การไกล่เกลี่ยคดีแพ่งและคดีอาญา

การไกล่เกลยี คดแี พ่ง และข้อกฎหมาย
โดย

นายสุนทร ทมิ จ้อย
ผ้พู พิ ากษาหัวหน้าคณะศาลอทุ ธรณ์





ปัญหา

กระบวนการแกไ้ ขปัญหาโดย กระบวนการแกไ้ ขปัญหาโดย
สันติวธิ ี (ไกลเ่ กลีย) สนั ติวธิ ี (พิจารณาคดี)

ชนะทงั คู่ ยตุ ิธรรม ชนะฝ่ ายเดียว
ช่วยกนั พฒั นาสังคม พงึ พอใจทงั สองฝ่ าย ไม่ปรองดองกนั
ปรองดองกนั สร้างปัญหาในสังคมต่อไป

กระบวนการไกล่เกลียนนั ไมใ่ ช่เป็นกระบวนการทีจะมาแทนกระบวนพิจารณาคดีของศาล แต่เป็นเพียงพระบวนการ
ยตุ ิธรรมทางเลือก ไมส่ ามารถมาทดแทนการพจิ ารณาของศาลได้

ฟ้องคดี
นดั พร้อม

ไกล่เกลีย นดั ต่อเนือง

สาํ เร็จ ไม่สาํ เร็จ สืบพยาน
พิพากษาตามยอม พิพากษา

มีสัมพนั ธภาพ ไม่อุทธรณ์ ฎีกา อุทธรณ์
กลบั มาคืนดี ฎีกา
กนั
คูค่ วามทงั สอง
ฝ่ายยงั มีความ
ขดั แยง้ ไมค่ ืนดี

กลยุทธ์การไกล่เกลยี แบบเน้นจุดสนใจ
(ความต้องการทแี ท้จริง)

1. ทาํ ให้คู่พพิ าทมองเห็นข้อพพิ าทเป็ นปัญหาร่วมกนั
2. ทาํ ให้คู่พพิ าทร่วมกันแก้ไขปัญหา
3. ทาํ ให้คู่พพิ าทแต่ละฝ่ ายได้ตระหนกั ถงึ สิงต่อไปนี

- ผลประโยชน์ของทุกฝ่ าย
- ความต้องการของทกุ ฝ่ าย
- ความกังวลของทุกฝ่ าย

กลยทุ ธ์การไกล่เกลยี แบบเน้นจดุ สนใจ
(ความต้องการทแี ท้จริง)

4. เป็ นกระบวนการทใี ห้อาํ นาจแก่คู่พพิ าทเข้าถงึ วธิ ีแก้ปัญหาด้วย
ตนเอง

5. ไม่เน้นให้ศาลหรือคนกลางดาํ เนินการในสิงต่อไปนี
- ตดั สินข้อพพิ าท
- แนะนําวธิ ีการแก้ปัญหาทีเป็ นไปได้ให้คู่พพิ าทพจิ ารณา



องค์ประกอบการเจรจาแบบเน้นความต้องการ 7 ประการ

1. ความต้องการทีแท้จริง
2. ข้อเสนอ
3. หลักเกณฑ์อ้างองิ
4. ทางเลือกอืน
5. การสือสาร
6. ความสัมพันธ์
7. ข้อผกู พนั (สัญญาประนปี ระนอมยอมความ)

ความต้องการทีแท้จริง

• ความต้องการทแี ท้จริงเป็ นมลู เหตจุ ูงใจทอี ยู่เบืองหลงั
จุดยืน (ฟ้องคดีข้อกฎหมาย) หรือ ข้อพพิ าท(ข้อเท็จจริง)

1. ค่พู พิ าทสนใจความต้องการทแี ท้จริง
2. ค่พู พิ าทอาจมีความต้องการทแี ท้จริงทรี ่วมกนั หรือเข้ากนั ได้
มากกว่าส่วนขดั แย้งกนั

ความต้องการทีแท้จริง

3. ช่วยคู่พพิ าทค้นหาความต้องการทแี ท้จริงทมี สี ่วนร่วมกนั
หรือแย้งกนั
4. เน้นยาํ ให้เห็นถงึ ความต้องการทแี ท้จริงทปี ระสานผล-
ประโยชน์ ในส่วนทขี ดั แย้งกนั เพือให้เกิดการประนีประนอมกนั

ความต้องการทีแท้จริง

• จุดยืน หรือ ข้อเรียกร้องเป็ นเพยี งหนทางหนึงที
สนองตอบหรือสร้างความพงึ พอใจต่อความต้องการที
แท้จริง

1. คู่พพิ าทมกั มุ่งความสนใจไปทจี ดุ ยืนหรือข้อเรียกร้อง
2. ค่พู พิ าทพยายามหาเหตุผลต่าง ๆ นานา เพือสนบั สนุนจุดยืน
3. ค่พู พิ าทมกั ตดิ ยดึ จุดยืนของตนทขี ัดแย้งกบั อกี ฝ่ าย จึงเข้าใจ
ว่าถูกโต้แย้งความต้องการของตน

กระบวนการไกล่เกลยี ข้อพพิ าท

1. เปิ ดประชุม
2. จดบันทกึ (การฟังคู่พพิ าทโดยไม่โต้แย้ง)
3. ประเด็น(สรุปข้อเทจ็ จริงตามทจี ดบนั ทึก)
4. ค้นหาความต้องการทแี ท้จริง (ประชุมฝ่ ายเดยี วครังที 1)
5. การเสนอทางออก(ประชุมฝ่ ายเดียวครังที 2)
6. การร่างสัญญาประนีประนอม
7. ปิ ดประชุม

1. เปิ ดประชุม

• ก่อนดําเนินการไกล่เกลยี ศึกษาสํานวน และข้อ
กฎหมาย ป.พ.พ. มาตรา ๔๒๐ ,๖๕๓ ปวิ แพ่ง
มาตรา ๒๐ ทว,ิ ๑๓๘, ๑๖๑ , ๑๗๕ ตาราง ๕,๖

• แนะนําตนเอง
• ให้คู่ความแต่ละฝ่ ายแนะนําตนเอง
• อธิบายกระบวนการไกล่เกลยี

หลักการเปิ ดประชุม

• ประธานควบคุมการไกล่เกลยี

เพือให้ผไู้ กล่เกลียแสดงความเป็นผนู้ าํ ทีดี
เพือใหผ้ ไู้ กล่เกลียแสดงความคิดเห็น
เพือใหผ้ ไู้ กล่เกลียไดร้ ู้จกั คูก่ รณีทงั สองฝ่ าย

หลักการเปิ ดประชุม

• มนุษย์สัมพนั ธ์
เพือใหผ้ ไู้ กล่เกลียสร้างสมั พนั ธภาพกบั ทงั สอง

ฝ่าย ไม่บงั คบั ฝ่ ายใดใหป้ ฏิบตั ิตาม
• ความเป็ นกลาง

อธิบายใหค้ ูค่ วามทราบวา่ ผไู้ กล่เกลียเป็นกลางไม่
มีอาํ นาจตดั สินใจ

หลกั การเปิ ดประชุม

• ไม่มอี าํ นาจเหนือ

อธิบายใหค้ คู่ วามทราบวา่ คู่ความมีอาํ นาจตดั สินใจเอง

• ความสมัครใจ

กระบวนการไกลเ่ กลียเป็นการสมคั รใจ
- เป็นทางเลือก

เมือใดกไ็ ด้ - เขา้ ไกลเ่ กลียเมือใดกไ็ ด้ หรือ ยตุ ิการไกล่เกลีย

หลักการเปิ ดประชุม

• การแยกคนออกจากปัญหา
ไม่ชีวา่ ใครผิดใครถูก

• ความเมตตา
ใหโ้ อกาสผอู้ ืนไดแ้ กไ้ ขสิงทีไม่ดี

• หลกั การมสี ่วนร่วม
ใหท้ งั สองฝ่ ายมีโอกาสเท่ากนั

หลกั การเปิ ดประชุม

• ความลับ
ไม่นาํ พยานหลกั ฐานทีไดไ้ ปใชใ้ นชนั ศาล

• แยกประชุมทลี ะฝ่ าย
• การสร้างความศรัทธาและน่าเชือถือ

อธิบายใหท้ ราบถึงกระบวนการไกลเ่ กลีย

2.จดบันทกึ (การฟังคู่พพิ าทโดยไม่โต้แย้ง)

• ให้แต่ละฝ่ ายพดู
• ห้ามโต้แย้ง
• ให้จดบนั ทกึ เรืองราวของแต่ละฝ่ าย
• ให้สรุปเรืองของแต่ละฝ่ าย

จดบนั ทกึ (การฟังคู่พพิ าทโดยไม่โต้แย้ง)

• สรุปประเด็นทสี ําคัญไว้
• ให้โอกาสแต่ละฝ่ ายได้พดู
• ให้พูดเฉพาะทีมาของปัญหา ยังไม่ให้เสนอทางออก
• ให้ทุกฝ่ ายฟังอีกฝ่ ายอย่างตงั ใจ
• ให้สรุปประเด็นสําคญั ไว้

3.ประเดน็ ข้อพพิ าท
(สรุปข้อเท็จจริงตามทจี ดบนั ทึก)

• เป็ นประเด็นของผู้ไกล่เกลยี เตรียมไว้ก่อน แต่ยังไม่
เสนอประเด็น

• ให้โจทก์และจาํ เลยกาํ หนดประเด็นทีจะพดู คุย
• ถ้ายงั ไม่ครบถ้วน ผู้ไกล่เกลยี เสนอเป็ นประเดน็ เพมิ

ประเดน็ ข้อพพิ าท
(สรุปข้อเทจ็ จริงตามทจี ดบนั ทกึ )
• ให้ผ้ไู กล่เกลยี ควบคุมการเจรจาให้คู่ความพูดตาม
ประเด็นทกี าํ หนดไว้

• ถ้าจะพดู นอกประเด็นให้กาํ หนดประเด็นเพมิ เตมิ
และให้พดู ประเด็นดงั กล่าวในภายหลงั

• ช่วงนีพูดสลบั ไปมาได้
• ให้ใช้คาํ พดู สุภาพ ห้ามตาํ หนวิ ่ากล่าวกนั

4.การค้นหาความต้องการทแี ท้จริง

• เป็ นการค้นหาสิงทีคู่กรณตี ้องการ
• ไม่ใช่เป็ นประเดน็ ทฟี ้องร้อง
• เป็ นสิงทีค่กู รณีต้องการให้อีกฝ่ ายหนึงปฏบิ ตั ิ

- คาํ ขอโทษ
- ความนับถือ
- การให้เกยี รติ เป็ นต้น

การค้นหาความต้องการทแี ท้จริง

• กาํ หนดเป็ นประเด็นไว้เพือพูดคยุ กนั ด้วย
• การค้นหาสิงทีต้องการนันคู่ความอาจจะไม่ต้องการ

ให้อีกฝ่ ายทราบ
** ให้มีการประชุมทลี ะฝ่ ายเพือจะเป็ นความลบั

- เป็ นความลบั ไม่บอกแก่อกี ฝ่ าย

การค้นหาความต้องการทแี ท้จริง

** ให้มกี ารประชุมทลี ะฝ่ ายเพือจะเป็ นความลบั
- ให้เวลาแต่ละฝ่ ายเท่า ๆ กนั
- ระหว่างรอให้อกี ฝ่ ายคดิ อะไรบ้าง
- เมือได้ความต้องการทแี ท้จริง (ยงั ไม่กาํ หนด

เป็ นประเดน็ ให้อกี ฝ่ ายทราบ)

การค้นหาความต้องการทแี ท้จริง

** ให้มีการประชุมทลี ะฝ่ ายเพือจะเป็ นความลบั
- เมือทราบความต้องการทแี ท้จริงแล้วให้ ผู้

ประนีประนอมพยายามนําไปสู่จดุ ม่งุ หมาย
-ใช้คาํ ถามสมมุติ หรือว่ายงั ไม่ผูกพนั คู่ความ แต่

ให้เป็ นคาํ ถามของผ้ไู กล่เกลยี เองว่า “ค่กู รณมี คี วาม
คดิ เห็นอย่างไร” (กรณีเป็ นความลบั )

การค้นหาความต้องการทแี ท้จริง

** ให้มกี ารประชุมทลี ะฝ่ ายเพือจะเป็ นความลบั
- เมือคู่กรณยี อมรับแล้วจึงให้คู่กรณตี กลงกนั

กรณปี ระชุมฝ่ ายเดียวครังแรก
- เพือค้นหาสิงทีค่คู วามไม่ต้องการให้อกี ฝ่ าย

หนึงทราบ

การค้นหาความต้องการทแี ท้จริง

กรณปี ระชุมฝ่ ายเดียวครังแรก
- กรณีการค้นหาความต้องการทแี ท้จริงหรือประเดน็

อืน ๆ ทีค่คู วามไม่ยอมให้รายละเอยี ด ให้ประชุมฝ่ าย
เดียวและผู้ไกล่เกลยี เกบ็ เป็ นความลับไว้ก่อน จากนัน
ค่อยชักนําให้มีการเสนอประเด็นข้อมูลทใี กล้เคยี งกนั

5.การเสนอทางออก

• เพือเสนอทางออกของแต่ละฝ่ าย แต่ต้องเกบ็
ทางออกของคู่ความไว้เป็ นความลับก่อน ให้ทราบ
ตอนทเี สนอครังแรก เช่น โจทก์ต้องการ 50,000
บาท จาํ เลยยอมจ่ายเพยี ง 10,000 บาท ส่วนการ
เพมิ ขึนนันควรเกบ็ เป็ นความลับไว้ก่อน เช่น โจทก์
เสนอเหลือ 40,000 บาท ควรบอกจําเลยว่ามี
แนวโน้มทีดีถ้ามกี ารเพมิ

การเสนอทางออก

ทางออกนันควรมมี าตรฐาน
1. มาตรฐานทางกฎหมาย
- กฎหมายบญั ญตั ิไว้
- คาํ พพิ ากษาศาลฎกี า
2. มาตรฐานทางวิชาชีพ

การเสนอทางออก

ทางออกนันควรมมี าตรฐาน
3. มาตรฐานทวั ไป
4. มาตรฐานต่าง ๆ ทเี คยปฏิบตั ิ
5. มาตรฐานจากหน่วยงานอืน ๆ หรือ คนกลาง

การเสนอทางออก

กรณคี ู่กรณไี ม่สามารถตกลงกนั ได้หรือต้องผ่าทางตนั
1. ค่กู รณีคดิ ว่ามที างเลือกอืนทดี ีกว่าหรือไม่ เช่น มี
ทางต่อสู้คดใี นเรืองอายคุ วาม หรือ ปัญหาอืน ๆ
2. ทางเลือกทแี ย่ทสี ุดถ้าไม่สามารถตกลงกนั ได้ เช่น
ศาลพพิ ากษาให้ชําระหนี

การเสนอทางออก

กรณคี ู่กรณไี ม่สามารถตกลงกนั ได้หรือต้องผ่าทางตนั
3. ทางเลือกทเี ป็ นไปได้มากทสี ุด หมายความว่า
เป็ นทางเลือกทคี ู่พพิ าทใคร่ครวญสามารถปฏิบตั ไิ ด้
โดยไม่เกดิ ผลกระทบต่อคู่พพิ าทได้

6.การร่างสัญญาประนปี ระนอมยอมความ

• พจิ ารณาจํานวนหนีทแี น่นอนว่าเป็ นจํานวนเท่าใด
และมหี นีอะไรบ้าง

• พจิ ารณาความสามารถในการชําระหนี
- ชําระหนีดงั กล่าวเมือใด (ระบุวนั เดือน ปี )
- ชําระหนีโดยการผ่อนชําระ ชําระงวดละเท่าใด เริม
ชําระงวดแรกในวนั ทเี ท่าไหร่ และงวดต่อไปทกุ วนั ที
เท่าไหร่ จนกว่าจะชําระครบถ้วน

การร่างสัญญาประนีประนอมยอมความ

• กรณผี ิดนัดชําระหนี
- ชําระครังเดียวผดิ นัดอาจมกี ารคดิ ดอกเบยี ด้วย
หรือไม่
- กรณผี ่อนชําระผดิ นัดจะถือว่าผดิ นัดทงั หมดหรือ
ผดิ นัดงวดเดยี วถือว่าผิดนัดทนั ทยี อมให้บงั คบั คดไี ด้
เป็ นต้น

การร่างสัญญาประนีประนอมยอมความ

• ก่อนทําสัญญาให้ตรวจสอบอาํ นาจของผ้ทู ําสัญญา
ด้วย
- กรณีตวั ความ หรือ ผู้มอี าํ นาจกระทาํ การแทนนิติ
บคุ คลให้ตรวจสอบอาํ นาจของผ้แู ทนนิตบิ ุคคล
- กรณีเป็ นทนายความให้ตรวจสอบใบแต่ง
ทนายความว่ามอี ํานาจทาํ สัญญาประนีประนอมยอม
ความ ถอนฟ้อง หรือ อืน ๆ ได้หรือไม่

การร่างสัญญาประนีประนอมยอมความ

- กรณหี นังสือมอบอาํ นาจให้ทําสัญญา
ประนีประนอม ให้ตรวจสอบว่า มขี ้อความให้มี
อาํ นาจทําสัญญาประนีประนอมยอมความ หรือ ถอน
ฟ้องได้หรือไม่
- กรณรี ับเงนิ แทนตัวความ ถ้าเป็ นบุคคลอืน รับ
แทน

7.ปิ ดประชุม

• กล่าวขอบคุณ
กรณตี กลงกนั ได้

- แนะนําให้ช่วยแนะนําเกยี วกบั การไกล่เกลยี ให้คนที
รู้จกั ใช้วธิ ีไกล่เกลยี

ปิ ดประชุม

กรณตี กลงกนั ได้
- สอบถามความคิดเห็นของกระบวนการไกล่เกลยี
- สอบถามสิงทีควรพฒั นาเกยี วกบั กระบวนการไกล่
เกลยี

ปิ ดประชุม

กรณตี กลงไม่ได้
- แจ้งเจ้าหน้าทีศาล
- เจ้าหน้าทีศูนย์ไกล่เกลยี นําสํานวนเสนอผู้พพิ ากษา
เพือช่วยไกล่เกลยี อกี ครังหนึงเมือผ้พู พิ ากษามี
ความเห็นควรส่งศูนย์นดั ความเพือกําหนดวนั นัด
พจิ ารณาต่อเนือง ให้มีคําสังยุตกิ ารไกล่เกลยี และส่งคดี
เพือพจิ ารณาต่อไป หรือให้ใช้สิทธิตามกฎหมาย

หน้าทขี องผู้ไกล่เกลยี

1. ช่วยชักนําให้คู่พพิ าทหันเหออกจากจุดยืนของแต่ละฝ่ าย
2. ช่วยให้คู่พพิ าทเจรจาในเชิงความต้องการทแี ท้จริงของแต่ละฝ่ าย
3. ไม่ม่งุ ไปยงั สิทธอิ นั พงึ มีพงึ ได้ตามกฎหมายของแต่ละฝ่ าย

(จดุ ยืน)
4. สนับสนุนให้เกิดการสือสารทสี ร้างสรรค์ระหว่างคู่พพิ าท
5. ช่วยเหลือคู่พพิ าทในการกาํ หนดประเดน็ ข้อพพิ าท

หน้าทขี องผู้ไกล่เกลยี

6. ให้คู่พพิ าทเข้าใจมุมมองปัญหาข้อพพิ าทอย่างชัดเจน
7. ให้คู่พพิ าทเข้าใจความต้องการทแี ท้จริงของตน
8. ให้คู่พพิ าทเข้าใจความต้องการทแี ท้จริงของอกี ฝ่ าย
9. ให้คู่พพิ าทสร้างข้อเสนอหรือวิธีแก้ปัญหาด้วยตนเอง
10. ให้คู่พพิ าทค้นหาหลกั เกณฑ์อ้างองิ ทเี ป็ นกลาง ไม่ได้ขนึ อย่กู บั

ความรู้สึกของฝ่ ายใดฝ่ ายหนงึ

หน้าทขี องผู้ไกล่เกลยี

11. ให้คู่พพิ าทค้นหาหลกั เกณฑ์ทเี ป็ นธรรมเพือใช้ประเมนิ ปัญหา
12. สอบถามทางเลือกอืนทคี ่พู พิ าทเริมการฟ้องร้องคดี ให้คู่ความ

ได้เข้าใจถงึ ผลทเี กิดขนึ ถ้าไม่สามารถตกลงกนั ได้
13. ช่วยคู่พพิ าทแยกปัญหาเกยี วกบั บุคลกิ ลกั ษณะของคู่พพิ าทอกี

ฝ่ าย(แยกคนออกจากปัญหา)
14. ช่วยค้นหาวธิ ีแก้ปัญหาทเี หมาะสมกับความต้องการของทุกฝ่ าย
15. ช่วยคู่พพิ าทในการยกร่างข้อผูกพนั