เอกสารประกอบการจัดการเรียนรู้ เรื่อง ผลิตภัณฑ์พลอยได้ (By Product) หน่วยที่ 4 ผลิตภัณฑ์ร่วมและผลิตภัณฑ์พลอยได้ รหัสวิชา 30201-2004 รายวิชา การบัญชีต้นทุน 2 หลักสูตร ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง พุทธศักราช 2563 จัดทำโดย นางสาวนภาภรณ์ ศรีขวัญใจ ครูชำนาญการพิเศษ ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2566 แผนกวิชาการบัญชี วิทยาลัยอาชีวศึกษาชลบุรี สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ
น ิ ยาม...ผล ิ ตภณ ั ฑ.... ์ 1...ผล ิ ตภณ ั ฑห ์ ลก ั .... 2...ผล ิ ตภณ ั ฑร์ ่3...ผ
ร ่ วม.... ผล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยได ้ ....
ผล ิ ตภณ ั ฑห ์ ลก ั (ผล ิ ตภณ ั ฑท ์ ี ่ ก ิ จการตง ั ้ใจและต้การจา หน ่ าย จ ึ งม ี การผล ิ ตเป็ นจา สง ู กว ่ าผล ิ ตภณ ั ฑช์ น ิ ดอ ื ่ นๆ ท ี ่ ผล ิเดียวกัน
Main Product) ต ้ องการผล ิ ตให ้ เป็ นส ิ นค้าหลักเพื่อ า นวนมาก และก าหนดราคาขายไว้ ตออกมาจากกระบวนการผล ิ ต
ผล ิ ตภณ ั ฑร ์ ่ วม (J“ผล ิ ตภณ ั ฑต ์ ง ั ้ แต ่ 2 ชน ิ ดข ึ น ้ ไปท ี ่ ผา่ ต ้ นทน ุ การผล ิ ตร ่ วมกน ั ” ไม ่ สามารถระแปลงสภาพท ี ่ เก ิ ดข ึ น ้ เป็ นของผล ิ ตภณ ั ฑการปั นส ่ วนด ้ วยว ิ ธ ี การท ี ่ เหมาะสมเพ ื่ อชน ิ ดแยกออกจากกน ั
Joint Product) นกระบวนการผล ิ ตเด ียวกันและใช้ ะบไ ุ ด ้ ว ่ าวต ั ถด ุ ิ บทางตรงและต้นทุน ฑใ์ ด อย ่ างละเท ่ าไร แต ่ ต ้องอาศัย อคา นวณหาต ้ นทน ุ ผล ิ ตภณ ั ฑแ ์ ต ่ ละ
ผล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยไผล ิ ตภณ ั ฑท ์ ี ่ เก ิ ดข ึ น ้ โดยความบง ั เอ ิญเด ี ยวกบ ั ผล ิ ตภณ ั ฑห ์ ลก ั แต ่ ถ ื อว ่ าเป็ นผตา ่ กว ่ าผล ิ ตภณ ั ฑห ์ ลก ั
ได ้ (By Product) ญ หร ื อผล ิ ตได ้ จากกระบวนการผล ิ ต ผล ิ ตภณ ั ฑร ์ อง เน ื ่ องจากม ี มล ู ค ่ าขาย
น ิ ยาม...ต้นทุนและจุดแยก....1...ต ้ นทน ุ ร ่ วม.... 2...จุดแยกออก3...ต้
. ก.... ต้นทุนหลังจุดแยก....
ต ้ นทน ุ ร ่ วม (Jต ้ นทน ุ การผล ิ ตทง ั ้ หมดท ี ่ เก ิ ดข ึ น ้ ตัจด ุ ท ี ่ เก ิ ดผล ิ ตภณ ั ฑห ์ ลาย ๆ ชน ิ ดออกผล ิ ตของส ิ นค ้ าแต ่ ละชน ิ ดได ้โดยง ่ าย แบง ่ ต ้ นทน ุ การผล ิ ตเหล ่ าน ั น ้
Joint Cost) ตง ั ้ แต ่ เร ิ ่ มต ้ นจนถงจุดแยก ึ ซึ่งเป็น กมา แต ่ไม ่ สามารถแยกต ้ นทุนการ ต้องใช้เกณฑ์ที่เหมาะสมในการ
จุดแยกออก (Spจด ุ ท ี ่ ผล ิ ตภณ ั ฑร ์ ่ วมแยกออกจากกผล ิ ตภณ ั ฑแ ์ ต ่ ละชน ิ ดเป็ นจา นวนเท ่ าใการปั นส ่ วนต ้ นทน ุ ร ่ วมท ี ่ เก ิ ดข ึ น ้ ให ้ กบั
plit-off point) กน ั จนทา ให ้ สามารถระบไ ุ ด ้ ว ่ าม ี ใด จุดแยกออกเป็นจุดที่ต้องมี บ ผล ิ ตภณ ั ฑร ์ ่ วม
ต้นทุนหลังจุดแยก ต ้ นทน ุ ผล ิ ตท ี ่ เก ิ ดจากการน าผล ิ ตเพ ื ่ อให ้ ผล ิ ตภณ ั ฑน ์ ั น ้ เสรจ ็ สมบร ู ณ ์ ข ึน้ต ้ นทน ุ ท ี ่ สามารถระบไ ุ ด ้ ชด ั เจนว ่ าเป็นจา นวนเท ่ าใด
(Separable Cost) ภณ ั ฑร ์ ่ วมท ี ่ ผล ิ ตได ้ มาผล ิ ตต ่ อ น ต ้ นทน ุ ผล ิ ตหลงจุดแยก เป็น ั นของผล ิ ตภณ ั ฑช์ น ิ ดใด เป็น
วัตถุดิบทางตรง 100,000 บาท ค่าแรงงานทางตรง 120,000 บาท ค่าใช้จ่ายการผลิต 130,000 บาท A B c d ต ้ นทน ุ การผล ิ ต 350,000 บาท ต้นทุนร่วม (Joint Cost) ผลิตภณัฑห ์ ลัผล ิ ตภณัฑห์ ผล ิ ตภณัฑห์ผลิตภณัฑพ ์ ลได้ จุดแยก ผังความสัมพันธ์ของผลิตภัณฑ์หลัก ผลิตภัณฑ์ร่วม ผลิ
ผลิตต่อ เกิด ต้นทุน 30,000 บาท ขาย ขาย ลกั ห ลกั ห ลกั อย ผล ิ ตภณ ั ฑร ์่ วม (Joint Product) ต้นทุนหลังจุดแยก ลิตภัณฑ์พลอยได้ ต้นทุนร่วม และต้นทุนหลังจุดแยก
...ตว ั อย ่ าง...กระบวนการผล ิ ตท ี ่ ม ี ผล ิ ตต ้ นทน ุ ร ่ วม (Joint Cost) กระบวนการบีบผล ปาล์ม ผลปาล์ม ด ิ บ จุดแยก (Split-off point) น ้ามัน ปาล์ม เมล็ดในปาเส้นใย (DM) (DL) (MO)
ตภณ ั ฑร ์ ว ่ มและผล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยได้ าล์ม แยกไข บีบเมล็ดปาล์ม เศษวัสดุ น ้ ามนัปาลม ์ บร ิ สท ุ ธ ์ิ ไขมันปาล์ม น ้ามันเมล็ดในปาล์ม กะลาเมล็ดใน ปาล์ม พลอย ได้ หลัก กระบวนการผล ิ ตต่อ เก ิ ด ต ้ นทน ุ หลงัจด ุ แยก
...ตว ั อย ่ าง...กระบวนการผล ิตต ้ นทน ุ ร ่ วม (Joint Cost) น ้ านมด ิ บ กระบวนการผลิต 1 จุดแยก (Split-off point) น ้ านมส่วข้น หางนม (DM) (DL) (MO) ต้นทุน
ตท ี ่ ม ี การผล ิ ตหลง ั จด ุ แยก วน กระบวนการผล ิ ต 2 เนย นมข้น นหลังจุดแยก กระบวนการผล ิ ต 3
ว ิ ธ ี ท ี่1 ไม ่ปั นส ่ วนต ้ นท ุ นร ่ วมให ้ ผล ิ ตภณฑ์พลอยได้ ั ว ิ ธ ี ท ี่2 ปั นส ่ วนต ้ นท ุ นร ่ วมให ้ ผล ิ ตภณ ั ฑ์พลอยได้ วิธีการบัญชีส าหรับผลิท าได้ 2 ว ิ ธ ี นะคะ
ว ิ ธ ี การบญ ั ชี ส าหรับ ผล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยได้ ลิตภัณฑ์พลอยได้
ว ิ ธ ี ท ี ่ 1 ไม ่ปั นส ่ วให ้ ผล ิ ตภณ ั ฑ
วนต ้ นท ุ นรว ่ ม ฑพ ์ ลอยได ้
วิธีการบัญชีส าหรับผ1. ไม ่ปั นส ่ วนต ้ นทน ุ ร ่ วว ิ ธ ี ท ี ่ 1. แสดงเป็ นรายได้ในงบก าไรข
ผลิตภัณฑ์พลอยได้ มให ้ ผล ิ ตภณ ั ฑพลอยได้ ์ ขาดทุน ว ิ ธ ี ท ี ่ 2. ว ิ ธ ี ต ้ นทน ุ ทดแทน
ว ิ ธ ี ท ี ่ 1. แสดงเป็ นรายได้ในงผลิตภัณฑ์พลอยได้สามารถน าออกขายได้ทันที จุดแยก โดยไม่มีการผลิตต่อ ค านวณหา รายได้สุทธิจากการขายผลิตภัณฑ์พลอยได้ (จ านวนหน่วยที่ขาย x ราคาขายต่อหน่วย) - คชจ.ขายและบแสดงในงบก าไรขาดทุน 3 แบบ รายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยได ้ (จา นวนหน่วยท ี่ขาย x ราคาขายต่อหน่วย) - คชจ.ขายและบกรณีที่ 1
1. รายได้อื่นๆ 2. รายได้จากการขาย 3. รายการหักจากต้นทุน ขายของผล ิ ตภณ ั ฑห ์ ลก ั งบก าไรขาดทุน ณ บริหาร บร ิ หาร
ตัวอย่างที่ 4.1 (ในหนังสือการบัญชีก ิ จการแห ่ งหน ึ ่ งม ี ผล ิ ตภณ ั ฑเ ์ ก ิ ดข ึ น ้ ในกระบวนกแผนกผล ิ ตท ี่1 (ต ้ นทน ุ ร่วม 90,000 บาท) - วตัถด ุิบทางตรง 45,000 บาท - ค่าแรงงานทางตรง28,000 บาท - ค่าใช ้ จ่ายในการผลิต 17,000 บาท จุดแยก
ชีต้นทุน 2 หน้า 134) การผล ิ ตท ี ่ 1 ดังนี้ ผล ิ ตภณัฑห ์ ลกั ผล ิ ตภณัฑ ์ ก. ผล ิ ต 30,000 หน่วย ขาย 20,000 หน่วย @ 5 บาท (ค่าใช ้ จ่ายในการขายและบร ิ หาร10,000 บาท) ผล ิ ตภณัฑพ ์ ลอยได ้ ผล ิ ตภณัฑ ์ ข. ผล ิ ต 1,500 หน่วย ขาย 1,000 หน่วย @ 3 บาท (ค่าใช ้ จ่ายในการขายและบร ิ หาร1,200 บาท)
แบบที่ 1 แสดงรายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผขาย (ผลิตภณัฑห ์ ลกั20,000 หน่วย x 5 บาท) หัก ต้นทุนขาย ต ้ นท ุ นการผลิต หัก สินค ้ าคงเหล ื อปลายงวด (งบประกอบ 2) ต ้ นท ุ นขายของผลิตภณัฑห ์ ลกัก าไรขั้นต้น หัก ค่าใช ้ จ่ายในการขายและบริหาร กา ไรจากการดา เนินงาน บว ก รายได้อื่นๆ รายได ้ สท ุ ธิจากการขายผลิตภณัฑพ ์ ลอยได ้ (งบประกอบ 1) กา ไรสท ุ ธิ
ล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยได ้ เป็ น รายได้อื่นๆ 100,000 90,000 (30,000) 60,000 40,000 (10,000) 30,000 1,800 31,800
ค านวณงบปงบประกอบ 1 รายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอรายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณัฑพ ์ ลอยได ้ =(จา นวนหบร ิ หาร = (1,000= 3,000 = 1,800 งบประกอบ 2 ส ิ นค ้ าคงเหล ื อปลายงวด ส ิ นค ้ าคงเหล ื อปลายงวด = จา นวนหน่= 10,00= 30,00* ต ้ นทน ุ ต่อหน่วย = ต ้ นทน ุ ร่วม / จา นวนหน่วยท ี่ผล ิ ตทงั้ สิ= 90,000 บาท / 30,000 หน่วย = 3 บาท/หน่วย
ประกอบ ยได ้ หน่วยท ี่ขาย x ราคาขายต่อหน่วย) – คชจ.ในการขายและ 0 x 3) – 1,200 – 1,200 บาท นวย x ต ้ นทน ุ ต่อหน่วย 00 x 3* 00 บาท ส ิ ้ น
แบบที่ 2 แสดงรายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณั ผล ิ ตภณ ั ฑ ์ ขาย (ผล ิ ตภณัฑห ์ ลกั20,000 หน่วย x 5 บาท) บว ก รายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณัฑ ์ ข (งบประกอบ 2) ขายสท ุ ธ ิ หัก ต้นทุนขาย ต ้ นทน ุ การผล ิ ต หัก ส ิ นค ้ าคงเหล ื อปลายงวด (งบประกอบ 2) ต ้ นทน ุ ขายของผล ิ ตภณัฑห ์ ลกัก าไรขั้นต้น หัก ค่าใช ้ จ่ายในการขายและบร ิ หาร กา ไรสท ุ ธ ิ
ณ ฑพ ์ ลอยได ้ เป็ น รายได้จากการขาย 100,000 1,800 101,800 90,000 (30,000) 60,000 41,800 (10,000) 31,800
แบบที่ 3 แสดงรายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภัขาย (ผล ิ ตภณัฑห ์ ลกั20,000 หน่วย x 5 บาท) หัก ต้นทุนขาย ต ้ นทน ุ การผล ิ ต หัก ส ิ นค ้ าคงเหล ื อปลายงวด (งบประกอบ 2) ต ้ นทน ุ ขายของผล ิ ตภณัฑห ์ ลกัหัก รายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณัฑพ ์ ลอยได ้ ต ้ นทน ุ ขายสท ุ ธ ิ ก าไรขั้นต้น หัก ค่าใช ้ จ่ายในการขายและบร ิ หาร กา ไรสท ุ ธ ิ
ภณ ั ฑพ ์ ลอยได ้ เป็ น รายการหก ั จากต ้ นทุนขาย 100,000 90,000 (30,000) 60,000 (1,800) 58,200 41,800 (10,000) 31,800
ว ิ ธ ี ท ี ่ 1. แสดงเป็ นรายได้ในงน าผล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยได ้ไปผล ิ ตต ่ อ ค านวณหา รายได้สุทธิจากการขายผลิตภัณฑ์พลอยได้ (จ านวนหน่วยที่ขาย x ราคาขายต่อหน่วย) - คชจ.ขายและบแสดงในงบก าไรขาดทุน ได้ 3 แบบ เช่นกัน รายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยได ้ (จา นวนหน่วยขาย xราคาขายต่อหน่วย) – ต ้ นทุนผลิตต่อ - คชจ.ขายแลกรณีที่ 2
1. รายได้อื่นๆ 2. รายได้จากการขาย 3. รายการหักจากต้นทุน ขายของผล ิ ตภณ ั ฑห ์ ลก ั งบก าไรขาดทุน บริหาร ะบริหาร
การคา นวณรายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณ ั ฑรายได ้ สท ุ ธ ิ ฯ =(จา นวนหน ่ วยท ี่ขาย x ราคาขายต ่อ= (1,000 x3) – 1,000 -1,200 = 3,000 – 1,000 - 1,200 = 800 บาท จากตว ั อย ่ างท ี ่ 4.1 ถ้าผลิตภัณฑ์ ข. ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์พลอยไในแผนกผลิตที่ 2 โดยมีต้นทุนการผลิตต่อเกิดขึ้นอีตัวอย่างที่ 4.2 (ในหนังสือการบัญชี
ฑพ ์ ลอยได ้ (กรณ ี น าไปผล ิ ตต ่ อ) อหน ่ วย) – ต ้ นท ุ นผล ิ ตต ่ อ - คชจ.ในการขายและบร ิ หาร ได้ จ านวน 1,500 หน่วย ต้องน าไปผลิตต่อ อีก 1,000 บาท ชีต้นทุน 2 หน้า 135)
แบบที่ 1 แสดงรายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผขาย (ผลิตภณัฑห ์ ลกั20,000 หน่วย x 5 บาท) หัก ต้นทุนขาย ต ้ นท ุ นการผลิต หัก สินค ้ าคงเหล ื อปลายงวด (งบประกอบ 2) ต ้ นท ุ นขายของผลิตภณัฑห ์ ลกัก าไรขั้นต้น หัก ค่าใช ้ จ่ายในการขายและบริหาร กา ไรจากการดา เนินงาน บว ก รายได้อื่นๆ รายได ้ สท ุ ธิจากการขายผลิตภณัฑพ ์ ลอยได ้ (งบประกอบ 1) กา ไรสท ุ ธิ
ล ิ ตภณ ั ฑพ ์ ลอยได ้ เป็ น รายได้อื่นๆ 100,000 90,000 (30,000) 60,000 40,000 (10,000) 30,000 800 30,800
แบบที่ 2 แสดงรายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณั ผล ิ ตภณ ั ฑ ์ ขาย (ผล ิ ตภณัฑห ์ ลกั20,000 หน่วย x 5 บาท) บว ก รายได ้ สท ุ ธ ิ จากการขายผล ิ ตภณัฑ ์ ข (งบประกอบ 2) ขายสท ุ ธ ิ หัก ต้นทุนขาย ต ้ นทน ุ การผล ิ ต หัก ส ิ นค ้ าคงเหล ื อปลายงวด (งบประกอบ 2) ต ้ นทน ุ ขายของผล ิ ตภณัฑห ์ ลกัก าไรขั้นต้น หัก ค่าใช ้ จ่ายในการขายและบร ิ หาร กา ไรสท ุ ธ ิ