ภูมิศาสตร์ ม.3 หน่วย1_แผนที่เฉพาะเรื่องและเครื่องมือทางภูมิศาสตร์

1หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่

แผนท่ีเฉพาะเรอื่ งและเคร่ืองมือทางภมู ศิ าสตร์

สาระการเรยี นรู้
• การเลือกใช้แผนทเ่ี ฉพาะเรอื่ งและเครอ่ื งมอื ทางภมู ิศาสตรส์ บื ค้นข้อมลู ลกั ษณะทางกายภาพของทวีปอเมรกิ าเหนอื และทวปี อเมรกิ าใต้

แผนท่เี ฉพาะเร่อื งอะไรบา้ งท่สี ามารถนาไปประยกุ ตใ์ นชีวติ ประจาวนั ได้?

แผนที่เฉพาะเรอ่ื ง แผนทท่ี จี่ ดั ทาขนึ้ เพื่อแสดงขอ้ มลู หลักเฉพาะเร่อื งท่ตี อ้ งการศึกษา เชน่ แผนท่ปี า่ ไม้
(Thematic Map) แผนท่ีประชากร แผนที่แสดงแหล่งนา้ มนั ดบิ แผนที่เกษตรกรรม

แผนทแี่ สดงแหล่งนามันดบิ แผนทแ่ี สดงจานวนผ้ปู ่วยตดิ เชือไวรัส COVID-19

ที่มา : Oil and Gas Map of Texas 2014. (Source: Bureau of Economic Geology)

การอา่ นแผนท่ีเฉพาะเร่อื ง แผนทปี่ ริมาณฝนเฉลยี่ รายปีในทวปี อเมริกาใต้ 1 แผนท่ีปริมาณฝนเฉลย่ี รายปีในทวปี อเมรกิ าใต้
2
คาอธบิ ายสญั ลักษณ์ ชือ่ แผนที่
3
มีการใช้สัญลกั ษณ์ แตล่ ะประเภทมีชือ่ แตกต่างกนั
ทแ่ี ตกตา่ งกนั เช่น การใชส้ ี ขึ้นอยู่กบั วตั ถุประสงค์
ขนาดวงกลม หรือเส้นสี
ท่ผี ู้ใชน้ ามาศกึ ษา เช่น แผนท่ีแหลง่ แร่
แทนปริมาณและความ แผนทีเ่ ส้นไหลเวียน แผนที่โคโรเพลท
หนาแนน่ ของขอ้ มลู

มาตราสว่ น

เป็นสว่ นทใี่ ชค้ านวณระยะทางจรงิ

แผนที่จดุ (Dot Map)

แผนทที่ ี่แสดงตาแหนง่ ทตี่ งั ความหนาแนน่ และการกระจายของขอ้ มลู ท่ีปรากฏในแต่ละพนื ท่ดี ว้ ยการใชจ้ ุด

แผนที่จุดประชากร แผนทจ่ี ุดท่ตี งั เมืองอตุ สาหกรรม

การอา่ นและแปลความแผนทจ่ี ุด

แผนที่จุดความสงู ภูมิประเทศ

จุดความสูงกระจายอยู่มาก จุดความสูงกระจายอยนู่ ้อย
เนอื่ งจากเปน็ เขตเทอื กเขาสูง เน่ืองจากเป็นทีร่ าบ

คาอธิบายสัญลกั ษณ์
หมุดระดับ เปน็ จดุ บอกระดับความสูงของภมู ิประเทศ

สงั เกตความถแ่ี ละการกระจายของสัญลักษณ์จุด

ตัวเมอื งจังหวดั เชียงใหมแ่ ละลาปาง 11 คาอธบิ ายสญั ลกั ษณ์

มีจุดความรอ้ นกระจุกตวั เนอ่ื งจาก 2 จดุ ความรอ้ น คือ จุดทีม่ อี ุณหภูมิพนื ผวิ สงู ผิดปกติ
ตวั เมืองทั้ง 2 แหง่ ตง้ั อยูใ่ นแอ่งกระทะ 4
จุดความรอ้ นในประเทศ
ทีม่ ีเทือกเขาสงู ล้อมรอบ ทาให้ 3 จดุ ความรอ้ นนอกประเทศ
ความรอ้ นไม่กระจายออกดา้ นขา้ ง ป่าอนุรักษ์
ปา่ สงวนแหง่ ชาติ
ตวั เมอื งจังหวัดตาก
สญั ลักษณอ์ ืน่ ๆ
มีจุดความรอ้ นจานวนมากท่ีสุดในภาคเหนอื
เน่ืองจากเปน็ เขตเงาฝน ทาใหม้ ีอากาศร้อน • คณุ ภาพอากาศ
• ตารางสถติ ิ
และแห้งแลง้ กวา่ บริเวณอื่น

ที่มา : GISTDA

แผนที่จุดความร้อนในภาคเหนอื ตอนบน

แผนทีส่ ดั ส่วน (Porpotional Map)

แผนที่ทแี่ สดงจานวนและชนดิ ขอ้ มูลหลายชนดิ พร้อมกัน โดยใช้สญั ลกั ษณ์รปู ทรงเรขาคณิต
และแผนภมู แิ บบต่าง ๆ ใหม้ ขี นาดเป็นสดั สว่ นกบั ข้อมลู

แผนทแี่ ผนภูมิขนาดวงกลม แผนที่แผนภูมแิ ทง่ แบบผสม

การอ่านและแปลความแผนที่สดั สว่ น สงั เกตขนาดสัญลักษณ์วงกลม
วงกลมท่ีมีสัดส่วนเพ่ิมข้ึนต่อเน่ือง
คาอธบิ ายสัญลกั ษณ์ แสดงให้เห็นว่าธุรกิจพลังงาน
แสงอาทิตย์ของรัฐแคลิฟอร์เนีย
ขนาดของวงกลม แทนปริมาณการลงทนุ ขยายตัวอย่างรวดเร็ว เน่ืองจาก
ในธรุ กิจพลงั งานแสงอาทิตย์ นโยบายสนับสนุนการใช้พลังงาน
หมนุ เวยี น
การลงทุนปรมิ าณนอ้ ย
การลงทุนปรมิ าณมาก แผนท่ีสดั ส่วนการขยายตัวของธรุ กิจ
การลงทุนมากทีส่ ดุ พลงั งานแสงอาทิตย์
ในรัฐแคลิฟอรเ์ นยี
สัญลกั ษณ์สี แทนปรมิ าณการลงทนุ
ในธุรกิจพลังงานแสงอาทิตย์

สเี ขม้ ปริมาณมาก
สีออ่ น ปริมาณน้อย

ทีม่ า : Calif.DG Stats. (2018)

แผนทีเ่ ส้นเท่า (Isoline Map)

แผนท่แี สดงเสน้ ทล่ี ากเชอื่ มจดุ ต่าง ๆ ตามข้อมลู เชิงปริมาณของส่ิงต่าง ๆ
ที่มีจานวนเท่ากนั ตลอดทังเสน้ เช่น ความกดอากาศ อุณหภมู ิ ปริมาณฝน

แผนทแี่ สดงเสน้ ความกดอากาศเทา่ ในประเทศสหรฐั อเมรกิ า แผนที่ปรมิ าณฝนเฉล่ยี รายปีในทวีปอเมริกาใต้

การอ่านและแปลความแผนท่ีเส้นเทา่

1

(1) พืนทส่ี มี ว่ งเปน็ บรเิ วณ 4 (3) สัญลกั ษณ์เสน้ เท่า
3
ทมี่ ีอณุ หภูมิตา่ ทส่ี ดุ แสดงบรเิ วณที่มอี ุณภมู เิ ท่ากัน
เนือ่ งจากอยู่ในเขตหนาว 25 ตลอดทั้งเส้น
ใกลก้ ับข้ัวโลก
ทม่ี า : http:ww2010.atmos.uiuc.edu (4) สญั ลักษณ์สี
(2) พนื ทส่ี สี ้มเปน็ บริเวณ
แผนทเ่ี สน้ อุณหภูมเิ ท่าทวปี อเมริกาเหนอื พื้นทที่ ่ีอยู่ในเสน้
ท่ีมีอณุ หภูมสิ ูงที่สุด และสเี ดยี วกัน
เน่อื งจากอยใู่ นเขตกึ่งโซนรอ้ น จะมอี ุณหภูมเิ ท่ากัน

(5) ตัวเลขบอกคา่ อณุ หภมู ิ
(หนว่ ยฟาเรนไฮต์)

Whaist

ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ระบบทใ่ี ช้จัดเก็บ รวบรวม วเิ คราะห์ แสดงผลขอ้ มูลทางภูมศิ าสตร์

(Geographic Information System) และแสดงผลขอ้ มูลเชงิ พ้นื ทด่ี ว้ ยระบบคอมพวิ เตอร์

องค์ประกอบ GIS

เครื่องคอมพวิ เตอรแ์ ละอุปกรณ์ตา่ ง ๆ กระบวนการวเิ คราะห์
(Hardware) (Analysis)

โปรแกรม ขอ้ มูล บุคลากร/ผู้ใชง้ าน
(Software) (Data) (User/Operator)

ข้อมลู GIS ข้อมลู เชิงพนื ที่ (Spatial Data)

พนื ท่ี จุด ขอ้ มลู ทแี่ สดงสิ่งท่ีปรากฏบนพืน้ โลก
ซงึ่ สามารถระบุตาแหนง่ ทีต่ ง้ั และคา่ พกิ ัดทางภมู ิศาสตร์ได้ มี 3 ประเภท

เส้น ขอ้ มลู จุด

ท่ตี งั สถานท่ี จุดความสงู
จดุ ประชากร จุดความร้อน

ขอ้ มลู เส้น

ถนน แม่นา ทางรถไฟ

ขอ้ มูลพนื ท่ี

การใช้ประโยชน์ทดี่ นิ
เขตการปกครอง

ข้อมลู GIS ข้อมูลเชงิ อรรถาธิบาย (Attribute Data)

มโี ชค เปน็ ข้อมลู ทอี่ ธบิ ายคณุ ลกั ษณะของพืน้ ทใี่ นรูปแบบตาราง เชน่
สขุ ใจ ชือ่ ถนน ชือ่ เมือง ความกว้าง จานวนประชากร
รักดี
ตารางคณุ ลกั ษณะ

ลาดบั ชอ่ื ชุมชน จานวนประชากร ชอ่ื ถนน
กหุ ลาบ
1 สขุ ใจ 200

2 รกั ดี 100 กหุ ลาบ

3 มีโชค 65 ทานตะวนั

การวิเคราะหข์ อ้ มลู

นาชนั้ ขอ้ มลู แต่ละชัน้ มาซ้อนทบั กัน (Overlay) ทีม่ า : กรมปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย
ดว้ ยโปรแกรมคอมพวิ เตอร์
แผนทแี่ สดงผลการวเิ คราะห์
เพื่อใหไ้ ด้ชนั้ ข้อมลู ใหม่ท่ตี รงกบั วตั ถปุ ระสงค์ของการศกึ ษา

การใชป้ ระโยชน์ GIS วเิ คราะหพ์ ืน้ ทีเ่ สย่ี งเกดิ ภยั ธรรมชาติเพือ่ วางแผนปอ้ งกนั ภัย
วิเคราะห์พ้ืนทที่ ่ีได้รับผลกระทบจากภัยธรรมชาติ
GIS ด้านภยั ธรรมชาติ

แผนทแ่ี สดงพนื ที่เส่ียงเกดิ พายทุ อรน์ าโดในสหรัฐอเมริกา ทม่ี า : กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย

แผนทีแ่ สดงพนื ทท่ี ีไ่ ด้รับผลกระทบจากภยั แลง้ ทวีปอเมรกิ าเหนอื

GIS ดา้ นคมนาคมขนสง่ วางแผนเส้นทางเดินรถเพอ่ื ประหยดั เวลาเดนิ ทาง
ใชว้ างแผนสร้างเสน้ ทางคมนาคม
ติดตามยานพาหนะ

การใช้งาน Google Map นาทางเพ่อื หาระยะทางทสี่ ันและรวดเรว็ ทสี่ ุด ระบบ GPS ตดิ ตามตาแหน่งยานพาหนะ

GIS การบริหารจดั การและ จดั ทาแผนทภี่ าษี
การใชป้ ระโยชนท์ ่ดี นิ วางแผนการใชป้ ระโยชน์ที่ดนิ
การวิเคราะห์พ้ืนที่เหมาะสมในการทากิจกรรมตา่ ง ๆ

แผนทภี่ าษี ท่ีมา : http://ci.henderson.nc.us

แผนที่การใช้ประโยชน์ทด่ี นิ

GIS ดา้ นส่ิงแวดล้อม จัดทาแผนท่ขี อบเขตพน้ื ทปี่ า่ เพื่อวางแผนอนรุ กั ษ์และฟนื้ ฟู
เพื่อติดตามสถานการณ์ป่าไม้

แผนทพี่ นื ท่ีป่าอนุรกั ษ์ของประเทศไทย แผนท่กี ารสูญเสียพนื ท่ีปา่ แอมะซอนในแตล่ ะรฐั ของบราซลิ

สถิตทิ างภูมิศาสตร์ ขอ้ มูลของปรากฏการณ์เชิงพื้นที่ต่าง ๆ ณ ช่วงเวลาหนึ่ง หรอื หลายชว่ งเวลา
(Geographic Statistic) มีการนาเสนอลงบนแผนท่หี ลากหลายรปู แบบเพอื่ ง่ายต่อการวิเคราะห์

ข้อมลู สถติ ทิ างภูมศิ าสตร์

สรปุ

• แสดงข้อมูลเฉพาะเรอ่ื งทตี่ ้องการศึกษา • แสดงข้อมลู ดว้ ยเส้นทลี่ ากผา่ นพ้นื ทที่ ่ีมีข้อมลู
• มีคาอธบิ ายสญั ลักษณ์ท่ีหลากหลาย
เท่ากนั ตลอดทง้ั เส้น
แผนท่ีเฉพาะเรอื่ ง แผนทีเ่ สน้ เท่า • มีการใช้สปี ระกอบตามขอบเขตข้อมลู ที่

เทา่ กนั

• แสดงความหนาแน่นและการกระจายของ • ระบบทใี่ ชจ้ ัดเกบ็ วเิ คราะห์และแสดงผล
ขอ้ มลู เชน่ จดุ ประชากร จุดความร้อน ขอ้ มูลเชิงพ้นื ทดี่ ้วยคอมพิวเตอร์
จุดความสูง จดุ ทต่ี ัง้ อาเภอ
• นาเสนอข้อมลู หลากหลายรปู แบบ เช่น แผนท่ี
แผนทจี่ ุด ระบบสารสนเทศภมู ศิ าสตร์ สถติ ิ ภาพสามมติ ิ เพอ่ื ใชว้ างแผนด้านต่าง ๆ

• แสดงจานวนและข้อมลู หลายชนิด • ขอ้ มูลสถติ ใิ นพืน้ ทีต่ า่ ง ๆ ณ ช่วงเวลา
พรอ้ มกนั โดยใช้สญั ลักษณ์รปู ทรง หนง่ึ หรือหลายชว่ งเวลา
เรขาคณิต และแผนภมู ิ
• นาเสนอลงบนแผนที่ หรือแผนภมู ิเพื่อง่ายต่อ
แผนทส่ี ัดสว่ น สถติ ทิ างภมู ิศาสตร์ การวเิ คราะห์