หน่วยที่ 5 การศึกษาและปฏิบัติงานเครื่องกลึง

หน่วยที่ 5
การศึกษาและปฏิบตั งิ านเครอ่ื งกลงึ

ครผู ู้สอน สนธยา บปุ ผาพนั ธ์ุ

บทนา

เครือ่ งกลงึ (Lathe) เปน็ เคร่ืองมือกลทท่ี างานโดยการจบั ยดึ ช้นิ งานให้
แนน่ และหมนุ ขณะทีช่ ้นิ งานหมุน ชิ้นงานจะถกู ตัดเฉือนด้วยมีดกลึง ซึง่ จะเคลื่อน
ไปตามความยาวของช้นิ งาน เรียกวา่ การกลึงปอก หรอื มดี กลึงเคลอ่ื นทีต่ ดั เฉือน
ช้ินงานตามแนวขวาง เรยี กวา่ การกลึงปาดหน้า (Facing)

งานกลงึ เปน็ กรรมวิธแี ปรรปู งานข้ันพน้ื ฐาน ที่มีความสาคัญใน
กระบวนการผลิตชิน้ สว่ นเคร่อื งจักรกล ชา่ งเทคนิคที่ปฏบิ ัตงิ านในสาย
กระบวนการผลิต จะตอ้ งศกึ ษาส่วนประกอบและหน้าทข่ี องเคร่อื งกลึง ตลอดจน
มดี กลงึ ทีใ่ ชป้ ฏบิ ัติงานลกั ษณะต่างๆ เพือ่ สามารถปฏบิ ตั งิ านตามแบบสง่ั งานได้
อย่างมคี ุณภาพ และบารุงรักษาเคร่ืองกลงึ ไดถ้ กู ตอ้ งดว้ ย

เครอ่ื งกลงึ สามารถทางานไดก้ ว้างขวาง โดยอาศัยอปุ กรณช์ ่วยต่างๆ
เขา้ มาช่วยให้เกดิ ความสะดวกรวดเรว็ ประหยัดทั้งเวลาและวสั ดุ ลดตน้ ทุนในการ
ผลติ ปัจจุบนั ไดพ้ ัฒนาเครอ่ื งกลึงใหส้ นองกบั ความต้องการของผูใ้ ช้ โดยการ

นาเอาเทคโนโลยีใหมๆ่ มาประยกุ ตใ์ ช้ร่วมกัน ยงิ่ ทาใหเ้ คร่อื งกลงึ มคี วามสามารถ
ในการผลติ ไดส้ ูง ความผดิ พลาดมีน้อยมาก โดยเฉพาะอย่างย่ิงการนาเอาระบบ
คอมพิวเตอรเ์ ขา้ มาควบคุมการทางาน ท่เี รียกวา่ เครอ่ื งกลงึ CNC (Computer
Numer Control) ซึง่ ให้ทั้งผลดแี ละผลเสียแก่มวลมนุษย์ อนั จะนามาให้เกดิ การ
ว่างงานมากขึน้ เพราะระบบคอมพิวเตอร์สามารถลดปญั หาต่างๆ ให้กบั เจ้าของ
กจิ การเปน็ อย่างมาก

ส่วนประกอบเครอ่ื งกลงึ

1. ฐานเคร่ืองกลึง (Bed)

ฐานเครอื่ งผลติ ขึ้นจากเหล็กหลอ่ สีเทา (Gray Cast Iron)

เพราะมีคุณสมบตั ิรบั แรงสัน่ สะเทอื นได้ดี ทาหนา้ ท่รี องรบั

ส่วนประกอบทัง้ หมดของตวั เคร่อื งกลงึ สว่ นที่มคี วามสาคญั ทสี่ ดุ

ของฐานเครอ่ื งคอื รางเล่อื น ซึ่งมลี ักษณะเป็นสนั ตัววี ผา่ นการชบุ

แข็งและเจยี ระไนผวิ ใหม้ คี วามแขง็ แรงและผวิ เรียบสาหรบั ให้แท่น

เล่ือน และแทน่ ทา้ ยเครอ่ื งเคลื่อนทไ่ี ป-มาสะดวก

2. หัวเครื่องกลงึ (Head Stock)

หวั เครื่องกลึง เปน็ สว่ นประกอบทอ่ี ยบู่ นฐานเครือ่ งทาง

ด้านซา้ ย ภายในหัวเครือ่ งมชี ุดเฟอื งทดส่งกาลงั สาหรบั บังคับหัว

จบั ทจ่ี บั ช้ินงาน หมนุ ด้วยความเรว็ รอบระดับต่างๆ ใหเ้ หมาะสมกับ

ความโตของชน้ิ งาน ชนิดของวสั ดุงาน และลักษณะการปฏบิ ตั งิ าน

3. แท่นเลอ่ื น (Carriage) กลงึ

แท่นเล่อื น เปน็ ชิ้นส่วนที่เคลอ่ื นทไี่ ป-มา ตามความยาวรางเลือ่ น มีชดุ เฟอื งทดและคันบงั คบั ทาใหแ้ ท่นเล่อื นทางานในระบบอัตโนมัติ

ตา่ งๆ เช่น กลงึ ปาดหนา้ กลงึ ปอกผิว และตดั กลึงเกลียวไดอ้ ีกด้วย แท่นเลือ่ นมีสว่ นประกอบหลกั คือ

1) แทน่ เลอื่ นขวาง (Cross Slide) อยู่บนแทน่ เล่อื น เคล่อื นตวั ไปมาในแนวตัง้ ฉากกบั รางเล่อื น ทาหนา้ ท่ปี รับปอ้ นมีดกลึงให้เคลื่อน

ตัวเข้าออก เพ่อื ตัดเฉอื นวัสดงุ านและกลึงปาดหน้าชิน้ งาน

2) แทน่ ปอ้ มมดี (Compound Rest) อยูบ่ นแทน่ เลือ่ นขวาง โดยมปี ้อมมดี (Tool Post) สาหรับจับยดึ มดี กลึง สามารถปรบั ต้งั มมุ ให้

เอยี งสาหรบั ทาการกลงึ เรยี วได้ด้วย

อปุ กรณ์ประกอบเครอ่ื งกลึง

1. การประกอบฟันหน้าจานแบบฟนั พร้อม

1. การตรวจ การทาความสะอาดและการประกอบฟันหน้าจานแบบ 3
ฟนั พรอ้ ม

ฟันหน้าจานแตล่ ะชุดหมายเลขตรงกนั จาแนกเป็น 3 เบอร์ คือ 1-
2-3 การประกอบจะตอ้ งทาความสะอาดทฟ่ี นั หน้าจานแต่ละเบอร์ รวมทั้งทา
ความสะอาดทรี่ ่องของหน้าจานจบั ด้วย จากนั้นจึงประกอบฟนั ที่ 1 กบั รอ่ งหนา้
จานหมายเลข 1 กอ่ น และตามด้วยฟันที่ 2 และ 3 ตามลาดับ

2. หมนุ หาหวั เกลยี วกอ่ นประกอบฟันหน้าจาน

ฟันหนา้ จานทป่ี ระกอบถูกตอ้ ง ฟนั ทกุ ฟันจะอย่หู ่างจากจดุ ศนู ยก์ ลาง
เท่าๆ กนั จึงจะจบั ยึดชน้ิ งานไดศ้ ูนยเ์ ดยี วกนั กับเพลาเคร่อื ง

2. หน้าจานจับแบบฟันอสิ ระและการยดึ จบั ช้นิ งาน

1. หนา้ จานจับแบบฟันอสิ ระ
หน้าจานจับแบบอิสระ 4 ฟนั (Four Jaw

Independent Chuck) เหมาะสาหรับการจบั ชิน้ งาน
เหล่ยี มและงานทผ่ี ิวไมเ่ รียบ ฟนั จบั แต่ละฟนั จะเลอ่ื น
เปน็ อิสระ สามารถจับงานรปู ทรงไม่สมมาตรได้แนน่
และม่นั คง

2. การยดึ จับช้นิ งาน

3. การเปล่ยี นหวั จับและจานพา

1. การเปล่ียนหวั จับ
1) ตดั สวิตชใ์ หญ่หรอื คัต-เอาต์ของแทน่ กลงึ
2) เข้าเกยี ร์กันหัวจบั หมนุ เวลาคลายนอต
3) ใสไ่ ม้รองใต้หัวจับ ป้องกนั เหล็กกระแทก
4) คลายนอตทุกตัว แล้วถอดหัวจบั ออก
5) งานประกอบทากลบั กันกบั งานถอด ก่อน

ประกอบตอ้ งทาความสะอาดหน้าสมั ผสั
6) ขนั นอตทุกตัวแน่นแลว้ ลองเคร่ือง หัวจับต้อง

หมนุ ไมส่ า่ ย

2. เปลย่ี นจานพา
1) ก่อนจะสวมจานพา (Drive Plate) เขา้ กับเกลียว

ของเพลาขบั ต้องแน่ใจวา่ บนเกลยี วทง้ั สองสะอาด
ปราศจากเศษโลหะ และเศษผง แลว้ หยดนา้ มันหล่อลนื่
ลงบนเกลียว 2 – 3 หยด เพ่อื รักษาผิวเกลียวท่สี ัมผสั กนั
และช่วยให้ถอดออกง่ายอกี ดว้ ย

2) ยดึ ห่วงพาหางตรงเข้ากับชน้ิ งาน โดยรองกัน
ชารดุ ด้วยโลหะรอง

3) ปรบั ระยะสมั ผสั พอดีเดอื ยพา แล้วขบั สกรูหว่ ง
พาใหแ้ น่น

4) ทดลองเดินเคร่ือง ตรวจความเรียบรอ้ ย

4. ชุดยันศนู ยท์ า้ ยแทน่

ชดุ ยนั ศูนย์ทา้ ยแทน่ (Tail Stock) หรือยนั ศนู ยท์ า้ ยของงานยาวๆ
เพ่อื ให้ได้ระดบั และไมใ่ ห้ล่นื ไถล ชดุ ยันศูนย์ท้ายแทน่ สามารถเคลอ่ื นทไี่ ด้ทุก
ตาแหน่งบนรางเล่อื น โดยคลายสกรหู รือคันโยกทา้ ยแท่น ประกอบดว้ ยล้อหมุน
เพลาตัวนาศนู ยเ์ ปน็ แกนตอ่ จากล้อหมุน นาพายนั ศนู ย์ทา้ ยแทน่ อัดกบั งาน หรอื มี
หัวจบั ดอกสวา่ นใช้เจาะรนู าศูนย์หรอื เจาะรูช้นิ งาน

ชดุ ยันศูนยท์ า้ ยแทน่ ประกอบด้วย 2 สว่ น คือส่วนบนและส่วนล่าง เพื่อ
ใช้สาหรับปรบั เยอ้ื งศูนย์เพ่อื กลงึ เกลยี ว
1. ส่วนลา่ งของยนั ศูนยท์ ้ายแทน่

วางอยู่บนแท่นเล่อื น มีตัวจบั ยดึ ให้อย่กู ับท่ี เพอื่ ป้องกนั ยนั ศนู ย์ท้าย
แท่นเคลือ่ นท่ี ชว่ งหลังมขี ีดสเกลไว้ให้ดปู รับเยอื้ งศูนยเ์ วลากลงึ เรยี ว แตไ่ ม่
ละเอยี ดพอในการปฏบิ ัตงิ าน ต้องใช้นาฬกิ าวัดช่วยตรวจวัด
2. ส่วนบนของยนั ศูนยท์ า้ ยแทน่

ประกอบดว้ ยแกนเพลา สามารถเคลอ่ื นเขา้ ออกไดด้ ้วยแขนหมนุ เพอ่ื ใช้
ปอ้ นยันศูนย์เพอื่ ยันศนู ยง์ าน หรือปอ้ นดอกสวา่ นเจาะงาน ทแ่ี กนเพลามขี ดี แสดง
ระยะ ภายในแกนเพลาเปน็ รูเรียวมาตรฐานมอส เพ่ือใช้จบั ยดึ ยันศนู ย์ จบั ยึด
จาปาดอกสว่าน หรือดอกสว่านก้านเรยี ว

5. ตัวยนั ศูนยเ์ ครื่องกลึงและชุดยันศนู ย์ทา้ ย

1. ตวั ยันศนู ยเ์ คร่อื งกลึง (Center)
1) ตัวยันศูนยต์ าย (Dead Center) จะไมห่ มนุ ไปพร้อมกบั

งาน และจะอยู่ที่ชดุ ยันศนู ย์ท้ายแทน่ เทา่ นน้ั ยนั ศูนยต์ ายยงั แบง่
ออกเป็น 2 แบบ คอื แบบหนา้ เตม็ ใช้ในงานกลงึ ปอกผวิ ท่วั ไป
กบั แบบหน้าเวา้ สาหรบั ใชก้ บั งานทีต่ อ้ งการปาดหนา้ ให้เรยี บ
ตลอดถงึ รูจุดศูนย์กลาง หรือชนิ้ งานขนาดเล็ก มมี ุมแหลมของ
เรยี วโตประมาณ 60 ผวิ เจยี ระไนชบุ แข็ง

2) ยันศนู ยเ์ ป็น (Live Center) คอื เขยี้ วยันศูนยท์ ีห่ มุนไป
พร้อมกับงาน ตามปกติจะอยู่ที่เพลาหัวเครื่อง ถ้าอยู่ท่ีทา้ ย
เครือ่ งจะตอ้ งเปน็ ชนดิ ทที่ าใหห้ มนุ ได้

2. ดอกเจาะยนั ศนู ย์
ดอกเจาะยันศนู ย์ (Center Drill) ทาดว้ ยเหลก็

เคร่อื งมือและชุบผวิ แขง็ ปลายทาเปน็ รปู กรวยมมุ 60
การเจาะจะติดดอกเจาะยันศูนย์เข้ากบั จาปาจบั ดอกสวา่ นท่ี
ติดอยูก่ ับชดุ ยันศูนยท์ า้ ย ในขณะเจาะรูที่ชน้ิ งานควรเจาะช้าๆ
หากเจาะเรว็ เกินไป ปลายของดอกเจาะยนั ศูนย์อาจจะหักคา
ชน้ิ งานได้ ซึง่ ทาความยุง่ ยากในการถอนเอาส่วนท่ีหกั ออก
จากช้ินงานมาก ชนิ้ งานควรหมุนด้วยความเร็วประมาณ
1,500 รอบ/นาที

3. การเจาะรยู ันศูนย์ทา้ ย
1) จบั ชน้ิ งานดว้ ยหน้าจานจับชน้ิ งาน
2) ประกอบดอกเจาะยนั ศูนย์ให้แนน่
3) ยึดชดุ ยนั ศนู ยท์ ้ายแท่นใหแ้ น่น
4) เคลอื่ นทีเ่ จาะดว้ ยดา้ มหมนุ
5) เจาะรูยนั ศนู ยป์ ากรูกวา้ ง 5.3 มม.

การควบคมุ แท่นเลื่อนขวาง

1. การเคลื่อนท่ีของแท่นเล่ือนขวาง (Cross Slide)
1. การเคลื่อนท่ขี องแทน่ เล่ือนขวาง
1) กระทาได้ 2 ทิศทาง โดยหมุนลอ้ มอื หมุน

ตามเขม็ นาฬิกา แท่นเล่อื นบน (Top Slide) จะ
เลือ่ นเขา้ ปอ้ มมดี เลอื่ นเขา้ ดว้ ย

2) โดยหมนุ ล้อมือหมนุ ทวนเขม็ นาฬิกา
แท่นเล่อื นบนจะเลือ่ นออก ป้อมมดี จะเลอื่ นออกดว้ ย

2. การเคลอื่ นท่ขี องแท่นป้อมมีด (Tool Post)
การเคลอ่ื นที่ของแท่นปอ้ มมดี สามารถเลือ่ น

ไปมาไดโ้ ดยการหมนุ ล้อมือหมนุ
1) หมุนทวนเข็มนาฬกิ า ป้อมมดี ถอยกลับ
2) หมนุ ตามเขม็ นาฬิกา ปอ้ มมดี เดินหน้า

3. มอื หมนุ ปอ้ นตัด
มอื หมุนป้อนตัด (Cross Feed) จะหมนุ ป้อนใหม้ ดี

ทาการตัดเฉือนดา้ นความลึกของผิวงาน
การตง้ั มดี ปอ้ นตัดเฉอื นดา้ นความลกึ จะตดั เฉือนผวิ

งานให้ลดขนาด สามารถตั้งและอ่านคา่ ไดจ้ ากสเกลดา้ ม
หมนุ (Micro Collar) โดยการเรม่ิ ตน้ ทเ่ี ลขศนู ย์ (0)

การเร่มิ ต้นที่ศนู ย์ จะตอ้ งให้ปลายมดี แตะผวิ งาน
เบาๆ กอ่ นท่ีจะป้อนกนิ ลกึ ตามความต้องการ

2. การจับยดึ มดี กลงึ
1. การจับยึดมดี กลึงดว้ ยปอ้ มมีดเดย่ี ว

การจับยึดมีดกลึงดว้ ยป้อมมีดเดีย่ ว (Single Tool Post) จบั ยดึ มดี
กลงึ ไดค้ ร้งั ละเลม่ ปรับคมมดี ใหส้ ูงต่าไดด้ ว้ ยแผน่ เหล็กรองตวั มดี

2. การจบั ยดึ มดี กลงึ ดว้ ยเหล็กกด
การจับยดึ มีดกลงึ ดว้ ยเหล็กกดมดี (Flat Clamp) จับมดี กลึงได้คร้ัง

ละ 1 เล่ม เช่นเดียวกบั วธิ ีแรก การปรบั คมมดี ให้สูงต่าใชแ้ ผน่ เหล็กเช่นกัน

3. การจับยดึ มีดกลงึ ดว้ ยปอ้ มมีด 4 ด้าน
การจับยึดมีดกลึงดว้ ยปอ้ มมดี 4 ด้าน (Square

Tool Post) เปน็ ป้อมมดี ที่ใช้กันมาก สามารถจบั ได้
พรอ้ มๆ กนั ถงึ 4 เลม่ การปรับคมมใี ห้สูงต่าทาไดโ้ ดยใช้
แผ่นเหลก็ บางๆ เปน็ ตวั รองมีดเชน่ กัน

4. การจับยึดมดี กลงึ ดว้ ยชุดจับมดี เร็ว
การจับยึดมีดกลงึ ดว้ ยชุดจบั มีดเรว็ (Quick Tool

Post) จับยึดมดี กลึงได้ครั้งละ 1 เล่ม การปรับคมมดี ให้
สงู ตา่ สามารถทาไดร้ วดเร็วโดยใช้สกรหู มุนปรับ โดยไม่
ตอ้ งใชแ้ ผ่นเหลก็ รองมีด

4. การตงั้ คมมีดกลึงและการจบั มีดกลงึ
1. การตงั้ คมมีดกลงึ (Tool Lathe)

การกลงึ งานทุกครงั้ มีความสาคัญอย่างยิ่ง ที่ตอ้ งตง้ั คมมดี กลงึ ให้ได้
ศูนยก์ ับชิน้ งาน การต้งั คมมดี กลงึ ใหไ้ ดศ้ ูนย์กลางกบั ช้ินงานนน้ั ทาได้โดยยดึ มีด
กลึงใหแ้ น่นกับแทน่ ป้อมมีด จากน้ันนาไปเทียบกับยนั ศูนยท์ ้ายแท่นของ
เครอ่ื งกลงึ

1. คมมีดกลงึ อยตู่ รงศนู ย์กลาง
เมื่อคมมีดกลงึ อยูพ่ อดีกับเสน้ ศนู ย์กลางของงานมมุ คาย

(Rake Angle = ) มมุ ล่มิ (Wedge Angle = ) และมุม
หลบ (Clearance Angle = ) ในตาแหนง่ งานกลึง จะเทา่ กบั
มุมของมีดกลึง

2. คมมดี กลงึ อยู่สงู กวา่ ศนู ย์กลาง
เมื่อคมมีดกลึงอยสู่ งู กวา่ เสน้ ศูนย์กลางของงาน

มมุ ในตาแหนง่ งานจะมผี ลทาให้มุมคาย ( ) โตขึ้น
กวา่ เดิม คายเศษโลหะได้งา่ ยข้นึ ในขณะเดยี วกนั มุม
หลบ ( ) จะเลก็ ลงกวา่ เดมิ จะเกิดความฝดื มากขน้ึ
ระหว่างผิวงานกบั ผวิ ของมีดกลงึ

3. คมมดี กลงึ อยู่ต่ากว่าศูนยก์ ลาง
เม่ือคมมีดกลึงอยู่ตา่ กว่าเสน้ ศูนยก์ ลางของงาน

มุมในตาแหน่งงานกลึง จะมผี ลทาให้มุมคาย ( ) เล็ก
ลงกวา่ เดมิ การคายเศษโลหะออกจากผวิ งานทาได้
ยาก มุมหลบ ( ) จะโตข้นึ กวา่ เดมิ ความฝดื ระหวา่ ง
ผวิ งานกบั ผวิ มดี กลึงจะลดลง

ขอ้ ควรจา
ในงานกลึงปอก ควรตงั้ คมมดี กลึงใหส้ ูงกวา่ เสน้ ศนู ยก์ ลางประมาณ 2%

ของขนาดความโตชนิ้ งานเพอื่ ปอ้ งกันการงดั ของชิ้นงาน

2. ข้อควรระวงั ในการจับมดี กลงึ

1. ระยะห่างคมมดี กลึง
จบั มีดกลึงให้คมมดี กลึงยาวออกจากแทน่ ยึดมดี

นอ้ ยทสี่ ดุ เท่าท่สี ามารถจะใชก้ ลึงงานได้ ถา้ ยาวมาก
เกินไปจะทาให้มีดเกิดการสปรงิ ตวั ผลกค็ อื ผิวงานกลงึ
จะไม่เรียบและมดี กลงึ อาจหักได้

2. การใชแ้ ผน่ เหล็กรองมีดกลงึ
แผน่ เหล็กที่ใช้รองมีดกลึงควรยาวเท่าๆ กันทกุ

แผน่ มิฉะน้นั อาจทาให้มีดกลงึ หกั ได้

3. การจับยดึ มดี กลงึ ยาว
กรณที ่จี ับยดึ มีดกลึงที่มีความยาวมากเพียงอัน

เดยี ว ควรระวังคมมดี กลึงด้านที่ไม่ไดใ้ ชง้ าน เป็น
อนั ตรายตอ่ ชน้ิ งานหรอื อันตรายต่อตนเองได้

อ้างอิง

ชลอ การทว.ี งานเครอื่ งมอื กลเบื้องตน้ . กรงุ เทพฯ : เอมพันธ.์ 2556.
รศ.อาพล ซือ่ ตรง และรศ.วันชัย จนั ทรวงศ.์ งานเคร่ืองมอื กลเบอื้ งตน้ .
กรงุ เทพฯ ; ศนู ยส์ ง่ เสรมิ วิชาการ.

2556