บทความองค์ความรู้ “ดอกไม้จันทร์” จัดท าโดย นายเชวงศักดิ์ ประกอบเสริม นักวิชาการวัฒนธรรม กลุ่มพิธีการศพที่ได้รับพระราชทาน ส านักงานวัฒนธรรมจังหวัดยโสธร
ดอกไม้จันทน์ "ดอกไม้จันทน์ มักเขียนผิดเป็น ดอกไม้จัน หรือ ดอกไม้จันทร์ ถ้าอ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับ ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2525 อธิบายไว้ว่า "ดอกไม้จันทน์" คือ เนื้อไม้จันทน์เป็นต้น ที่ไสเป็นแถบบาง น ามาประดิษฐ์เป็นช่อขนาดเล็ก ใช้ในการเผาศพ" "ตามคติความเชื่อของชาวพุทธ "ดอกไม้จันทน์" ถือเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ที่แสดงถึงความเคารพและไว้ อาลัย เพราะเชื่อว่ากลิ่นหอมของดอกไม้จันทน์จะน าดวงวิญญาณของผู้ที่ล่วงลับไปสู่สรวงสวรรค์การ ท าดอกไม้จันทน์ในงานพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ จะมีประเภทดอกไม้ที่รัฐบาลก าหนดใช้ในงาน พระราชพิธีมี 7 แบบชนิด ที่ต้องท าจากวัสดุธรรมชาติ อาทิ กระดาษสีที่ใช้ท าดอกไม้จันทน์โดยเฉพาะ หรือจะเป็นใบไม้ อย่างใบโพธิ์ ใบยางพารา ซังข้าวโพด ดังนี้ 1. ดอกดารารัตน์ ดอกดารารัตน์ หรือดอก Daffodil เป็นดอกไม้ทรงโปรดของพระบาทสมเด็จพระ เจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช และพระราชทานให้กับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถอยู่เสมอ เมื่อครั้งยังทรงศึกษาและประทับอยู่ที่ประเทศสวิสเซอร์แลนด์ นิยมใช้มอบให้แก่บุคคลอันเป็นที่รัก เพื่อ บอกว่าไม่เคยหวังสิ่งใดตอบแทน และยังหมายถึง เกียรติยศ ความกล้าหาญ สัญลักษณ์ของความหวัง ชื่อดอกดารารัตน์ยังมีความหมายที่ลึกซึ้ง โดยค าว่า ดารา หมายถึง ดวงดาว คือสิ่งที่อยู่สูงสุด ค าว่า รัตน์ หมายถึง แก้ว คือ สิ่งที่มีค่า 2.ดอกกุหลาบ ดอกกุหลาบเป็นสัญลักษณ์แห่งความรักอันบริสุทธิ์ด้วยอานุภาพแห่งความ จงรักภักดีของทวยราษฎร์ที่ระลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณในองค์พระประมุขของชาติ เพื่อถวายความ อาลัยเป็นครั้งสุดท้ายแด่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ผู้เป็นกษัตริย์ที่รักยิ่งของปวง ชนชาวไทย 3.ดอกพุดตาน ดอกพุดตานเป็นสัญลักษณ์ของความมั่นคงและความอุดมสมบูรณ์ ชาวจีนเชื่อว่า เป็นไม้มงคลเพราะดอกพุดตานเปลี่ยนสีได้ถึงสามสีภายในวันเดียวกันซึ่งเปรียบเสมือนวัฏจักรของชีวิต มนุษย์ที่เริ่มต้นเปรียบเหมือนเด็กที่เป็นผ้าขาว เติบโตขึ้นพร้อมกับสีสันที่แต่งแต้มขึ้นมาจนกระทั่งสูงอายุ มากขึ้นพร้อมกับสีที่เข้มขึ้นจนกระทั่งร่วงโรยจากไป เพื่อเป็นการระลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณและพระ ราชกุศลอุทิศถวายครั้งสุดท้ายแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช
4.ดอกลิลลี่ ดอกลิลลี่แสดงออกถึงความรักที่บริสุทธิ์เช่นเดียวกับดอกกุหลาบสีขาว อีกทั้งดอกลิลลี่ สีขาวยังแสดงออกถึงความซื่อสัตย์และเทิดทูนด้วยอาน ภาพแห่งความจงรักภักดีของพสกนิกรชาวไทย ที่มีต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชและความส านึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้น 5.ดอกกล้วยไม้ ดอกกล้วยไม้เป็นสัญลักษณ์ของความมั่นคง ความรัก และความสง่างามสมดังพระ มหากรุณาธิคุณใน การบ าเพ็ญพระราชกรณียกิจนานัปการของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอ ดุลยเดช ให้ขจรขจายไปทั้งแผ่นดินไทยตลอดถึงนานาประเทศทั่วโลก 6.ดอกชบาทิพย์ ดอกชบาทิพย์เป็นดอกไม้ที่สร้างสรรค์ประดิษฐ์ขึ้น เพื่อสื่อถึงการดับสูญและความ เป็นทิพย์และเพื่อเป็นการถวายความอาลัยเป็นครั้งสุดท้ายแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอ ดุลยเดชพระผู้ทรงสถิตในดวงใจของประชาราษฎร์ชั่วนิรันดร์ 7.ดอกชบาหนู ดอกชบาหนู เปรียบเสมือนความอาลัยในการสูญเสียของพสกนิกรทุกหมู่เหล่า เป็น สัญลักษณ์ที่แทนดวงใจไทยทุกดวงในการน้อมส่งเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ในการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ"ดอกไม้จันทน์" แม้จะเป็นดอกไม้ส าหรับคนตาย แต่ ดอกไม้จันทน์จะไม่มีวันตาย เพราะสามารถขายได้ตลอด ที่ส าคัญยังเป็นสินค้าที่ไม่มีวันเสีย ไม่บูด ไม่ เน่า สามารถเก็บรักษาเพื่อรอจ าหน่ายได้ตลอดทั้งปีด้วย" เรียบเรียงข้อมูลโดย : นายเชวงศักดิ์ ประกอบเสริม นักวิชาการวัฒนธรรม ที่มา : ห้องสมุดประชาชนจังหวัดชลบุรี http://chon.nfe.go.th/libmuang/?name=knowledge&file=readknowledge&id=38