หน่วยที่ 5 ความรู้พื้นฐานในงานเชื่อมแก๊ส

ความรู้พ้นื ฐานในงานเชื่อมแกส๊

ครูผู้สอน สนธยา บปุ ผาพนั ธ์ุ

หัวข้อเรื่อง

1. ความปลอดภยั ในงานเชอ่ื มแกส๊
2. เครอ่ื งมอื และอุปกรณท์ ่ใี ชใ้ นงานเช่อื มแกส๊
3. การติดตั้งอปุ กรณใ์ นงานเชื่อม

เนื้อหาสาระ (Content)
การเชือ่ มแกส๊ หรอื ทีร่ ู้จักกนั คอื การเชือ่ มออกซิอะเซทิลีน การเช่ือมเปน็ แบบ

หลอมละลาย โดยใช้ความรอ้ นทเ่ี กิดจากการสันดาประหวา่ งแก๊สอะเซทลิ นี กับออกซเิ จนที่
มีอณุ หภูมสิ ูง หลอมละลายโลหะงาน
1. ความปลอดภัยในงานเชือ่ มแก๊ส

การปฏบิ ตั ิงานเช่อื มแก๊สจะตอ้ งคานึงถึงความปลอดภยั ในการทางานและวิธี
ป้องกนั อนั ตราย ขอ้ ควรระวังเพอ่ื ความปลอดภัยในงานเชือ่ มแก๊ส แบ่งออกเปน็ 4
ประเภทใหญๆ่

1.1 สถานท่ีปฏิบตั งิ าน
- ในบริเวณปฏบิ ัตงิ านเช่อื มตอ้ งมีการถา่ ยเทของอากาศที่ดี
- พื้นท่ปี ฏบิ ัติงานเชอื่ มแกส๊ ต้องทาด้วยวตั ถทุ ีไ่ มต่ ดิ ไฟ เชน่ คอนกรีต
- ควรมเี ครือ่ งดับเพลิงอยู่ใกลๆ้ บริเวณปฏบิ ตั ิงาน ซ่งึ พรอ้ มที่จะใช้งานได้

ทันทเี มื่อเกิดเหตฉุ กุ เฉิน

1.2 ความปลอดภัยเกยี่ วกับเครอ่ื งมอื และอุปกรณ์
- การเก็บรกั ษาถังแก๊สควรใช้โซ่คลอ้ งแล้วยดึ ถังแกส๊ ตดิ ผนังเพอ่ื ไมใ่ ห้
ถังแก๊สลม้

- การขนยา้ ยถังแก๊ส การขนย้ายถังแก๊สตอ้ งสวมฝาครอบป้องกนั วาลว์
เสมอ

- ไมใ่ ชอ้ ุปกรณ์ชารุดเสียหาย เช่น ใชล้ วดแทนเขม็ ขดั รดั สายเชือ่ ม
- ตรวจสอบเครอื่ งมอื อปุ กรณ์ ตรวจสอบรอยรั่วต่างๆ โดยใช้นา้ สบู่
หรือผงซกั ฟอกทาบริเวณขอ้ ต่อตา่ งๆ
- เช่ือมงานใกล้ถังแก๊ส ความรอ้ นจากการเชอ่ื มจะทาใหแ้ กส๊ ภายในถงั
ขยายตัวอาจระเบดิ ได้
- ไม่ควรนอนถงั แกส๊ ขณะเช่ือม การนอนถงั แกส๊ อะเซทิลีน อาจทาให้
สารอะซิโตนไหลออกมาทาลายมาตรวดั ความดันและล้ินปดิ – เปิดที่หวั เชอ่ื ม
- เชื่อมงานบนพื้นซเี มนต์ เม่ือพื้นซเี มนตถ์ กู ความร้อนจะขยายตวั และ
เกดิ การระเบิดแตกกระเดน็
- หา้ มใช้ไฟแชก็ จดุ เปลวไฟ ไฟแชก็ อาจจะระเบิดควรใชท้ ีจ่ ดุ เปลวไฟ
(Spark Lighter)

1.3 อนั ตรายจากเปลวไฟและโลหะงาน
- นาเปลวไฟหยอกลอ้ เล่นกัน อาจเกิดอนั ตรายจากเปลวไฟได้
- ไมค่ วรเปิดแกส๊ ท้งิ ไว้ขณะกาลังติดไฟเพ่อื เตรยี มอุปกรณ์ อาจทาให้
เกดิ การลกุ ไหม้
- ไมค่ วรมุดเข้าไปเชอื่ มในทอ่ แคบๆ ควรเชอ่ื มดา้ นนอกอาจเกิด
อบุ ัตเิ หตไุ ฟลุกไหม้ได้
1.4 อันตรายจากกล่นิ ระเหยของโลหะ
- เชอื่ มโลหะทมี่ ีสารเคลอื บช้นิ งานที่มสี ว่ นผสมของแคดเมียม สงั กะสี
หรือตะกั่ว โลหะเมื่อถูกความรอ้ นจะมีสารระเหยออกมาเปน็ อันตรายตอ่ ระบบ
หายใจ ควรปฏิบัตงิ านในทมี่ ีอากาศถ่ายเทไดด้ ี หรือมีพัดลมระบาย
- เช่อื มภาชนะท่ปี ิดสนิทหรอื มีวัตถุไวไฟอยู่ เช่น ถังน้ามนั ความร้อนทา
ใหอ้ ากาศภายในภาชนะขยายตวั ทาใหเ้ กดิ ระเบิด ควรเปิดภาชนะลา้ งคราบน้ามนั
ออกใหห้ มด

2. เครื่องมือและอุปกรณ์ท่ใี ช้ในงานเช่อื มแกส๊

2.1 ทอ่ บรรจแุ ก๊สออกซเิ จน (Oxygen Cylinder)

ท่อออกซิเจนสามารถทนต่อแรงดนั สงู ๆ ได้ ซง่ึ ทามาจาก
เหล็กชนิ้ เดียวกันตลอดโดยไม่มรี อยต่อ มคี วามหนาของผนังท่อไมน่ ้อยกว่า 9
มิลลเิ มตร ซึ่งจะทาสีเขยี วหรอื สดี า

ล้นิ ของทอ่ ออกซเิ จน เป็นลิ้นท่ีออกแบบพิเศษสามารถทนตอ่
แรงดันได้สงู ทาด้วยทองเหลอื งโดยวิธีการอดั ขึน้ รปู และจะมเี บาะ (Seat)
รองรับลน้ิ พิเศษเพ่มิ อกี ตัวหน่งึ เพอ่ื ทาหนา้ ทีป่ อ้ งกันแก๊สร่วั รอบๆ แกนวาลว์
ดังนน้ั การเปิดวาลว์ ทุกคร้งั ตอ้ งเปดิ จนสดุ เกลยี ว เพ่ือปอ้ งกันแกส๊ รวั่ ทก่ี ้านลน้ิ

2.2 ท่อบรรจแุ ก๊สอะเซทลิ นี (Acetylene Cylinder)

ทีน่ ยิ มใชก้ ันโดยทั่วไปจะมขี นาดสูงตั้งแตฐ่ านถงึ บริเวณคอทอ่
ประมาณ 1,028 มม. และมีขนาดเส้นผา่ นศนู ยก์ ลางประมาณ 304 มม. ซง่ึ
สามารถบรรจุแก๊สได้ถงึ 275 ลกู บาศกฟ์ ุต อดั ไดค้ วามดนั 250 ปอนดต์ ่อ
ตารางน้วิ ณ อุณหภูมิ 20 องศาเซลเซียล

เนอ่ื งจากแก๊สอะเซทลิ นี เปน็ แกส๊ เชอ้ื เพลิงท่ีมีคณุ สมบตั ติ ดิ ไฟ
ไดง้ ่าย ทท่ี อ่ จึงตอ้ งมีอปุ กรณ์ปอ้ งกันอันตรายตดิ อยดู่ ว้ ย อาจมีเพยี งแหง่ เดยี ว
หรือมากกวา่ ตาแหนง่ ท่ใี ชต้ ิดอุปกรณ์ปอ้ งกนั อันตรายนยิ มติดไว้ทสี่ ่วนเวา้ คอขวด
ลกั ษณะของอปุ กรณ์ปอ้ งกันอนั ตรายมีลกั ษณะเปน็ ปล๊กั อุดยดึ ติดกบั ทอ่ โดยใช้
เกลียวตรงกลางปลั๊กจะเจาะรู โลหะทอ่ี อ่ นจะหลอมละลายปลอ่ ยแก๊สภายในขวด
ใหไ้ หลออกท้งิ

2.3 หวั เช่อื มแกส๊ (Torch)

หวั เชือ่ มแกส๊ เป็นอุปกรณ์หรือเคร่ืองมอื ท่ีใช้รวมแกส็ ออกซิเจน
กับแก๊สเชอ้ื เพลิงเพอ่ื ใหผ้ สมกันภายในห้องผสม สามารถควบคมุ การไหลของแกส๊
ท้ังสองใหไ้ ดส้ ดั ส่วนท่ถี ูกต้อง เหมาะสมตามความต้องการจนกระทัง่ แก๊สผสมนั้น
พุ่งออกมาทีป่ ลายหวั เชือ่ มและเกดิ การสนั ดาปภายนอก

หัวเช่ือมทาจากโลหะผสม เชน่ ทองเหลอื งหรือบรอนซ์

นา้ หนักเบา

2.4 มาตรวัดความดันแกส๊ ออกซเิ จนและอะเซทิลีน (Oxygen and
Acetylene Regulator)

สาหรบั วัดความดันของแก๊สในงานเช่อื ม มาตรวัดความดัน
แกส๊ จะมตี ัวเลขบอกความดันภายในทอ่ บรรจแุ ละความดนั ทเ่ี ปิดเพอื่ ใชง้ าน หน่วย
ความดนั ของมาตรวดั แก๊สออกซิเจนจะมี 2 สเกล คือ มหี น่วยเปน็ ปอนดต์ อ่
ตารางนวิ้ และกิโลกรมั ตอ่ ตารางเซนติเมตร สว่ นหนว่ ยวดั ความดนั ของมาตรวดั
แกส๊ อะเซทลิ นี มี 2 สเกลเช่นกัน แต่จะมหี น่วยเป็นปอนด์ต่อตารางน้วิ และเปน็
บาร์ (Bar)

2.5 สายเชือ่ มแกส๊ (Hose)

มีหนา้ ทสี่ ่งแก๊สอะเซทิลนี จากมาตรวัดความดนั แก๊สไปยังหัว
เชือ่ มแก๊ส ซง่ึ สามารถทนต่อแรงอัดไดถ้ ึง 400 ปอนดต์ ่อตารางนิว้ สายเชอื่ มทา
จากวสั ดุสงั เคราะหห์ รอื ยางธรรมชาติผสม

สายเชือ่ มโดยทัว่ ไปจะมี 2 แบบ คอื แบบสายเดีย่ วและแบบ
สายคู่ ถ้าเป็นสายเชื่อมแกส๊ ออกซเิ จนมกั ใชส้ นี ้าเงนิ สีเขยี ว หรือสีดา สว่ นสาย
แกส๊ อะเซทิลีนมกั ใชส้ แี ดง

2.6 หัวทพิ เชือ่ ม (Welding Tip)

หัวทพิ จะประกอบอยู่สว่ นปลายของหัวเช่อื ม ซงึ่ เป็นทางออก
ของแกส๊ ผสมก่อนทาการจุดเปลวไฟ การเลือกใช้ขนาดหวั ทพิ จะตอ้ งคานงึ ถึง
ความหนาและชนดิ ของโลหะงานที่จะเช่อื ม เชน่ ถา้ ใชห้ วั ทพิ ท่ใี หญ่เกินไปจะทาให้
ไดป้ ริมาณความร้อนมาก แนวเชอื่ มจะใหญ่และช้นิ งานอาจจะทะลุ

2.7 เครอ่ื งมอื ทาความสะอาดหัวทพิ (Tip Cleaners)

ขณะทาการเชื่อมบางครงั้ หัวทพิ เกดิ การสกปรก จะตอ้ งรกั ษา
หวั ทพิ ใหส้ ะอาด จึงควรทาความสะอาดหวั ทิพดว้ ยเข็มแยงหัวทพิ ซึง่ มีลกั ษณะ
คลา้ ยตะไบกลมมีขนาดเท่ากนั ๆ กับขนาดหวั ทพิ และยังมลี กั ษณะคลา้ ยตะไบ
แบนอันเลก็ ๆ ไว้ตะไบตกแตง่ หัวทิพ

2.8 อปุ กรณจ์ ดุ เปลวไฟ (Spark Lighter)

การจดุ เปลวไฟหวั ทพิ เพอ่ื ทาการเชือ่ ม ควรใชเ้ ครอื่ งมอื ท่ีทา
ขึ้นไวใ้ ช้เฉพาะ ไม่ควรใช้ไม้ขีดไฟ ไฟแช็ก หรอื กระดาษที่ตดิ ไฟไว้มาจุดเปลวไฟ

การใชง้ านควรใหป้ ลายหัวทิพอยู่ห่างจากถว้ ยประมาณ 1 นว้ิ
แก๊สจะถูกปลอ่ ยและอยู่ภายในถว้ ยจานวนหนง่ึ เมื่อบบี ขาให้แกนถา่ นถูแท่งเหลก็
จะเกดิ ประกายไฟและเกิดเปลวขึ้นทปี่ ลายหวั ทพิ

2.9 แวน่ ตาเชื่อมแกส็ (Gas Goggle)
เป็นอุปกรณป์ ้องกนั ตาจากแสงเชอื่ มและสะเก็ดไฟเชอื่ มขณะทาการเชื่อม ผู้

เช่อื มสามารถมองเหน็ บอ่ หลอมละลายเพ่อื ใหเ้ หน็ ทศิ ทางในการเช่อื ม

- โครงหรอื กรอบแวน่ ตา ทาจากพลาสติกทนตอ่ ความร้อน ประกอบติดด้วยสายรดั
เพอื่ รดั ใหต้ ิดกบั ศีรษะ

- กระจกกรองแสง โดยท่ัวไปจะมสี ีเขยี ว สามารถลดความเข้มของแสงและ
รงั สีขณะเชอ่ื ม ทาให้ผูเ้ ช่อื มมองเหน็ บ่อหลอมละลายไดอ้ ย่างสบายตา ซงึ่ ความเข้มของ
กระจกกรองแสงจะมีเบอร์ใหเ้ ลอื กใช้ตามความเหมาะสม

- กระจกใส จะมขี นาดเท่ากบั กระจกกรองแสง ใสไ่ วด้ ้านหน้ากระจกกรองแสง
เพอื่ ป้องกนั กระจกกรองแสงเสียหายจากสะเก็ดโลหะและความรอ้ น เหตุผลทีใ่ ชก้ ระจกใส
เนือ่ งจากมรี าคาถูกกวา่ กระจกกรองแสง