การจัดและดูแลสวน

สาหรับโรคและแมลง โดยท่วั ๆ ไปจะเกดิ น้อยมาก โรคท่พี บในสนามหญ้า ได้แก่ โรครา
สนิม โรคใบขดี โปร่งแสง ส่วนแมลงท่รี บกวนหญ้าสนาม ได้แก่ หนอนด้วง หนอนต่าง ๆ รวมท้งั
มดคนั ไฟ การใช้สารเคมีกาจัด โรคแมลงต่าง ๆ จะต้องเลือกใช้ให้ถูกต้อง

การตัดหญ้า สนามหญ้าท่สี วยงามต้องการการตัดแต่งเหมอื นพืชอ่นื ๆ สนามหญ้าใหม่
จะทาการตัดหญ้าคร้ังแรก เม่อื หญ้าสนามมีความสงู ประมาณ 2 น้ิว การตัดหญ้าคร้ังแรกน้ี
จะต้องระมดั ระวังไม่ตัดออกมากเกนิ ไป เคร่ืองมอื ท่ใี ช้จะต้องไม่กระทบกระเทอื นราก ขณะท่ตี ัด
สนามหญ้าจะต้องแห้ง

สนามหญ้าท่มี กี ารเจริญเติบโตสมบูรณแ์ ล้ว ควรตดั หญ้าประมาณ 15 วันต่อคร้ัง แต่
ในช่วงฤดูท่มี ีการเจริญเติบโตมาก อาจมกี ารตดั หญ้าสปั ดาห์ละคร้ัง ท้งั น้ีข้ึนอยู่กบั การ
เจริญเติบโตของหญ้าสนามน้ัน ๆ การปล่อยให้หญ้าสนามมีการเจริญเติบโตจนกระท่งั มดี อกแล้ว
จึงตดั จะทาให้การเจริญเตบิ โตของส่วนท่เี หลือภายหลังการตัดค่อนข้างช้า สนามหญ้าจะมองดู
เหลือง ซ่ึงจะใช้เวลาบารุงรักษาค่อนข้างนาน สนามหญ้าจึงจะเขียวสดดังเดิม

วิธกี ารตดั หญ้า การตัดหญ้าท่ตี ่าเกนิ ไป เป็นวิธที ่ผี ดิ การตดั หญ้าแต่ละคร้ังจะตัดออกไม่
เกนิ 1 ใน 3 ของควาามยาวกอ่ นตดั โดยท่วั ๆไป จะตดั ให้เหลือความสงู ประมาณหน่ึงน้ิวคร่ึง
ถงึ สองน้ิวคร่ึง การเลือกใช้เคร่ืองมอื ในการตัดหญ้าจะต้องเลือกใช้ให้เหมาะกบั งาน สนามหญ้าท่ี
มขี นาดเลก็ อาจจะเลือกใช้กรรไกรตดั หญ้าหรือเคร่ืองตดั หญ้าแบบสะพายหลัง สว่ นพ้ืนท่ขี นาด
ใหญ่อาจจะเลือกใช้เคร่ืองตัดหญ้าแบบเขน็ ท่ใี ช้ไฟฟ้ าหรือนา้ มัน สาหรับสนามหญ้าขนาดใหญ่ท่ี
ไม่ต้องการความประณีตมากนักกอ็ าจจะเลือกใช้รถตดั หญ้าแบบเขน็ มีใบพัด ท้งั น้ีเคร่ืองมอื ทุก
ชนิดใบมดี จะต้องคม และไม่ทาการตัดหญ้า ในขณะท่สี นามหญ้าน้ันเปี ยกช้ืน ภายหลังตดั หญ้า
เรียบร้อยแล้ว จะต้องทาความสะอาดและตรวจสอบความเรียบร้อยของเคร่ืองมือก่อนเกบ็ ไว้ใช้
งานคราวต่อไป

การใหป้ ๋ ยุ

พรรณไม้ต่าง ๆ เป็นส่งิ มีชีวิตต้องการปัจจัยในการเจริญเติบโตเหมอื นส่งิ มี ชีวิตอ่นื ๆ
ปัจจัยหน่ึงซ่ึงสาคัญท่ชี ่วยในการเจริญเตบิ โต คือ อาหารธาตุ การให้ป๋ ุยท่มี ีธาตุอาหารตามท่พี ืช
ต้องการจะช่วยให้พืชน้ัน ๆ มกี ารเจริญเตบิ โตตามปกติ ธาตุอาหารท่พี ืชต้องการมอี ยู่ 16 ธาตุ
แบ่งออกเป็ น

ธาตอุ าหารหลัก (macro elements) ซ่ึงได้แก่ C H O N P K
ธาตอุ าหารรอง (micro elements) ได้แก่ Ca Mg S
ธาตุอาหารประกอบ (trace elements) ได้แก่ Fe Mn Cu Zn Mo B Cl

56

ธาตอุ าหารต่าง ๆ เหล่าน้ีพืชจะต้องการในปริมาณท่ตี ่าง ๆ กนั ธาตอุ าหารหลักพืช
จะต้องการในปริมาณค่อนข้างมาก สว่ นธาตุอาหารประกอบพืชจะต้องการในปริมาณท่นี ้อยมาก
การให้ธาตอุ าหารต่าง ๆ เหล่าน้ี จะให้ในรูปของป๋ ุยอนิ ทรีย์ (organic fertilizer) และป๋ ุยอนินท
รีย์ (inorganic fertilizer)

ป๋ ุยอนิ ทรีย์ เป็นป๋ ุยท่ไี ด้จากส่งิ มชี ีวิต เช่น ป๋ ุยคอก ป๋ ุยหมกั ป๋ ุยพืชสด ป๋ ุยเทศบาล ซาก
พืชซากสตั ว์ เป็นต้น ป๋ ุยประเภทน้ีจะสลายตัวค่อนข้างช้า ธาตุอาหารมีน้อย การใช้ป๋ ุยเหล่าน้ี
มักจะเป็นการใช้เพ่ือปรับปรุงคุณสมบัตขิ องดิน

ป๋ ุยอนินทรีย์ เป็นป๋ ุยท่สี งั เคราะห์ข้ึน เรียกกนั ท่วั ๆ ไปว่าป๋ ุยวิทยาศาสตร์หรือป๋ ุยเคมี
เป็นป๋ ุยท่มี ีธาตุอาหารต่าง ๆ โดยจะเน้นท่ไี นโตรเจน (N) ฟอสฟอรัส (P) และโปแตสเซียม
(K) เป็นหลัก ป๋ ุยวิทยาศาสตร์น้ีมีขายท่วั ไปในท้องตลาด มีสตู รอาหารต่าง ๆ กนั ป๋ ุย
วิทยาศาสตร์ท่เี ลือกใช้ในการบารุงรักษาพรรณไม้ สว่ นใหญ่จะใช้ป๋ ุยสตู รเสมอ 15-15-15 หรือ
ป๋ ุยสตู ร 30-10-20 เป็นต้น

การให้ป๋ ุยกบั พรรณไม้ต่าง ๆ ควรจะเลือกใช้ให้ถูกต้องกบั ชนิดของไม้น้ัน รวมท้งั ให้
เหมาะกบั ระยะของการเจริญเติบโต และใส่ให้ถูกเวลา ซ่ึงเวลาท่เี หมาะสมในการใส่ป๋ ุยควรจะเป็น
เวลาเช้าในการดูแลรักษาสวนอาจจะมีการใส่ป๋ ุยทุกสปั ดาห์โดยแต่ละ สปั ดาห์จะให้ในปริมาณท่ไี ม่
เข้มข้นมากนัก ในไม้กระถางอาจจะใช้ป๋ ุยท่สี ลายตัวช้า ให้ป๋ ุยน้ันค่อย ๆ สลายตัวเป็นประโยชน์
ต่อพืช โดยไม่ต้องใสป่ ๋ ุยบ่อยคร้ังกไ็ ด้

การป้ องกนั กาจดั ศตั รูพชื

การบารุงดูแลรักษาสวน นอกจากการให้นา้ ให้ป๋ ุย ดูแลสนามหญ้า รวมท้งั ตดั แต่งพรรณ
ไม้ให้อยู่ในสภาพท่ตี ้องการแล้ว การป้ องกนั กาจัดศัตรูพืชเป็นส่งิ สาคัญเช่นกนั เพราะการ
เจริญเติบโตของพืชในธรรมชาตจิ ะมีศัตรูต่าง ๆ คอยรบกวน ศัตรูเหล่าน้ันอาจจะเป็นโรคหรือ
แมลงอย่างใดอย่างหน่ึง หรืออาจจะเกดิ ได้ท้งั โรคและแมลงพร้อม ๆ กนั

โรคท่พี บอาจจะเกดิ จากเช้ือรา แบคทเี รีย วิสา หรือไส้เดือนฝอย
แมลงอาจจะเป็นแมลงปากกดั เช่น ด้วง หนอนต่าง ๆ หรือแมลงปากดูด เช่น เพล้ียไฟ
เพล้ียแป้ ง เพล้ียออ่ น ไรแดง เป็นต้น
การฉีดพ่นสารเคมีเพ่ือช่วยป้ องกนั โรคและแมลง ควรใช้ด้วยความระมดั ระวัง เพราะสวน
ท่จี ัดไว้จะอยู่ในบริเวณท่ผี ู้คนจะต้องมาใช้ประโยชน์ ควรเลือกใช้ชนิดท่มี อี นั ตรายค่อนข้างน้อยใช้
ให้ถูกต้อง โดยจะต้องศึกษาวิธกี ารใช้ให้ละเอยี ดก่อนนามาใช้ และใช้ด้วยความระมดั ระวัง
ภายหลังการฉีดพ่นสารเคมผี ู้ฉีดจะต้องล้างมอื เปล่ียนเส้อื ผ้า ชาระร่างกายให้สะอาดก่อนท่จี ะไป
ทากจิ กรรมอ่นื ๆ

57

การปรบั ปรุงสวน

สถานท่ตี ่าง ๆ ท่มี กี ารจัดสวนอย่างสวยงามและใช้ประโยชน์ได้ตามความต้องการน้ัน

แม้ว่าจะมีการดูแลรักษาเอาใจใสด่ เี พียงใดกต็ าม ช่วงเวลาท่ผี ่านไปนานเข้า ความสวยงามต่างๆก็

จะลดลง ตามกฎของธรรมชาติ เพราะองค์ประกอบต่าง ๆ ท่ใี ช้ในการจัดสวน ไม่ว่าจะเป็น

ส่งิ มชี ีวิต เช่น พรรณไม้ต่าง ๆ หรือส่งิ ไม่มชี ีวิต เช่น โตะ๊ เก้าอ้ี ม้าน่ังในสวน ทุกส่งิ จะต้องมีวัน

เส่อื มทรุดโทรม และตายไป ดงั น้ันจาเป็นท่จี ะต้องมีปรับปรุงเปล่ียนแปลง แก้ไข ให้สภาพของ

สวนสวยงามดงั เดิม

การดูแลบารุงรักษาสวน ท้งั การให้นา้ ใส่ป๋ ุย ป้ องกนั ศัตรูพืชรวมท้งั การตัดแต่งจะช่วย

ให้พรรณพืชต่าง ๆ เจริญเตบิ โตสวยงาม แม้ว่าการตดั แต่งจะช่วยให้พรรณไม้เจริญเตบิ โตใหม่ได้

แต่นานวันเข้า รูปทรงของพรรณไม้น้ัน ๆ อาจจะเปล่ียนแปลง จนไม่สามารถทาให้ได้รูปทรงท่ี

ต้องการ หรือพรรณไม้บางชนิดถูกโรคแมลงรบกวนจนตายไป การปรับปรุงสวนจะเร่ิมต้งั แต่

1. ไม้กระถาง หากพบว่าดนิ ปลูกในกระถางเหลือน้อยลง จาเป็นจะต้องเตมิ ดินลงใน

กระถางหรือไม้กระถางน้ันเจริญเตบิ โตเกนิ กว่าจะอยู่ในกระถางเดมิ ได้ กค็ วรจะเปล่ียนกระถาง

หรือย้ายไม้น้ันลงปลูกในดนิ หรือทาการเปล่ียนไม้กระถางใหม่

2. พรรณไม้ต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นไม้ต้น ไม้พุ่ม หรือไม้เถาเล้ือย เม่อื เวลาผ่านไปหลายปี

พรรณไม้ต่าง ๆ เหล่าน้ี อาจจะเจริญเตบิ โตจนเบียดกนั จาเป็นจะต้องแยกออกบางต้นหรือตัด

แต่งให้ได้ขนาดท่ตี ้องการ หากจุดใดพรรณไม้ตายไปกค็ วรจะรีบหาพรรณไม้น้ัน ๆ มาปลูก

ทดแทน หรือจะเปล่ียนแปลงเป็นไม้ชนิดอ่นื กอ็ าจทาได้ ท้งั น้ีต้องพิจารณาความเหมาะสมของ

พรรณไม้น้ัน ๆ ด้วย

3. สนามหญ้า การจัดสวนคร้ังแรกในขณะท่พี รรณไม้ต่าง ๆ ยงั มีขนาดเลก็ อยู่ การใช้

หญ้าสนามมกั จะเลือกใช้หญ้านวลน้อยซ่ึงทนแดดและเจริญเตบิ โตดี ทนต่อการเหยียบย่า ปู

บริเวณสนามท้งั หมด แต่เม่อื ไม้ต้นท่นี ามาใช้จัดสวนเจริญเติบโตข้ึน กจ็ ะมีร่มเงาตามจุดน้ัน ๆ

หญ้านวลน้อยกจ็ ะค่อย ๆ ตายไปในท่สี ดุ ดงั น้ันบริเวณร่มเงาไม้ใหญ่น้ี หากจะทาเป็นสนามหญ้า

เหมือนเดมิ กจ็ ะต้องใช้หญ้ามาเลเซียซ่ึงทนร่มได้มาปูทดแทน หรือจะร้ือหญ้าออกแล้วใช้อฐิ ปูเป็น

บริเวณลานพักผ่อนกอ็ าจทาได้

4. องค์ประกอบอ่นื ๆ เช่น ร้ัว ทางเท้า เก้าอ้สี นาม ฯลฯ จะต้องตรวจสอบ หากพบว่า

ชารุด เสยี หาย กค็ วรจะทาการซ่อมแซม ปรับปรุงให้อยู่ในสภาพท่ใี ช้งานได้ หากเสยี หายจนไม่

สามารถใช้งานได้ สมควรจะเปล่ียนของใหม่มาใช้แทนตามจุดน้ัน ๆ

นอกจากการปรับปรุงสวนตามท่กี ล่าวแล้ว การเปล่ียนแปลงสภาพสวนท้งั หมดกอ็ าจจะ

เกดิ ข้นึ ได้ โดยท่เี จ้าของสถานท่อี าจจะเบ่ือหน่ายความจาเจหรือมีความจาเป็นท่จี ะต้อง

เปล่ียนแปลงให้เหมาะกบั สภาวะน้ัน ๆ เช่น การจัดสวนคร้ังแรกเร่ิมเม่อื มคี รอบครัวใหม่ ๆ

ต่อมาเม่อื มีสมาชิกใหม่เพ่ิมข้ึนจาเป็นจะต้องมีสถานท่สี าหรับเดก็ อาจจะต้องการบ่อทราย ชิงช้า

58

บ้านตุก๊ ตา ต่อมาสมาชิกในบ้านเติบโตข้ึน เป็นหนุ่มสาว มีเพ่ือนฝงู มาบ้าน สถานท่ตี ่าง ๆ ก็
จะต้องเปล่ียนแปลงจากบ่อทรายกลายเป็นเตาย่าง ลานพักผ่อน บ้านตกุ๊ ตากอ็ าจจะเป็นท่เี ล้ียง
สตั ว์ จนท้ายท่สี ดุ เม่ือสมาชิกเร่ิมแยกย้ายไปมีครอบครัวใหม่สภาพสวนกจ็ ะเปล่ียนเป็นสวน
ธรรมชาติ มีพรรณไม้ท่ตี ้องการการเอาใจใส่ดูแลไม่มากนัก รวมท้งั อาจจะมีแปลงพืชผกั สวนครัว
ให้เจ้าของสถานท่ไี ด้ใช้ประโยชน์และใช้ออกกาลังกายในช่วงปลายของชีวิต

59