ศัพท์น่ารู้นิราศภูเขาทอง

แบบเรยี นสาเรจ็ รปู วชิ าภาษาไทย
เรือ่ ง นริ าศภูเขาทอง
ช้ันมัธยมศึกษาปที ่ี ๑

คุณครรู ะพีพงศ์ ฉว้ นต้นั

๑

คาศพั ทน์ ่ารู้

กก = ชื่อพรรณไมข้ นึ้ ในที่ลุ่มและแฉะมหี ลายชนดิ ลาตน้
กลมใชท้ อหรอื สานเสอื่

กระเรยี น = นกใหญ่ชนดิ หนึ่ง คอยาว ขายาว ปีกกว้าง
หางกว้างและสั้น หากนิ ตามที่ราบลุ่ม

กา้ มกงุ้ = ช่ือพุ่มไม้ชนิดหนง่ึ ลาต้นตรง กิ่งส่เี หลี่ยมมี
หนามเลก็ ห่าง ๆ ดอกเปน็ กระจกุ

เกรียด = เสียงเขยี ดร้อง

แขม = ชอื่ ไมล้ ม้ ลกุ ชนดิ หน่งึ ขึ้นตามชายน้าหรือทชี่ มุ่ ชน้ื

คา = ชื่อหญา้ ชนิดหน่งึ ใบคายแขง็ เอามาทาเป็นตบั มงุ
หลงั คา

ครึ่งท่อน = เพลงพน้ื บา้ นชนดิ หนึ่ง

๒

คาศพั ทน์ ่ารู้

แดนไตร = โลกทัง้ สาม คอื สวรรค์ มนุษย์ บาดาล

ตบะ = การบาเพ็ญให้กเิ ลสเบาบาง
ตบั เต่า = ช่ือไมน้ า้ ชนิดหนง่ึ ใบหนากลม ดอกสีม่วงอ่อน
ปนขาว ข้ึนตามนาขา้ วหรอื ทมี่ นี า้

ตีเรือ = ชิงของในเรือ

ถ่อค้า = ไม้สาหรบั คา้ ใหเ้ รือเดนิ

ทง้ิ วสิ ยั = ละขนบธรรมเนยี มประเพณเี ดมิ

ทศพล = ผมู้ ีกาลงั ๑๐ ประการ หมายถึง พระพุทธเจา้

๓

คาศพั ทน์ า่ รู้

ธิบดี = มาจาก อธิบดี หมายถงึ ผเู้ ป็นใหญ่ ผ้ปู กครอง
ในท่ีนี้หมายถึง ผปู้ กครอง คณะสงฆ์

ทักษิณาวรร = การเวียนขวา

นโิ รธ = ความดบั นิพพาน

รังสรรค์ = ทม่ี ีผู้สรา้ งขึ้น

นอนกรุง = นอนคา้ งทก่ี รงุ เก่า

บุรนิ ทร์ = เจ้าเมือง เมอื งใหญ่

ประดาษ = ต่าชา้ หมายถงึ ส้นิ วาสนา

๔

คาศพั ทน์ า่ รู้

ผา่ นบุรินทร์ = ปกครองเมอื ง

ผา้ แพรดารา่ มะเกลอื = ผา้ ท่ยี ้อมเป็นสดี าดว้ ยผลมะเกลอื
แลว้ อบร่าใหม้ กี ลน่ิ หอม

แฝก = ช่ือหญา้ ชนดิ หนงึ่ ขึน้ เป็นกอ ใบยาวใช้มุงหลงั คา
รากใชท้ ายาได้

โพงพาง = เครอื่ งมือดกั ปลาชนดิ หนึง่ เปน็ ถุงตาขา่ ยรปู
ยาวรี ใชผ้ กู กบั เสาใหญ่ ๒ ต้น ทีป่ ักขวางลานา้

พระจม่ืนไวย = ตาแหน่งมหาดเลก็ ระดบั หัวหม่นื

พระธาตุ = กระดกู ของพระพุทธเจา้

พระพิมพ์ = พระเครอื่ งทีส่ รา้ งขน้ึ ตามแบบพมิ พ์

๕

คาศพั ท์นา่ รู้

พระวสา = วสา หมายถงึ ฤดูฝน ปี ในความวา่ เสรจ็ ธุระ
พระวสา หมายถงึ ออกพรรษา

โพธญิ าณ = ความรู้ทีท่ าให้สาเร็จเปน็ พระพทุ ธเจา้

ภญิ โญ = ยิง่ ข้ึนไป

มว้ นหน้า = ซ่อนหนา้ เพราะความอาย

มลุ กิ า = มาจาก มลู กิ ากร หมายถงึ ขา้ ทลู ละอองธลุ พี ระ
บาทเมอ่ื เป็นไวย

ยอ่ เหล่ยี ม = วิธียอ่ มมุ ไมห้ รอื สิง่ ก่อสรา้ งดว้ ยอฐิ ปนู ให้
เป็นมุมละ ๓ หยัก หรือมากกว่า

ราค = ความยินดใี นกามารมณ์ ในความวา่ “เป็นลว่ งพ้น
รนราคราคา”

๖

คาศัพท์นา่ รู้

รา่ = อบด้วยเครอื่ งหอม
ระคะ = เกล่อื นกล่น

เรือเพรียว = เรือเลก็ ยาว เปน็ เรือแลน่ เร็ว

รกุ ขมูล = โคนตน้ ไม้

โลโภโทโสโมหะ = โลภ โกรธ หลง

วนั อุโบสถ = วนั ขึ้น ๑๕ คา่ และวันแรม ๑๕ ค่า ถ้าเป็น
เดือนขาดกแ็ รม ๑๔ คา่ เป็นวนั ที่พระลงอโุ บสถฟัง
พระปาตโิ มกข์และเป็นวนั ทพี่ ุทธศาสนกิ ชนถืออโุ บสถศลี
คือ ศลี ๘

๗

คาศัพทน์ า่ รู้

สวาด = ชือ่ ไม้เถาเนื้อแขง็ ลาต้นมหี นาม

สงั วาส = การอย่รู ่วมกนั ในท่นี ้ีหมายถึง การเขา้ ส่รู ม่ กา
สาวพัสตร์หรือการบวชเป็นพระ

สดั = ภาชนะรปู ทรงกระบอก ทาด้วยไมห้ รอื สานดว้ ยไม้ไผ่
ใชส้ าหรบั ตวงข้าว ชือ่ มาตราตวงโบราณ ๒๕ ทะนาน เป็น
๑ สดั หรอื เท่ากบั ๒๐ ลิตร ในความวา่ ถงั แทนสดั
หมายถงึ ไมย่ ุตธิ รรม มคี วามลาเอยี ง

สวบ = เสียงกรบั เสียงคนหรือสตั ว์ย่าไปบนใบไมห้ รอื ส่ิง
ท่ีทาให้เกิดเสยี งเชน่ นนั้

สันตะวา = ช่ือไมน้ า้ ชนิดหนงึ่ ใบบาง เขยี วอมน้าตาล
กนิ ได้

สายต่ิง = ชื่อไม้น้าชนดิ หนงึ่ กนิ ได้ บวั สายตงิ่ หรอื
บวั สายทงิ้ ก็เรยี ก

๘

คาศัพท์นา่ รู้

สรา้ งพรต = บาเพญ็ พรต ในทีน่ หี้ มายความว่า บวชเปน็
พระ

สารวล = แผลงมาจาก สรวล หมายถึง หวั เราะ ร่ืนเริง

องคลุ มี าล = ช่ือมาตรวัดโบราณ ยาวเทา่ กบั ขอ้ ปลายของ
น้วิ กลาง

อัประมาณ = อาย

อานสิ งส์ = ผลแหง่ กศุ ล

สิ่งของขาวเหลืองเคร่ืองสาเภา = ภาชนะพวกเครอ่ื ง
ทองเหลอื ง เคร่อื งโลหะขาว เชน่ พาน ขัน จอก ซ่งึ
บรรจุสาเภามาจากต่างประเทศ เชน่ จนี อนิ เดยี เข้ามา
ขายในเมอื งไทย