องกลัวอะไรอีก จากนั้นก็ให้ทำ พิธีบายศรีสู่ขวัญพลายงาม หน้า 6
นางทองประศรีรับขวัญพลายงาม หน้า 7 ".....พลางเรียกหาข้าคนมาบนหอ ให้นั่งต่อต่อกันเป็นอันดับ บายศรีตั้งพรั่งพร้อมน้อมคำ นับ เจริญรับมิ่งขวัญรำ พันไป ขวัญพ่อพลายงามทรามสวาดิ มาชมภาชนะทองอันผ่องใส....." ".....ขวัญมาหาย่าเถิดอย่าเพลิดเพลิน จงเจริญร้อยปีอย่ามีภัย แล้วจุดเทียนเวียนวงส่งให้บ่าว มันโห่กราวเกรียวลั่นสนั่นไหว คอยรับเทียนเวียนส่งเป็นวงไป แล้วดับไฟโบกควันให้ทันที มะพร้าวอ่อนป้อนเจ้าทั้งข้าวขวัญ กระแจะจันทน์เจิมหน้าเป็นราศี ให้สาวสาวลาวเวียงที่เสียงดี มาซอปี่อ้อซั้นทำ ขวัญนาย....." พลายงามถามนางทองประศรีถึงขุนแผนผู้เป็นพ่อว่า พ่อทุกข์ร้อนขนาดไหน อยากไปพบ แต่พ่อนั้นไม่รู้จักตนขอให้ย่าพาไป นางทองประศรีบอกว่าพรุ่งนี้ จะพาไป รุ่งขึ้นนางทองประศรีก็ให้บ่าวผูกช้างสัปคับใหญ่ แล้วเอาข้าวของไป ฝากขุนแผน เดินทางไปกับพลายงามสองวันครึ่งจึงถึงอยุธยา
พลายงามมาพบขุนแผน ฝ่ายขุนแผนตั้งแต่ติดคุก จึงนั่งสานกระทายขาย โดยให้นางแก้วกิริยาช่วย ทารัก ขายใบละบาท เมื่อเห็นแม่มาก็พาเข้าไปในห้อง เห็นพลายงามก็ถามว่า ลูกใครหน้าตาน่าเอ็นดู นางทองประศรีเล่าเรื่องต่าง ๆ ให้ฟัง ขุนแผนสงสารลูก และแค้นขุนช้าง จึงบอกว่า ค่ำ นี้จะไปฆ่าขุนช้าง นางทองประศรีพูดทัดทาน ตอนนี้มีเคราะห์ก็ควรจะเก็บเนื้อเก็บตัวให้ดี วันข้างหน้าคงจะหมดเคราะห์ จนพ้นโทษได้ หน้า 8
นางทองประศรีสอยวิชาพลายงาม ขุนแผนได้ฟังก็คิดได้ และขอให้นางทองประศรีช่วยสอนความรู้ให้พลายงาม " ลูกเห็นแต่แม่คุณค่อยอุ่นใจ ช่วยสอนให้พลายงามเรียนความรู้ อันตำ รับตำ ราสารพัด ลูกเก็บจัดแจงไว้ที่ในตู้ ถ้าลืมหลงตรงไหนไขออกดู ทั้งของครูของพ่อต่อกันมา แล้วลูบหลังสั่งความพลายงามน้อย เจ้าจงค่อยร่ำ เรียนเขียนคาถา รู้สิ่งไรก็ไม่สู้รู้วิชา ไปเบื้องหน้าเติบใหญ่จะให้คุณ" ต่อมาพลายงามก็เรียนรู้จากนางทองประศรี จนแตกฉานในเรื่องต่างๆแตกฉาน จนอายุได้สิบสามขวบนางทองประศรี ก็ทำ พิธีโกนจุกให้ "อันเรื่องราวกล่าวความพลายงามน้อย ค่อยเรียบร้อยเรียนรู้ครูทองประศรี ทั้งขอมไทยได้สิ้นก็ยินดี เรียนคัมภีร์พุทธเพทพระเวทมนต์ ปัถมังตั้งตัวนะปัดตลอด แล้วถอนถอดถูกต้องเป็นล่องหน หัวใจกริดอิทธิเจเสน่ห์กล แล้วเล่ามนต์เศกขมิ้นกินน้ำ มัน เข้าในห้องลองวิชาประสาเด็ก แทงจนเหล็กแหลมลู่ยูขยั้น มหาทมื่นยืนยงคงกระพัน ทั้งเลขยันต์ลากเหมือนไม่เคลื่อนคลาย แล้วทำ ตัวหัวใจอิติปิโส เสดาะโซ่ตรวนได้ดังใจหมาย สะกดคนมนตร์จังงังกำ บังกาย เมฆฉายสูรย์จันทร์ขยันดี ทั้งเรียนธรรมกรรมฐานนิพพานสูตร ร้องเรียกภูตพรายปราบกำ ราบผี ผูกพยนต์หุ่นหญ้าเข้าราวี ทองประศรีสอนหลานชำ นาญมา..." หน้า 9
พลายงามโกนจุก วันที่ทำ พิธีโกนจุก สมภารวัดเขาชนไก่ ได้ทำ นายพลายงามว่าจะมีวาสนาดีได้ขี่ คานหาม ร่ำ รวย แต่จะเป็นเจ้าชู้ เมื่ออายุได้สิบแปดปี จะได้เป็นหมื่นขุน ส่วน ขุนแผนจะหมดเคราะห์ไม่พ้นปลายเดือนยี่ปีกุน แล้วก็จะมีสุขไม่มีทุกข์ร้อนอีก ฝ่ายพลายงามนั้น คืนหนึ่งเมื่อนอนอยู่กับย่า ก็บอกย่าว่าจะลาไปหาพ่อ แล้วจะ ไปเฝ้าสมเด็จพระพันวษา ทูลขอโทษให้พ่อด้วย นางทองประศรีดีใจรับปากว่าจะ ไปส่งให้ แล้วจะพาไปหาจมื่นศรี เพื่อพาไปถวายตัว หน้า 10
ฝากพลายงามกับจมื่นศรี เมื่อนางทองประศรีพาไปพบขุนแผน ขุนแผนรู้ว่าพลายงามอยากถวายตัว ก็สนับสนุน แล้วได้ซักถามความรู้ และให้พลายงามท่องให้ฟัง อีกทั้งได้สั่งสอน พลายงามอยู่จนค่ำ ก็แอบพาลูกไปพบจมื่นศรีที่บ้าน แล้วเล่าเรื่องราวให้ฟัง และขอให้จมื่นศรีพาไปถวายตัว จมื่นศรีบอกว่าจะเป็นธุระเรื่องถวายตัวให้ ฝ่ายจมื่นศรี เมื่อเห็นว่าพลายงามจะเข้าถวายตัว ก็สอนเรื่องเกี่ยวกับ พระกำ หนด กฎหมาย ราชาศัพท์ และอื่นๆ ที่เกี่ยวกับการรับราชการ หน้า 11 "จะเป็นข้าจอมนรินทร์ปิ่นนคร อย่านั่งนอนเปล่าเปล่าไม่เข้าการ พระกำ หนดกฎหมายมีหลายเล่ม เก็บไว้เต็มตู้ใหญ่ออกไขอ่าน กรมศักดิหลักชัยพระอัยการ มณเฑียรบาลพระบัญญัติตัดสำ นวน แล้วให้รู้สุภาษิตบัณฑิตพระร่วง ตามกระทรวงผิดชอบคิดสอบสวน ราชาศัพท์รับสั่งให้บังควร รู้จงถ้วนถี่ไว้จึงได้การ..."
พลายงามถวายตัว เมื่อครั้งใดที่จมื่นศรีเข้าเฝ้า พลายงามก็จะตามไปด้วย จนเมื่อถึงวันดีจมื่นศรีก็ จัดเตรียมธูปเทียนดอกไม้ เข้าไปทูลถวายตัวพลายงาม ตอนที่พระพันวษาออกขุนนาง หน้า 12 "ให้พลายงามตามไปนั่งตรงตั้งของ ตามทำ นองพระหมื่นศรีสั่งถี่ถ้วน ฝ่ายข้าเฝ้าเจ้าพระยาเวลาจวน ต่างก็ชวนกันเข้ามาหน้าพระโรง นุ่งสมปักชักชายกรายกรีดเล็บ ผ้ากราบเหน็บแนบหน้าดูอ่าโถง พอเวลานาทีถ้วนสี่โมง เข้าพระโรงพร้อมหน้าข้าราชการ" จมื่นศรีกราบทูลว่า พลายงามเป็นบุตรของขุนแผน หลานนางทองประศรี มี ความรู้ เรียบร้อย อยากจะขอรับใช้เบื้องพระยุคลบาท สมเด็จพระพันวษามอง พลายงามด้วยความสงสาร แต่อาจเป็นเพราะกรรมของขุนแผนยังมีอยู่ ทำ ให้ พระองค์ไม่ได้บอกยกโทษให้ เมื่อพลายงามเป็นมหาดเล็กแล้ว ก็ยังคงอยู่กับจ หมื่นศรี ขุนนางผู้ใหญ่ต่าง ๆ ก็เอ็นดู
ลูกก็แลดูแม่แม่ดูลูก ต่างพันผูกเพียงว่าเลือดตาไหล สะอื้นร่ำ อำ ลาด้วยอาลัย แล้วแข็งใจจากนางตามทางมา เหลียวหลังยังเห็นแม่แลเขม็ง แม่ก็เห็นลูกน้อยละห้อยหา แต่เหลียวเหลียวเลี้ยวลับวับวิญญาณ์ โอ้เปล่าตาต่างสะอื้นยืนตะลึง บทเสภา เรื่อง ขุนช้างขุนแผน ตอน กำ เนิดพลายงาม