คำราชาศัพท์ น.ส.จิตติมา น้อยม่วง

คำราชาศัพท์

๑๒ หมวด

คำนำ

สมุดเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่ อเป็ นส่วนหนึ่ งของรายวิชาภาษาไทยพื้ นฐาน
ที่ให้ความรู้เกี่ยวกับคำราชาศัพท์สิบสองหมวด ผู้ที่ศึกษาข้อมูลใน
เรื่องคำราชาศัพท์ ผู้จัดทำหวังว่าสมุดเล่มนี้จะเป็นประโยชน์สมุดเล่มนี้
จะเป็นประโยชน์ต่อผู้อ่านไม่มากก็น้ อย

หากผิดพลาดประการใดผู้จัดทำก็ขออภัยไว้ ณ ที่นี้ด้วย

จัดทำโดย
นางสาวจิตติมา น้อยม่วง ชั้น ม.6/1 เลขที่ 14

โรงเรียนวังโพนงามวิทยา

สารบัญ หน้า

เรื่อง ก
ข
คำนำ ๑
สารบัญ ๒
คำราชาศัพท์ หมวดกริยา ๓
คำราชาศัพท์ หมวดคำสุภาพ ๔
คำราชาศัพท์ หมวดเครื่องใช้ทั่วไป ๕
คำราชาศัพท์ หมวดเครื่องประดับ ๖
คำราชาศัพท์ หมวดเครื่องภาชนะใช้สอย ๗
คำราชาศัพท์ หมวดเครือญาติ ๘
คำราชาศัพท์ หมวดพระสงฆ์ ๙
คำราชาศัพท์ หมวดร่างกาย ๑๐
คำราชาศัพท์ หมวดสรรพนาม ๑๑
คำราชาศัพท์ หมวดสัตว์และเบ็ดเตล็ด ๑๒
คำราชาศัพท์ หมวดอาหาร
คำราชาศัพท์ หมวดคำอวยพร

คำราชาศัพท์ หมวด กริยา

๑. ชำระพระหัตถ์ หมายถึง ล้างมือ ๑๑. ทรงพระราชนิพนธ์ หมายถึง แต่งหนังสือ

๒. ถวายความเคารพ หมายถึง ทำความเคารพ ๑๒. ทรงพระสรวล หมายถึง หัวเราะ

๓. ถวายบังคม หมายถึง ไหว้ ๑๓. ทรงพระเกษมสำราญ หมายถึง สุขสบาย

๔. ทรงถาม, ตรัสถาม หมายถึง ถาม ๑๔. ทรงยืน หมายถึง ยืน

๕. ทรงทักทาย, ตรัสทักทาย หมายถึง ทักทาย ๑๕. ทรงสัมผัสมือ หมายถึง จับมือ

๖. ทรงปราศรัย หมายถึง ปราศรัย ๑๖. ทรงห่วงใย หมายถึง ห่วงใย

๗. ทรงพระกาสะ หมายถึง ไอ ๑๗. ทรงอวยพร หมายถึง อวยพร

๘. ทรงพระปรมาภิไธย หมายถึง ลงลายมือชื่อ ๑๑๘.ทรงเครื่อง หมายถึง แต่งตัว

๙.ทรงพระปินาสะ หมายถึง จาม ๑๙. ทอดพระเนตร หมายถึง ดู

๑๐. ตรัส หมายถึง พูดด้วย ๒๐.ทรงพระอักษร หมายถึง เรียน เขียน อ่าน

คำราชาศัพท์ หมวด คำสุภาพ

๑. ขนมใส่ไส้ หมายถึง ขนมสอดไส้
๑๑. ดอกนมแมว หมายถึง ดอกถันวิฬาร์
๒. คนคลอดลูก หมายถึง คนออกลูก
๓. ผลไม้ หมายถึง ลูกไม้ ๑๒. ดอกยี่หุบ หมายถึง ดอกมณฑาขาว
๑๓. ดอกขี้เหล็ก หมายถึง ดอกเหล็ก

๔. ผักบุ้ง หมายถึง ผักทอดยอด ๑๔. ดอกมะลิ หมายถึง ดอกมัลลิกา
๕. ผักกระเฉด หมายถึง ผักรู้นอน ๑๕. ถั่วงอก หมายถึง ถั่วเพาะ
๖. ผักตบ หมายถึง ผักสามหาว ๑๖. เห็ดโคน หมายถึง เห็ดปลวก

๗. ผักอีริ้น หมายถึง ผักนางริ้น ๑๗. ฟักทอง หมายถึง ฟักเหลือง
๘. ต้นสลิด หมายถึง ต้นขจร ๑๘. ต้นตำแย หมายถึง ต้นอเนกคุณ
๙. ดอกสลิด หมายถึง ดอกขจร ๑๙. หมอตำแย หมายถึง หมอผดุงครรภ์
๑๐.ดอกซ่อนชู้ หมายถึง ดอกซ่อนกลิ่น ๒๐. ต้นเหงือกปลาหมอ หมายถึง ต้นจะเกรง

คําราชาศัพท์หมวดเครื่องใช้ทั่วไป

๑. พระวิสูตรหรือพระสูตร หมายถึง ม่านหรือมุ้ง ๑๑. พระแสงกรรบิด หมายถึง มีดโกน

๒. พระเขนย หมายถึง หมอน ๑๒. ซับพระองค์ หมายถึง ผ้าเช็ดตัว

๓. พระทวาร หมายถึง ประตู ๑๓. ซับพระพักตร์ หมายถึง ผ้าเช็ดหน้า

๔. พระบัญชร หมายถึง หน้าต่าง ๑๔. ผ้าพันพระศอ หมายถึง ผ้าพันคอ

๕. พระสุวรรณภิงคาร หมายถึง คนโทน้ำ ๑๕. พระภูษา หมายถึง ผ้านุ่ง

๖. ฉลองพระหัตถ์ช้อน หมายถึง ช้อน ๑๖. นาฬิกาข้อพระหัตถ์ หมายถึง นาฬิกาข้อมือ

๗. ฉลองพระหัตถ์ส้อม หมายถึง ส้อม ๑๗. พระฉาย หมายถึง กระจกส่อง

๘. ฉลองพระหัตถ์ตะเกียบ หมายถึง ตะเกียบ ๑๘. ธารพระกร หมายถึง ไม้เท้า

๙. แก้วน้ำเสวย หมายถึง แก้วน้ำ ๑๙. พระแท่นบรรทม หมายถึง เตียงนอน

๑๐. พระสาง หมายถึง หวี ๒๐. พระราชอาสน์ หมายถึง ที่นั่ง

คำราชาศัพท์ หมวด เครื่องประดับ


๑. กำไลข้อพระบาท, ทองพระบาท หมายถึง กำไลข้อเท้า ๑๑. พระมหาสังวาล หมายถึง สร้อยตัว

๒. ตุ้มพระกรรณ หมายถึง ต่างหู ๑๒. พระอุณหิส หมายถึง กรอบหน้า

๓. ทองพระกร, ทองกร, พระวลัย หมายถึง กำไล ๑๓. พาหุรัด หมายถึง กำไลต้นแขน

๔. พระกรรเจียก หมายถึง จอนหู ๑๔. รัดพระองค์ หมายถึง เข็มขัด
๕. พระกำไลหยก หมายถึง กำไลหยก ๑๕. สร้อยข้อพระหัตถ์, พระวลัย หมายถึง สร้อยข้อมือ
๖. พระกุณฑล หมายถึง ต่างหู ๑๖. สร้อยพระศอ หมายถึง สร้อยคอ
๗. พระจุฑามณี หมายถึง ปิ่นประดับเพชร ๑๗.เกยูร หมายถึง สร้อยอ่อน, ทองต้นแขน
๘. พระธำมรงค์ หมายถึง แหวน ๑๘. ทรงกระเป๋า หมายถึง กระเป๋า
๙. พระปั้นเหน่ง หมายถึง หัวเข็มขัด ๑๙. พระภูษา หมายถึง ผ้านุ่ง
๑๐.พระมหามงกุฎ หมายถึงพระมหาพิชัยมงกุฎ ๒๐. ฉลองพระองค์ หมายถึง เสื้อ
ในเครื่องเบญจราชกกุธภัณฑ์

คำราชาศัพท์ หมวด เครื่องภาชนะใช้สอย

๑. จานเครื่องต้น หมายถึง จาน
๑๑. ผ้าเช็ดพระหัตถ์ หมายถึง ผ้าเช็ดมือ

๒. ฉลองพระหัตถ์ช้อน หมายถึงช้อน ๑๒. พระตะพาบ, หมายถึง คนโทน้ำ

๓. ฉลองพระหัตถ์ตะเกียบ หมายถึง ตะเกียบ ๑๓. พระทวย หมายถึง คันทวยสำหรับรองรับกระโถน

๔. ฉลองพระหัตถ์ส้อม หมายถึง ส้อม ๑๔. พระมณฑปพระสุธารส หมายถึง หม้อน้ำดื่ม

๕. ชามชำระพระหัตถ์ หมายถึง ชามล้างมือ ๑๕. พระมณฑปรัตนกรัณฑ์ หมายถึง ขันน้ำทรงมณฑป

พานรอง มีจอกลอย
๖. ชามเครื่องต้น, ถ้วยชามเครื่องต้น หมายถึง ถ้วยชาม

๑๖. พระมังสี หมายถึง พานรองสังข์ จอกหมาก
๗. ถาดพระสุธารส หมายถึง ถาดเครื่องน้ำร้อน น้ำเย็น

๘. ถ้วยพระสุธารส หมายถึง ถ้วยน้ำ ๑๗. พระสุพรรณภาชน์ หมายถึง โต๊ะทองคำสำหรับตั้ง
สำรับคาวหวาน

๙. ที่พระสุธารส หมายถึง ชุดเครื่องน้ำร้อน น้ำเย็น ๑๘. พระสุพรรณราช หมายถึง กระโถนใหญ่

๑๐. บ้วนพระโอษฐ์ หมายถึงกระโถน ๑๙. พระสุพรรณศรี หมายถึง กระโถนเล็ก

๒๐. พระสุวรรณภิงคาร หมายถึง หม้อน้ำทำด้วยทองคำรูป
คนโท

คำราชาศัพท์ หมวด เครือญาติ

๑. พระขนิษฐา หมายถึง น้องสาว
๒. พระชนกหรือพระราชบิดา หมายถึง พ่อ
๓. พระชนนีหรือพระราชมารดา หมายถึง แม่
๔. พระชามาดา หมายถึง ลูกเขย
๕. พระปัยกา หมายถึง ปู่ทวดหรือตาทวด
๖. พระปัยยิกา หมายถึง ย่าทวดหรือยายทวด
๗. พระปิตุจฉา หมายถึง ป้าหรืออาหญิง
๘. พระปิตุลา หมายถึง ลุงหรืออาชาย
๙. พระภาคิไนย หมายถึง หลานที่เป็นลูกของพี่สาวหรือน้องสาว
๑๐.พระภาติยะ หมายถึง หลานที่ลูกของพี่ชาย หรือน้องชาย

๑๑. พระราชธิดา, พระเจ้าลูกเธอ หมายถึง ลูกสาว
๑๒. พระราชนัดดา หมายถึง หลานชายหรือหลานสาว
๑๓. พระราชปนัดดา หมายถึง เหลน
๑๔. พระราชโอรสหรือพระเจ้าลูกยาเธอ หมายถึง ลูกชาย
๑๕. พระสวามีหรือพระภัสดา หมายถึง สามี
๑๖. พระสสุระ หมายถึง พ่อสามี
๑๗. พระสัสสุ หมายถึง แม่สามี
๑๘. พระสุณิสา หมายถึง ลูกสะใภ้
๑๙.พระอนุชา หมายถึง น้องชาย
๒๐. พระอัยกา หมายถึง ปู่หรือตา

คำราชาศัพท์ หมวด พระสงฆ์

๑. กุฏิ หมายถึง เรือนที่พักในวัด ๑๑. พระบัญชา หมายถึง คำสั่ง(พระสังฆราช)

๒. คิลานเภสัช หมายถึง ยารักษาโรค ๑๒. พระสมณสาสน์ หมายถึง จดหมาย(พระสังฆราช)

๓. จังหัน หมายถึง อาหาร ๑๓. พระแท่น หมายถึง ธรรมาสน์(พระสังฆราช)

๔. จำวัด หมายถึง นอน ๑๔. พระโอวาท หมายถึง คำสอน(พระสังฆราช)

๕. ฉัน หมายถึง รับประทาน ๑๕. ภัตตาหาร หมายถึง อาหาร

๖. ถาน,เวจกุฎี หมายถึง ห้องสุขา ๑๖. มรณภาพ หมายถึง ตาย

๗. นิมนต์ หมายถึง เชิญ ๑๗. รูป หมายถึง ลักษณนามสำหรัพระภิกษุ

๘. ประเคน หมายถึง ถวาย ๑๘. ลิขิต หมายถึง จดหมาย

๙. ปลงผม หมายถึง โกนผม ๑๙. สรงน้ำ หมายถึง อาบน้ำ

๑๐. ปัจจัย หมายถึง เงิน ๒๐. สลากภัต หมายถึง อาหารถวายพระด้วยสลาก

คำราชาศัพท์ หมวดร่างกาย

๑. พระนลาฏ หมายถึง หน้าผาก
๒. พระขนง, พระภมู หมายถึง คิ้ว
๓. พระเนตร, พระนัยนะ, พระจักษุ หมายถึง ดวงตา
๔. พระกนีนิกา, พระเนตรดารา หมายถึง แก้วตา
๕. ดวงพระเนตรดำ หมายถึง ตาดำ
๖. ดวงพระเนตรขาว หมายถึง ตาขาว
๗. พระโลมจักษุ, ขนพระเนตร หมายถึง ขนตา
๘. พระอัสสุธารา, พระอัสสุชล, น้ำพระเนตร หมายถึง น้ำตา
๙. พระนาสิก หมายถึง จมูก
๑๐.สันพระนาสิก, สันพระนาสา หมายถึง สันจมูก
๑๑. พระโลมนาสิก, ขนพระนาสิก หมายถึง ขนจมูก
๑๒.พระมังสา หมายถึง เนื้อ
๑๓.พระมัสสุ หมายถึง หนวด
๑๔. พระปัสสาสะ หมายถึง ลมหายใจเข้า
๑๕. พระอัสสาสะ หมายถึง ลมหายใจออก
๑๖. พระโอษฐ์ หมายถึง ปาก
๑๗. พระตาลุ, เพดานพระโอษฐ์ หมายถึง เพดานปาก
๑๘. พระทาฐะ, พระทาฒะ หมายถึง เขี้ยว
๑๙. พระทนต์ หมายถึง ฟัน
๒๐.พระชิวหาหมายถึง ลิ้น

คำราชาศัพท์ หมวด สรรพนาม

๑. กระผม, ดิฉัน หมายถึง แทนชื่อผู้พูด (บุรุษที่ 1)

๒. ข้าพระพุทธเจ้า หมายถึง แทนชื่อผู้พูด (บุรุษที่ 1)
๓. ท่าน หมายถึง แทนผู้ที่พูดถึง
๔. ฝ่าพระบาท หมายถึง แทนชื่อที่พูดด้วย
๕. พระคุณท่าน หมายถึง แทนชื่อที่พูดด้วย
๖. พระคุณเจ้า หมายถึง แทนชื่อที่พูดด้วย
๗. พระองค์ หมายถึง แทนผู้ที่พูดถึง (บุรุษที่ 3)
๘. พระเดชพระคุณ หมายถึง แทนชื่อที่พูดด้วย
๙. ใต้ฝ่าละอองธุรีพระบาท หมายถึง แทนชื่อที่พูดด้วย (บุรุษที่ 2)

คำราชาศัพท์ หมวด สัตว์และเบ็ดเตล็ด

๑. ดอกขจร หมายถึง ดอกสลิด ๑๑. กระบือ หมายถึง ควาย

๒. ดอกซ่อนกลิ่น หมายถึง ดอกซ่อนชู้ ๑๒. กล้วยสั้น หมายถึง กล้วยกุ

๓. ดอกถันวิฬาร์ หมายถึง ดอกนมแมว ๑๓. กล้วยเปลือกบาง, กล้วยกะ หมายถึง กล้วยไข่

๔. ดอกทอดยอด หมายถึง ดอกผักบุ้ง ๑๔. ขนมดอกเหล็ก, ขนมทราย หมายถึง ขนมขี้หนู

๕. ดอกมณฑาขาว หมายถึง ดอกยี่หุบ ๑๕. ขนมสอดไส้ หมายถึง ขนมใส่ไส้

๖. ดอกสามหาว หมายถึง ดอกผักตบ ๑๖. ข้าวเสวย หมายถึง ข้าว หรือเรียกว่า พระกระยา

๗. ดอกเหล็ก หมายถึง ดอกขี้เหล็ก ๑๗. จิตรจูล, จิตรจุล หมายถึง เต่า

๘.ตกลูก หมายถึง ออกลูก (สำหรับสัตว์) ๑๘. ชัลลุกะ, ชัลลุกา หมายถึง ปลิง

๙.ต้นจะเกรง หมายถึง ต้นเหงือกปลาหมอ ๑๙.ช้าง 2 เชือก หมายถึง ช้าง 2 ตัว

๑๐.ต้นปาริฉัตร หมายถึง ต้นทองกวาว ๒๐. ช้างนรการ หมายถึง ช้างสีดอ (ช้างพลายมีงาสั้น)

คําราชาศัพท์หมวดอาหาร

๑. เครื่องเสวย หมายถึง ของกิน ๑๑. พริกเม็ดเล็ก หมายถึง พริกขี้หนู

๒. เครื่องคาว หมายถึง ของคาว ๑๒. เห็ดปลวก หมายถึง เห็ดโคน

๓. เครื่องเคียง หมายถึง ของเคียง ๑๓. เยื่อเคย หมายถึง กะปิ

๔. เครื่องว่าง หมายถึง ของว่าง ๑๔. ปลาหาง หมายถึง ปลาช่อน

๕. เครื่องหวาน หมายถึง ของหวาน ๑๕. ปลาใบไม้ หมายถึง ปลาสลิด

๖. พระกระยาหาร หมายถึง ข้าว ๑๖. ปลายาว หมายถึง ปลาไหล

๗. พระกระยาต้ม หมายถึง ข้าวต้ม ๑๗. ปลามัจฉะ หมายถึง ปลาร้า

๘. ขนมเส้น หมายถึง ขนมจีน ๑๘. ลูกไม้ หมายถึง ผลไม้

๙. ผักรู้นอน หมายถึง ผักกระเฉด ๑๙. กล้วยเปลือกบางหรือกล้วยกระ หมายถึง กล้วยไข่

๑๐. ผักสามหาว หมายถึง ผักตบ ๒๐. ผลมูลละมั่ง หมายถึง ลูกตะลิงปลิง

คำราชาศัพท์ หมวด คำอวยพร


อาศิรวาท หมายถึง อวยพร สดุดี สรรเสริญ