ภูมิปัญญา

ภูมิปัญญา

ผ้าไหมบุรีรัมย์

จัดทำโดย

นางสาวนหทัย ทับกระโทก

6340308111

เสน่ห์ “ผืนผ้าบุรีรัมย์”



รีรัมย์ จังหวัดท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงระดับโลก จาก
เดิมที่ใคร ๆ อาจรู้จักแค่เมืองปราสาทหิน แหล่ง
อารยธรรมขอมนับพันปี สู่การผันตัวเองเป็นเมือง
ปราสาททรงพลังในวงการลูกหนัง ทว่าอีกมุมหนึ่ง
ของบุรีรัมย์ก็เต็มไปด้วยเสน่ห์แห่งภูมิปัญญาจาก
มรดกตกทอดยาวนานกับการทอผ้า เลี้ยงไหม ปลูก
หม่อน และกลายเป็นผืนผ้าทออันทรงคุณค่าคู่เมือง
บุรีรัมย์ องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อ
การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ
อพท.

ได้เล็งเห็นถึงศักยภาพและได้เริ่มเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในการ
สนับสนุน อาทิ การส่งผู้เชี่ยวชาญเร่งสร้างองค์ความรู้ด้านการ
ออกแบบ ช่วยเพิ่มศักยภาพให้แก่ชุมชน และเพิ่มมูลค่าให้แก่
ผลิตภัณฑ์ขยายตลาดเพิ่มขึ้นในอนาคต หรือ การทำเส้น
ทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ บอกเล่าเรื่องราวกว่าจะเป็น
ผ้าทอหนึ่งผืน ให้นักท่องเที่ยวได้มาเรียนรู้

การปลูกหม่อน เลี้ยงไหม และทอผ้าไหมของ
จังหวัดบุรีรัมย์ ได้รับสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น และมี
การส่งเสริมอย่างจริงจังในช่วงรัชสมัยของ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
รัชกาลที่ 5 ลักษณะเด่นของผ้าไหมบุรีรัมย์ อยู่
ที่สีสันลวดลายอันหลากหลายตามความนิยม
ของชาวบุรีรัมย์ ประกอบด้วยลายผ้าจาก 4 ชน
เผ่า คือ

1. ชนเผ่าไทยเขมร นิยมผ้าไหมลายหางกระรอก ลายอัล
ปรม ลายโฮล ลายลูกแก้ว
2. ชนเผ่าชาวกูย นิยมผ้าไหมกระเนียวลายริ้วเป็นทางยาว
ผู้หญิงนิยมใส่ซิ่นที่มีหัวและตีนซิ่น และนิยมผ้าไหมลายลูก
แก้วย้อมมะเกลือเป็นสีดํา
3. ชนเผ่าชาวไทยโคราช นิยมผ้าไหมลายหางกระรอก
4. ชนเผ่าไทยลาว นิยมผ้าย้อมครามและมัดหมี่

ผ้าไหมหางกระรอกคู่ตีนแดง บ้านสนวนนอก
อำเภอห้วยราช

ผ้าประจำจังหวัดบุรีรัมย์ ที่เกิดจากการผสม
ผสานระหว่างผ้าหางกระรอกคู่และผ้าซิ่น ซึ่ง
“ผ้าหางกระรอกคู่” เดิมเรียกว่า “ผ้าอันลูนเซี
ยม” เป็นผ้าสมัยโบราณ กรรมวิธีการทอจะใช้
ไหม 2 เส้น 2 สีมารวมกัน และจำเป็นต้องอาศัย
ความชำนาญของผู้ทอ จนสามารถกำหนดว่า
อยากได้เกลียวถี่หรือเกลียวห่างตามต้องการ
ส่วน “ผ้าซิ่น”

ผ้าทอโบราณคงความวิจิตรงดงาม กล่าวกันว่าเป็นผ้า
ซิ่นตามแบบของกลุ่มชนซึ่งสืบเชื้อสายจากบรรพบุรุษ
ที่เป็นคนลาว มีเอกลักษณ์โดดเด่นอยู่ที่หัวซิ่น และตีน
ซิ่นสีแดงสด ทอเป็นลวดลายโบราณ ด้วยความ
สวยงามและมีเอกลักษณ์ของผ้าซิ่นตีนแดง ทำให้ยัง
คงได้รับความนิยมจนถึงปัจจุบัน สำหรับบ้านสนวน
นอก อพท. ได้ลงมาพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวเชิง
สร้างสรรค์ ให้นักท่องเที่ยวได้มาเรียนรู้กระบวนการ
ผลิตผ้าทอหนึ่งผืน ตั้งแต่ต้น จนถึงกระบวนการ
สุดท้าย เพื่อสืบทอดภูมิปัญญานี้ไว้ไม่ให้เลือนหายไป
ตามกาลเวลา

ผ้าซิ่นมัดหมี่ตีนแดง อำเภอนาโพธิ์

ลักษณะพิเศษของผ้าซิ่นมัดหมี่
ตีนแดง เรียกว่ามีเอกลักษณ์
เฉพาะตัวไม่เหมือนใคร นั่นคือ
เป็นผ้าที่ทอด้วยไหมทั้งผืน แต่
เฉพาะหัวซิ่นและตีนซิ่นทุกผืนจะ
เป็นสีแดง ตีนซิ่นบางผืน ช่าง
ทออาจใช้เทคนิคการขิดเป็น
แถบริ้วขนาดเล็กมาผสมผสาน
เพื่อความสวยงาม ปัจจุบันมี
การพัฒนาและเพิ่มเติมสีสันและ
ลวดลายในส่วนของตัวซิ่น
มากขึ้นตามความต้องการ
ของตลาด หากคงไว้ซึ่งการ
ทอลวดลายโบราณ

บ้างก็เป็นลวดลายใหม่ ๆ
ซึ่งที่ได้รับความนิยม เช่น
ลายประตูวัง ลายบันได
สวรรค์ ด้วยความเชื่อ
ว่าหากผู้ใดมีผ้าลายนี้อยู่
ก็จะได้ขึ้นสวรรค์ หรือ
บ้านใดมีไว้ ก็เชื่อว่าจะมี
บุญวาสนาแก่คนในบ้าน
นั้น

ผ้าภูอัคนี บ้านเจริญสุข อำเภอ
เฉลิมพระเกียรติ

บ้านเจริญสุข อยู่ใกล้เขาพระอังคาร
ภูเขาไฟ 1 ใน 6 ลูก ของจังหวัด
บุรีรัมย์ที่ดับแล้ว ชาวบ้านที่นี่จึงนำดิน
ภูเขาไฟมาเป็นส่วนผสมในการย้อมผ้า
ด้วยวิธีการนำดินภูเขาไฟที่ดับแล้ว
เป็นมาส่วนผสมในการย้อมผ้า จนเกิด
เป็นผ้าที่มีสีสันและเอกลักษณ์เฉพาะ
ตัว วิธีการ คือ นำดินภูเขาไฟมาผสม
กับน้ำ กรองเอาเศษตะกอนออก หลัง
จากนั้นจึงค่อยนำเส้นฝ้าย มาแช่
ประมาณ 4 ชั่วโมง ก่อนจะนำไปย้อม
กับน้ำเปลือกประดู่ เพื่ อให้สีติดทน
นาน

-การต่อยอดภูมิปัญญา ด้วยการนำเอาวัตถุดิบที่มีในท้องถิ่น มา
เพิ่ มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ ทำให้มีการจดทะเบียน
เครื่องหมายการค้าจากกรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวง
พาณิชย์ ภายใต้แบรนด์ “ผ้าภูอัคนี” ปัจจุบันมีสินค้าออกมา
หลากหลายรูปแบบ ทั้งผ้าพั นคอ ผ้าคลุมไหล่ และเสื้อ นอกจาก
นั้นทางชุมชนยังพั ฒนาเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยววัฒนธรรม ซึ่งผู้มา
เยือนนอกจากจะได้ชมการทอผ้าและสัมผัสกับวิถีชุมชนแล้ว ยัง
ได้มาเลือกซื้อเป็นของฝากติดไม้ติดมือกลับบ้านไปอีกด้วย
- แต่ละลวดลายของผ้าไหมบุรีรัมย์ นอกจากสะท้อนภูมิปัญญา
อันทรงคุณค่าแล้ว ตลอดจนกรรมวิธีการทำทุกขั้นตอน ทุกเส้น
ไหมที่ทอลงบนผืนผ้า ซึ่งต้องอาศัยความพิ ถีพิ ถันและความ
ตั้งใจเป็นอย่างยิ่ง ทั้งหมดนี้ก็เพื่ อผ้าไหมบุรีรัมย์เป็นสินค้าที่คง
ความสวยงามและคุณภาพ

ขอบคุณ
Thank You