E-book Stingless Bee

itSบทเรียนออนไลน์ เพื่อฝึกทักษะการสื่ อสารวิทยาศาสตร์eeb
สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึ กษาตอนต้น

ngless

ชันโรง

สารบัญ หน้ า

หัวข้อ

ลักษณะทั่วไปของชันโรง
วงจรชีวิตของชันโรง
ความแตกต่างระหว่างชันโรงและผึ้ง
แหล่งที่อยู่อาศัย
ลักษณะรังของชันโรง
คุณสมบัติเด่นของชันโรง
ผลิตภัณฑ์จากชันโรง
บรรณานุกรม

ที่มา : http://www.pmc03.doae.go.th/webpage/KM_chunarong.pdf

1

ลักษณะทั่วไปของชันโรง

ตารวม ปีก

หนวด

ขาคู่ที่ 1

ขาคู่ที่ 2 ขาคู่ที่ 3

ส่วนหัว ส่วนอก ส่ วนท้าย

ประกอบด้วย 3 ส่วน

ส่ วนหัว ประกอบด้วย หนวดแบบข้อศอก ปากเป็นแบบกัดเลีย
(chewing -lapping type) มีตารวม 2 ตาและตาเดี่ยว
3 ตาอยู่บนส่วนหัวระหว่างตารวมสองข้าง

ส่ วนอก ประกอบด้วย ขา 3 คู่ โดยขาคู่ที่ 3 มีตะกร้อเก็บเกสร
ดอกไม้ เป็นขาเก็บเกสร (carrying legs) มีปีก 2 คู่
เป็นปีกแบบแผ่นบางใส (membranous)

ส่ วนท้อง ชันโรงจะไม่มีเหล็กในที่ในการต่อยเหมือนกับผึ้ง
แต่จะใช้การกัดในการต่อสู้ศัตรู และชันโรงนางพญา
จะมีส่ วนท้องอ้วนและกว้างกว่า

**นอกจากนี้ ส่วนหัว อก และขาของชันโรง มีขนปกคลุม**

ที่มา : http://www.pmc03.doae.go.th/webpage/KM_chunarong.pdf

2

วงจรชีวิตของชันโรง

ลักษณะรูปไข่ยาว ตั้งอยู่บน มีสีขาวขุ่นถึงสีครีม หนอนจะ
อาหารเหลวในถ้วยตัวอ่อน นอนงอตัวเป็นรูปตัวซี
แล้วปิดถ้วยภายหลังที่นางพญา
วางไข่เสร็จ โดยถ้วยตัวอ่อน มีการลอกคราบหลายครั้งและ
เข้าดักแด้ภายในถ้วยตัวอ่อน
ของระยะไข่มีสี เข้มที่สุด ระยะแรกมีสี เข้มเมื่อนอนอายุ

มากขึ้นสี จะจางลง

6-7 วัน 8-19 วัน

32-35 วัน 18-22วัน

ตัวเต็มวัยจะกัดถ้วยตัวออ่อน พบในถ้วยตัวอ่อนที่มีสี อ่อนลง
ออกมา ชันโรงที่ออกจากถ้วย มาก และถ้วยตัวอ่อนมีลักษณะ

ตัวอ่อนใหม่ๆลำตัวมีสี อ่อน อ่อนนุ่ ม
เคลื่อนไหวช้า เมื่อชันโรงมีอายุ

มากขึ้น ลำตัวจะมีสีเข้มขึ้น

ที่มา : http://www.pmc03.doae.go.th/webpage/KM_chunarong.pdf

3

ความแตกต่างระหว่างชันโรงและผึ้ง

ชันโรง ผึ้ง

ชื่อสามัญภาษาไทย ชันโรง ชื่อสามัญภาษาไทย ผึ้ง

ชื่อสามัญภาษาอังกฤษ ชื่อสามัญภาษาอังกฤษ
Stingless bee Honey bee

ชื่อวิทยาศาสตร์ ชื่อวิทยาศาสตร์
Trigona apicalis Apis sp.

วงศ์ Apidae วงศ์ Apidae

การป้องกันตัว การป้องกันตัว

ไม่มีเหล็กใน มีเหล็กใน มีลักษณะ
ไม่สามารถต่อยได้ คล้ายปลายเข็มฉี ดยา
ใช้ปากในการกัดศัตรู* และมีแหลมมาก
สามารถต่อยได้

ที่มา : ภาพผึ้ง shorturl.asia/LkjAw
ภาพชันโรง shorturl.asia/axzCX
http://www.rspgchula.sc.chula.ac.th/book/PDF%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%
87%E0%B8%AA%E0%B8%B7%E0%B8%AD/4%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%82%

4

ความแตกต่างระหว่างชันโรงและผึ้ง

ชันโรง ผึ้ง

อัตราการเก็บเกสรต่อน้ำหวาน อัตราการเก็บเกสรต่อน้ำหวาน

80 : 20 50 : 50
มีพฤติกรรมเก็บเกสรมากกว่า
มีพฤติกรรมเก็บน้ำหวานมากกว่า

ขนาดตัว เล็กกว่า ขนาดตัว ใหญ่กว่า
สีลำตัว สีน้ำตาลเข้ม สีลำตัว สีเหลืองน้ำตาล

ขน จำนวนขนน้อยกว่า ขน จำนวนขนมากกว่า

ที่มา : ภาพผึ้ง shorturl.asia/LkjAw
ภาพชันโรง shorturl.asia/axzCX
http://www.rspgchula.sc.chula.ac.th/book/PDF%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%
87%E0%B8%AA%E0%B8%B7%E0%B8%AD/4%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%82%

5

แหล่งที่อยู่อาศัย

ชันโรงมีแหล่งอาศัยอยู่เป็นรัง 1. ในสภาพที่โล่งแจ้ง โดย
คล้ายกับผึ้ง การสร้างรังบนลำต้นหรือ
กิ่งไม้ที่แข็งแรง ยังไม่มีรายงาน
ชันโรงสามารถทำรังได้ใน ว่าพบชันโรงที่สร้างรังใน
สภาพที่ต่าง ๆ 2 ลักษณะ คือ ลักษณะนี้ ในประเทศไทย

2. ในโพรงที่มีอยู่แล้ว
ชันโรงส่ วนใหญ่มักทำรัง
ในสภาพนี้ ซึ่งอาจแบ่งได้

เป็น 2 กลุ่ม คือ

2.1 โพรงที่อยู่บนดิน เช่น 2.2 โพรงที่อยู่ใต้ดิน
อาคารบ้านเรือนหรือตามรอย เช่น ในรังปลวก
แตกแยกต่างๆ ที่มีช่องว่าง เช่น หรือในรังมด
ท่อน้ำ กระบอกไม้ไผ่ เป็นต้น

ที่มา : http://www.pmc03.doae.go.th/webpage/KM_chunarong.pdf

6

ลักษณะรังชันโรง

ที่มา : http://www.pmc03.doae.go.th/webpage/KM_chunarong.pdf

7

คุณสมบัติเด่นของชันโรง

1 ชันโรงมีพฤติกรรมทิ้งรังน้อย ถ้าสภาพแวดล้อมมีความเหมาะสม
ชันโรงสามารถอยู่ในแหล่งนั้ นได้อย่างถาวร

ที่มาภาพ https://pixabay.com/th/photos/stingless-

2 ชันโรงลงตอมดอกไม้ทุกชนิดถึงแม้ดอกนั้ นเคยมีการลงตอม
ของแมลงผสมเกสรตัวอื่นมาแล้ว

ที่มาภาพ https://zhort.link/nVf

ที่มา : http://www.pmc03.doae.go.th/webpage/KM_chunarong.pdf

8

คุณสมบัติเด่นของชันโรง

3 ชันโรงไม่ต่อย ชันโรงไม่มีเหล็กในจึงไม่สามารถต่อยได้ แต่จะ
ใช้กรามที่มีลักษณะแข็งแรงในการกัดศัตรูเพื่อป้องกันตนเอง

ที่มาภาพ shorturl.asia/UaxM6

4 ชันโรงบินหากินไม่ไกล ผสมเกสรดอกไม้ในระยะที่ไม่ไกลจาก
รังที่อยู่อาศัย จึงเป็นประโยชน์ ต่อการเกษตรเพราะสามารถ

ควบคุมชันโรงให้ลงตอมดอกพืชเป้าหมายได้

ที่มาภาพ https://zhort.link/nsF

ที่มา : http://www.pmc03.doae.go.th/webpage/KM_chunarong.pdf

9

คุณสมบัติเด่นของชันโรง

5 ชันโรงมีพฤติกรรมเก็บเกสรมากกว่าเก็บน้ำหวาน สัดส่วน
80:20 ซึ่งสอดคล้องกับกระบวนการผสมเกสรของดอกไม้

ซึ่งต้องการพฤติกรรมของแมลงผสมเกสรที่ลงตอมดอกไม้

เพื่อเก็บเกสรก่อให้เกิดการผสมเกสรที่สมบูรณ์

6 ทนสภาพปิดรังได้นาน ด้วยชันโรงเป็นแมลงที่มีพฤติกรรม
การหากินจำกัด จึงสามารถใช้ชันโรงผสมเกสรในโรงเรือนที่มี

สภาพปิดได้ เหมาะต่อการผสมเกสรของพืชในโรงเรือน

ทำให้ชันโรงเป็นแมลงผสมเกสรของพืชเป้าหมายได้อย่างมี

ประสิ ทธิภาพ

ที่มาภาพ https://zhort.link/nsG

ที่มา : http://www.pmc03.doae.go.th/webpage/KM_chunarong.pdf

10

ผลิตภัณฑ์ของชันโรง

น้ำผึ้ง ชัน

น้ำผึ้งจากชันโรงสามารถเก็บ ชันของชันโรง เมื่อชันโรงเก็บ
ได้จากรังชันโรงตามธรรมชาติ ยางไม้จากต้นพืชหลากหลาย

น้ำผึ้งชันโรงจะมีรสชาติออก ชนิ ดมาผสมรวมกับไขผึ้งที่
เปรี้ยวและมีกลิ่นตามผลไม้ที่ ชันโรงผลิตขึ้นจากภายใน
ชันโรงไปผสมเกสร และยังมี ลำตัวชันโรง จะได้ชันซึ่งเป็น
สรรพคุณทางยามากกว่าน้ำผึ้ง สารในกลุ่มฟลาโวนอยด์
จากผึ้ง จึงมักนิ ยมใช้น้ำผึ้ง เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ
ชันโรงเป็นองค์ประกอบของ ต้านเชื้อโรคและเพิ่มภูมิคุ้มกัน
ปัจจุบันมีการนำชันมาใช้ผลิต
ยาสมุนไพร เป็นผลิตภัณฑ์หลายอย่าง
รวมทั้งใช้ยาและอุดสิ่ งของ

เครื่องใช้ต่างๆได้

ที่มา : https://mobile.facebook.com/619811321514838/posts/1735388406623785/?_rdc=1&_rdr
https://www.blockdit.com/posts/60b0d7f3ba21ec110265702e