คู่มือนิเทศการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561

คู่มือนเิ ทศการพัฒนาระบบ
การประกนั คุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
ตามกฎกระทรวงการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา พ.ศ. 2561

กลมุ่ นิเทศ ติดตามและประเมนิ ผลการจัดการศกึ ษา
สานักงานเขตพน้ื ทกี่ ารศึกษาประถมศึกษาลาปาง เขต 1

สานกั งานคณะกรรมการการศกึ ษาขนั้ พื้นฐาน

ก

คำนำ

ระบบการประกันคุณภาพการศึกษา เป็นกลไกสำคัญที่จะช่วยในการพัฒนาคุณภาพและ
มาตรฐานการศึกษาของคนไทยได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้น ในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ
พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพ่ิมเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545 จงึ ระบใุ ห้หนว่ ยงานตน้ สังกัดและสถานศึกษา
จัดให้มีระบบการประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา และให้ถือว่าการประกันคุณภาพภายในเป็น
ส่วนหนึ่งของกระบวนการบริหารการศึกษาที่ต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สอดรับกับ
การปฏิรูปการศึกษาในศตวรรษที่ 21 และให้เชื่อมโยงการประกันคุณภาพการศึกษาทั้งระดับ
การศึกษาขั้นพื้นฐานและการประกันคุณภาพภายนอก จึงได้มีการประกาศกฎกระทรวงการประกัน
คุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 ประกาศในราชกิจจานเุ บกษา เล่ม 135 ตอนท่ี 11 ก ราชกจิ จานเุ บกษา
ลงวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2561 ทำให้มีผลบังคับใช้กฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.
2561 ข้อ 3 ให้สถานศึกษาแต่ละแห่งจัดให้มีระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
โดยการกำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาให้เปน็ ไปตามมาตรฐานการศึกษาแต่ละระดับและ
ประเภทการศึกษาที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการประกาศกำหนด พร้อมทั้งจัดทำแผนพัฒนา
การจัดการศึกษาของสถานศึกษาที่มุ่งคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษา และดำเนินการตามแผนท่ี
กำหนดไว้ จัดให้มีการประเมินผลและตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ติดตาม
ผลการดำเนินการเพื่อพัฒนาสถานศึกษาให้มีคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษา และจัดส่งรายงานผล
การประเมินตนเองใหแ้ กห่ นว่ ยงานตน้ สงั กัดหรอื หน่วยงานทีก่ ำกบั ดแู ลสถานศกึ ษาเป็นประจำทกุ ปี

ดังนั้น เพื่อเป็นการส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพศึกษาภายใน
สถานศึกษาให้เข้มแข็งตามกฎกระทรวงการประกันคณุ ภาพการศึกษา พ.ศ.2561 ข้าพเจ้าจึงได้จัดทำ
คู่มือนิเทศการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาขึ้น ตามกรอบ
กฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 เพื่อให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาสามารถ
นำไปใช้เป็นแนวทางในการส่งเสริม สนับสนุน นิเทศ กำกับ ติดตาม และช่วยเหลือ สถานศึกษาใน
การดำเนินงานการประกันคุณภาพการศึกษา และสถานศึกษาใช้เป็นแนวทางในการดำเนินงาน
การประกนั คุณภาพภายการศึกษาภายในสถานศึกษาให้เขม้ แขง็ ต่อไป

ข้าพเจ้า หวังเป็นอย่างยิ่งว่าเอกสารที่จัดทำขึ้นนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อสถานศึกษาในสังกัด
และใชเ้ ปน็ แนวทางในการดำเนนิ งานพัฒนาระบบการประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายในสถานศึกษาให้
ยงั่ ยืน เพือ่ พัฒนาคณุ ภาพการศึกษาสู่เป้าหมายตามมาตรฐานทส่ี ถานศกึ ษากำหนด

นายนพดล ถาวร
ศกึ ษานเิ ทศก์

ข

คำชแี้ จง

กระทรวงศกึ ษาธิการ ได้ออกกฎกระทรวงการประกนั คณุ ภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 นโยบาย
ปฏิรูประบบการประเมินและการประกันคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา และประกาศมาตรฐาน
การศึกษาระดับปฐมวัย ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน และระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานศูนย์การศึกษา
พิเศษ พ.ศ. 2561 สำหรับให้สถานศึกษาใช้เป็นแนวทางดำเนินงานเพื่อการประกันคุณภาพภายใน
สถานศึกษา และเตรียมการสำหรับการประเมินคุณภาพภายนอก ข้าพเจ้าจึงได้จัดทำคู่มือการนิเทศ
การพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.
2561 สำหรับให้สำนกั งานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาลำปาง เขต 1 และสถานศึกษาในสังกัดใช้
เป็นแนวทางในการปฏิบัติงานเพื่อการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
ให้เขม้ แขง็

ค

สารบัญ

หน้า

คำนำ ก

คำช้แี จง ข

สารบญั ค

สว่ นท่ี 1 บทนำ 1

วตั ถปุ ระสงค์ 3

ผลทคี่ าดวา่ จะไดร้ ับ 3

ส่วนที่ 2 การพฒั นาระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา 4

แนวคดิ และหลักการกำหนดมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา 4

แนวทางการพฒั นาระบบการประกนั คณุ ภาพภายในของสถานศึกษา 5

แนวปฏบิ ตั ิการดำเนนิ งานการประกันคุณภาพการศึกษา ระดบั การศกึ ษาขัน้ พนื้ ฐาน

พ.ศ. 2561 8

ส่วนที่ 3 ความรพู้ ื้นฐานท่เี กีย่ วข้องกับการนเิ ทศ 13

ความหมายของการนิเทศการศกึ ษา 13

จุดมงุ่ หมายของการนเิ ทศการศกึ ษา 14

หลกั การนิเทศการศึกษา 16

กระบวนการนิเทศการศึกษา 18

ส่วนที่ 4 การนิเทศแนวทางการพัฒนาระบบการประกันคณุ ภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา

ตามกฎกระทรวงการประกันคณุ ภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 23

การวางแผนการนเิ ทศ (Planning) 23

การให้ความรู้กอ่ นการนเิ ทศ (Informing) 25

การปฏบิ ตั ิการนิเทศ (Doing) 28

การเสรมิ สรา้ งกำลงั ใจในการนิเทศ (Reinforcing) 29

การประเมนิ ผลการนิเทศ (Evaluating) 29

บรรณานกุ รม 31

ภาคผนวก 34

แบบทดสอบ เรือ่ ง การพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศกึ ษาภายในสถานศึกษา

ตามกฎกระทรวงการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา พ.ศ. 2561 35

ง

สารบญั (ตอ่ ) หน้า
42
แบบนิเทศ ตดิ ตาม การดำเนนิ งานตามระบบการประกันคณุ ภาพการศึกษา
ภายในสถานศกึ ษา 47
แบบสอบถามความพึงพอใจสำหรบั ผู้บริหารสถานศกึ ษาและครูผรู้ บั ผิดชอบ
งานประกนั คณุ ภาพการศึกษาทม่ี ตี อ่ คมู่ ือนิเทศการพัฒนาระบบการประกัน 49
คณุ ภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกนั คุณภาพ 51
การศึกษา พ.ศ. 2561 52
แบบสอบถามความพงึ พอใจสำหรับผบู้ รหิ ารสถานศึกษาและครผู รู้ ับผดิ ชอบ
งานประกนั คุณภาพการศกึ ษาทมี่ ีตอ่ การนิเทศการพัฒนาระบบการประกัน
คุณภาพการศกึ ษาภายในสถานศึกษา
ผู้จดั ทำ
ประวตั ผิ จู้ ดั ทำ

ส่วนที่ 1
บทนำ

“การจัดการศึกษาต้องเป็นไปเพื่อพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ
สตปิ ญั ญา ความรู้ และคุณธรรม มีจรยิ ธรรมและวฒั นธรรมในการดำรงชีวิต สามารถอย่รู ว่ มกับผู้อื่นได้
อย่างมีความสุข โดยจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มุ่งปลูกฝังจิตสำนึกที่ถูกต้อง มีความภาคภูมิใจใน
ความเป็นไทย รู้จักรักษาผลประโยชน์ส่วนรวมและของประเทศชาติ รวมทั้งส่งเสริมศาสนา ศิลปะ
วัฒนธรรมของชาติ การกีฬา ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย และความรู้อันเป็นสากล ตลอดจน
อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีความสามารถในการประกอบอาชีพ รู้จักพึ่งตนเอง
มีความริเริ่มสร้างสรรค์ ใฝ่รู้ และเรียนรู้ด้วยตนเองอย่างต่อเนื่อง” เป็นความมุ่งหมายของการจัด
การศึกษา ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ.
2545 และได้กำหนดหลักการสำคัญข้อหนึ่ง คือ ให้มีการกำหนดมาตรฐานการศึกษาและจัดระบบ
ประกันคุณภาพการศึกษาทุกระดับและประเภทการศึกษา โดยที่กำหนดให้ “มาตรฐานและ
การประกันคุณภาพการศึกษา” เป็นภารกิจสำคัญหมวดหนึ่งที่สถานศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ต้องดำเนินการ อีกทั้งต้องเป็นไปตามระบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการที่กระทรวง ศึกษาธิการเป็น
ผูก้ ำหนดดว้ ย

การประกันคุณภาพการศึกษาเป็นกลไกสำคัญประการหนึ่งที่สามารถขับเคลื่อนการพัฒนา
คุณภาพการศึกษาให้ดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง ปฏิบัติงานได้อย่างเป็นระบบ มีคุณภาพตามมาตรฐาน
ผู้ปกครอง ชุมชน องค์กรหรือสถานประกอบการ มีความมั่นใจว่าการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
มีคุณภาพได้มาตรฐาน นักเรียนที่จบการศึกษามีความรู้ความสามารถ มีทักษะ และมีคุณลักษณะที่
พึงประสงค์ตามที่หลักสูตรสถานศึกษากำหนด กระบวนการประกันคุณภาพการศึกษา จึงเป็น
เครื่องมือที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในการจัดการศึกษาในปัจจุบัน และต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่อง
โดยระบบการประกันคุณภาพการศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561
ได้กำหนดให้สถานศึกษาแต่ละแห่งจัดให้มีระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
โดยการกำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาให้เป็นไปตามมาตรฐานการศึกษาแต่ละระดับ
และประเภทการศึกษาที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการประกาศกำหนด พร้อมทั้งจัดทำ
แผนพัฒนาการจัดการศึกษาที่มุ่งคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาและดำเนินการตามที่กำหนดไว้
จัดให้มีการประเมินผลและตรวจสอบคณุ ภาพการศกึ ษาภายในสถานศึกษา ติดตามผลการดำเนินการ
เพื่อพัฒนาสถานศึกษาใหม้ ีคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษา และจัดส่งรายงานผลการประเมินตนเอง
ใหแ้ ก่หนว่ ยงานทก่ี ำกบั ดูแลสถานศึกษาเปน็ ประจำทุกปี

2

ในการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพภายในของสถานศึกษาให้เข้มแข็ง มีประสิทธิภาพ
และดำเนินการอย่างยั่งยืน ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายในสถานศึกษาต้องมีการทำงานที่มุ่งประโยชน์ที่จะเกิด
แก่ผเู้ รยี นเป็นสำคัญ ระบบการประกนั คณุ ภาพภายในของสถานศกึ ษาจะเปน็ ส่วนหน่ึงของการบริหาร
การศึกษาที่แท้จริง และมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องจนเป็นวิถีชีวิตในการทำงานของทุกคนเป็น
วัฒนธรรมขององค์กรที่ยึดคุณภาพผู้เรียน สำหรับระดับเขตพื้นที่การศึกษาและหน่วยงานต้นสังกัด
จะทำหน้าที่ ส่งเสริม สนับสนุน และร่วมพัฒนาสถานศึกษาให้สามารถดำเนินการได้อย่างราบรื่น
ตลอดทงั้ เสริมสร้างให้สถานศึกษาเป็นองค์กรที่ได้รบั การยอมรบั ตามมาตรฐานการศึกษาอยา่ งแทจ้ รงิ

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาลำปาง เขต 1 ในฐานะหน่วยงานที่รับผิดชอบ
การจัดการศึกษาในระดับเขตพื้นที่การศึกษา มีสถานศึกษาในสังกัดทั้งสิ้น จำนวน 115 แห่ง
(สถานศึกษาที่มีนักเรียน จำนวน 100 แห่ง สถานศึกษาที่ไม่มีนักเรียน จำนวน 15 แห่ง) อยู่ในเขต
พื้นที่อำเภอเมืองลำปาง อำเภอห้างฉัตร อำเภอแม่เมาะ และอำเภองาว แบ่งโรงเรียนออกเป็นกลุ่ม
เครือข่ายสถานศึกษา จำนวน 12 กลุ่มเครือข่าย เพื่อให้สะดวกต่อการส่งเสริม สนับสนุน กำกับ
ติดตาม และช่วยเหลือสถานศึกษา ทั้งน้ี สำนักงานเขตพื้นท่ีการศึกษา โดยกลุ่มนิเทศติดตามและ
ประเมินผลการจัดการศึกษาได้ตระหนักถึงภารกิจสำคัญข้างต้น จึงได้ดำเนินการส่งเสริม สนับสนุน
และร่วมพัฒนาสถานศึกษาให้สามารถดำเนินการตามระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน
สถานศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ตลอดท้ังเสริมสร้างให้สถานศึกษาเป็นองค์กรที่ได้รับการยอมรับ
ตามมาตรฐานการศึกษา จากการนิเทศ ติดตามสถานศึกษาในสังกัด พบว่า สถานศึกษาส่วนใหญ่เป็น
โรงเรียนขนาดเล็ก จำนวนบคุ ลากรไม่เพียงพอกบั อตั ราสว่ นจำนวนนกั เรียน ทำใหส้ ถานศึกษาบางแห่ง
มีครูผู้สอนไม่ครบตามจำนวนชั้นเรียน ส่งผลให้ประสบปัญหาในการจัดการเรียนการสอน และจาก
การติดตามตรวจสอบคุณภาพการศึกษา พบว่า การกำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
เปน็ ไปตามมาตรฐานการศกึ ษาระดับการศึกษาปฐมวัย และหรือระดบั การศกึ ษาข้ันพื้นฐานทีก่ ระทรวง
ประกาศใช้ อกี ทัง้ การกำหนดเป้าหมายความสำเรจ็ ตามตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษายังไม่
ชัดเจน ในด้านการจัดทำแผนการจัดการศึกษาของสถานศึกษายังไม่สอดคล้องกับสภาพปัญหาและ
ความตอ้ งการจำเป็นของสถานศึกษาท้ังยังไม่ตอบโจทยเ์ ป้าหมายความสำเรจ็ ตามมาตรฐานการศึกษา
ของสถานศึกษา ขาดความรู้ ความเข้าใจในระบบการประเมินแนวใหม่ จึงทำให้การประเมินและ
ติดตามตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาไม่มีประสิทธิภาพ ขาดระบบในการติดตาม
ผลการดำเนินการและนำผลการติดตามไปใช้ประโยชน์ ส่งผลให้รายงานการประเมินตนเอง (Self-
Assessment Report : SAR) ตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาไม่สามารถสะท้อนภาพ
ความสำเร็จจากการดำเนินงานทั้งหมดของสถานศึกษาได้อย่างชัดเจนและครอบคลุมทุกมาตรฐาน
การศึกษา ทั้งนี้อาจเนื่องมาจากสถานศึกษาขาดความรู้ความเข้าใจ และความชัดเจนเกี่ยวกับ

3

การดำเนินงานระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาตามกฎกระทรวงการประกัน
คุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561

ดังนั้น เพื่อเป็นการส่งเสริม สนับสนุน และร่วมพัฒนาสถานศึกษาให้สามารถดำเนินการ
พัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพ
การศึกษา พ.ศ. 2561 และประกาศสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เรื่อง แนวปฏิบัติ
การดำเนินงานการประกันคุณภาพการศึกษา ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ.2561 สำนักงานเขต
พื้นที่การศึกษาประถมศึกษาลำปาง เขต 1 โดยกลุ่มนิเทศติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษา
กลุ่มงานส่งเสริมและพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษา จึงได้จัดทำเอกสารแนวทาง
การพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกัน
คุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 และคู่มือการนิเทศการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษา
ภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคณุ ภาพการศึกษา พ.ศ.2561

วตั ถุประสงค์
1. เพือ่ เปน็ คู่มอื สำหรับศกึ ษานเิ ทศก์ ในการนิเทศ ติดตาม การดำเนนิ งานระบบการประกนั

คุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา สำนักงานเขตพ้นื ที่การศึกษาประถมศึกษาลำปาง เขต 1
2. เพ่อื ใชเ้ ปน็ แนวทางการดำเนินงานของสถานศึกษาในการพฒั นาระบบการประกนั คุณภาพ

การศึกษาภายในสถานศึกษาให้มีความเข้มแข็งและย่งั ยนื

ผลท่ีคาดวา่ จะได้รบั
1. ผู้บริหารสถานศกึ ษาและครผู รู้ ับผิดชอบงานประกนั คุณภาพการศึกษามคี วามรู้ความเข้าใจ

เกย่ี วกบั การพฒั นาระบบการประกนั คุณภาพการศึกษาภายในสถานศกึ ษา
2. ผู้บริหารสถานศึกษาและครผู ้รู บั ผิดชอบงานประกันคุณภาพการศึกษาสามารถดำเนนิ งาน

ตามระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาได้อย่างมีประสิทธภิ าพ
3. สถานศึกษามรี ะบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาทเ่ี ขม้ แขง็ และย่ังยืน

ส่วนที่ 2
การพัฒนาระบบการประกันคณุ ภาพการศึกษา

แนวคิดและหลักการเก่ียวกบั การประกนั คุณภาพการศึกษา

“การจัดการศึกษาต้องเป็นไปเพื่อพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ
สตปิ ัญญา ความรู้ และคุณธรรม มีจรยิ ธรรมและวฒั นธรรมในการดำรงชีวิต สามารถอยรู่ ่วมกับผู้อ่ืนได้
อย่างมีความสุข โดยจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มุ่งปลูกฝังจิตสำนึกที่ถูกต้อง มีความภาคภูมิใจใน
ความเป็นไทย รู้จักรักษาผลประโยชน์ส่วนรวมและของประเทศชาติ รวมทั้งส่งเสริมศาสนา ศิลปะ
วัฒนธรรมของชาติ การกีฬา ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย และความรู้อันเป็นสากล ตลอดจน
อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีความสามารถในการประกอบอาชีพ รู้จักพึ่งตนเอง
มีความริเริ่มสร้างสรรค์ ใฝ่รู้ และเรียนรู้ด้วยตนเองอย่างต่อเนื่อง” เป็นความมุ่งหมายของการจัด
การศึกษา ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ.
2545 และได้กำหนดหลักการสำคัญข้อหนึ่ง คือ ให้มีการกำหนดมาตรฐานการศึกษาและจัดระบบ
ประกันคุณภาพการศึกษาทุกระดับและประเภทการศึกษา โดยที่กำหนดให้ “มาตรฐานและ
การประกันคุณภาพการศึกษา” เป็นภารกิจสำคัญหมวดหนึ่งที่สถานศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ต้องดำเนินการ อีกทั้งต้องเป็นไปตามระบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการที่กระทรวง ศึกษาธิการเป็น
ผู้กำหนดด้วย

การประกันคุณภาพการศึกษาเป็นกลไกสำคัญประการหนึ่งที่สามารถขับเคลื่อนการพัฒนา
คุณภาพการศึกษาให้ดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง ปฏิบัติงานได้อย่างเป็นระบบ มีคุณภาพตามมาตรฐาน
ผู้ปกครอง ชุมชน องค์กรหรือสถานประกอบการ มีความมั่นใจว่าการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
มีคุณภาพได้มาตรฐาน นักเรียนที่จบการศึกษามีความรู้ความสามารถ มีทักษะและมีคุณลักษณะ
ที่พึงประสงค์ตามที่หลักสูตรสถานศึกษากำหนด กระบวนการประกันคุณภาพการศึกษาจึงเป็น
เครือ่ งมือท่มี ีความสำคญั อยา่ งยง่ิ ในการจดั การศึกษาในปัจจุบัน และต้องดำเนนิ การอยา่ งต่อเนอ่ื ง

ในการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพภายในของสถานศึกษาให้เข้มแข็ง มีประสิทธิภาพ
และดำเนินการอย่างยั่งยืน ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายในสถานศึกษาต้องมีการทำงานที่มุ่งประโยชน์ที่จะเกิด
แก่ผู้เรียนเป็นสำคัญ ระบบการประกันคุณภาพภายในสถานศึกษาจะเป็นส่วนหนึ่งของการบริหาร
การศึกษาที่แท้จริง และมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องจนเป็นวิถีชีวิตในการทำงานของทุกคน
เปน็ วัฒนธรรมขององคก์ รทีย่ ึดคณุ ภาพผเู้ รยี น

5

สำหรบั ระดบั เขตพ้นื ที่การศึกษาและหน่วยงานต้นสังกดั จะทำหน้าท่ี ส่งเสริม สนับสนุน และ
ร่วมพัฒนาสถานศึกษาให้สามารถดำเนินการได้อย่าง ราบรื่น ตลอดทั้งเสริมสร้างให้สถานศึกษา
เปน็ องค์กรทีไ่ ดร้ บั การยอมรบั ตามมาตรฐานการศึกษาอย่างแท้จริง

แนวทางการพัฒนาระบบการประกนั คณุ ภาพภายในของสถานศกึ ษา

ระบบการประกันคุณภาพการศกึ ษาภายในสถานศกึ ษา (Internal Quality Assurance) เป็น
ระบบที่สถานศึกษาสร้างความมั่นใจ (Assure) แก่ผู้รับบริการ ทั้งผู้เรียน ผู้ปกครอง ชุมชน ตลอดจน
องคก์ รหรือสถานประกอบการท่รี ับผเู้ รียนเข้าศึกษาต่อหรือทำงานว่าสถานศึกษาสามารถจดั การศึกษา
ให้มีคุณภาพได้ตามมาตรฐานที่สถานศึกษากำหนด ผู้สำเร็จการศึกษามีความรู้ความสามารถ ทักษะ
และมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ตามที่หลักสูตรสถานศึกษากำหนดและสังคมคาดหวัง สามารถ
ดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข รวมทั้งสร้างประโยชน์ให้แก่ครอบครัวและชุมชนตาม
ความเหมาะสมด้วยการบริหารจัดการที่มีคุณภาพทั้งองค์กร โดยใช้หลักการมีส่วนร่วมบุคลากรใน
สถานศึกษา โดยเฉพาะครูและผู้บริหารตระหนักถึงเป้าหมาย คือ ผลประโยชน์ที่เกิดกับผู้เรียนเป็น
อันดับแรก ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา จึงเป็นกลไกสำคัญประการหนึ่ง
ในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษาที่ผู้เกี่ยวข้องสามารถตรวจสอบได้และถูกก ำหนดให้
สถานศึกษาทุกแห่งต้องดำเนินการตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญตั ิการศึกษาแหง่ ชาติ และประกาศ
กฎกระทรวง

ดังนั้น การพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ยึดหลักการ
3 ประการ คอื

1. การกระจายอำนาจ (Decentralization) สถานศึกษามีอิสระและมีความคล่องตัวใน
การบริหาร และตัดสินใจดำเนินงานทั้งด้านการบริหารงานวิชาการ งบประมาณ บุคลากรและ
ทรัพยากร การจัดสิ่งอำนวยความสะดวกและผู้สอนทำบทบาทหน้าที่ในการสอน จัดกิจกรรมและ
พัฒนาสื่อเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียนให้บรรลุผลตามจุดหมายของหลักสูตรได้อย่างเต็มท่ี
สามารถจัดการศกึ ษาไดส้ อดคลอ้ งกบั สภาพพ้นื ที่ ความตอ้ งการของชมุ ชนและสงั คมได้มากทีส่ ดุ

2. การเปิดโอกาสการมีส่วนร่วมในการทำงาน (Participation) หน่วยงานทั้งภาครัฐ
ภาคเอกชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้ประกอบการ ภูมิปัญญาท้องถิ่น รวมทั้งปราชญ์ชาวบ้าน
เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนทั้งในฐานะเป็นคณะกรรมการสถานศึกษา หรือ
คณะทำงานในส่วนอื่น ๆ ของสถานศึกษา โดยมีการร่วมกันคิด ตัดสินใจ สนับสนุน ส่งเสริม และ
ติดตามตรวจสอบการดำเนนิ งานตลอดจนรว่ มภาคภูมใิ จในความสำเรจ็ ของสถานศกึ ษา

6

3. การแสดงภาระรับผิดชอบที่ตรวจสอบได้ (Accountability) มาตรฐานการศึกษา
ของสถานศึกษาเป็นเป้าหมาย (Goals) ที่ผู้เรียน ผู้ปกครอง และชุมชนต้องได้รับรู้เพื่อการพัฒนา
ร่วมกันและเพื่อการติดตามตรวจสอบการดำเนินงานของสถานศึกษาว่าสามารถนำพาผู้เรียนไปสู่
มาตรฐานตามท่ีได้กำหนดร่วมกันไว้หรือไม่ จากเป้าหมายและจุดเน้นการพัฒนาดงั กลา่ ว สถานศึกษา
ต้องสร้างการมสี ว่ นร่วมในการจดั ทำแผนพัฒนาคุณภาพสถานศึกษา (School Improvement Plan)
เลือกกลวธิ ีการพฒั นาทเี่ หมาะสม และสามารถทำให้เกดิ ผลได้อย่างเป็นรปู ธรรม มีการประชาสัมพันธ์
เป้าหมายและจุดเน้นที่ต้องการพัฒนาให้ทุกฝ่ายได้รับรู้ เพื่อเป็นสัญญาประชาคมและเพื่อให้ทุกฝ่าย
ทเ่ี กีย่ วข้องมีทิศทางการทำงานท่ีชดั เจนสเู่ ป้าหมายเดียวกนั

จากหลักการดังกล่าวข้างต้น การประกันคุณภาพการศึกษาจึงมีกระบวนการดำเนินการ
ทส่ี ัมพนั ธ์ตอ่ เนอ่ื งกนั 3 ขนั้ ตอน คือ

1. การประเมินคุณภาพภายใน เป็นการประเมินคุณภาพการจัดการศึกษา การติดตามและ
การตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา กระทำโดยบุคลากรของสถานศึกษา
หรือโดยสำนักงานเขตพน้ื ท่ีการศกึ ษา หรือโดยหนว่ ยงานต้นสงั กดั ทม่ี หี นา้ ทก่ี ำกบั ดแู ลสถานศกึ ษา

ทั้งนี้ เพื่อนำผลจากการประเมินไปใช้ในการวางแผนพัฒนา กิจกรรม/โครงการพัฒนา
ทจี่ ดั ทำขนึ้ จงึ ตง้ั อยบู่ นฐานความเป็นจริง มีความเปน็ ไปไดแ้ ละสำเร็จผลในเวลาอันเหมาะสม

2. การติดตามตรวจสอบคุณภาพการศึกษา เป็นการติดตามตรวจสอบความก้าวหน้า
ของการปฏิบัติตามแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา และจัดทำรายงานการติดตาม
ตรวจสอบคณุ ภาพการศกึ ษา พร้อมท้ังเสนอแนะมาตรการเร่งรัดการพัฒนาคุณภาพการศกึ ษา

เมื่อจะตรวจสอบความก้าวหน้า สถานศึกษาจะต้องมีข้อมูลสารสนเทศที่แสดงแนวโน้ม
ผลการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนและคุณภาพการบริหารจัดการของสถานศึกษา ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมี
การวางระบบการเกบ็ รวบรวมข้อมลู และสารสนเทศเกยี่ วกบั ผ้เู รียนและการปฏิบตั ิงานเป็นประจำทุกปี
มีวิธีการเก็บข้อมูลที่ไม่ยุ่งยากและเกิดจากการปฏิบัติจริง ข้อมูลสารสนเทศที่จะแสดงแนวโน้มผล
การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนและคุณภาพการบริหารจัดการของสถานศึกษาได้ไม่ควรจะน้อยกว่า 3 ปี
การศึกษา ดังนั้น ครูทุกคนต้องสามารถแสดงข้อมูลผลการเรียนของผู้เรียนได้เป็นรายบุคคล
รายห้องเรียน รายชั้น รายกลุ่มสาระจนเป็นข้อมูลรวมระดับสถานศึกษาได้ หรือโครงการอื่น ๆ ท่ี
สถานศึกษาดำเนินการก็จะต้องสามารถตอบได้ว่า เหตุใดจึงเพิ่มกิจกรรมใหม่ขึ้นหรือปรับลดกิจกรรม
บางอยา่ งลง ขอ้ มลู สารสนเทศเหล่าน้ีจะถูกนำไปสรุปรายงานให้คณะกรรมการสถานศึกษาทราบ เพื่อ
ร่วมกันหาแนวทางพฒั นาตอ่ ไป

7

3. การพัฒนาคุณภาพการศึกษา เป็นกระบวนการพัฒนาการศึกษาเข้าสู่คุณภาพ
ที่สอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษาของชาติ โดยมีการกำหนดมาตรฐานการศึกษา การจัดระบบและ
โครงสร้างการวางแผนและการดำเนินงานตามแผน รวมทั้ง “สร้างจิตสำนึก” ให้เห็นว่าการพัฒนา
คุณภาพการศกึ ษาน้ันจะตอ้ งดำเนนิ การอยา่ งต่อเนื่องและเปน็ “ความรบั ผิดชอบรว่ มกนั ” ของทกุ คน

การพัฒนาคุณภาพการศึกษาเป็นคำที่มีความหมายกว้างมาก แต่ในระดับสถานศึกษาน้ัน
แท้จริงแล้วคือหน้าที่หลักของสถานศึกษาในการจัดการเรียนการสอนโดยมีคุณภาพที่ต้องการให้เกิด
กับผู้เรียนเป็นเป้าหมาย ซึ่งในปัจจุบันกำหนดในรูปของมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา ฉะนั้น
ในการคิดกิจกรรม/โครงการหรือพัฒนานวัตกรรมใดต้องสะท้อนผลที่เกิดกับผู้เรียนได้ อย่างไรก็ตาม
การดำเนินงานจะบรรลุผลสำเร็จได้ต้องเกิดจากผู้ปฏิบัติงานทุกคนทำงานอย่างเป็นระบบ ทำงาน
ร่วมกันได้ดี รับฟังและยอมรบั ความคิดเห็นของกันและกัน เลือกแนวทางท่ีดที ี่สุด ยอมรับผลที่เกิดขน้ึ
รว่ มกนั และพร้อมทีจ่ ะแก้ไขใหด้ ีขนึ้

การประเมนิ คุณภาพ

การประกันคณุ ภาพ

การพัฒนาคณุ ภาพ การติดตาม ตรวจสอบ
การศกึ ษา คณุ ภาพการศกึ ษา

แผนภาพที่ 1 องคป์ ระกอบของระบบการประกนั คุณภาพภายในของสถานศึกษา

8

แนวปฏิบตั กิ ารดำเนนิ งานการประกันคณุ ภาพการศึกษา ระดับการศกึ ษาขน้ั พน้ื ฐาน พ.ศ. 2561

โดยที่มีประกาศใช้กฎกระทรวง การประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 ลงวันที่ 20
กุมภาพันธ์ 2561 ได้กำหนดระบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษา อันส่งผลให้
การดำเนินงานการประกันคุณภาพการศึกษาทั้งหน่วยงานต้นสังกัดหรือหน่วยงานกำกับดูแล และ
หน่วยงานภายนอกทส่ี ะท้อนสภาพการดำเนนิ งานที่แทจ้ รงิ และเกิดประสทิ ธภิ าพ และกำหนดแนวทาง
ในการขับเคลื่อนการประกันคุณภาพการศึกษาสอดคล้องกับหลักการประกันคุณภาพการศึกษา และ
มีกลไกปฏิบัติที่เอื้อต่อการดำเนินงานตามมาตรฐานการศึกษาแต่ละระดับให้เกิดประสิทธิภาพใน
การพฒั นาคุณภาพการศกึ ษา

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จึงได้จัดทำแนวปฏิบัติการดำเนินงาน
การประกันคุณภาพการศึกษาขึ้นเพื่อให้หน่วยงานต้นสังกัด สำนักงานบริหารการศึกษาพิเศษ
สำนกั งานเขตพื้นทก่ี ารศึกษาท้งั ประถมศึกษาและมธั ยมศึกษา ใช้เปน็ แนวปฏิบัตใิ นการดำเนินการเพื่อ
การพัฒนา ส่งเสริมกำกับ ดูแล และติดตามตรวจสอบคุณภาพการศึกษาให้เกิดประสิทธิภาพต่อ
การพฒั นาคุณภาพการศกึ ษาโดยมีรายละเอียด ดังนี้

ระดับสถานศึกษา
ให้สถานศึกษาระดบั การศกึ ษาขัน้ พืน้ ฐานดำเนินการดังต่อไปน้ี
1. ให้สถานศึกษาแต่ละแห่งจัดให้มีระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
เพื่อให้เกิดการพัฒนา และเพื่อเป็นกลไกในการควบคุม ตรวจสอบคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา
ใหเ้ กิดการพฒั นาและสร้างความเชือ่ มัน่ ให้กบั สังคม ชุมชน และผูม้ สี ว่ นเก่ียวข้อง
2. จดั ให้มรี ะบบการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายในสถานศึกษา ดงั นี้

2.1 กำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาให้เป็นไปตามมาตรฐานการศึกษาระดับ
การศึกษาปฐมวัย และหรือระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานที่กระทรวงประกาศใช้ และให้สถานศึกษา
กำหนดเป้าหมายความสำเร็จตามมาตรฐานของสถานศึกษาตามบริบท ทั้งนี้ สามารถเพิ่มเติม
มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา นอกเหนือจากที่กระทรวงศึกษาธิการประกาศใช้ได้ โดยให้
สถานศกึ ษาและผ้เู ก่ยี วข้องดำเนนิ การและรับผิดชอบรว่ มกัน

2.2 จัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา ที่สอดคล้องกับสภาพปัญหาและ
ความต้องการจำเป็นของสถานศึกษาอย่างเปน็ ระบบ โดยสะท้อนคณุ ภาพความสำเรจ็ อยา่ งชัดเจนตาม
มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา

2.3 ดำเนนิ การตามแผนพฒั นาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
2.4 ประเมินผลและตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา โดยกำหนดผู้รับผิดชอบ และ
วธิ กี ารที่เหมาะสม

9

2.5 ติดตามผลการดำเนินการเพื่อพัฒนาสถานศึกษาให้มีคุณภาพตามมาตรฐานของสถานศึกษา และ
นำผลการตดิ ตามไปใช้ประโยชน์ในการปรับปรงุ พฒั นา

2.6 จัดทำรายงานผลการประเมินตนเอง (Self-AssessmentReport: SAR)ตามมาตรฐานการศึกษา
ของสถานศึกษา นำเสนอรายงานผลการประเมินตนเองต่อคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน
ให้ความเห็นชอบ และจัดสง่ รายงานดังกลา่ วตอ่ สำนกั งานเขตพื้นทกี่ ารศึกษาเปน็ ประจำทุกปี

2.7 พฒั นาสถานศึกษาให้มีคุณภาพโดยพิจารณาจากรายงานผลการประเมินตนเอง (Self
- Assessment Report : SAR) และตามคำแนะนำของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาหรือสำนักงาน
คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อให้การประกันคุณภาพการศึกษาเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ
และพฒั นาอยา่ งต่อเนอ่ื ง

3. สถานศึกษาแต่ละแห่งให้ความร่วมมือกับสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพ
การศึกษา (สมศ.) ในการประเมินคุณภาพภายนอกของสถานศึกษา เพื่อปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพ
การศึกษาตามข้อเสนอแนะของสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.)
และหน่วยงานต้นสังกัดหรือหน่วยงานที่กำกับดูแล เพื่อนำไปสู่การพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานของ
สถานศกึ ษา

ระดับสำนักงานเขตพืน้ ท่ีการศกึ ษา/สำนกั บรหิ ารงานการศึกษาพิเศษ
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา/สำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ ในฐานะหน่วยงานต้นสังกัด
หรอื หนว่ ยงานท่ีกำกบั ดูแล ดำเนนิ การดังตอ่ ไปนี้
1. ศึกษา วิเคราะห์ รายงานผลการประเมินตนเองของสถานศึกษา ตลอดจนให้คำปรึกษา
ช่วยเหลือและแนะนำสถานศึกษา เพ่ือการพัฒนาระบบประกันคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษาแต่
ละแหง่ อยา่ งตอ่ เน่ือง
2.รวบรวม และสังเคราะห์รายงานผลการประเมินตนเองของสถานศึกษา (Self-Assessment
Report : SAR) พร้อมกับประเด็นต่าง ๆ ที่ต้องการให้มีการประเมินผลและการติดตามตรวจสอบ
ซึ่งรวบรวมได้จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับสถานศึกษาแห่งนั้น และ
จัดส่งไปยังสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) เพื่อใช้เป็นข้อมูลและ
แนวทางในการประเมนิ คุณภาพภายนอก
3. ติดตามผลการดำเนินงาน ปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา
ตามข้อเสนอแนะของสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) เพื่อนำไปสู่
การพัฒนาคณุ ภาพและมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา
4. ให้ความร่วมมือกับสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.)
ในการประเมินคุณภาพภายนอก

10

5. อาจมอบหมายบุคคลทีไ่ ม่ได้เป็นผ้ปู ระเมนิ เขา้ รว่ มสังเกตการณ์ และให้ขอ้ มูลเพิ่มเติมใน
กระบวนการประเมินคุณภาพภายนอก

ระดับสำนักงานคณะกรรมการการศกึ ษาข้ันพน้ื ฐาน
1. ส่งเสริม สนับสนุน ให้คำปรึกษา ช่วยเหลือ ต่อสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา เพื่อการพัฒนาระบบ
การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา
2. ศึกษา วิเคราะห์ สรุปผลรายงานผลการประเมินตนเองของสถานศึกษา (Self-Assessment
Report : SAR) และรวบรวมประเด็นที่ต้องการใหม้ ีการประเมนิ ผลและติดตามตรวจสอบ ซึ่งรวบรวม
ได้จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับสถานศึกษา ไปยังสำนักงานรับรองมาตรฐาน
และประเมินคณุ ภาพการศึกษา (สมศ.) เพื่อใชเ้ ป็นขอ้ มลู และแนวทางในการประเมนิ คณุ ภาพภายนอก
3. ติดตามผลการดำเนินงาน ปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา
ตามข้อเสนอแนะของสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) เพื่อนำไปสู่
การพฒั นาคณุ ภาพและมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา
4.ประสานความร่วมมือกับสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.)
ในการจัดบุคคลร่วมเป็นผู้ประเมินคุณภาพภายนอกกับสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมิน
คณุ ภาพการศกึ ษา (สมศ.)
5. อาจมอบหมายบุคคลที่ไม่ได้เป็นผู้ประเมินเข้าร่วมสังเกตการณ์ และให้ข้อมูลเพิ่มเติมใน
กระบวนการประเมินคุณภาพภายนอก
จากแนวทางที่ให้สถานศึกษาดำเนินการประกันคุณภาพการศึกษาตามกฎกระทรวงดังกล่าว
จะเห็นวา่ เปน็ การวางระบบการทำงานอย่างเป็นข้ันตอน (วงจร PDCA) 4 ข้ันตอน ดังแสดงในแผนภาพที่ 2

• จัดส่งรายงานผลการประเมนิ ปรบั ปรุง วางแผน • การกำหนดมาตรฐานการศกึ ษา
ตนเอง (Act) (Plan)
• การจัดทำแผนพัฒนาการจดั
• การพัฒนาต่อเนอื่ ง การศกึ ษา

• การตดิ ตามผลการดำเนินงาน ตรวจสอบ ดำเนินการ
(Check) (Do) • การดำเนินการตามแผน
• การประเมนิ ผลและตรวจสอบ
คณุ ภาพการศึกษา

แผนภาพที่ 2 ระบบการประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา

11

จากแผนภาพดังกลา่ ว สามารถอธิบายไดด้ งั นี้
การวางแผน : การดำเนินการประกันคุณภาพการศึกษาของ สถานศึกษา เริ่มจากการกำหนด
มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา โดยสถานศึกษากำหนดมาตรฐานและเป้าหมายความสำเรจ็ ตาม
บริบทของสถานศึกษา อาทิ เน้นการเป็นผู้นำด้านวิชาการ การให้ผู้เรียนมีอาชีพ ตามความฝัน
การพัฒนาให้ผู้เรียนมีความสามารถรอบด้าน การส่งเสริม และพัฒนาอาชีพของท้องถิ่น การเน้น
ความเป็นเลิศด้านวิทยาศาสตร์ หรือภาษา ต่างประเทศ เป็นต้น ทั้งนี้ มาตรฐานและเป้าหมายความสำเร็จ
ควรระบุให้เป็นรูปธรรมชัดเจน สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ พันธกิจ รวมท้ังอัตลักษณ์และเอกลักษณ์
ของสถานศึกษา สถานศึกษาอาจเพิ่มเติมมาตรฐานการศึกษาและเป้าหมายความสำเร็จที่ท้าทาย
แผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษาในแต่ละรอบปีต้องมีโครงการ/กิจกรรมที่เชื่อมโยงไปสู่
เป้าหมายความสำเร็จตามมาตรฐานการศึกษาที่กำหนดไว้ ช่วงระยะเวลาดำเนินโครงการ/กิจกรรม
ตามแผนขึ้นอยู่ กับความเหมาะสมตามบริบทของสถานศึกษา ทั้งนี้ แผนพัฒนาการจัดการศึกษา
ของสถานศึกษาต้องผ่านการระดมความคิดจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง และควรมีการวิเคราะห์เชิงกลยุทธ์
อย่างรอบด้านและรอบคอบ โดยอาจใช้วิธี SWOT Analysis, Balanced Scorecard หรือวิธีการอื่น ๆ
ทีเ่ หมาะสม
การดำเนินการ : สถานศึกษาดำเนินการตามแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
ท่ีกำหนดไว้
การตรวจสอบ : ขณะดำเนินการตามแผนที่กำหนดไว้ สถานศึกษาควรมีการตรวจสอบ
ติดตามผลการดำเนินงานเป็นระยะ ๆ เพื่อปรับปรุงและแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น ประเมินผล
การดำเนินงานเมื่อจบโครงการ รวบรวมข้อมูลสารสนเทศจากผลการดำเนินงานเพื่อนำไปจัดทำ
รายงานผลการประเมินตนเอง การตรวจสอบและติดตามการดำเนินโครงการ/กิจกรรมช่วยให้งาน
บรรลุเปา้ หมายความสำเร็จ สง่ ผลให้เกิดคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาตามทส่ี ถานศกึ ษากำหนดไว้
การปรบั ปรงุ พฒั นา : เม่อื สนิ้ ปีการศึกษา สถานศึกษาประเมินผล สรปุ และจัดทำรายงานผล
การประเมินตนเอง จัดส่งให้แก่หน่วยงานต้นสงั กัดหรอื หน่วยงานที่กำกับดูแลสถานศึกษาเปน็ ประจำ
ทุกปี โดยสถานศึกษาใช้ข้อมูลจากรายงานผลการประเมินตนเองเป็นสารสนเทศในการพัฒนา
สถานศึกษาในปกี ารศึกษาถัดไป ส่วนหน่วยงานต้นสังกดั หรือหน่วยงานท่ีกำกับดูแลสถานศึกษาจะนำ
ข้อมูลและสารสนเทศจากรายงานผลการประเมินตนเองของสถานศึกษาไปสังเคราะห์สรุปประเด็น
สำคัญเพื่อการพัฒนาและส่งให้สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การ
มหาชน) เพ่อื เตรียมรับการประเมินคุณภาพภายนอก ตอ่ ไป

12

การดำเนินงานทั้ง 4 ขั้นตอน มีความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องกันเป็นวงจร โดยมีมาตรฐานการศึกษา
ของสถานศึกษาเป็นเป้าหมายในการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพการศึกษาในสถานศึกษา
ผู้มีบทบาทสำคัญ คือ ผู้บริหารสถานศึกษา ซึ่งจะเป็นผู้ผลักดันให้บุคลากรในสถานศึกษาคณะกรรมการ
สถานศึกษาขั้นพื้นฐาน และชุมชนมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางการทำงานตลอดทั้งสนับสนุน
ส่งเสริม ให้กำลังใจผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายให้ปฏิบัติงานอย่างมีประสิทธิภาพและเกิดประสิทธิผลอย่าง
เตม็ ที่

ส่วนที่ 3
ความรูเ้ บื้องต้นเก่ยี วกบั การนิเทศ

การนิเทศการศึกษา เป็นภารกิจที่สำคัญอย่างหนึ่งในการบริหารการศึกษา ทั้งนี้ไม่ว่า
หน่วยงานทางการศึกษานั้นมีการคัดเลือกบุคลากรที่มีประสิทธิภาพ และคุณภาพอย่างสูงเข้ามา
ประจำการ หรอื หนว่ ยงานทางการศกึ ษาน้ันจะได้มกี ารจดั องคก์ รไวอ้ ยา่ งเยี่ยมยอด หรอื หน่วยงานทาง
การศึกษานั้นได้จัดระบบควบคุม กำกับ ดูแลการดำเนินงานไว้อย่างดีแล้วก็ตาม การนิเทศการศึกษา
ก็ยังคงความสำคญั สำหรับการบรหิ ารการศึกษานั่นเอง สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
ได้ให้ความสำคัญใน การพัฒนาคุณภาพการศึกษา โดยใช้กระบวนการบริหารการศึกษา กระบวนการเรียนการสอน
และกระบวนการนเิ ทศการศกึ ษา

ความหมายของการนิเทศการศกึ ษา
คำว่า “การนิเทศ” (Supervision) มีความหมายหลายอย่างที่นักการศึกษาได้ให้ความหมายไว้

หมายรวมถึงการนิเทศการศึกษา และการนิเทศการสอน ซึ่งมีเป้าหมายหลักเดียวกัน คือ คุณภาพ
การศึกษาและตวั บ่งชี้คุณภาพการศึกษาที่สำคัญก็คือ คณุ ภาพของนักเรียนหรอื ประสิทธิผลการเรียนรู้
ของนักเรียนนั่นเอง ซึ่งนักการศึกษาได้ให้ความหมายของการนิเทศการศึกษา (Educational
Supervision) ดังนี้

กรองทรอง จิรเดชากุล (2550, หน้า 4) ได้ให้ความหมาย การนิเทศเป็นการช่วยเหลือครู
ในโรงเรียนให้ประสบความสำเร็จในการจัดการเรียนการสอน หรือการสร้างเสริมพัฒนาการของ
นักเรียนทกุ ด้านใหเ้ ต็มตามศกั ยภาพ

วชั รา เลา่ เรยี นดี (2553, หนา้ 3) ให้ความหมาย การนเิ ทศการศึกษา หมายถึง กระบวนการ
ปฏิบัติงานร่วมกันด้วยการช่วยเหลือ สนับสนุน ส่งเสริมระหว่างผู้ให้การนิเทศกับผู้รับการนิเทศ
เพื่อที่จะพัฒนาหรือปรับปรุงคุณภาพการจัดการเรียนการสอนของครู ต้องอาศัยความร่วมมือ
ของบุคลากรทุกฝ่าย เพ่อื เป้าหมายเดียวกัน คือ คุณภาพการศึกษาและคณุ ภาพผูเ้ รียน

ฉันทนา จนั ทร์บรรจง (2554, หน้า 32) ใหค้ วามหมาย การนเิ ทศ เป็นกระบวนการปรับปรุง
และพัฒนาคณุ ภาพการศึกษา โดยความรว่ มมอื ระหว่างผูน้ ิเทศกับผรู้ บั การนเิ ทศ

อัญชลี ธรรมะวิธีกุล (2552, อ้างถึงใน อภิสรา กังสังข, 2561, หน้า 14) กล่าวว่า การนิเทศ
การศึกษาเป็นกระบวนการพัฒนาครูเพื่อให้ครูปรับปรุงและพัฒนาการจัดกระบวนการเรียนรู้ เพื่อให้
การจัดการศึกษาบรรลุจุดมงุ่ หมายท่ีวางไว้

นัยนา ฉายวงค์ (2560, หน้า 20) ให้ความหมาย การนิเทศการศึกษา เป็นกระบวนการ
ช่วยเหลือครูให้ประสบความสำเร็จในการปฏิบัติกิจกรรมการสอน และพัฒนาทักษะวิชาชีพให้สูงขึ้น

14

โดยมีเป้าหมายปรับปรุงการเรียนการสอนเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียนให้เต็มตามศักยภาพบรรลุ
เป้าหมายทางการศึกษาที่พึงประสงค์เป็นกระบวนการท่ีต้องอาศัยความร่วมมือซึ่งกันและกันระหว่าง
ผนู้ เิ ทศและผ้รู บั การนเิ ทศ

Carl D. Glickman (1985, อ้างถึงใน สุทธนู ศรีไสย์, 2555, หน้า 3) ไดใ้ หค้ วามหมาย การนิเทศการศึกษา
หมายถึง หน้าที่ของโรงเรียนที่จะต้องปรับปรุงการสอนรวมทั้งการให้ความช่วยเหลือโดยตรงกับครู
การพัฒนาหลักสูตร การให้บริการเสริมวิชาการ การพัฒนากลุ่มและการสนับสนุนให้ครูทำวิจัย
เชิงปฏิบัติการเพื่อนำข้อมูลมาปรับปรุงการสอนให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น ผู้นิเทศจะต้องเป็นบุคคล
ท่ีมีสว่ นรับผดิ ชอบงานการนเิ ทศซึง่ เปน็ งานหลักของตน

Good (1993, อ้างถึงใน ทิพวรรณ ถาวรโชต, 2564, หน้า 31) ได้กล่าวว่า การนิเทศการศึกษา คือ
ความพยายามท่ีจะทำใหเ้ กดิ การเปลยี่ นแปลงในการจดั การศึกษา การปรับปรงุ ปรับเปลี่ยนวธิ ีการสอน ซึ่งจะ
ช่วยให้เกดิ ความเจรญิ งอกงามในวชิ าชพี ทางการศกึ ษา ชว่ ยในการพัฒนาครู

จากความหมายของการนิเทศการศึกษาที่ได้กล่าวมในข้างต้นนั้น สรุปได้ว่า การนิเทศ
การศึกษา คอื กระบวนการชว่ ยเหลือ ส่งเสรมิ สนับสนนุ ให้คำแนะนำ ในการปฏบิ ัตงิ านของบุคลากร
ในสถานศึกษา เพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้บรรลุตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ โดยความร่วมมือ
ระหวา่ งผ้นู ิเทศกับผูร้ ับการนิเทศ

จดุ มุ่งหมายของการนิเทศการศกึ ษา
การนเิ ทศการศกึ ษา มีความซบั ซ้อนเพราะเป็นภารกิจทเ่ี ก่ยี วขอ้ งกบั มนุษย์ และจะต้องพัฒนา

บุคคลอื่น รวมทั้งตัวเอง เพื่อให้มีประสิทธิภาพ การกำหนดจุดมุ่งหมายของการนิเทศที่ชัดเจนจะเป็น
แนวทางในการปฏิบตั ิให้บรรลุจดุ มงุ่ หมายนน้ั ได้อยา่ งมปี ระสิทธผิ ล ซึ่งมีนกั การศกึ ษาและผทู้ รงคุณวุฒิ
หลายท่านได้เสนอวตั ถุประสงค์ของการนิเทศการศึกษาไว้ ดังน้ี

สงัด อุทรานนั ท์ (2530, อา้ งถงึ ใน สมพศิ ศรชี มภู, 2558, หน้า 12) กลา่ วถงึ จุดมงุ่ หมายของ
การนเิ ทศการศกึ ษาไว้ 4 ประการ คอื

1. เพอ่ื พัฒนาคน
2. เพื่อพัฒนางาน
3. เพอื่ สร้างการประสานสมั พันธ์
4. เพ่ือสรา้ งขวญั และกาลงั ใจ
จุดมุ่งหมายทัง้ 4 ประการนั้น มคี วามหมายดังต่อไปน้ี
การนิเทศการศึกษาเพื่อพัฒนาคน หมายถึง การนิเทศการศึกษาเป็นกระบวนการทำงาน
รว่ มกันกับครแู ละบคุ ลากรทางการศกึ ษา เพือ่ ใหค้ รูและบุคลากรไดเ้ ปลีย่ นแปลงพฤติกรรมในทางท่ดี ขี ้ึน

15

การนเิ ทศการศกึ ษาเพื่อพฒั นางาน หมายถงึ การนิเทศการศึกษามเี ป้าหมายสูงสุดอยู่ที่ผู้เรียน
ซึ่งเป็นผลผลิตจากการจัดกระบวนการเรียนรู้ของครูและบุคลากรทางการศึกษา โดยเหตุนี้การนิเทศ
ท่จี ดั ข้ึนจงึ มจี ดุ หมายทีจ่ ะพัฒนางาน คอื การจัดกจิ กรรมการเรียนการสอนท่ีดขี ้ึน

การนิเทศการศึกษาเพ่ือสร้างการประสานสัมพันธ์ หมายถงึ การนิเทศการศกึ ษาเป็นการสร้าง
การประสานสัมพันธ์ระหวา่ งผนู้ ิเทศและผู้รบั การนิเทศซ่ึงเปน็ ผลมาจากการทำงานรว่ มกัน รับผิดชอบ
ร่วมกัน มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน ซึ่งไม่ใช่เป็นการทางานภายใต้การถูกบังคับและคอย
ตรวจตราหรอื คอยจับผดิ

การนิเทศการศึกษาเพื่อสร้างขวัญและกำลังใจ หมายถึง การจัดกิจกรรมการนิเทศที่มุ่งให้
กำลังใจ แก่ครูและบุคลากรทางการศึกษาซึ่งถือว่าเป็นจุดมุ่งหมายที่สำคัญอีกประการหนึ่งของการนิเทศ
เน่ืองจากขวัญและกาลงั ใจเปน็ ส่งิ สำคัญทจ่ี ะทาให้บุคคลมีความตงั้ ใจทำงาน

วัชรา เล่าเรยี นดี (2556, หนา้ 8 - 9) กลา่ วถงึ จดุ มุ่งหมายของการนิเทศการศกึ ษา คือ การปรบั ปรงุ
กระบวนการสอนและกระบวนการเรียนรู้ที่ส่งเสริมพัฒนาความเจริญก้าวหน้าในวิชาชีพครูที่ส่งผล
โดยตรงต่อการเรียนรู้ของผู้เรียน โดยอาศัยการนิเทศช่วยเหลือ แนะนำ ให้ความรู้และการฝึกปฏิบัติ
ด้านการพฒั นาหลักสตู ร เทคนิควิธีการเรียนการสอนใหม่ ๆ การใชแ้ ละการสร้างส่ือนวัตกรรมดา้ นการสอน
และการทำวจิ ยั ในชน้ั เรยี นเพ่ือให้ครสู ามารถปรับปรุงและพัฒนาการจัดการเรียนการสอน หรืองานใน
วชิ าชีพของตนเองอย่างตอ่ เนือ่ งและมีประสทิ ธภิ าพ และเกิดประสทิ ธิผลสูงสุดตามเป้าหมาย

ทิพวรรณ ถาวรโชติ (2564, หนา้ 32) กล่าวถงึ จดุ มุง่ หมายของการนิเทศการศึกษา ดังนี้
1. เพือ่ พฒั นาบคุ ลากรใหม้ คี วามรู้ความสามารถในการปฏบิ ัติหนา้ ที่
2. พัฒนาบุคลากรใหต้ ระหนักในความเป็นครู มีจติ วญิ ญาณในการปฏิบัติหนา้ ท่ี
3. ช่วยสรา้ งขวัญและกำลงั ใจในการปฏบิ ัตงิ านแกค่ รูและผูเ้ กยี่ วขอ้ ง
4. ช่วยพัฒนาครูให้มีความรู้ ความสามารถและทักษะในการสอนและทำให้เกิดคุณภาพ
ในตวั ผูเ้ รียน
5. ช่วยให้เกิดการประสานงานกบั ผบู้ ริหารการศึกษาเพ่ือแก้ปัญหาในโรงเรยี น
6. ส่งเสริมความสมั พันธ์อันดที ้งั ผ้นู ิเทศ ผู้รับการนเิ ทศและผทู้ ม่ี สี ว่ นเกยี่ วขอ้ ง
Good (1997, อ้างถึงใน วัชรา เหล่าการดี, 2556, หน้า 8) กล่าวไว้ว่า การนิเทศการศึกษา
มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้เกิดความเจริญงอกงามทางอาชีพ ช่วยพัฒนาความสามารถของครู ช่วยในการเลือกและ
ปรบั ปรุงวัตถปุ ระสงค์ของการศกึ ษา ชว่ ยเหลอื จดั สรร ส่ือ วัสดุอุปกรณ์ และปรบั ปรงุ วิธสี อน

16

Briggs, & Justman (1952, หน้า 5 - 19) ได้สรุป ความมุ่งหมายของการนิเทศการศึกษาไว้
4 ด้านสำคญั ดังนี้

1. เพ่ือสง่ เสรมิ ความเจรญิ กา้ วหนา้ ในอาชพี (Professional Development)
2. เพอื่ สง่ เสรมิ ความเจรญิ งอกงามใหแ้ กค่ รู (Aid Teacher's Growth)
3. เพอ่ื การปรบั ปรงุ การสอนของครู (Improvement of Teaching)
4. เพื่อการส่งเสริมแนะนำครูและส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชน (Guiding
Staff and Community Relations)

จากจุดมุ่งหมายของการนิเทศการศึกษาที่กล่าวในข้างต้นนั้น พอสรุปได้ว่า เป็นการส่งเสริม
และพัฒนาบุคลากรใหม้ ีความรู้ ความสามารถในการปฏิบัติหน้าที่ที่รับผดิ ชอบให้มีประสิทธิภาพ และ
ก้าวหน้าในวชิ าชีพ ม่งุ พฒั นาการจัดการศึกษาอย่างมีคุณภาพ

หลักการนเิ ทศการศึกษา
ในการดำเนินงานนิเทศการศึกษา จำเป็นต้องอาศัยหลักการเพื่อการดำเนินงานท่ีมีความสอดคล้อง

กับวตั ถปุ ระสงค์ ซึง่ นกั การศึกษาไดเ้ สนอหลกั การนเิ ทศ ดงั นี้
สงดั อุทรานันท (2530, อ้างถงึ ใน โชคระวี เจียมพกุ , 2563, หนา้ 14) เสนอหลกั การสำคัญดังน้ี
1. การนิเทศการศึกษาเป็นกระบวนการทำงานรว่ มกนั ระหวา่ งผูบ้ ริหาร ผู้นิเทศและ

ผรู้ บั การนเิ ทศ
2. การนิเทศการศึกษามีเป้าหมายอยู่ที่คุณภาพของนักเรียน แต่การดำเนินงานน้ัน

จะกระทำโดยผ่านตวั กลางคือครูและบคุ ลาการทางการศกึ ษา
3. การนิเทศการศึกษาเน้นความเป็นประชาธิปไตยและการรับฟังความคิดเห็น

ตลอดจนการหารือแลกเปลี่ยนประสบการณ์
ปรียาพร วงศ์อนุตรโรจน์ (2553, หน้า 227) เสนอหลักการนิเทศภายในสถานศึกษามดี งั น้ี
1. การนิเทศควรมีการบริหารงานเป็นระบบ และมีการวางแผนการดำเนินงานเป็น

โครงการ
2. การนิเทศต้องถือหลักการมีส่วนร่วมในการทำงานคือ มีความเป็นประชาธิปไตย

เคารพในความคิดเห็นผู้อื่น เห็นความแตกต่างระหว่างบุคคล เน้นความร่วมมือร่วมใจในการดำเนินงาน
และใชค้ วามร้คู วามสามารถในการปฏบิ ัตงิ านเพอื่ ใหง้ านนัน้ ไปสเู่ ปา้ หมายที่ตอ้ งการ

3. การนิเทศเป็นงานสร้างสรรค์ เป็นการแสวงหาความสามารถพิเศษของแต่ละ
บุคคลให้แตล่ ะบุคคลได้แสดงออก และพฒั นาความสามารถเหล่าน้นั ให้เตม็ ท่ี

17

4. การนิเทศเป็นการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจากการเรียนการสอน โดยให้ครูอาจารย์ได้เรียนรู้
ว่าปญั หาของตนเปน็ อย่างไรจะหาวธิ แี ก้ไขปัญหาน้นั ได้อย่างไร

5. การนเิ ทศเป็นการสรา้ งสภาพแวดล้อม
มาร์ค และคณะ (Marks) (อ้างถึงใน อัญชลี ธรรมะวิธีกุล, 2552, ออนไลน์) ได้ให้หลักเบื้องต้น
ของการนิเทศการศกึ ษาไวด้ งั น้ี

1. การนิเทศการศกึ ษา ต้องอาศัยความร่วมมอื จากทุกฝ่าย
2. การนเิ ทศการศึกษา ต้องถอื หลกั วา่ เปน็ การบริการ ซงึ่ ครเู ป็นผใู้ ชบ้ รกิ าร
3. การนิเทศการศึกษา ควรสอดคล้องกบั ความตอ้ งการของครู
4. การนิเทศการศึกษา ควรเป็นการสร้างสรรค์ทัศนคติ และความสัมพันธ์ระหว่าง
ผูน้ เิ ทศกับผูร้ ับการนิเทศ
5. การนเิ ทศการศกึ ษา ควรเน้นใหเ้ ห็นความสำคัญของงานวจิ ยั และพยายามหาทางใหค้ รู
ศกึ ษางานวิจยั แลว้ นำมาปฏิบตั ิตามน้นั
6. การนิเทศการศกึ ษา ควรยดึ หลักการประเมินผลการนิเทศทง้ั ผูน้ ิเทศและผูร้ บั การนเิ ทศ
Burton, & Brueckner (1995) กล่าวว่า หลักการนเิ ทศไว้ 4 ประการ คอื
1. การนิเทศการศึกษาต้องเป็นการดำเนินการในรูปแบบที่กำหนดไว้อย่างถูกต้อง
ตามหลักวิชาการการนิเทศที่ดี ที่สามารถดำเนินการตามวัตถุประสงค์ และตามนโยบายที่กำหนดไว้
ซ่งึ ต้องเปน็ ไปตามสภาพความเปน็ จริงและเกณฑท์ ีแ่ น่นอน
2. การนิเทศการศึกษาต้องเป็นไปอย่างมีระบบ ระเบียบ มีการปรับปรุงและ
ประเมินผล ซึ่งต้องเป็นไปตามหลักการทางวิทยาศาสตร์ การนิเทศควรจะมาจากการรวบรวมข้อมูล
และสรุปผลอยา่ งมีประสทิ ธิภาพและน่าเชื่อถอื ได้
3. การนิเทศการศึกษาต้องเป็นกระบวนการที่เคารพในความแตกต่างของบุคคล
เน้นความร่วมมือ ร่วมใจในการดำเนินการ รวมทั้งใช้ความรู้ความสามารถในการปฏิบัติงาน เพื่อให้
การปฏิบตั ิงานนัน้ มุ่งสคู่ วามสำเร็จในการดำเนนิ งาน ในรปู แบบของประชาธปิ ไตย
จากหลักการนิเทศการศึกษาที่ได้กล่าวในข้างต้นนั้น สรุปได้ว่า การนิเทศการศึกษาต้อง
ดำเนินการอย่างเป็นระบบ ยึดหลักการมีส่วนร่วมระหว่างผู้นิเทศกับผู้รับการนิเทศ สอดคล้องกับ
ความต้องการของผู้รับการนิเทศ ซึ่งต้องสร้างบรรยากาศให้เป็นกัลยาณมิตร เกิดความร่วมมือ
ในการแกป้ ญั หาทัง้ สองฝ่ายโดยมงุ่ เน้นทคี่ ณุ ภาพของผเู้ รยี นเปน็ สำคัญ

18

กระบวนการนเิ ทศการศกึ ษา
การนิเทศการศึกษาเพื่อให้เกิดผลสำเร็จมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล จำเป็นอย่างยิ่ง

ที่จะต้องการดำเนินการอย่างเป็นระบบตามขั้นตอน ซึ่งนักการศึกษาได้เสนอกระบวนการนิเทศ
การศึกษา ดงั น้ี

สงัด อุทรานันท์ (2530,อ้างถึงใน วัชรา เหล่าการดี, 2556,หน้า 24-25)ได้เสนอกระบวนการนิเทศ
การศกึ ษาที่มคี วามสอดคลอ้ งกับสภาพสงั คมไทย มี 5 ข้นั ตอน ซ่งึ เรยี กกันว่า “PIDRE” ดังน้ี

1. วางแผนการนิเทศ (Planning – P) เป็นขั้นที่ผู้บริหาร ผู้นิเทศ และผู้รับการนิเทศประชุม
ปรึกษาหารือเพ่ือให้ได้มาซ่ึงปัญหาและความต้องการจำเป็นที่ต้องมีการนิเทศ รวมทั้งวางแผนขั้นตอน
การปฏิบัติงานเกี่ยวกบั การนิเทศท่ีจัดข้นึ

2. การให้ความรู้ก่อนดำเนนิ การนิเทศ (Informing – I) เป็นขั้นตอนของการใหค้ วามรู้เพือ่ ให้
เข้าใจ ถึงสิ่งที่จะดำเนินการว่าต้องอาศัยความรู้ความสามารถเรื่องใดอย่างไรบ้าง จะมีขั้นตอนใน
การดำเนนิ การอยา่ งไร จะทำอยา่ งไรใหไ้ ดผ้ ลงานทม่ี ีคุณภาพ

3. การดำเนนิ การปฏิบตั ิงานนิเทศ (doing – D) ประกอบดว้ ย การปฏิบตั ิงานใน 3 ลกั ษณะ คือ
1) การปฏิบตั งิ านของผ้รู ับการนิเทศ (การสอน)
2) การปฏิบตั ิงานของผู้ให้การนเิ ทศ (การนิเทศ)
3) การปฏบิ ตั ิงานของผสู้ นับสนนุ การนิเทศ การประสานงานและสนับสนนุ

4. การสร้างเสริมกำลงั ใจใหแ้ กผ่ ้ปู ฏบิ ตั ิงานนิเทศ (Reinforcing – R) เป็นขน้ั ตอนการเสริมแรงของ
ผู้บริหาร เพื่อให้ผู้รับการนิเทศมีความมั่นใจและเกิดความพึงพอใจในการปฏิบัติงาน ขั้นนี้อาจดำเนิน
ไปพร้อม ๆ กับผู้ทร่ี บั การนเิ ทศกำลงั ปฏบิ ัติงานหรอื ปฏบิ ตั งิ านไดเ้ สร็จส้ินกไ็ ด้

5. การประเมินผลการนิเทศ (Evaluating – E) เป็นขั้นตอนที่ผู้นิเทศทำการประเมินผล
การดำเนินงานท่ีผ่านไปแล้วว่าเป็นอย่างไร หลังจากการประเมินผลการนิเทศหากพบว่ามีปัญหาหรือ
อุปสรรคอย่างใดอย่างหนึ่งที่ทำให้การดำเนินงานไม่ได้ผล สมควรที่จะต้องปรับปรุงแก้ไข ซึ่ง
การปรบั ปรงุ แกไ้ ขอาจทำได้โดยการให้ความร้เู พ่ิมเติมในเรือ่ งท่ีปฏบิ ัตใิ หม่อีกครั้ง ในกรณีท่ีผลงานที่ได้
ยงั ไมถ่ งึ ข้นั น่าพอใจ หรอื ใหด้ ำเนินการปรบั ปรุงการดำเนินงานท้ังหมดในกรณที ่ีการดำเนินงานไม่ได้ผล
แต่ถ้าประเมินผลแล้วประสบผลสำเร็จตามที่ตั้งไว้ และต้องการจะดำเนนิ การนเิ ทศต่อไปก็สามารถทำ
ได้เลยไม่ต้องให้ความรู้ในเรื่องที่ปฏิบัติอีก การดำเนินการนิเทศตามกระบวนการจะเป็นไปอย่าง
ต่อเนื่องไม่หยุดยั้งจนกว่าจะบรรลุผลตามจุดประสงค์ที่วางไว้ หรือสามารถพัฒนาผู้รับการนิเทศได้
ตามต้องการหากบรรลุผลสำเร็จตามจุดมุ่งหมายแล้วต้องการหยุดกระบวนการทำงาน ก็ถือว่า
การนเิ ทศในเร่ืองนั้นได้ส้ินสุด ถา้ หากมกี ารเรม่ิ ปฏบิ ัตใิ หม่ท่แี ตกต่างจากเดิม ตอ้ งเร่มิ ตามกระบวนการ
ดำเนนิ งานตามขั้นตอนดังกล่าวตอ่ ไป

19

(ขั้นที่ 1) (ข้ันที่ 2) (ขนั้ ท่ี 3.2) (ขั้นที่ 4) (ขนั้ ที่ 5)

การวางแผน ใหค้ วามรู้ใน ใหก้ ารนเิ ทศ สรา้ งขวัญ ประเมินผล
การนิเทศ สิง่ ทจ่ี ะทำ และควบคมุ กำลังใจ การนเิ ทศ
คุณภาพ
P I R E
(ขัน้ ท่ี 3.1)
ดำเนนิ การ
ปฏิบัติงาน

D

บรกิ ารนิเทศ
สนบั สนนุ

(ขน้ั ที่ 3.3)

ปรบั ปรงุ แกไ้ ข

แผนภาพที่ 3 กระบวนการนิเทศการศึกษาแบบ PIDRE ของ สงดั อทุ รานนั ท์

วัชรา เล่าเรียนดี (2553, หน้า 27-28) ได้เสนอกระบวนการนิเทศการศึกษา มี 7 ขั้นตอน
ดงั นี้

1. การวางแผนรว่ มกนั ระหวา่ งผนู้ เิ ทศและผรู้ ับการนิเทศ
2. เลือกประเดน็ หรือเรือ่ งท่สี นใจจะปรบั ปรุงและพัฒนา
3. นำเสนอโครงการพัฒนาและขนั้ ตอนการปฏิบตั ิ
4. ให้ความรู้หรือแสวงหาความรู้จากเอกสารต่าง ๆ และจัดการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ
เกยี่ วกบั เทคนคิ การสงั เกตการสอนในช้นั เรียนและความรู้เกย่ี วกบั วธิ ีสอนและนวตั กรรมใหม่ ๆ ท่ีสนใจ
5. จัดทำแผนการนิเทศ กำหนดวัน เวลาที่จะสังเกตการสอน ประชุม ปรึกษาหารือเพื่อ
แลกเปลีย่ นความคดิ เหน็ และประสบการณ์
6. ดำเนินการตามแผนโดยครูและผนู้ ิเทศ
7. สรปุ และประเมินผลการปรบั ปรุงและพฒั นา รายงานผลสำเร็จ

20

หน่วยศึกษานิเทศก์ กรมสามัญศึกษา (2543, อ้างถึงใน ทานตะวัน มะโนพงศ์พันธ์, 2560,
หนา้ 12-13) ได้กลา่ วถงึ กระบวนการนเิ ทศท่บี ังเกดิ ผลดแี ก่สถานศกึ ษาไว้ 6 ขนั้ ตอน ดังน้ี

1. การหาความต้องการจำเป็น โดยวิธีการต่างๆ เพื่อให้ได้ความต้องการ ของสถานศึกษาท่ี
ต้องการจะพัฒนา หรือต้องการให้ศึกษานิเทศก์ไปช่วยแก้ปัญหาของสถานศึกษา โดยเฉพาะงาน
วิชาการซึ่งศึกษานิเทศก์จะต้องใช้วิธีการต่างๆ เช่น การตรวจสอบผลงานของสถานศึกษา การใช้
แบบสอบถามการสังเกต เป็นต้น ในการหาความต้องการจำเป็นของสถานศึกษาที่แท้จริงให้ได้แล้ว
จดั ลำดับความเรง่ ด่วนกอ่ นหลังของความต้องการดังกลา่ วใหเ้ หมาะสม

2. การวางแผนการนิเทศ เมื่อได้ความต้องการจำเป็นของสถานศึกษาแล้ว ศึกษานิเทศก์
ควรกำหนดทางเลือกในการพฒั นา หรือแกป้ ญั หารว่ มกับสถานศกึ ษาหลายๆ ทางเลอื ก โดยการค้นหา
ข้อดี และข้อเสีย หรือปัญหาอุปสรรคที่อาจจะเกิดขึ้น สำหรับแต่ละทางเลือกที่ได้กำหนดไว้ จากน้ัน
จึงเลอื กทางเลือกทด่ี ีทส่ี ุด คือเปน็ ทางเลือกทมี่ ีประสิทธภิ าพและเกิดประสิทธิผลมากที่สุด มาวางแผน
การดำเนนิ การนิเทศตามทางเลอื กท่ีเลอื กไว้

3. การเตรียมการนิเทศ เป็นการเตรียมความพร้อมของการนิเทศก่อนออกนิเทศสถานศึกษา
เพื่อให้การนิเทศเป็นไปอย่างราบรื่นเป็นไปตามแผนและบรรลุวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ การเตรียม
การนิเทศที่สำคัญ ได้แก่ การขออนุญาตไปนิเทศ การแจ้งสถานศึกษาถึงกำหนดที่จะไปนิเทศ
สถานศกึ ษา การประสานงานกับผู้ทเี่ ก่ียวข้องกับการนิเทศครั้งน้ัน ๆ การเตรียมสือ่ ประกอบการนิเทศ
ตลอดจนเครื่องมอื อุปกรณ์ทจ่ี ำเปน็ ท่ตี ้องใชร้ ะหว่างการดำเนินการนิเทศ

4. การปฏิบัติการนิเทศ การนิเทศสามารถดำเนินการได้หลายวิธี ทั้งการนิเทศเป็นรายบุคคล
นเิ ทศเปน็ กลมุ่ ย่อย นเิ ทศเป็นกลมุ่ ใหญ่หรือทง้ั สถานศึกษาแลว้ แต่วัตถุประสงค์ของการนิเทศคร้งั นั้น ๆ
ซึ่งวิธีการนิเทศมีหลายวิธี ตั้งแต่การให้คำปรึกษา การสาธิต การอภิปรายการประชุมกลุ่มย่อย
การประชุมปฏิบัติการ การประชุมอบรม การสัมมนา การฝึกงาน การศึกษาดูงาน การทัศนศึกษา
การจัดนิทรรศการ การสังเกตการสอน เป็นต้น ซึ่งแต่ละวิธี มีข้อดี และข้อจำกัดอยู่ ศึกษานิเทศก์
จงึ ควรเลอื กใหเ้ หมาะสมกับการนเิ ทศแต่ละคร้ัง

5. การประเมินและปรับปรุงการนิเทศ เมื่อศึกษานิเทศก์ได้ปฏิบัติการนิเทศไปแล้ว
ควรประเมินผลการปฏิบัติงานด้วย เพื่อจะได้ทราบว่า การดำเนินการนิเทศครั้งหนึ่งๆ เป็นไปตาม
วัตถุประสงค์หรือไม่ เพียงใด ถ้ายังไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ จะได้นำผลการประเมินมาหา
ข้อบกพรอ่ งที่พบแลว้ ปรับปรุงแก้ไข หรอื พฒั นาใหด้ ีขึ้นในการนิเทศคร้งั ต่อ ๆ ไป และเมื่อมผี ลการประเมิน
ทเี่ ป็นทนี่ ่าพอใจควรไดม้ ีการเผยแพร่ และพัฒนาใหด้ ยี งิ่ ๆ ขนึ้ ไปอีกในการนิเทศครัง้ ต่อ ๆ ไป

6. การรายงานผลการนิเทศ เมื่อเสร็จสิ้นการนิเทศแต่ละครั้ง ศึกษานิเทศก์ควรรายงานผล
การนิเทศทุกครั้ง เพื่อเป็นข้อมูลแก่ผู้เกี่ยวข้อง และเป็นข้อมูลแก่ศึกษานิเทศก์ในการนิเทศครั้งต่อไป
นอกจากนี้ เมอ่ื ส้นิ สุดโครงการ หรอื ส้นิ ปกี ารศึกษา ศึกษานเิ ทศก์ควรรายงานผลการนิเทศในภาพรวม

21

ของโครงการหรือภาพรวมของการนิเทศตลอดปีการศกึ ษาด้วย เพื่อเป็นข้อมูลให้สถานศกึ ษามองเป็น
ภาพของการพัฒนาของสถานศึกษา และเป็นข้อมูลให้ผ้เู ก่ยี วขอ้ งใช้ในการพัฒนาสถานศึกษาต่อไป

ขวัญเรือน เสรารมย์ (2551, อ้างถึงใน ทานตะวัน มะโนพงศ์พันธ์, 2560, หน้า 13-14)
กล่าวว่า การนิเทศการสอนแบบมีสว่ นร่วมตามกระบวนการ PDCA วงจรเดมมิ่ง มีขั้นตอนการทำงาน
4 ขั้นตอน ดำเนินการพัฒนางานอย่างต่อเนื่อง เมื่อครบรอบวงจรแล้ว จึงดำเนินการเริ่มต้นใหม่ไม่มี
ทส่ี น้ิ สุด ซึ่งมรี ายละเอยี ดแตล่ ะขน้ั ตอน ดงั น้ี

1. การวางแผน (P-Plan)
1.1 การจดั ระบบขอ้ มลู สารสนเทศ
1.2 การกำหนดจุดพฒั นาการนิเทศ
1.3 การจดั ทำแผนการนิเทศ
1.4 การจดั ทำโครงการนเิ ทศ

2. การปฏิบัติงานตามแผน (D-Do)
2.1 การปฏิบัติตามข้นั ตอนตามแผน/โครงการ
2.2 การกำกับตดิ ตาม
2.3 การควบคมุ คณุ ภาพ
2.4 การรายงานความกา้ วหนา้
2.5 การประเมินความสำเรจ็ เป็นระยะ ๆ

3. การตรวจสอบและประเมินผล (C-Check)
3.1 กำหนดกรอบการประเมนิ
3.2 จัดหา/สร้างเครอ่ื งมือประเมนิ
3.3 เก็บรวบรวมข้อมูล
3.4 วเิ คราะห์ขอ้ มูล
3.5 สรุปผลการประเมนิ

4. การนำผลการประเมินมาปรับปรุงงาน (A-Act)
4.1 จดั ทำรายงานผลการนิเทศ
4.2 นำเสนอผลการนเิ ทศและเผยแพร่
4.3 พฒั นาต่อเนื่อง

22

แฮรสิ (1985, อ้างถงึ ใน วัชรา เล่าเรียนด,ี 2556, หนา้ 23 – 24) ไดเ้ สนอกระบวนการนิเทศ
6 ขน้ั ตอน ดังนี้

1. การประเมินเบื้องต้น (Assessing) เป็นการศึกษาข้อมูลเบื้องจต้นต่าง ๆ เพื่อจะพิจารณา
ความจำเป็นในการเปลี่ยนแปลง เช่น ทำการศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของสว่ นตา่ ง ๆ ที่เป็นอยู่ใน
องค์กร สังเกตและวิเคราะห์อย่างละเอยี ดเก่ียวกบั ส่วนต่าง ๆ ในองคก์ รและประเมนิ ผลการปฏิบัติเพื่อ
กำหนดเปา้ หมายการพัฒนา

2. การจัดลำดับความสำคัญ (Prioritizing) เป็นกระบวนการในการกำหนดเป้าหมาย วัตถุประสงค์
และกจิ กรรมตามลำดบั ความสำคัญ

3. ออกแบบ (Designing) เป็นกระบวนการในการวางแผนหรือโครงานของระบบเพื่อก่อให้เกิด
การเปลีย่ นแปลง

4. การจัดสรรทรัพยากร (Allocating resources) เป็นกระบวนการในการจัดสรรทรัพยากร
และใชท้ รัพยากรตา่ ง ๆ รวมท้งั ทรพั ยากรบุคคลให้เกิดประโยชน์สงู สดุ

5. การประสานงาน (Coordinating) เป็นกระบวนการในการสร้างความสัมพันธ์ระหว่าง
บุคคล เวลา วัสดุอุปกรณ์ และสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ ให้มีความเหมาะสมเพื่อให้สามารถ
ปฏบิ ตั ิงานได้อย่างมปี ระสิทธิภาพ

6. การอำนวยการหรือการสั่งการ (Directing) เป็นกระบวนการในการสนับสนุนในการจัด
กิจกรรมตา่ ง ๆ ให้สอดคลอ้ งเหมาะสมกับการเปล่ยี นแปลงทีป่ ระสบผลสำเรจ็

จากกระบวนการนิเทศการศึกษาที่ได้กล่าวในข้างต้นนั้น สรุปได้ว่า กระบวนการการนิเทศ
การศึกษาต้องดำเนนิ การอย่างเป็นระบบ สอดคล้องกับความต้องการของผ้รู ับการนเิ ทศ ประกอบด้วย
ขั้นตอนดังนี้ การวางแผนการนิเทศ การเตรียมการนิเทศ การปฏิบัติการนิเทศ การประเมินผลการนิเทศ
และการรายงานผลการนเิ ทศ

ส่วนท่ี 4
การนเิ ทศแนวทางการพัฒนาระบบการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายในสถานศกึ ษา

ตามกฎกระทรวงการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา พ.ศ. 2561

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาลำปาง เขต 1 ดำเนินการนิเทศโดยใช้แนวทาง
การพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกัน
คุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 และประกาศสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เรื่อง
แนวปฏิบัติการดำเนินงานการประกันคุณภาพการศึกษา ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช
2561 ได้นำรูปแบบการนิเทศแบบ PIDRE ของ รศ.ดร.สงัด อุทรานันท์ มาประยุกต์ใช้ ซึ่งมีลำดับ
ข้ันตอนการดำเนินงาน 5 ขั้นตอน คอื ขน้ั วางแผน (Planning) ข้นั สรา้ งความรู้ (Informing) ขั้นลงมือ
ปฏิบัติ (Doing) ขั้นสร้างขวัญและให้กำลังใจ (Reinforcing) และขั้นประเมินผล (Evaluating)
ซึ่งมีรายละเอียดการดำเนินงาน ดงั น้ี

1. การวางแผนการนเิ ทศ (Planning - P)
1.1. ศึกษาข้อมูลสารสนเทศของโรงเรียน ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา

ประถมศึกษาลำปาง เขต 1 ในเรื่องของบริบท สภาพการประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา รายงาน
ประจำปี หรือรายงานการประเมินคุณภาพภายในของสถานศึกษา (Self Assessment Report :
SAR) ผลการตดิ ตามตรวจสอบจากหนว่ ยงานตน้ สังกดั และผลการประเมินคุณภาพภายนอกรอบสาม

1.2. เลือกกลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้บริหาร คณะครูและผู้รับผิดชอบงานประกันคุณภาพ
การศึกษา ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาลำปาง เขต 1 โดยเลือกกลุ่มตัวอย่าง
แบบเฉพาะเจาะจง ร้อยละ 30 ของสานศกึ ษาในสงั กัด จำนวน 25 โรงเรยี น

1.3. ศึกษาข้อมูลสารสนเทศของโรงเรียนกลุ่มตัวอย่างในด้านข้อมูลพื้นฐาน บริบท และ
สภาพการดำเนินงานด้านการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวง
การประกนั คณุ ภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 และประกาศสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพ้ืนฐาน
เร่ือง แนวปฏบิ ตั ิการดำเนินงานการประกันคุณภาพการศกึ ษา ระดบั การศึกษาขั้นพ้นื ฐาน พทุ ธศักราช
2561 ได้แก่ 1) การกำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา 2) การจัดทำแผนพัฒนาการจัด
การศึกษาของสถานศึกษา 3) การดำเนินการตามแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
4) การติดตามผลการดำเนนิ การและตรวจสอบคุณภาพการศึกษา 5) การประเมินคณุ ภาพภายในตาม
มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา 6) การจัดทำรายงานการประเมินตนเอง (Self- Assessment
Report : SAR) และ 7) การพัฒนาถานศึกษาให้มีคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาอย่างต่อเนื่อง
จากรายงานประจำปีหรือรายงานการประเมินตนเองของสถานศึกษา (Self Assessment Report :
SAR) ผลการประเมนิ คณุ ภาพภายนอกรอบสามและผลการนิเทศ ติดตามท่ีผา่ นมา

24

1.4. ศึกษาหลักการแนวคิดและงานวิจัยที่เก่ียวข้องกับการนิเทศการศึกษาและการพัฒนา
ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา กฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา
พ.ศ. 2561 และประกาศสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เรื่อง แนวปฏิบัติการดำเนินงาน
การประกันคุณภาพการศึกษา ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2561 และประกาศ
กระทรวงศกึ ษาธกิ ารทีเ่ กีย่ วขอ้ ง

1.5 วางแผนขั้นตอนการปฏิบัติการนิเทศ ตามแนวทางการพัฒนาระบบการประกัน
คุณภาพภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 เพื่อพัฒนา
ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา โดยนำรูปแบบการนิเทศ แบบ PIDRE
ของ รศ.ดร.สงัด อุทรานนั ท์ มาประยุกตใ์ ช้

1.6. จัดทำเอกสารประกอบการนิเทศ เรอ่ื ง แนวทางการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพ
การศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 และคู่มือ
นิเทศ เนื้อหาสาระครอบคลมุ รายละเอียดตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561
ซงึ่ มงุ่ เน้นการนำเสนอหลักการ เหตุผล แนวคิด และตวั อยา่ งเกี่ยวกับการพฒั นาตามระบบการประกัน
คุณภาพการศึกษาภายในของสถานศึกษา ดังนี้ 1) แนวทางการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพ
การศึกษา มีสาระสำคัญ คือ แนวคิดและหลักการเกี่ยวกับการประกันคุณภาพการศึกษา แนวทาง
การพัฒนาระบบ การประกันคุณภาพภายในของสถานศึกษา กฎกระทรวงการประกันคุณภาพ
การศึกษา พ.ศ. 2561 แนวปฏิบัติการดำเนินงานการประกันคุณภาพการศึกษา ระดับการศึกษา
ขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2561 2) การกำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา มีสาระสำคัญ คือ แนวคิด
และหลักการกำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษามาตรฐานการศึกษา แนวทางการกำหนด
มาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา ข้นั ตอนการกำหนดมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศกึ ษา ตัวอย่าง
การกำหนดมาตรฐานการศึกษาและกำหนดค่าเป้าหมาย 3) การจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษา
ของสถานศึกษา มีสาระสำคัญ คือ แนวคิด หลักการ และความสำคัญแผนพัฒนาการจัดการศึกษา
ของสถานศึกษา กระบวนการจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษาและแผนปฏิบัติการ
ประจำปี ขัน้ ตอนการจดั ทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา ข้ันตอนการจัดทำแผนปฏิบัติ
การประจำปี 4) การประเมินคุณภาพภายในตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา มีสาระสำคัญ
คือ แนวคิดเกี่ยวกับการประเมินคุณภาพภายในตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา มาตรฐาน
การศึกษา คำอธิบาย และระดับคุณภาพ รูปแบบและแนวทางการประเมินคุณภาพภายในของ
สถานศึกษาแนวใหม่ แนวทางการประเมินคุณภาพภายในตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
ตวั อยา่ งเครอ่ื งมอื ประเมนิ คุณภาพภายในตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา ตัวอย่างรายงานผล
การประเมินคุณภาพภายในของสถานศึกษา 5) การจัดทำรายงานการประเมินตนเองของสถานศึกษา
(Self- Assessment Report) มีสาระสำคัญ คือ ขั้นตอนการจัดทำรายงานผลการประเมินตนเอง

25

ของสถานศึกษา โครงสร้างของรายงานผลการประเมินตนเองของสถานศึกษา ตัวอย่างรายงานผล
การประเมินตนเองของสถานศึกษา และคู่มือการนิเทศแนวทางการพัฒนาระบบการประกนั คุณภาพ
การศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวง การประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561
มีสาระสำคัญ คือ แนวคิดและหลักการเกี่ยวกับการประกันคุณภาพการศึกษา แนวคิดและหลักการ
เกี่ยวกับการนิเทศการศึกษา การนิเทศตามแนวทางการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษา
ภายในของสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 และเครื่องมือ
การนิเทศ

2. การใหค้ วามร้กู ่อนการนเิ ทศ (Informing - I)
ดำเนินการให้ความรู้เกี่ยวกับการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน

สถานศึกษา แก่ผู้บริหารสถานศึกษา คณะครู และผู้รับผิดชอบงานประกันคุณภาพการศึกษาภายใน
สถานศึกษาในระดับปฐมวัย และระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยใช้เอกสารประกอบการนิเทศ เรื่อง
แนวทางการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวง
การประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 ประกอบการให้ความรู้ หลักสูตรการอบรม จำนวน 1 วัน
โดยมีกิจกรรรม ดังน้ี
ตารางที่ 1 รายละเอียดเน้อื หา หลกั สตู รการอบรม ขั้นใหค้ วามรู้

กจิ กรรม จดุ ประสงค์ แนวทางการจัดกจิ กรรม สอ่ื เวลา

การประเมิน เพื่อประเมิน ใหผ้ ู้เขา้ รับการอบรม แบบทดสอบ 20
ความรกู้ ่อน ความรู้ เกยี่ วกบั ประเมินความรู้เกี่ยวกับ เกี่ยวกับ นาที
การอบรม การประกนั การประกนั คุณภาพ การประกนั
คณุ ภาพการศึกษา การศกึ ษา ก่อนการอบรม คุณภาพการศึกษา 30
1. ชีแ้ จง จำนวน 30 ขอ้ นาที
วัตถปุ ระสงค์ 1.เพอ่ื ชแี้ จง 1. ชแ้ี จงวตั ถปุ ระสงค์ของ
หลกั การ วตั ถุประสงค์ของ การอบรม - Powerpoint
ความสำคัญของ การอบรม 2. บรรยายใหค้ วามรใู้ น
การประกนั 2.เพื่อให้เหน็ หัวขอ้ “ความสำคญั ของ ความสำคญั ของ
คณุ ภาพ ความสำคัญและ การประกันคณุ ภาพ การประกัน
การศึกษา มีเจตคตทิ ด่ี ีต่อ การศึกษา” คณุ ภาพการศึกษา
การประกัน
คุณภาพการศึกษา

26

กิจกรรม จดุ ประสงค์ แนวทางการจดั กจิ กรรม สอ่ื เวลา
2.การกำหนด 1.เพื่อให้มีความรู้ 60
มาตรฐานและ ความเข้าใจ 1. บรรยายให้ความรู้ใน - Powerpoint นาที
การกำหนด การกำหนด
ค่าเป้าหมาย มาตรฐาน หัวข้อ “การกำหนด การกำหนด 90
ความสำเร็จ การศกึ ษาของ นาที
ของมาตรฐาน สถานศึกษา มาตรฐานการศึกษาของ มาตรฐาน
การศึกษา 2.เพื่อให้สามารถ
กำหนดค่า สถานศึกษา” การศกึ ษาของ
3. การจัดทำ เปา้ หมาย
แผนพัฒนา ความสำเรจ็ ของ 2. กิจกรรม “วเิ คราะห์ สถานศึกษา
การจัด แตล่ ะมาตรฐาน
การศึกษาและ การศึกษาของ มาตรฐานการศึกษาชาติ - ใบกจิ กรรม
ดำเนนิ งานตาม สถานศึกษา
แผนฯ มาตรฐานการศึกษา การวเิ คราะห์
1.เพ่ือให้มีความรู้
ความเขา้ ใจ กระทรวงศึกษาธิการ และ มาตรฐาน
เกีย่ วกับการจดั ทำ
แผนพฒั นาการจัด ต้นสังกัด จุดเนน้ บริบท การศึกษา
การศกึ ษา
2. เพื่อให้มีความรู้ ความตอ้ งการของ
ความเข้าใจ
เกยี่ วกับ สถานศกึ ษา
การดำเนินการ
ตามแผนพัฒนา 3. บรรยายใหค้ วามรใู้ น

หัวขอ้ “การกำหนดค่า

เป้าหมายความสำเรจ็ ของ

แตล่ ะมาตรฐาน”

4. กรณีตวั อยา่ งการต้งั คา่

เป้าหมายความสำเรจ็ ตาม

ประเดน็ การพจิ ารณาและ

มาตรฐานการศึกษา

1. บรรยายให้ความรู้ใน - Powerpoint

หัวข้อ “แผนพัฒนาการจัด แผนพฒั นาการจดั

การศกึ ษาที่มุง่ คุณภาพ การศกึ ษา

ตามมาตรฐานการศกึ ษา - ใบกิจกรรม

ของสถานศึกษา” การวเิ คราะห์

2. กิจกรรม “วิเคราะห์ แผนพัฒนาการจดั

แผนพฒั นาการจัด การศึกษาและ

การศกึ ษา และแผนปฏิบัติ แผนปฏบิ ัตกิ าร

การประจำปี ประจำปี

27

กจิ กรรม จุดประสงค์ แนวทางการจัดกจิ กรรม สอ่ื เวลา

4. การตดิ ตาม การจัดการศกึ ษา 3. บรรยายใหค้ วามรู้ใน 90
ตรวจสอบ นาที
คณุ ภาพ ของสถานศกึ ษา หัวข้อ “การดำเนิน
การศึกษา และ 90
การประเมิน การตามแผนพฒั นา นาที
คณุ ภาพภายใน
ตามมาตรฐาน การจดั การศกึ ษาของ 20
การศกึ ษาของ นาที
สถานศึกษา สถานศึกษา”

5. การจดั ทำ 1.เพื่อให้มีความรู้ 1. บรรยายให้ความร้ใู น - Powerpoint
รายงานผล
การประเมนิ ความเขา้ ใจ หวั ขอ้ “การติดตาม การตดิ ตาม
ตนเองของ
สถานศกึ ษา เกี่ยวกับ ตรวจสอบคณุ ภาพ ตรวจสอบคุณภาพ

6. การประเมนิ การติดตาม การศึกษา” การศึกษา
ความรู้หลงั
การอบรม ตรวจสอบคุณภาพ 2. บรรยายให้ความรใู้ น - Powerpoint

การศึกษา หวั ขอ้ “การประเมิน การประเมนิ

2.เพอ่ื ให้มีความรู้ คณุ ภาพการศึกษาภายใน คุณภาพการศึกษา

ความเขา้ ใจ สถานศึกษา” ภายในสถานศึกษา

เกีย่ วกับ

การประเมนิ

คณุ ภาพการศึกษา

ภายในสถานศกึ ษา

ของสถานศกึ ษา

เพ่ือให้มคี วามรู้ บรรยายใหค้ วามรใู้ น - Powerpoint

ความเข้าใจ หัวขอ้ “การจดั ทำรายงาน การจัดทำรายงาน

เก่ียวกับการจัดทำ ผลการประเมนิ ตนเองของ ผลการประเมิน

รายงานผล สถานศึกษา (SAR) ตาม ตนเองของ

การประเมนิ ตนเอง มาตรฐานการศึกษาของ สถานศึกษา (SAR)

ของสถานศึกษา สถานศกึ ษา”

(SAR)

เพ่ือประเมิน ให้ผ้เู ขา้ รับการอบรม แบบทดสอบ

ความรู้ เกีย่ วกับ ประเมนิ ความรเู้ กีย่ วกับ เก่ยี วกบั

การประกัน การประกนั คุณภาพ การประกัน

คุณภาพการศึกษา การศกึ ษา หลังการอบรม คณุ ภาพการศึกษา

จำนวน 30 ขอ้

28

3. การปฏิบัตกิ ารนิเทศ (Doing - D)
3.1 การเตรียมการและประสานงานการนิเทศ ดำเนินการสร้างและพัฒนาเครื่องมือ สื่อ

และกจิ กรรมการนิเทศ ประสานงานและนิเทศการศกึ ษา ดังนี้
3.1.1 การจดั ทำตารางและกำหนดการนเิ ทศ ทสี่ อดคล้องกบั วตั ถปุ ระสงค์
3.1.2 ประสานงานกับคณะนิเทศ เพื่อให้มีการบูรณาการการนิเทศ ให้ครอบคลุม

ภารกิจ และกลยทุ ธต์ ่างๆ รวมทัง้ การบรู ณาการการนเิ ทศ ตามความจำเป็น
3.1.3 ประสานงานไปยังโรงเรียนกลุ่มเป้าหมาย เพื่อแจ้งกำหนดการในการนิเทศ

รวมทง้ั การเตรยี มขอ้ มูลเบ้ืองต้นในด้านต่างๆ
3.2 การปฏิบัติการนิเทศ โดยแบ่งการดำเนนิ งานเป็น 2 ข้ันตอน ดังน้ี
3.2.1 การนิเทศเพื่อสร้างองค์ความรู้ โดยจัดการอบรมเชิงปฏิบัติการให้ความรู้

เก่ยี วกบั การพัฒนาระบบการประกนั คุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ใหแ้ กผ่ ูบ้ รหิ ารสถานศึกษา
คณะครู และผู้รับผิดชอบงานประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ทั้งระดับปฐมวัย และ
ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ของโรงเรียนในสังกัด สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาลำปาง
เขต 1 โดยใช้เอกสารประกอบการนิเทศ เร่อื ง แนวทางการพฒั นาระบบการประกนั คุณภาพการศึกษา
ภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกนั คณุ ภาพการศึกษา พ.ศ.2561

3.2.2 การนิเทศ ติดตาม โดยใช้เทคนิคการนิเทศแบบชี้แนะ เพื่อ่ให้คำปรึกษา
แนะนำ การดำเนินงานพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา โดยกำหนด
การนเิ ทศ ติดตาม จำนวน 2 คร้งั ต่อโรงเรยี น เพ่ือติดตามผลการดำเนินการอย่างเปน็ ระบบและต่อเนื่อง ดงั น้ี

ครั้งที่ 1 หลังจากผู้รับการนิเทศ ได้รับความรู้เกี่ยวกับการพัฒนาระบบ
การประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ให้ผู้รับการนิเทศแต่ละสถานศึกษาดำเนินพัฒนา
ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา โดยมีศึกษานิเทศก์คอยให้คำปรึกษา แนะนำ
อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สถานศึกษาดำเนินการตามแนวทางพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษา
ภายในสถานศกึ ษาอย่างเปน็ ระบบ

คร้งั ที่ 2 การตดิ ตาม ตรวจสอบผลการดำเนินงานการพฒั นาระบบการประกัน
คุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษาของสถานศึกษา โดยผู้นิเทศร่วมกับสถานศึกษาดำเนินการ
ประเมินผลการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา โดยใช้เกณฑ์
การประเมินตามแนวทางพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา และผู้รับ
การนิเทศดำเนินการประเมิน ความพึงพอใจที่มีต่อการนิเทศโดยใช้แนวทางพัฒนาระบบการประกัน
คุณภาพการศกึ ษาภายในสถานศึกษา

29

4. การเสรมิ สรา้ งกำลังใจในการนเิ ทศ (Reinforcing - R)
โดยในการดำเนินการนเิ ทศแตล่ ะครงั้ ผู้นิเทศดำเนินการ ดังต่อไปน้ี
1. การสร้างศรัทธา ผู้นิเทศจะต้องสร้างความเชื่อมั่น ความไว้วางใจ ให้กับผู้รับการนิเทศ

ยอมรบั และเชอื่ ม่ันตอ่ ผู้นเิ ทศทีจ่ ะสามารถนำพาผู้รับการนเิ ทศไปสเู่ ปา้ หมาย
2. ความเป็นกลั ยาณมติ รทดี่ ีต่อผู้รบั การนเิ ทศ
3. การเสริมแรงทางบวก โดยการให้กำลังใจ กล่าวยกย่อง ชมเชย หรือการกระทำ เช่น

รอยยม้ิ ท่าทางการแสดงออก เพือ่ ให้ผรู้ บั การนิเทศปฏบิ ตั งิ านดว้ ยความมุ่งมั่นและตัง้ ใจ
4. พร้อมใหบ้ ริการทางวชิ าการด้วยความเต็มใจ และจรงิ ใจ ในการให้คำปรกึ ษา คำแนะนำ

รว่ มคดิ รว่ มพฒั นา แลกเปลยี่ นเรยี นรซู้ ง่ึ กันและกัน
5. สรา้ งบรรยากาศทด่ี ใี นการนิเทศ เพ่ือใหก้ ารนเิ ทศเป็นไปตามเป้าหมายท่กี ำหนด
6. สร้างความมั่นใจให้ผู้บริหารสถานศึกษาและครูสามารถพัฒนาระบบการประกัน

คณุ ภาพการศกึ ษาภายในของสถานศึกษาไดอ้ ยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ
5. การประเมนิ ผลการนเิ ทศ (Evaluating - E)
การติดตามและประเมินผลจะทำให้ทราบว่าสิ่งที่ได้ดำเนินการไปแล้วนั้น สถานศึกษา

มีความตระหนัก ความพยายาม และบรรลุตามเป้าหมายหรือไม่ มีปัญหา อุปสรรค ประการใด
ซึ่งข้อมูลและสารสนเทศดังกล่าว จะช่วยในการปรับปรุงการดำเนินงานให้ดียิ่งขึ้น สิ่งที่โรงเรียนได้
ดำเนินการตามแผนพัฒนาการจัดการศึกษาที่ได้ร่วมกันกำหนดขึ้นมานั้น จะทราบได้ว่าเป็นไปตาม
วัตถุประสงค์และเป้าหมายที่กำหนดไว้หรือไม่ ก็ต้องอาศัยวิธีการประเมินผลทั้งประเมินตนเองและ
ให้หน่วยงานภายนอก เข้ามาประเมินสถานศึกษา โดยในการประเมินความสำเร็จของการนิเทศ
เพ่ือพฒั นาระบบการประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา จะใชผ้ ลการประเมิน 4 สว่ น ดงั น้ี

ส่วนที่ 1 ผลประเมินความรู้ความเข้าใจ เรื่อง การพัฒนาระบบการประกันคุณภาพ
การศึกษาภายในสถานศึกษา ในขั้นการให้ความรู้ โดยใช้แบบทดสอบก่อน-หลัง การอบรมพัฒนา
เรือ่ ง การพัฒนาระบบการประกนั คุณภาพการศึกษา จำนวน 30 ข้อ

ส่วนที่ 2 ผลการประเมินของสถานศึกษาเกี่ยวกับการพัฒนาระบบประกันคุณภาพ
การศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.2561 ระดับ
การศกึ ษาข้ันพื้นฐาน โดยใช้แบบนิเทศ ตดิ ตามการดำเนินงานตามระบบการประกนั คุณภาพการศึกษา
ภายในสถานศกึ ษา

ส่วนที่ 3 ผลการประเมินความพึงพอใจของผู้บริหารสถานศึกษาและคณะครูทีมีต่อ
คู่มือนิเทศเรื่อง การพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา โดยใช้
แบบสอบถามความพึงพอใจของผู้บริหารสถานศึกษาและคณะครูที่มีต่อคู่มือนิเทศเรื่อง การพัฒนา
ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ของสถานศกึ ษาในกลมุ่ เปา้ หมาย

30

ส่วนที่ 4 ผลการประเมินความพึงพอใจของผู้บริหารสถานศึกษาและคณะครูทีมีต่อ
การนิเทศการศึกษา โดยใช้แบบสอบถามความพึงพอใจของผู้บริหารสถานศึกษาและคณะครูที่มีต่อ
การนิเทศตามแนวทางการพัฒนาระบบประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ของสถานศึกษา
ในกลุม่ เปา้ หมาย

โดยนำผลการประเมินท้ัง 4 ส่วน จัดทำข้อมูลสารสนเทศรายโรงเรียนเปรยี บเทียบผลก่อน
และหลังรับการนิเทศ ติดตาม เพื่อวิเคราะห์ผลการพัฒนา ปัญหา อุปสรรค ความพึงพอใจ และ
แนวทางแก้ไข

ผู้นิเทศนำข้อมูลจากผลการประเมินการนิเทศในแต่ละครั้งมาทำการวิเคราะห์ และ
ปรับปรุง พัฒนาแนวทางวิธีการดำเนินงานอยู่เสมอ เพื่อให้มีผลการดำเนินงานที่เกิดประสิทธิภาพ
สูงสดุ มคี วามถูกต้องตามความเปน็ จรงิ

บรรณานกุ รม

กรองทรอง จริ เดชากลุ . (2550). คมู่ อื นเิ ทศภายในโรงเรยี น. กรงุ เทพฯ: ธารอกั ษร.
กระทรวงศกึ ษาธิการ. (2561). กฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศกึ ษา พ.ศ. 2561.

(เอกสารอัดสำเนา)
_______. (2561). มาตรฐานการศึกษา ระดับปฐมวัย ระดบั การศึกษาขั้นพ้ืนฐาน และระดบั

การศกึ ษาข้ันพน้ื ฐานศนู ยก์ ารศกึ ษาพิเศษ ฉบับลงวันที่ 6 สงิ หาคม พ.ศ. 2561.
_______. (2561). แนวปฏิบัติการดำเนนิ งานประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา ระดบั การศึกษา

ขนั้ พืน้ ฐาน พ.ศ. 2561 ฉบับลงวันที่ 16 สิงหาคม พ.ศ. 2561.
ฉนั ทนา จนั ทร์บรรจง. (2554). การนเิ ทศการศึกษาแนวใหม่โดยกระบวนการวิจยั เชงิ คณุ ภาพ

ในเอกสารประกอบการประชุมทางวชิ าการพัฒนาศกึ ษานิเทศก์แนวใหม่ เล่ม 2.
วนั ท่ี1-2 พฤษภาคม 2554 ณ ศนู ยแ์ สดงสินคา้ และการประชมุ เมืองทองธานี นนทบรุ ี.
นนทบรุ ี : สำนักงานคณะกรรมการการศกึ ษาขนั้ พื้นฐาน.
ทานตะวนั มะโนพงศพ์ นั ธ์. (2560). รายงานการนิเทศเพ่อื พฒั นาครูในการสรา้ งสอื่ อิเล็กทรอนิกส์
ด้วย iSpring โดยใชช้ ดุ ฝึกอบรมสำหรบั ครรู ะดบั ชั้นประถมศึกษาปีท่ี 3 สงั กัดสำนกั งาน
เขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาลำปาง เขต 3 ที่สมัครใจเข้ารับการอบรม. สำนักงาน
เขตพ้ืนท่ีการศึกษาประถมศึกษาลำปาง เขต 3.
ทพิ วรรณ ถาวรโชติ. (2564). รปู แบบการนเิ ทศดว้ ยเครอื ขา่ ยความร่วมมือเพ่อื ส่งเสรมิ ประสทิ ธิผล
ของสถานศกึ ษา สังกัดชสำนักงานเขตพืน้ ทก่ี ารศกึ ษามัธยมศกึ ษา. (วทิ ยานพิ นธป์ ริญญา
ดษุ ฎบี ณั ฑิต, มหาวทิ ยาลัยนเรศวร).
นยั นา ฉายวงค์. (2560). การพฒั นารูปแบบการนเิ ทศตามแนวคดิ การเรียนรู้แบบผสมผสานเพอ่ื
เสรมิ สร้างความสามารถดา้ นการวิจยั ในชน้ั เรยี นของครสู ังกดั สำนกั งานเขตพน้ื ที่
การศกึ ษาประถมศกึ ษานครพนม เขต 1.(วิทยานพิ นธป์ ริญญาปรชั ญาดุษฎบี ัณฑติ ,
มหาวิทยาลยั ราชภฏั สกลนคร).
ปรยี าพร วงศอ์ นตุ รโรจน์. (2553). การบรหิ ารงานวิชาการ. กรุงเทพฯ: ศนู ย์สอ่ื เสรมิ กรงุ เทพ.
วัชรา เล่าเรียนดี. (2553). การนเิ ทศการสอน สาขาวิชาหลักสูตรและการนเิ ทศ. นครปฐม:
โรงพิมพม์ หาวิทยาลัยศิลปากร.
วัชรา เล่าเรียนดี. (2553). การนิเทศการสอน. พิมพ์ครั้งที่ 5. นครปฐม: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัย
ศิลปากร.
วชั รา เลา่ เรยี นดี. (2556). ศาสตรก์ ารนเิ ทศการสอนและการโคช้ . พิมพ์คร้ังที่ 12. นครปฐม:
โรงพมิ พ์มหาวทิ ยาลยั ศิลปากร.

32

สมพศิ ศรชี มภู. (2558). แนวทางการดำเนินงานนิเทศภายในโรงเรยี นแม่วนิ สามคั คี อำเภอแม่วาง
จงั หวัดเชยี งใหม่. (วทิ ยานพิ นธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลยั เชยี งใหม)่ .

สำนกั ทดสอบทางการศึกษา. (2556). สภาพการดำเนนิ งานพัฒนาระบบการประกนั คุณภาพภายใน
ของสถานศึกษา สังกดั สำนกั งานคณะกรรมการการศกึ ษาขัน้ พืน้ ฐาน. กรงุ เทพฯ :
โรงพิมพช์ มุ นุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกดั .

_______. (2556). สรปุ ผลการประเมนิ คุณภาพภายนอกรอบสามของสถานศกึ ษา (พ.ศ.2554 -
2558) สังกดั สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพ้นื ฐาน ปี พ.ศ.2554-2556.
กรุงเทพฯ : โรงพิมพช์ มุ นุมสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำกัด.

_______. (2556). แนวทางการพฒั นาระบบการประกนั คุณภาพภายในของสถานศกึ ษา ตาม
กฎกระทรวงวา่ ด้วยระบบ หลกั เกณฑ์ และวิธีการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา
พ.ศ. 2553. พิมพค์ ร้ังที่ 2. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พช์ ุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย
จำกัด.

_______. (2556). การพฒั นาคณุ ภาพการศึกษาอยา่ งตอ่ เน่อื ง ตามกฎกระทรวงว่าด้วยระบบ
หลักเกณฑ์ และวิธกี ารประกนั คุณภาพการศกึ ษา พ.ศ. 2553. พิมพค์ ร้ังท่ี 2. กรงุ เทพฯ :
โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำกัด.

_______. (2556). แนวทางการประเมนิ คุณภาพตามมาตรฐานการศกึ ษาขั้นพื้นฐาน
เพอื่ การประกันคณุ ภาพภายในของสถานศกึ ษา. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ :
โรงพมิ พ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำกดั .

_______. (2556). แนวทางการประเมนิ คณุ ภาพตามมาตรฐานการศกึ ษาปฐมวัย เพ่ือการประกัน
คุณภาพภายในของสถานศกึ ษา. พิมพ์ครัง้ ท่ี 2. กรงุ เทพฯ : โรงพิมพช์ มุ นุมสหกรณ์
การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกดั .

_______. (2559). คู่มือการประเมนิ คณุ ภาพตามมาตรฐานการศกึ ษาขัน้ พ้ืนฐาน เพอื่ การประกัน
คณุ ภาพภายในของสถานศกึ ษา. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์สำนกั งานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

_______. (2559). แนวทางการเขยี นรายงานการประเมินตนเองของสถานศึกษา (Self –
Assessment Report : SAR). กรุงเทพฯ : โรงพมิ พส์ ำนกั งานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

_______. (2561). แนวทางการประเมินคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาระดบั ปฐมวัย
ระดบั การศกึ ษาขนั้ พืน้ ฐาน และระดับการศกึ ษาขน้ั พื้นฐานศนู ยก์ ารศกึ ษาพิเศษ.
กรุงเทพฯ : โรงพิมพช์ ุมนุมสหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำกดั .

33

_______. (2561). หลักกสูตรการสัมมนาเชงิ ปฏิบัติการพัฒนามาตรฐานผ้ปู ระเมินคณุ ภาพ
การศกึ ษาตามรูปแบบแนวทางการประเมนิ แนวใหมแ่ ละกฎกระทรวงการประกัน
คุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561. กรงุ เทพฯ : โรงพิมพช์ ุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่ง
ประเทศไทย จำกัด.

สทุ ธนู ศรีไสย์ด. (2555). หลักการนเิ ทศการศกึ ษา. พมิ พ์ครัง้ ที่ 5. กรุงเทพฯ: คณะครศุ าสตร์
จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั .

อภิสรา กงั สงั ข. (2561). บทบาทการนเิ ทศภายในของผ้บู รหิ ารสถานศึกษาโรงเรียนประถมศกึ ษา
ในอำเภอสะบ้าย้อย จังหวัดสงขลา. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัย
หาดใหญ)่ .

อญั ชลี ธรรมะวธิ ีกลุ . (2552). ความรู้เบ้ืองต้นเกี่ยวกับการนเิ ทศการศึกษา.
สบื ค้นเมอ่ื 15 พฤษภาคม 2563, จาก https://panchalee.wordpress.com
/2009/03/30/supervision/

Briggs, T.H., & Justman, J. (1952). Improving instruction through supervision.
New York : Macmillan.

Burton, W., & Brueckner, L.J. (1955). Supervision: A social process (3rd ed.).
New York : Appleton-Century.

ภาคผนวก

35

แบบทดสอบวัดความรูค้ วามเขา้ ใจ
เรื่อง การพฒั นาระบบการประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายในสถานศกึ ษา

ตามกฎกระทรวงการประกนั คุณภาพการศกึ ษา พ.ศ. 2561

คำช้แี จง แบบทดสอบฉบบั น้ีมีจำนวน 30 ขอ้ ใหเ้ ลือกคำตอบทถี่ ูกต้องทสี่ ดุ เพยี งคำตอบเดียว

1. ตามกฎกระทรวงการประกันคณุ ภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 การประกันคุณภาพการศึกษา
หมายถงึ ขอ้ ใด
ก. การประเมินผลและการติดตามตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐานการศกึ ษาของ สมศ.
ข. การประเมนิ ผลและการติดตามตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
ค. การประเมินผลและการติดตามตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐานการศกึ ษา
ของหน่วยงานต้นสังกดั
ง. การประเมนิ ผลและการติดตามตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐานการศกึ ษา
ของกระทรวงศึกษาธิการ

2. ผู้มอี ำนาจตคี วามและวนิ ิจฉยั ปญั หาอนั เกีย่ วกับการปฏบิ ัตติ ามกฎกระทรวงวา่ ดว้ ยการประกนั
คุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 คอื ข้อใด
ก. เลขาธกิ าร กพฐ.
ข. ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
ค. รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงศึกษาธกิ าร
ง. ผูอ้ ำนวยการสำนกั งานเขตพ้นื ทก่ี ารศกึ ษา

3. ขอ้ ใดไม่ใช่เหตผุ ลในการประกาศใช้กฎกระทรวงการประกนั คุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561
ก. เพือ่ เนน้ ผเู้ รียนเป็นสำคญั
ข. เกดิ ความซ้ำซอ้ นของงานประกัน
ค. สรา้ งภาระแก่สถานศึกษาเกินความจำเปน็
ง. ไมส่ อดคล้องกับหลักการประกันคุณภาพการศึกษาทีแ่ ท้จรงิ

4. มาตรฐานการศึกษาเพ่ือการประกันคุณภาพการศึกษาระดบั ปฐมวยั และระดับการศึกษาข้นั พนื้ ฐาน
ขอ้ ใดแตกต่างจากข้ออนื่ มากทีส่ ุด
ก. คณุ ภาพของผู้เรยี น
ข. กระบวนการบรหิ ารและการจดั การ
ค. การจดั ประสบการณ์ที่เน้นเดก็ เป็นสำคัญ
ง. กระบวนการจดั การเรยี นการสอนท่ีเนน้ ผ้เู รยี นเปน็ สำคัญ

36

5. ข้อใดไม่ถูกต้องเก่ียวกับมาตรฐานเพ่อื การประกันคุณภาพภายในระดบั การศึกษาปฐมวัย
ก. มี 5 ระดับคุณภาพ
ข. มีจำนวน 4 มาตรฐาน
ค. มีจำนวน 3 มาตรฐาน
ง. ระดับคณุ ภาพเริม่ ท่รี ะดับกำลังพัฒนา

6. มาตรฐานการศึกษาระดับการศึกษาขั้นพ้นื ฐาน มกี ่ีมาตรฐาน
ก. 3 มาตรฐาน
ข. 4 มาตรฐาน
ค. 5 มาตรฐาน
ง. 6 มาตรฐาน

7. ข้อใดไม่ใช่คุณลักษณะท่ีพึงประสงคข์ องผู้เรียนตามมาตรฐานการศึกษา ระดับการศึกษาขนั้ พ้นื ฐาน
ก. ทักษะชีวติ ท่จี ำเป็น
ข. ความภมู ใิ จในท้องถน่ิ
ค. การยอมรบั ที่จะอยู่ดว้ ยกนั บนความแตกตา่ ง
ง. คณุ ลักษณะและคา่ นิยมท่ดี ีตามทส่ี ถานศกึ ษากำหนด

8. ข้อใดคือการประเมินคุณภาพภายในของสถานศึกษาโดยอาศัยความเชีย่ วชาญ
ก. Deep review
ข. Expert judgment
ค. Hollistic Assessment
ง. Evidence-Based Assessment

9. แนวทางการประเมินคุณภาพภายในของสถานศกึ ษาข้อใดไมถ่ ูกต้อง
ก. การตดั สนิ คณุ ภาพเป็นการประเมินโดยองคร์ วมไมแ่ ยกองค์ประกอบ
ข. ตัดสนิ ระดับคุณภาพตามมาตรฐานอาศยั ความเชย่ี วชาญของคณะประเมิน
ค. การกำหนดเป้าหมายการดำเนนิ งานภายในสถานศึกษากำหนดโดยตน้ สังกดั
ง. การประเมนิ คุณภาพภายในของสถานศึกษาเน้นการประเมินตามหลกั ฐานเชิงประจักษ์

10. เพราะเหตุใด จึงต้องมีการประกนั คุณภาพการศึกษา
ก. เพอื่ ปฏิบตั ติ ามระเบียบขอ้ บังคบั ของสถานศกึ ษา
ข. เพื่อใหส้ ถานศกึ ษาผา่ นการรบั รองคุณภาพจาก สมศ.
ค. เพ่ือสรา้ งความเชอื่ มนั่ ให้แกผ่ เู้ ก่ียวขอ้ งและสาธารณชน
ง. เพอื่ ให้เกดิ ความเสมอภาคเทา่ เทยี ม ลดความเหลียมล้ำทางการศึกษา

37

11. ขอ้ ใดเรียงลำดับข้นั ตอนการประกนั คณุ ภาพการศึกษาไดถ้ ูกต้องทีส่ ดุ
ก. ประเมินผลและตรวจสอบ กำหนดมาตรฐานการศึกษา ดำเนนิ งานตามแผน
จดั ทำแผนพฒั นาการจดั การศกึ ษา ตดิ ตามผลการดำเนนิ การ จดั ทำ/สง่ รายงาน SAR
ข. กำหนดมาตรฐานการศกึ ษา ดำเนนิ งานตามแผน ประเมนิ ผลและตรวจสอบ
จดั ทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษา ติดตามผลการดำเนนิ การ จดั ทำ/ส่งรายงาน SAR
ค. กำหนดมาตรฐานการศึกษา จดั ทำแผนพฒั นาการจดั การศึกษา ดำเนินงานตามแผน
ตดิ ตามผลการดำเนินการ ประเมินผลและตรวจสอบ จัดทำ/ส่งรายงาน SAR
ง. ประเมินผลและตรวจสอบ กำหนดมาตรฐานการศึกษา จดั ทำแผนพัฒนาการจดั
การศกึ ษา ดำเนินงานตามแผน ติดตามผลการดำเนนิ การ จัดทำ/สง่ รายงาน SAR

12. ใครเปน็ ผกู้ ำหนดค่าเป้าหมายมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา
ก. สพฐ.
ข. สมศ.
ค. สถานศกึ ษา
ง. สำนักงานเขตพน้ื ท่กี ารศึกษา

13. รายงานการประเมนิ ตนเองของสถานศกึ ษา คือข้อใด
ก. CAR
ข. SAR
ค. AAR
ง. PLC

14. ขอ้ ใดไมใ่ ช่ระดับคุณภาพในการประเมนิ ของการประกนั คุณภาพภายในสถานศึกษา
ก. ดี
ข. ปรบั ปรุง
ค. ปานกลาง
ง. ยอดเย่ียม

15. การรายยงานผลการประเมนิ ตนเองให้กบั หนว่ ยงานต้นสังกัดหรอื หนว่ ยงานที่กำกับดูแล
สถานศกึ ษา ตามข้อใด
ก. ทกุ เดือน
ข. ทกุ ภาคเรยี น
ค. ทกุ ปีการศกึ ษา
ง. ทุกคร้ังท่ีมีการปรบั ปรุง

38

16. ขอ้ ใดมคี ุณคา่ มากทีส่ ดุ จากการประเมินคุณภาพภายในของสถานศึกษา
ก. ผลการประเมนิ
ข. เทคนิคการประเมิน
ค. ข้อคดิ ในการจดั ทำแผนพฒั นา
ง. แนวทางการพัฒนาสถานศึกษาท่เี ปน็ รปู ธรรม

17. ข้อใดคอื กระบวการทใ่ี ช้ในการดำเนนิ งานการประกันคุณภาพการศกึ ษา
ก. CIPP
ข. CIPPA
ค. PDCA
ง. POCCC

18. ข้อใดกล่าวไม่ถกู ต้อง
ก. การประกันคณุ ภาพมแี นวคดิ อยูบ่ นพนื้ ฐานของการแก้ไขไม่ใหม้ ีความผดิ พลาด
ข. การประกนั คุณภาพการศกึ ษาเป็นส่วนหนง่ึ ของกระบวนการบรหิ ารจัดการและการทำงาน
ของบุคลากรทุกคนในสถานศกึ ษา
ค. การประกันคณุ ภาพ (Quality Assurance) เปน็ กระบวนการทหี่ นว่ ยงานสร้างความม่นั ใจ
ใหก้ บั ผใู้ ชบ้ รกิ ารวา่ ทุกคนในหน่วยงานจะทำงานหรือใหบ้ รกิ ารอย่างมีคณุ ภาพตาม
มาตรฐานทีก่ ำหนด
ง. การประกนั คณุ ภาพการศึกษา โดยสถานศึกษาสร้างความม่นั ใจให้กับนักเรยี น ผปู้ กครอง
ชุมชน หรอื ผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ทุกคนวา่ สถานศึกษาสามารถจดั การเรยี นรู้ให้กบั นกั เรียนได้
เป็นอยา่ งดี

19. ขอ้ ใดไมใ่ ชบ่ ทบาทหน้าที่ของสำนักงานเขตพืน้ ที่การศึกษาในการดำเนนิ งานตามระบบการประกนั
คุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา ตามกฎกระทรวงการประกันคณุ ภาพการศึกษา
พ.ศ. 2561
ก. กำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
ข. จดั ส่งรายงานผลการประเมินตนเองของสถานศึกษาให้ สมศ.
ค. ตดิ ตามผลการดำเนินงานการปรับปรงุ และพฒั นาคุณภาพการศึกษาของสถานศกึ ษา
ง. ให้คำปรึกษา ช่วยเหลือและแนะนำสถานศึกษาในการพัฒนาระบบประกันคุณภาพ
การศึกษาของสถานศกึ ษา

39

20. “มหี ลกั สูตรครอบคลุมพัฒนาการทง้ั 4 ด้าน สอดคลอ้ งกบั บริบทของท้องถน่ิ ” เป็นประเด็น
การพิจารณามาตรฐานการศึกษาระดบั ใด
ก. ระดับปฐมวยั
ข. ระดบั การศึกษาขั้นพืน้ ฐาน
ค. ระดบั การศึกษาข้นั พืน้ ฐานศนู ยก์ ารศึกษาพิเศษ
ง. ท้งั ขอ้ ข และ ค

21. ขอ้ ใดไม่ใชล่ กั ษณะสำคญั ของการประเมินแบบองค์รวม
ก. มุ่งประเมินกิจกรรมในภาพรวม
ข. ตอ้ งใชผ้ ้ปู ระเมินท่ีเชี่ยวชาญมีประสบการณ์
ค. ให้ความสำคญั กบั การประเมนิ แตล่ ะประเด็น
ง. อยบู่ นพ้นื ฐานของร่องรอยหลกั ฐานทด่ี ำเนนิ งานอย่แู ลว้

22. “การประกันคุณภาพภายใน” ดำเนินการโดยใครถูกต้องที่สุด
ก. บุคลากรของสถานศกึ ษา
ข. หนว่ ยงานต้นสงั กัดทีม่ หี นา้ท่กี ำกับ ดูแลสถานศึกษา
ค. โรงเรยี นรว่ มกับสำนักงานเขตพ้นื ที่การศึกษา
ง. โดยบคุ ลากรของสถานศึกษาน้ันเอง หรอื โดยหน่วยงานต้นสังกัดที่มีหนา้ ทีก่ ำกับ ดูแล
สถานศกึ ษานัน้

23. “มีการบรหิ ารจัดการช้ันเรยี นเชิงบวก” เป็นประเด็นพิจารณาตามมาตรฐานการศึกษาระดบั ใด
ก. ระดับปฐมวัย
ข. ระดบั การศึกษาขน้ั พืน้ ฐาน
ค. ระดับการศึกษาขั้นพน้ื ฐานศนู ย์การศึกษาพเิ ศษ
ง. ท้งั ขอ้ ข และ ค

24. ขอ้ ใดเปน็ บทบาทหน้าที่ของสำนกั งานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศกึ ษา(องค์การ
มหาชน) ในการดำเนนิ งานตามระบบการประกนั คุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561
ก. กำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
ข. ประเมนิ ผลและติดตามตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
ค. ตดิ ตามผลการดำเนนิ งานการปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพการศกึ ษาของสถานศกึ ษา
ง. ให้คำปรึกษา ช่วยเหลือและแนะนำสถานศึกษาในการพัฒนาระบบประกันคุณภาพ
การศึกษาของสถานศึกษา

40

25. การจดั ทำแผนพฒั นาการจัดการศกึ ษาของสถานศึกษาควรยึดสง่ิ ใดเป็นสำคัญ
ก. งบประมาณ
ข. นโยบายของหน่วยงานต้นสงั กัด
ค. มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
ง. นโยบาย จดุ เนน้ บรบิ ท ของสถานศึกษา

26. ข้อใดไม่ใช่ระดบั คุณภาพของการประเมนิ คุณภาพภายนอก
ก. ปรับปรุง
ข. พอใช้
ค. ปานกลาง
ง. ดมี าก

27. ระบบการประกันคณุ ภาพภายในสถานศึกษา เป็นระบบท่สี ถานศึกษาสรา้ งความม่นั ใจให้แก่
ผู้รบั บริการ ตามหลกั การ 3 ประการ ยกเว้นข้อใด
ก. การกระจายอำนาจ
ข. การแสดงภาระรับผดิ ชอบท่ตี รวจสอบได้
ค. การเปิดโอกาสให้มีส่วนรว่ มในการทำงาน
ง. กำหนดมาตรฐานการศกึ ษาขน้ั พืน้ ฐานและปฐมวัย

28. ข้อใดคอื การประเมินคุณภาพภายในสถานศึกษาโดยเน้นการประเมินตามหลักฐานเชิงประจักษ์
ก. Deep review
ข. Expert judgment
ค. Hollistic Assessment
ง. Evidence-Based Assessment

29. ขอ้ ใด คือ คุณลกั ษณะสำคญั ของพนั ธกิจ
ก. กำหนดระยะเวลาทชี่ ดั เจน
ข. การเปดิ โอกาสให้มสี ่วนรว่ มในการทำงาน
ค. มคี วามชดั เจน และสามารถนำไปปฏบิ ัติได้
ง. แนวทางการดำเนินงานเพ่ือใหบ้ รรลผุ ลตามวิสัยทัศน์

30. แนวทางการประเมินคณุ ภาพภายในสถานศึกษาขอ้ ใดไม่ถูกต้อง
ก. การตดั สนิ คณุ ภาพเป็นการประเมนิ โดยองคร์ วมไม่แยกองค์ประกอบ
ข. การประเมินคณุ ภาพภายในเน้นการประเมนิ ตามหลกั ฐานเชิงประจกั ษ์
ค. ตัดสนิ ระดับคณุ ภาพตามมาตรฐานอาศัยความเชยี่ วชาญของคณะประเมนิ
ง. การกำหนดเป้าหมายการดำเนนิ งานภายในสถานศึกษากำหนดโดยต้นสงั กัด

41

เฉลยแบบทดสอบวดั ความรู้ความเขา้ ใจ
เรือ่ ง การพัฒนาระบบการประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายในสถานศกึ ษา

ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศกึ ษา พ.ศ. 2561

คำชี้แจง เฉลยแบบทดสอบวัดความรคู้ วามเข้าใจเร่ือง การพฒั นาระบบการประกนั คุณภาพ
การศกึ ษาภายในสถานศึกษาตามกฎกระทรวงการประกนั คณุ ภาพการศึกษา พ.ศ. 2561
จำนวน 30 ข้อ ดงั นี้

1. ข 16. ง
2. ค 17. ค
3. ก 18. ก
4. ก 19. ก
5. ข 20. ก
6. ก 21. ค
7. ก 22. ก
8. ข 23. ข
9. ค 24. ข
10. ค 25. ค
11. ค 26. ค
12. ค 27. ง
13. ข 28. ง
14. ข 29. ง
15. ค 30. ง

42

แบบนิเทศ ตดิ ตามการดำเนนิ งานตามระบบการประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายในสถานศึกษา
สำนกั งานเขตพ้ืนท่ีการศกึ ษาประถมศกึ ษาลำปาง เขต 1

คำชแี้ จง
แบบนิเทศ ตดิ ตามการดำเนนิ งานตามระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา

เพื่อส่งเสริมและพัฒนาการดำเนินงานตามระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
โรงเรียนในสังกดั สำนกั งานเขตพืน้ ทีก่ ารศกึ ษาประถมศึกษาลำปาง เขต 1 แบง่ เป็น 3 ตอน ดังน้ี

ตอนที่ 1 ข้อมูลพื้นฐานของสถานศึกษา เป็นแบบสำรวจรายการและแบบปลายเปิดบันทึก
ข้อมูลตามความเปน็ จริง

ตอนท่ี 2 การดำเนินงานตามระบบการประกนั คุณภาพการศึกษาภายในสถานศกึ ษา
เป็นแบบมาตรสว่ นประมาณค่า 5 ระดับ ดงั นี้

5 หมายถึง มีการดำเนนิ งานอยูใ่ นระดับมากท่ีสุด
4 หมายถึง มีการดำเนนิ งานอยู่ในระดับมาก
3 หมายถงึ มีการดำเนินงานอยู่ในระดับปานกลาง
2 หมายถึง มีการดำเนินงานอยใู่ นระดบั นอ้ ย
1 หมายถงึ มกี ารดำเนนิ งานอยใู่ นระดับน้อยทีส่ ดุ
ตอนท่ี 3 ปัญหา อปุ สรรค และขอ้ เสนอแนะ เป็นแบบปลายเปดิ บนั ทกึ ข้อมูลตามสภาพจริง

ตอนท่ี 1 ข้อมลู พืน้ ฐานของสถานศึกษา

1. ช่อื สถานศกึ ษา…………………………………………………………………………………………………………
2. ทต่ี ง้ั ……………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………
3. โทรศพั ท์…………………………………………………………………………………………………………………
4. อเี มล….………………………………………………………………………………………………………………….
5. เว็บไซต์………………………………………………………………………………………………………………….
6. เปิดสอนระดับ…………………………………………..ถึงระดับ………………………………………………

43

7. ขนาดโรงเรียน

 ขนาดเลก็ (จำนวนนักเรียน 1 – 120 คน)

 ขนาดกลาง (จำนวนนักเรยี น 121 – 600 คน)

 ขนาดใหญ่ (จำนวนนักเรียน 601 – 1,500 คน)

 ขนาดใหญ่พเิ ศษ (จำนวนนกั เรียน 1,501 คนข้ึนไป)

8. จำนวนนกั เรียน

ระดบั ปฐมวยั จำนวน………………………….คน

ระดับประถมศกึ ษา จำนวน………………………….คน

ระดบั มัธยมศกึ ษาตอนตน้ จำนวน………………………….คน

รวมทง้ั ส้นิ จำนวน………………………….คน

9. จำนวนบคุ ลาการทางการศึกษา

ผอู้ ำนวยการโรงเรยี น จำนวน………………………….คน

รองผู้อำนวยการโรงเรียน จำนวน………………………….คน

ครู จำนวน………………………….คน

ครอู ตั ราจ้าง จำนวน………………………….คน

ธุรการ จำนวน………………………….คน

นกั การภารโรง จำนวน………………………….คน

รวมท้งั สนิ้ จำนวน………………………….คน

ตอนท่ี 2 การดำเนินงานตามระบบการประกันคณุ ภาพการศึกษาภายในสถานศกึ ษา

ประเดน็ การนิเทศ ติดตาม ระดบั การดำเนนิ งาน
54321

1. การกำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศกึ ษา

1.1 ศึกษามาตรฐานการศกึ ษาท่ีกระทรวงศึกษาธกิ ารประกาศและเอกสาร

อ่ืน ๆ ที่เก่ียวข้อง

1.2 กำหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาและกำหนดคา่ เปา้ หมาย

ความสำเรจ็ ของมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา มคี วามเหมาะสมกับ

บรบิ ทของสถานศึกษา โดยการมสี ่วนร่วมของทุกฝ่าย

1.3 จัดทำประกาศมาตรฐานการศกึ ษาและค่าเปา้ หมายความสำเรจ็ ตาม

มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา

44

ประเดน็ การนเิ ทศ ติดตาม ระดบั การดำเนนิ งาน
54321

1.4 ประชาสมั พันธ์ เผยแพร่ มาตรฐานการศึกษาและค่าเป้าหมาย
ความสำเร็จ ใหผ้ เู้ กีย่ วขอ้ งไดร้ ับทราบ

1.5 การกำหนดผูร้ ับผิดชอบการดำเนนิ งานตามมาตรฐานการศึกษา

2. การจัดทำแผนพฒั นาการจดั การศกึ ษาของสถานศกึ ษาและแผนปฏบิ ตั ิการประจำปี

2.1 แต่งตง้ั คณะกรรมการจดั ทำแผนพัฒนาการจัดการศกึ ษาและ
แผนปฏิบัตกิ ารประจำปี

2.2 วเิ คราะหส์ ภาพปญั หาและความต้องการจำเปน็ ของสถานศึกษาอยา่ ง
เปน็ ระบบ ใชข้ ้อมูลสารสนเทศตามสภาพจริง โดยทุกฝา่ ยมีส่วนรว่ ม

2.3 กำหนดวิสยั ทศั น์ พนั ธกิจ เป้าหมาย กลยทุ ธ์ แผนงาน โครงการ/
กจิ กรรม ครอบคลุมมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศกึ ษา โดยมงุ่ เนน้
คุณภาพผู้เรียนทสี่ ะท้อนคุณภาพความสำเร็จอย่างชัดเจนและเป็นรปู ธรรม

2.4 จัดทำแผนพฒั นาการจดั การศกึ ษาทมี่ งุ่ คุณภาพตามมาตรฐาน
การศกึ ษาและเสนอต่อคณะกรรมการสถานศึกษาข้นั พ้ืนฐาน
ให้ความเห็นชอบ

2.5 จดั ทำแผนปฏิบัตกิ ารประจำปี ที่สอดคล้องกบั แนวทางพฒั นาคณุ ภาพ
ให้ได้ระดับคุณภาพท่สี งู ขนึ้ ตามรายงาน SAR ในปที ผี่ า่ นมา และเสนอต่อ
คณะกรรมการสถานศึกษาข้ันพนื้ ฐาน ให้ความเหน็ ชอบ
3. การดำเนนิ การตามแผนพฒั นาการจดั การศึกษาของสถานศึกษาและแผนปฏิบัติการประจำปี
3.1 กำหนดปฏทิ นิ การปฏบิ ัติงานตามแผนปฏิบัตกิ ารประจำปสี ู่การปฏิบัติ
ท่ีชัดเจน

3.2 ดำเนินงาน โครงการ/กิจกรรม ตามระยะเวลาท่ีกำหนด หรอื
ปรบั เปลยี่ นไดอ้ ย่างเหมาะสมตามบริบท

3.3 กำกบั นเิ ทศ ตดิ ตาม การดำเนนิ งานตามแผนปฏบิ ตั กิ ารประจำปี

3.4 รายงานผลการดำเนนิ งานโครงการ/กจิ กรรม ตามแผนปฏบิ ัติการ
ประจำปี
3.5 สรปุ รายงานผลการดำเนินงานตามแผนปฏบิ ัติการระจำปี

45

ประเดน็ การนิเทศ ติดตาม ระดบั การดำเนนิ งาน
54321

4. การประเมนิ ผลและตรวจสอบคณุ ภาพการศกึ ษาภายในสถานศึกษา
4.1 แตง่ ตงั้ คณะกรรมการประเมินผลและตรวจสอบคณุ ภาพการศึกษา
ภายในสถานศึกษา

4.2 การกำหนดแนวทาง/กระบวนการประเมนิ และตรวจสอบคุณภาพ
การศึกษาภายในสถานศกึ ษาทีช่ ดั เจน

4.3 กำหนดเคร่ืองมือประเมนิ และตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายใน
สถานศกึ ษาตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา

4.4 ดำเนินการประเมินและตรวจสอบคณุ ภาพการศึกษาภายใน
สถานศึกษาตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา

4.5 รายงานผลการประเมินและตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายใน
สถานศึกษาตามมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา

5. การตดิ ตามผลการดำเนินการเพอื่ พัฒนาคณุ ภาพตามมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศกึ ษา
5.1 แตง่ ตัง้ คณะกรรมการติดตามผลการดำเนินการเพ่ือพัฒนาคุณภาพ
ตามมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศกึ ษา

5.2 กำหนดแนวทาง/วิธกี าร/รูปแบบ การตดิ ตามผลการดำเนนิ การเพื่อ
พฒั นาคณุ ภาพตามมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา โดยใช้วธิ ีการที่
หลากหลายและเหมาะสม

5.3 กำหนดเคร่ืองมือตดิ ตามผลการดำเนนิ การเพ่อื พฒั นาคุณภาพตาม
มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาที่หลากหลายและเหมาะสม

5.4 ดำเนินการติดตามผลการดำเนินการเพื่อพัฒนาคุณภาพตามมาตรฐาน
การศกึ ษาของสถานศกึ ษาและการให้ขอ้ มลู ยอ้ นกลับเพ่ือปรบั ปรงุ /
พัฒนาการปฏบิ ัติงาน

5.5 รายงานผลการติดตามผลการดำเนินการเพื่อพฒั นาคณุ ภาพตาม
มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา