การแพทย์แผนไทย และการแพทย์ทางเลือก สำหรับเด็กที่มีปัญหาพัฒนาการและสุขภาพจิต

51

Anne-Claude BB, Kim JB, Anthony FJ, Sally L, Theodore AP, Sarah ES. The use of alternative therapies
in treating children with attention deficit hyperactivity disorder. Paediatr Child Health 2002; 7
(10): 710-8.

Betts T.Use of aromatherapy (with or without hypnosis) in the treatment of intractable epilepsy--a two-
year follow-up study. Seizure 2003 Dec;12(8):534-8.

Carole S, Serge L, Engelbert R, Pierre M. Hyperbaric oxygenation therapy in the treatment of cerebral
palsy: a review and comparison to currently accepted therapies. Amer Physic Surg 2007; 12 (4):
109-13.

Dolle K, Schulte-Körne G. Complementary treatment methods for depression in children and adolescents.
PraxKinderpsycholKinderpsychiatr2014; 63 (3): 237-63.

Elaine Z, Galicia C, Larissa S, Sunita V. Complementary,holistic and integrative medicine: therapies for
learning disabilities. Pediatrics in Review 2011; 32; e18 doi: 10.1542/pir.32-2-e18.

Fernandez T, Herrera W, Harmony T, Diaz CL, Santiago E, Sanchez L, et al. EEG and behavioral changes
following neurofeedback treatment in learning disabled children. ClinElectroencephalogr2003 ;
34(3): 145-52.

Freeman MP. Complementary and alternative medicine for perinatal depression. J Affect Disord 2009 Jan;
112(1-3):1-10. doi: 10.1016/j.jad.2008.06.017. Epub 2008 Aug 8.

Gabrielle N, Michael S, Michael L, David W, Peter S, Juliette H. Hyperbaric Oxygen Therapy for
Cerebral Palsy: Two Complications of Treatment. Pediatrics. 2000 Dec; 106(6) e80

Giedke H, Schwärzler F. Therapeutic use of sleep deprivation in depression. Sleep Med Rev. 2002; 6 (5):
361-77.

Golden RN, Gaynes BN, Ekstrom RD, Hamer RM, Jacobsen FM, Suppes T, Wisner KL, et al. The
efficacy of light therapy in the treatment of mood disorders: a review and meta-analysis of the
evidence. Am J Psychiatry 2005; 162 (4): 656-62.

Harizuka S. Dohsa-hou for autistic and hyperactive children. The journal of rehabilitation psychology
1986; 14: 41-52.

Jafarzadeh M, Arman S, Pour FF. Effect of aromatherapy with orange essential oil on salivary cortisol and
pulse rate in a children during dental treatment : A randomized controlled clinical trial. Adv
Biomed Res 2013 Mar 6; 2: 10. doi: 10.4103/2277-9175.107968.

Jay D,Yimei L, Irene S, Kenneth R, Jun JM, Justine S. A randomized, double-blind, placebo-controlled
trail of oral MatricariaRecutita (Chamomile) extract therapy of generalized anxiety disorder. J
ClinPsychopharmacol 2009 August; 29(4): 378-382. doi: 10.1097/JCP.0b013e3181ac935c.

52

John W. Complementary therapies in learning disabilities: examining the evidence. Journal of Intellectual
Disabilities 1998 ; 2 (1): 10-5.doi: 10.1177/146900479800200103

Jorm AF1, Allen NB, O'Donnell CP, Parslow RA, Purcell R, Morgan AJ.Effectiveness of complementary
and self-help treatments for depression in children and adolescents. Med J Aust2006; 185 (7):
368-72.

Kelly AB, Dilip RP. Complementary and alternative medicine in developmental disabilities. Indian J
Pediatr 2005; 72 (11): 949-52.

Kuczynski M, Slonka K. Influence of artificial saddle riding on postural stability in children with cerebral
palsy. Gait Posture 1999; 10 (2):154-60.

Lin LC, Lee WT, Wu HC, Tsai CL, Wei RC, Mok HK et al.. The long-term effect of listening to Mozart
K.448 decreases epileptiform discharges in children with epilepsy EpilepsyBehav 2011
Aug;21(4):420-4

Lisa CK, John P, Colleen F, Emily P. Yoga as a complementary therapy for children and adolescents: A
guide for clinicians. Psychiatry (Edgemont) 2010; 7 (8): 20-32.

Lisa CK, John P, Colleen F, Emily P. Yoga as a complementary therapy for children and adolescents: A
guide for clinicians. Psychiatry (Edgemont) 2010; 7(8): 20-32.

Manford M. Practical guide to epilepsy. Butterworth-Heinemann :Bulington, 2003.
บ.รีดเดอร์ส ไดเจสท.์ บาบดั โรคดว้ ยการแพทยท์ างเลือก, 2544

Montgomery D, Goldberg J, Amar M, et al. Effects of hyperbaric oxygen therapy on children with spastic
diplegic cerebral palsy: a pilot project. Undersea Hyperb1995;21(Suppl):30.

Naruse G. Psychological rehabilitation of cerebral palsy-I: On relaxation behavior. Japanese journal of
educational social psychology. 1967; 8: 47-77

Natascia B, Laura FP, Matteo R, Umberto P, Francesco B, Pierluigi P. Comprementary and alternative
therapies for ASD. Evidence-based complementary and alternative medicine 2015. doi:
10.1155/2015/258589

Nicholas L, Robert H, Elizabeth H, Eugene A, Eric B. A review of complementary and alternative
treatments for autism spectrum disorders. Autism Res Treat 2012; 12: 870391. doi:
10.1155/2012/870391.

Nirbhay NS, Giulio EL, Alan SW, Enrique JM, Monica S, Stephen B, JopG.Effects of Snoezelen room,
activities of daily living skills training, and vocational skills training on aggression and self-injury
by adults with mental retardation and mental illness. Res Dev Dis 2004 (25): 285-93.

53

Michele S, Shula P, Manfred G, Dana R. The efficacy of the “Snoezelen” in the management of children
with mental retardation who exhibit maladaptive behaviors. The British journal of developmental
disabilities 1997; 85 (43): 140-55.

Pajareya K, Nopmaneejumruslers K. A one-year prospective follow-up study of a DIR/Floortime parent
training intervention for pre-school children with autistic spectrum disorders. J Med Assoc Thai
2012 Sep; 95 (9): 1184-93.

Register D, Darrow AA, Standley J, Swedberg O. The use of music to enhance reading skills of second
grade students and students with reading disabilities. J Music Ther 2007;32: 660-9.

Ravindran AV, Lam RW, Filteau MJ, Lespérance F, Kennedy SH, Parikh SV, et al. Canadian Network for
Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) Clinical guidelines for the management of major
depressive disorder in adults. V. Complementary and alternative medicine treatments. J Affect
Disord 2009 Oct; 117 Suppl 1: S54-64. doi: 10.1016/j.jad.2009.06.040. Epub 2009 Aug 8.

Shannon KC, Shawn DY. Efficacy of light therapy for perinatal depression: a review. Journal of
Physiological Anthropology 2012; 31: 15. doi: 10.1186/1880-6805-31-15.

Shaheen EL, Karen FV. Nutritional and herbal supplements for anxiety and anxiety-related disorders:
systematic review. Nutrition Journal 2010; 9: 42. doi: 10.1186/1475-2891-9-42.

Susan EV, Susan LH. Complementary and alternative medicine treatments for children with autism
spectrum disorders. Child AdolescPsychiatrClin N Am 2008 October; 17 (4): 803-ix. doi:
10.1016/j.chc.2008.06.004.

Susumu Harizuka, Historical overview and prospect about practical usage of psychological rehabilitation
(Dohsa-hou), Kyushu university. http://www.hes.kyushu-u.ac.jp/~sinriha/english.html
Sterba JA. Does horseback riding therapy or therapist-directed hippotherapy rehabilitate children with

cerebral palsy? Dev Med Child Neurol 2007; 49 (1) : 68-73.
Sterba JA, Rogers BT, France AP, Vokes DA. Horseback riding in children with cerebral palsy: effect on

gross motor function. Dev Med Child Neurol 2002; 44 (5): 301-8.
Weaver LL, Darragh AR. Systematic review of Yoga interventions for anxiety reduction among children

and adolescents. Am J OccupTher 2015 Nov-Dec; 69 (6): 6906180070 p1-9. doi:
10.5014/ajot.2015.020115.

54

ประสบการณ์การใช้แพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือก
สาหรับเดก็ ทม่ี ีปัญหาพฒั นาการและสุขภาพจิต

55

การฝังเข็ม

พญ.กาญจนา คูณรังษสี มบูรณ์
กุมารแพทย์

สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์

การรักษาเด็กดว้ ยวธิ ีการฝังเข็ม ผปู้ กครองจะไดร้ ับความรู้เรื่องการฝังเขม็ ขอ้ บ่งช้ีในการรักษา และ
ขอ้ หา้ มในการรักษาดว้ ยการฝังเขม็ และท่ีสาคญั อยา่ งยง่ิ คือ ผปู้ กครองจะตอ้ ง ทราบระยะเวลาที่ใชใ้ นการรักษา
ดว้ ยการฝังเขม็ เพราะการรักษาเดก็ พฒั นาการล่าชา้ ตอ้ งติดตามผลการรักษาเป็นเวลานาน แพทยจ์ ะประเมิน
ผลการรักษาเม่ือผปู้ ่ วยไดร้ ับการรักษาไปอยา่ งนอ้ ย 10 คร้ัง ซ่ึงผลการรักษาจะแตกต่างกนั ในแต่ละโรค
ดงั น้ี

เด็กสมองพกิ าร ในกรณีที่มีอาการเกร็ง อาการชกั อาการเกร็งลดลง ผปู้ ่ วยใหค้ วามร่วมมือในการฝึก
กายภาพบาบดั กิจกรรมบาบดั ดีข้ึน ในกรณีท่ีมีอาการอ่อนแรง กลา้ มเน้ือจะมีกาลงั ดีข้ึน เช่น ยนื ไดน้ านข้ึน
ทาตามคาสง่ั ไดด้ ีข้ึน มีสมาธิในการร่วมกิจกรรมนานข้ึน

เด็กออทสิ ติกพบมีการเปล่ียนแปลงคือ เด็กจะนิ่ง มีสมาธิดีข้ึน มองหนา้ สบตามากข้ึน เริ่มออก
เสียงพูดที่มีความหมายมากข้ึน เขา้ ร่วมกิจกรรมไดน้ านข้ึน

เดก็ ทม่ี คี วามบกพร่องทางสติปัญญา เดก็ เขา้ ใจภาษามากข้ึน ทาตามคาส่งั ไดด้ ีข้ึน พูดไดห้ ลาย
พยางคม์ ากข้ึน เดก็ กลุ่มพฒั นาการชา้ และ กลุ่มอาการดาวน์ เด็กจะดีข้ึนทุกดา้ น เช่น กาลงั กลา้ มเน้ือดีข้ึน
เขา้ ใจภาษามากข้ึน ทาตามคาส่งั ไดม้ ากข้ึน พูดไดห้ ลายพยางคม์ ากข้ึน

เดก็ สมาธิส้ัน เดก็ จะนิ่งและมีสมาธิดีข้ึนโดยไม่ตอ้ งเพ่ิมยาท่ีเคยใช้ ในบางรายอาจลดยาลงได้

โดยปกติเมื่อเดก็ อายมุ ากข้ึนพฒั นาการทางดา้ นตา่ ง ๆ จะเพิม่ ข้ึน แต่ถา้ เดก็ ไดร้ ับการรักษาแบบ
พ้ืนฐานควบคู่กบั การฝังเขม็ พบวา่ เด็กมีพฒั นาการดีข้ึนกวา่ การรักษาแบบพ้นื ฐานอยา่ งเดียว แต่ขอ้ เสียของ
การรักษาดว้ ยการฝังเขม็ คือ ทาใหเ้ ด็กเจบ็ และตอ้ งมารับการรักษาต่อเนื่อง ซ่ึงผปู้ กครองของผปู้ ่ วยที่เขา้ มา
รับการักษาดว้ ยการฝังเขม็ กใ็ หค้ วามร่วมมือเป็ นอยา่ งดี ทาใหก้ ารรักษาดว้ ยการฝังเขม็ ในผปู้ ่ วยพฒั นาการ
ล่าชา้ ท่ีสถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์ไดผ้ ลดี

จุดท่ีใชใ้ นการฝังเขม็ ในผปู้ ่ วยเด็กพฒั นาการล่าชา้ ไดแ้ ก่ Bai Hui (DU 20), Shen ting (DU 24),
Si shen cong (Ex – HN 1), Motor sensory area of foot , Motor area, Sensory area, Chorea and tremor
controlling area, First speech area, Second speech area, Third speech area, Thoracic cavity area.

56

การเลือกใชจ้ ุดฝังเขม็ จะเลือกตามพฒั นาการท่ีบกพร่องของผปู้ ่ วยแตล่ ะราย ส่วนใหญ่จะเลือกใชเ้ ขม็
ศีรษะเพราะเดก็ ส่วนใหญ่ จะไม่อยนู่ ิ่ง ไมส่ ามารถใชเ้ ขม็ ตามร่างกายได้ โดยจะฝังเขม็ ทิ้งไวป้ ระมาณ 2
ชวั่ โมง โดยเด็กสามารถร่วมกิจกรรมกระตุน้ พฒั นาการอ่ืนๆ ได้ ซ่ึงระยะห่างในการฝังเขม็ ที่ใชม้ ี 2 แบบ

1. ฝังเขม็ วนั เวน้ วนั ( 3-4 วนั ใน 1 สปั ดาห์ ) ฝังครบ 10 เขม็ นบั เป็น 1 Course หยดุ 1 – 2
สปั ดาห์ ระหวา่ ง Course

2. ฝังเขม็ สปั ดาห์ละ 1 คร้ัง
จะใหก้ ารฝังเขม็ จนกวา่ พฒั นาการที่ต้งั เป้าหมายไวด้ ีข้ึน เช่น ผปู้ ่ วยเด็กสมองพกิ ารมีอาการเกร็งนอ้ ยลงฝึก
กายภาพบาบดั ไดด้ ีข้ึน เด็กสมาธิส้ัน ออทิสซึม นิ่งข้ึน เขา้ หอ้ งเรียน ร่วมกิจกรรมได้ เม่ือบรรลุวตั ถุประสงค์
ดงั กล่าวก็จะหยดุ การรักษาดว้ ยการฝังเขม็ และติดตามผปู้ ่ วยตามแผนการรักษา ท้งั น้ีจากประสบการณ์การ
รักษาเด็กพฒั นาการชา้ ดว้ ยการฝังเขม็ ผลเป็นท่ีน่าพอใจฉะน้นั การฝังเขม็ ท่ีศีรษะน่าจะเป็ นการรักษาผสมผสาน
อีกอยา่ งหน่ึงในการรักษาเดก็ พฒั นาการล่าชา้

57

Snoezelen
พึงพศิ ศรีสืบ, นกั กิจกรรมบาบดั ชานาญการพิเศษ
ภทั ราวธุ ก่ิวแกว้ , นกั กิจกรรมบาบดั ชานาญการ
นุจรินทร์ บุญมาก, นกั กิจกรรมบาบดั
สถาบนั พฒั นาการเดก็ ราชนครินทร์

Snoezelen มีรากศพั ทม์ าจากภาษาดชั ท์ 2 คา คือ “Snuffelen” ซ่ึงแปลวา่ การสารวจ หรือการ
แสวงหาและ “Dozelen” แปลวา่ เคลิบเคลิ้มผอ่ นคลายดงั น้นั สนูซีเล็นจึงเป็นเรื่องการสร้างสรรคส์ ิ่งแวดลอ้ ม
เพือ่ ใหเ้ กิดความรู้สึกอบอุ่น ผอ่ นคลาย ดว้ ยส่ิงกระตุน้ ทางระบบประสาทรับความรู้สึกข้นั พ้นื ฐาน รูปแบบ
ต่างๆไดแ้ ก่ การมองเห็น การไดย้ นิ การไดก้ ล่ิน การรับรส การสัมผสั และการเคลื่อนไหว ตามหลกั การท่ี
เรียกวา่ “มลั ติเซ็นซอร่ี”(Multi-sensory environment) การจดั สิ่งแวดลอ้ มภายในหอ้ งใหผ้ รู้ ับบริการรู้สึกวา่
ปลอดภยั ไม่มีสิ่งรบกวน มีโอกาสไดเ้ ลือกสรรสิ่งกระตุน้ ท่ีตนมีความถนดั และชื่นชอบโดยไม่มีการกาหนด
กฎเกณฑห์ รือบีบบงั คบั เป็นอิสระ โดยเชื่อวา่ สภาพแวดลอ้ มเช่นน้ีจะช่วยใหบ้ ุคคลสมั ผสั ถึงความรู้สึกสงบ
ผอ่ นคลาย และไดเ้ รียนรู้เกี่ยวกบั ตนเองมากยง่ิ ข้ึน
การนาสนูซีเลน็ มาใช้ในทางคลนิ ิก

สนูซีเล็นสามารถประยกุ ตใ์ ชไ้ ดก้ บั กลุ่มผรู้ ับบริการท่ีหลากหลาย เช่น ผมู้ ีปัญหาสุขภาพจิตและจิต
เวช กลุ่มท่ีมีภาวะบกพร่องทางการเรียนรู้ สมองเส่ือม กลุ่มเด็กพเิ ศษ ผทู้ ่ีมีภาวะปวดเร้ือรัง ผปู้ ่ วยโรคหลอด
เลือดสมองหรือบาดเจบ็ ท่ีสมอง ผลการศึกษาทางคลินิกพบวา่ สนูซีเล็นส่งผลต่อดา้ นตา่ งๆ เช่น การผอ่ น
คลาย (relaxation) การเพมิ่ ช่วงสมาธิในการทากิจกรรม (task concentration) การเพิ่มทกั ษะตา่ งๆ เช่น การ
รับรู้ตนเอง (self awareness) การมีปฏิสมั พนั ธ์ทางสังคม (social interaction) การสื่อสาร (communication)
การสารวจและการรับสิ่งเร้า ลดพฤติกรรมการกระตุน้ ตนเองซ้าๆ ลดภาวะซึมเศร้า ความกลวั และความ
เบ่ือหน่าย เพ่มิ ความสนใจของผรู้ ับบริการต่อสิ่งแวดลอ้ ม

The Adventure Room เป็นห้องขนาดใหญบ่ ุดว้ ยฟองน้าในหอ้ งประกอบดว้ ยพ้ืนที่และรูปทรงสีสนั
หลากหลายเหมาะสาหรับกิจกรรมการผจญภยั เกมการแข่งขนั ท่ีมีการเคลื่อนไหวของกลา้ มเน้ือขอ้ ต่อของ
ร่างกายและระบบการทรงตวั

Room(Sound and Light room) เป็นหอ้ งที่ตกแต่งดว้ ยแสง สี เสียง สาหรับกระตุน้ การมองเห็น การ
ไดย้ นิ การสัมผสั สน่ั สะเทือนจากคล่ืนเสียง ออกแบบสาหรับการผอ่ นคลาย สงบ ปลอดภยั

งานกิจกรรมบาบดั สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์ ให้บริการเด็กท่ีมีปัญหาพฒั นาการและ

สุขภาพจิต พบวา่ มีผูร้ ับบริการต้งั แต่ ปี 2557 - ปี 2559 จานวน 10,860 ราย โดยเด็กที่มารับบริการไดร้ ับการ

วินิจฉยั โรคและคิดเป็ นร้อยละดงั น้ี ออทิสติค ร้อยละ 46.64, สมาธิส้ัน ร้อยละ 20.74 , สมองพิการ ร้อยละ

8.53, เด็กที่มีปัญหาดา้ นการสื่อสาร(พูดชา้ ) ร้อยละ 4.16, พฒั นาการล่าชา้ ร้อยละ 12.81 และ อ่ืนๆ ร้อยละ

58

7.12 สอดคลอ้ งกบั สถิติการให้บริการผูป้ ่ วยนอกของสถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์ มีจานวนผูม้ ารับ
บริการเป็ นเด็กออทิสติกมากที่สุด เด็กออทิสติกมีลกั ษณะอาการแสดงถึงความบกพร่องของการบูรณาการ
ประสาทการรับความรู้สึก (Sensory Integration) ไดแ้ ก่ ระบบประสาทสัมผสั (Tactile) การรับรู้ของขอ้ ต่อ
(Proprioceptive) การมองเห็น (Visual perception) การฟังการไดย้ ิน (Auditory perception) การทรงตวั
(Vestibular) การรับรส การรับกล่ิน (Taste/Smell) การรับรู้ตาแหน่งตนเองนส่ิงแวดลอ้ ม (Spatial relation)

จากปัญหาดงั กล่าวทาใหเ้ ด็กแสดงออกความผิดปกติของพฤติกรรม อยไู่ ม่นิ่ง วง่ิ ไปมา ทา
ใหข้ าดสมาธิ ไมส่ ามารถจอ้ งมองและมองตามบุคคลหรือส่ิงแวดลอ้ มรอบขา้ งให้นานและอยา่ งสนใจได้ นกั
กิจกรรมบาบัดจะใช้การประเมิน วิเคราะห์ และปรับข้ันตอนในการทากิจกรรมให้เหมาะสมกับ
ความสามารถของแตล่ ะบุคคลโดยปูพ้ืนฐานในกระบวนการการทางานของระบบประสาทส่วนกลางในการ
จดั ระเบียบสัญญาณประสาท แล้วผสมผสานหรือคดั กรองความรู้สึกน้ันเพ่ือตอบสนองต่อส่ิงเร้าไดอ้ ย่าง
เหมาะสม เพื่อพฒั นาคุณภาพชีวิตและทกั ษะความสามารถของการทากิจกรรมการดาเนินชีวิต การจัด
สภาพแวดลอ้ มเพ่อื ความผอ่ นคลายกเ็ ป็นกิจกรรมท่ีเก่ียวขอ้ งกบั ชีวติ ประจาวนั ของมนุษยด์ งั น้นั กระบวนการ
และวิธีการในการจดั สภาพแวดลอ้ มจึงสามารถท่ีจะนามาเป็ นส่วนหน่ึงในการพฒั นาคุณภาพชีวิตของเด็ก
พิเศษได้ จากความสาคญั ของการรับความรู้สึกท่ีมีต่อการดาเนินชีวติ และสุขภาพของบุคคล โดยเฉพาะเรื่อง
ของการจดั สภาพแวดลอ้ มที่เรียกวา่ สนูซีเล็น (Snoezelen/Multi-sensory approach)

การศึกษาประสิทธิผลการลดภาวะหลีกหนีการสัมผสั ในเด็กออทิสติกโดยใช้โปรแกรมสนูซีเล็น
เป็ นเวลา 12 สัปดาห์ และใชแ้ บบประเมินภาวะหลีกหนีการสัมผสั (Touch Inventory for Elementary Aged
Children) ในเด็กออทิสติก จานวน 14 ราย พบว่าภาวะหลีกหนีการสัมผสั มีค่าลดลงอย่างมีนยั สาคญั ทาง
สถิติท่ีระดบั 0.05 เม่ือวเิ คราะห์ขอ้ มูลโดยใชส้ ถิติ paired t-test นอกจากกลุ่มเด็กพิเศษที่มารับบริการแลว้ ยงั
ไดจ้ ดั ทาโครงการคลินิกสร้างสรรคส์ ิ่งแวดลอ้ มเพ่อื ความผอ่ นคลายสาหรับผดู้ ูแลเด็กพิเศษตามแนวสนูซีเล็น
เพือ่ ส่งเสริมความคิดสร้างสรรคส์ าหรับผดู้ ูแล พบวา่ สามารถนาความรู้ท่ีไดร้ ับไปประยุกตใ์ ชใ้ นการปฎิบตั ิ
ได้ ร้อยละ 81.25 และสามารถนาความรู้ไปเผยแพร่หรือถ่ายทอดได้ ร้อยละ 80 สามารถให้คาปรึกษาแก่บุคล
อื่นได้ ร้อยละ 80 มีความมนั่ ใจและสามารถนาความรู้ท่ีไดร้ ับไปใชไ้ ด้ ร้อยละ 77.5

สรุปไดว้ ่า การใช้ห้องสนูซีเล็นสามารถช่วยกระตุน้ พฒั นาการทกั ษะต่างๆ ในกลุ่มเด็กพิเศษท่ีมี
ปัญหาพฒั นาการ อารมณ์ สังคมตลอดจนลดพฤติกรรมไม่พึงประสงค์ และสามารถประกอบกิจวตั รประขา
วนั ที่ดีข้ึนได้ อีกท้งั ยงั ช่วยให้เด็กและผูด้ ูแลผ่อนคลายส่งผลให้มีสุขภาพจิตท่ีดีข้ึน มีความมน่ั ใจในการ
ปรับตวั เขา้ กบั สิ่งแวดลอ้ มท่ีเปล่ียนแปลงได้

59

อาชาบาบัด

กภ. จิระวฒั น์ ขนั ติธรางกรู
นกั กายภาพบาบดั

สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์

สถาบนั พฒั นาการเดก็ ราชนครินทร์ ไดม้ ีการนาอาชาบาบดั มาใชร้ ักษากบั กลุ่มผปู้ ่ วยเด็กพิเศษ ใน
สองกลุ่มโรค คือ ในกลุ่มเดก็ สมองพิการ (Cerebral Palsy) และ ในกลุ่มเดก็ ออทิสติก โดยมีการดาเนินใหก้ าร
รักษา แบบคลินิกพเิ ศษ ซ่ึงจดั ทาการรักษาเป็ นประจา ทุกวนั พุธ เวลา 8.00-10.00 น และ วนั ศุกร์ เวลา 8.00
– 9.00 น โดยผปู้ ่ วยจะถูกคดั เลือกเขา้ คลินิก ตามขอ้ บง่ ช้ีทางคลินิก โดยแพทยแ์ ละนกั กายภาพบาบดั และมี
ระบบใหค้ วามรู้ผปู้ กครอง เพื่อใหม้ ีความสามารถในการปฏิบตั ิตามกฎ และร่วมมือ เพือ่ ใหเ้ กิดมาตรฐานของ
ของการรักษาทางอาชาบาบดั โดยจะมีประประเมินผลทุก 4 เดือน

กลุ่มเด็กสมองพกิ าร (Cerebral Palsy) คือ กลุ่มผปู้ ่ วยเดก็ ที่มีพยาธิสภาพของสมองทาใหเ้ กิดความ
ผดิ ปกติทางดา้ นการเคลื่อนไหว ซ่ึงความรุนแรงของโรคจะข้ึนอยกู่ บั ขนาดและบริเวณของสมองที่เกิดพยาธิ
สภาพ ปัญหาหลกั ท่ีพบในกลุ่มเดก็ สมองพิการไดแ้ ต่ มีการเกร็งตวั ของกลา้ มเน้ือหรือมีความตึงตวั ของ
กลา้ มเน้ือท่ีผดิ ปกติ, มีการอ่อนแรงของกลา้ มเน้ือ, การยดึ ติดของขอ้ ต่อ, การคงอยขู่ องปฏิกิริยาอตั โนมตั ิ,
ความผดิ ปกติในการควบคุมการทรงทา่ ของลาตวั ความผิดปกติในการเคล่ือนไหวของแขนขา และมีการเดิน
ที่มีรูปแบบผดิ ปกติ เป็นตน้ ซ่ึงเป็นตวั ขดั ขวางพฒั นาการทางดา้ นการเคล่ือนไหวของเด็ก

เหตุผลของการนาอาชาบาบดั เขา้ มาช่วยรักษากลุ่มเดก็ สมองพิการ เนื่องจากกลไกการเคล่ือนไหว
ในช่วงการเดินของมา้ มีลกั ษณะการเคลื่อนไหวเป็น 3 มิติ คือมีการเคล่ือนไหวในทิศทางแบบบนล่าง ซา้ ย
ขวา และหนา้ หลงั คลา้ ยคลึงกบั แบบแผนการเดินของมนุษย์ เมื่อเด็กสมองพกิ ารนงั่ บนหลงั มา้ จะตอ้ งพยายาม
รักษาการทรงตวั บนหลงั มา้ อยา่ งต่อเน่ืองตามจงั หวะการเดินของมา้ เด็กสมองพิการจะมีเรียนรู้และการ
ปรับตวั ถ่ายเทน้าหนกั ขณะที่มา้ เดินทาใหเ้ กิดการกระตุน้ กลไกการตอบสนองของปฏิกิริยาการต้งั ตวั ตรงและ
รักษาสมดุล (righting reaction and equilibrium reaction) ซ่ึงจะช่วยกระตุน้ การทางานของกลา้ มเน้ือเฉพาะ
กลุ่ม ท้งั กลา้ มเน้ือบริเวณรอบกระดูกเชิงกราน (pelvis) กลา้ มเน้ือบริเวณเอวเพือ่ ทาใหเ้ กิดการทรงท่าตา้ นแรง
โนม้ ถ่วงและทาใหก้ ลา้ มเน้ือบริเวณดงั กล่าวมีความแขง็ แรงเพ่มิ ข้ึน ช่วยลดอาการเกร็งของกลา้ มเน้ือร่วมดว้ ย
ผลดงั กล่าวทาใหเ้ ดก็ สมองพกิ ารเกิดการเรียนรู้เคล่ือนไหวท่ีใกลเ้ คียงกบั ปกติ เพอื่ ใหส้ ามารถนามาปรับ
ลกั ษณะการเคล่ือนไหวในท่ีใชใ้ นชีวติ ประจาวนั

60

จากผลการใหบ้ ริการอาชาบาบดั ในกลุ่มเดก็ สมองพิการ จานวน 15 คน ของสถาบนั พฒั นาการเด็ก
ราชนครินทร์ ในช่วงเวลาระหวา่ งเดือน สิงหาคม 2558 - ธนั วาคม 2558 โดยใชแ้ บบประเมิน GMFM พบวา่
ไดค้ ะแนนเพมิ่ มากกวา่ ร้อยละ 90 และแบบประเมินของผชู้ ่วยเหลือทางดา้ นขา้ ง (side walker) พบวา่
สามารถลดระดบั ความช่วยเหลือมากกวา่ ร้อยละ 80

ในกลุ่มเด็กออทิสติก มกั มีปัญหาดา้ นการเคลื่อนไหวกลา้ มเน้ือมดั ใหญ่และมดั เลก็ การทรงตวั และ
การประสานสมั พนั ธ์ของกลา้ มเน้ือต่างๆ อีกท้งั ยงั ปัญหาทางดา้ นการเขา้ สงั คม และไม่สามารถมีปฏิสมั พนั ธ์
ระหวา่ งบุคคลได้ ทาใหเ้ ดก็ อยใู่ นโลกของตวั เอง ไม่ติดต่อสื่อสารกบั ใคร มีปัญหาการส่ือความหมายดว้ ยการ
พดู นอกจากน้ียงั มีพฤติกรรมท่ีไมห่ ยดุ น่ิง มีการกระทาหรือความสนใจซ้าซากดว้ ย ดงั น้นั มีวธิ ีการหน่ึงที่จะ
ช่วยเด็กกลุ่มน้ีไดก้ ค็ ือ การพยายามดึงเขาออกมาสมั ผสั และรับรู้โลกภายนอกบา้ ง โดยใชม้ า้ เป็นสื่อกลางใน
การช่วยบาบดั เป็นตวั เช่ือมโยงก่อใหเ้ กิดความสมั พนั ธ์กบั คนอื่น เรียนรู้ท่ีจะส่ือสารกบั โลกภายนอกมากข้ึน
ในการเดินของมา้ จะมีการเคล่ือนไหวของกระดูกเชิงกรานซ่ึงมีลกั ษณะคลา้ ยกบั การเคลื่อนไหวของกระดูก
เชิงกรานในขณะเดินของมนุษย์ ดงั น้นั เม่ือเดก็ ข้ึนข่ีอยบู่ นหลงั มา้ เดก็ จะตอ้ งมีการออกแรงของกลา้ มเน้ือ
ส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะบริเวณเชิงการเพ่ือควบคุมสมดุลและการทรงตวั ของร่างกาย ในขณะอยบู่ นหลงั มาเดก็
ตอ้ งใชร้ ะบบการรับสมั ผสั ตา่ ง ๆ เช่น การรับสมั ผสั ระบบการทรงตวั การรับความรู้สึกจากกลา้ มเน้ือ เอ็น
และขอ้ ตอ่ ทาใหม้ ีการบูรณาการประสาทการความรู้สึก ท้งั 3 ระบบน้ี จะเป็นส่วนสาคญั ในการพฒั นาการ
รับรู้ การเรียนรู้ตา่ งๆ เช่น การรับรู้ส่วนตา่ งๆของร่างกาย การวางแผนการเคล่ือนไหว และมา้ ยงั เป็นสัตวท์ ่ี
ฉลาด สามารถส่ือสารรับรู้ความรู้สึกของผขู้ ่ีได้ และจะตอบสนองอารมณ์น้นั ๆดว้ ย คือถา้ ผขู้ ี่แสดงอาการ
กา้ วร้าวออกมา มา้ กจ็ ะแสดงพฤติกรรมที่คลา้ ยกนั ตอบกลบั ไป ดงั น้นั เม่ือเดก็ ข้ึนอยบู่ นหลงั มา้ เดก็ ตอ้ งเรียนรู้
ที่ควบคุมอารมณ์และพฤติกรรมของตนเอง เม่ือเด็กสามารถควบคุมตนเองในขณะอยบู่ นหลงั มา้ ไดแ้ ลว้ จะมี
การเพิม่ กิจกรรมเสริมต่าง ๆ เช่น การฝึกกลา้ มเน้ือมดั เล็ก การฝึกการทางานประสานสมั ผสั ของมือและตา
การฝึกการเรียนรู้คาศพั ท์ การฝึกการออกเสียง เขา้ มาช่วยในการฝึกเพ่ือใหพ้ ฒั นาการของเดก็ ในดา้ นต่าง ๆ

จากผลการใหบ้ ริการอาชาบาบดั ในกลุ่มเด็กออทิสติก จานวน 30 คน ของสถาบนั พฒั นาการเดก็ ราช
นครินทร์ ในช่วงเวลาระหวา่ งเดือน สิงหาคม 2558 - ธนั วาคม 2558 โดยใชแ้ บบประเมิน ATEC และแบบ
ประเมินในฐานกิจกรรม พบวา่

สรุปผลจากแบบประเมิน Autism Treatment Evaluation Checklist (ATEC) 61

ATEC เดก็ ที่มีพฒั นาการดีข้ึน ร้อยละ
การพดู การใชภ้ าษาและการติดต่อสื่อสาร 27 คน 90
ดา้ นสงั คม 26 คน 86.67
ดา้ นประสาทรับความรู้สึก/การรับรู้ 21 คน 70
ดา้ นสุขภาพ ร่างกาย พฤติกรรม 26 คน 86.67

สรุปผลจากแบบประเมินในฐานกิจกรรม

เด็กท่ีมีพฒั นาการดีข้ึน ร้อยละ
83.33
การฝึกกลา้ มเน้ือมดั เล็ก 25 คน 66.67

การฝึกการทางานประสานสมั ผสั 20 คน 76.67
76.67
ของมือและตา

การฝึกการเรียนรู้คาศพั ท์ 23 คน

การฝึ กการออกเสียง 23 คน

ซ่ึงจะพบวา่ การรักษาทางอาชาบาบดั ในกลุ่มผปู้ ่ วยท้งั สองกลุ่มน้นั อาบาบดั สามารถเป็นทางเลือก
ในการรักษา และช่วยดา้ นการส่งเสริมพฒั นาการเด็กไดค้ รบทุกดา้ น ท้งั ดา้ นกลา้ มเน้ือมดั ใหญ่ กลา้ มเน้ือมดั
เลก็ การรับรู้และเขา้ ใจภาษา การพูดหรือส่ือทางภาษา ตลอดจนการช่วยเหลือตวั เอง และสังคม

ธาราบาบัด 62

กภ.งามพนั ธุ์ ชิตมินทร์
นกั กายภาพบาบัดชานาญการ
สถาบันพัฒนาการเดก็ ราชนครินทร์

ธาราบาบดั คือการรักษาทางกายภาพบาบดั โดยใชน้ ้าเป็นสื่อในการรักษาโดยใชค้ ุณสมบตั ิของน้ามา
เป็นส่ือในการรักษา เช่น น้าอุ่น น้าวน แรงดนั แรงลอยตวั ของน้า เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเคลื่อนไหว ลด
เกร็ง ลดปวด เพมิ่ ความแขง็ แรง ความทนทาน และการเรียนการสอน ผา่ น กฎ กติกา พฒั นาการเด็ก
พฒั นาการเรียนรู้ การรอคอย การทาตามสง่ั การทาตามเงื่อนไข และสามารถวางแผนการเคลื่อนไหว โดย
ระบบประสาทส่ังงาน ตลอดจนการควบคุมอารมณ์ พฤติกรรม และ การเรียนรู้ทกั ษะสงั คม

จุดเด่นคลนิ ิกธาราบาบัด ของสถาบนั พฒั นาการเดก็ ราชนครินทร์

มีการบรูณาการการรักษา ธาราบาบดั ร่วมกบั เทคนิค Snoezelen สาหรับกลุ่มผปู้ ่ วยเดก็ พิเศษ แห่ง
เดียวในประเทศไทย ซ่ึงใหผ้ ลดีกบั กลุ่มผปู้ ่ วยสมาธิส้นั ออทิสติก และบกพร่องทางการรับรู้ เนื่องจาก
นอกจากจะมีคุณสมบตั ิของน้าท่ีใชเ้ ป็นส่ือการรักษาแลว้ ผบู้ าบดั สามารถใชพ้ ฒั นารูปแบบการกระตุน้ เพื่อ
สร้างสัมพนั ธภาพ การรับรู้ กฎ กติกา การรอคอย การผอ่ นคลายความวติ กกงั วล ซ่ึงสามารถเลือกใช้ เฉพาะ
ธาราบาบดั หรือ ธาราบาบดั ร่วมกบั เทคนิค Snoezelen ตามปัญหาของผปู้ ่ วยไดอ้ ยา่ งเหมาะสม โดยจดั เป็น
คลินิกท่ีใหบ้ ริการเฉพาะเทคนิคกระบวนการ Hydro Therapy ใหก้ ารรักษาในกลุ่มเด็กท่ีมีปัญหาพฒั นาการ
ล่าชา้ ทุกโรค และ กลุ่มผปู้ ่ วยผใู้ หญ่ที่มีปัญหาทางระบบโครงร่างและกลา้ มเน้ือ ซ่ึงข้ึนกบั การวางแผนการ
รักษาของนกั กายภาพบาบดั และศกั ยภาพหรือปัญหาของผูป้ ่ วยแตล่ ะราย

เป้าหมายการบาบดั ด้วยธาราบาบัด

1. ลดเกร็ง ช่วยพฒั นาการเคล่ือนไหว จากการทางานของกลา้ มเน้ือที่ถูกตอ้ ง มีความแขง็ แรง ความ
ทนทานของกลา้ มเน้ือในการทางานตามหนา้ ที่เพอ่ื การเคลื่อนไหวในทิศทางและทา่ ทางตา่ งๆ

2. สร้างความคุน้ เคย การทาตามสงั่ กติกา รอคอย ควบคุมอารมณ์และสมาธิ เพือ่ ใหม้ ีส่วนร่วมใน
กิจกรรมตามเง่ือนไขที่นกั กายภาพบาบดั กาหนด ซ่ึงการบรูณาการการรักษา ธาราบาบดั ร่วมกบั เทคนิค
Snoezelen จะทาใหข้ ้นั ตอนน้ีใชเ้ วลาลดลง

63

3. ผปู้ ่ วยสามารถควบคุมตนเองในการเล่นน้าและกล้นั หายใจได้ ควบคุมการเคลื่อนไหว โดยใช้
เครื่องช่วยพยงุ และมีการเคล่ือนไหวในน้าไดอ้ ยา่ งอิสระ ไดใ้ ชพ้ ลงั งานใหเ้ กิดประโยชน์ เกิดผลดีต่อสุขภาพ
จากการออกกาลงั กาย

ผลการใชธ้ าราบาบดั รักษาในกลุ่มสมองพกิ าร (Cerebral Palsy) สาหรับการรักษา ในปี 2557 –
2558 จานวน ท้งั สิ้น 24 ราย คดั เลือกมาจากกลุ่มท่ีสามารถใหก้ ารรักษาไดต้ ่อเน่ือง 12 คร้ัง ภายในระยะเวลา
3 เดือน จาการดาเนินการพบวา่ ผลของระบบน้าอุ่น ร้อยละ 90 ช่วยใหเ้ กิดการลดเกร็งของกลา้ มเน้ือผปู้ ่ วย
สมองพกิ าร และระบบน้าวน ร้อยละ 78 ช่วยเสริมใหผ้ ปู้ ่ วยมีการออกกาลงั และสั่งงานกลา้ มเน้ือใหด้ ีข้ึน โดย
ใชน้ ้าเป็นแรงช่วย และสามารถแขง็ แรงข้ึนเนื่องจากมีนา้ เป็นแรงตา้ น ร้อยละ 58 มีความมน่ั ใจในการ
เคลื่อนไหวของตวั เองในทิศทางตา่ งๆ โดยมีอุปกรณ์ช่วยพยงุ เนื่องจากแรงพยงุ และแรงลอยตวั ของน้าจะ
ช่วยรับน้าหนกั ตวั ของผปู้ ่ วย ทาใหผ้ ปู้ ่ วยเป็นอิสระในการเคลื่อนไหว เปรียบเสมือนกลบั ไปอยใู่ นครรภ์
มารดานน่ั เอง

ส่วนผลการใชธ้ าราบาบดั รักษาในกลุ่มเดก็ สมาธิส้นั จานวน 40 ราย ท่ีสามารถใหก้ ารรักษาได้
ต่อเนื่อง 12 คร้ัง ภายในระยะเวลา 3 เดือน จะมีการประเมินปัญหาแบบรายบุคล ส่วนใหญใ่ ชเ้ ป็นข้นั ตอน
การออกกาลงั กายเพือ่ สลายพลงั งานและลดพฤติกรรมไม่พึงประสงค์ ผา่ นกิจกรรมการออกกาลงั แบบมี
เงื่อนไข ผปู้ ่ วยตอ้ งเรียนรู้กฎ กติกา การรอคอย และฝึกทาตามสงั่ การควบคุมสมาธิ และมีการนา เทคนิค
Snoezelen มาช่วยในการควบคุมและกระตุน้ การเรียนรู้ ผลจากการดาเนินการท่ีผา่ นมาพบวา่ ร้อยละ 60
สามารถช่วยใหก้ ลุ่มผปู้ ่ วยสมาธิส้ัน ใหส้ ามารถวา่ ยน้าได้ ร้อยละ 85 มีสมาธิเพิ่มข้ึน โดยสามารถการรอคอย
ขณะทากิจกรรม ตามเง่ือนไข ร้อยละ 72 ผปู้ ่ วยสามารถควบคุมตนเองในการเล่นน้าและกล้นั หายใจได้ ร้อย
ละ 92 ควบคุมการเคล่ือนไหว โดยใชเ้ คร่ืองช่วยพยงุ และมีการเคลื่อนไหวในน้าไดอ้ ยา่ งอิสระ

ส่วนกลุ่มผปู้ ่ วยออทิสติก จานวน 20 ราย ที่สามารถใหก้ ารรักษาไดต้ ่อเน่ือง 12 คร้ัง ภายใน
ระยะเวลา 3 เดือน ร้อยละ 90 ไดส้ ลายพลงั งาน ทาใหล้ ดพฤติกรรมไม่พึงประสงค์ ร้อยละ 60 ผปู้ ่ วยสามารถ
ควบคุมตนเองในการเล่นน้าและกล้นั หายใจได้ ร้อยละ 87 ควบคุมการเคลื่อนไหว โดยใชเ้ คร่ืองช่วยพยงุ
และมีการเคลื่อนไหวในน้าไดอ้ ยา่ งอิสระ และ ร้อยละ 89 สามารถมีการส่ือสารและมีปฏิสัมพนั ธ์กบั ผบู้ าบดั
ในทางท่ีดีข้ึน

Vojta Therapy 64

กภ.งามพนั ธุ์ ชิตมินทร์
นักกายภาพบาบดั ชานาญการ
สถาบันพฒั นาการเดก็ ราชนครินทร์

การรักษาฟ้ื นฟูความผดิ ปกติในดา้ นการควบคุม การทรงตวั และการเคล่ือนไหวร่างกายน้นั มีความ
ซบั ซ้อนและมกั ใช้เวลาในการรักษายาวนานกวา่ จะไดผ้ ล และถ้าความผิดปกติน้นั เกี่ยวเน่ืองมาจากความ
บกพร่องของสมอง การบาบดั รักษาจะตอ้ งเร่ิมใหเ้ ร็วท่ีสุดเทา่ ท่ีจะเป็นไปได้ จึงจะใหผ้ ลดี ซ่ึงการรักษาความ
ผดิ ปกติในดา้ นการควบคุมการเคล่ือนไหวร่างกายของทารก ดว้ ยวธิ ีทางกายภาพบาบดั น้นั มีหลายเทคนิค ซ่ึง
บทความน้ี ขอแนะนาการใชเ้ ทคนิคการรักษาดว้ ยวอยตา้ ( Vojta Therapy) ซ่ึงนบั วา่ เป็ นอีกเทคนิคหน่ึงที่
ส่งผลสาเร็จในการรักษาความผิดปกติในดา้ นการควบคุมการเคล่ือนไหวร่างกายของทารกต้งั แต่ในระยะ
เร่ิมตน้

สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนคินทร์ ไดด้ าเนินการให้การรักษา คลินิกพิเศษเฉพาะทางดว้ ยเทคนิค
Vojta Therapy สาหรับเด็สมองพิการ หรือกลุ่มเด็กท่ีมีปัญหาทางการเคล่ือนไหว ต่างๆ โดยมีการให้บริการ
ทุกวนั จนั ทร์ ถึง ศุกร์ เวลา 9.00 – 12.00 น

เนื่องจากผลของ Vojta Therapy ไดค้ น้ พบรากฐานหลกั การรักษาแบบใหม่ซ่ึงก็คือ “การเคลื่อนไหว
จากรีเฟลกซ์” เป็นการคน้ พบแนวทางใหม่สาหรับรักษาผูป้ ่ วยเด็กสมองพิการ (Cerebral palsy) โดยไดพ้ บวา่
สามารถท่ีจะกระตุน้ ใหเ้ กิดการตอบสนองต่อท่าทางการเคลื่อนไหวที่เป็ นไปแบบอตั โนมตั ิของร่างกายส่วน
ที่ลาตวั แขน และขา โดยจดั ท่าทางของเด็กให้อยูใ่ นท่าแบบเฉพาะของวอยตา้ แลว้ จะไดก้ ารตอบสนองที่
เหมือนเดิมทุกคร้ัง ซ่ึงรูปแบบของการตอบสนองน้ีมีลกั ษณะจาเพาะที่จาเป็ นต่อการเคล่ือนไหวร่างกายไป
ขา้ งหนา้ “รีเฟลกซ์โลโคโมชนั่ ” เช่น การเดินและการคลาน โดยรูปแบบการเคล่ือนไหวเหล่าน้ีมีมาแตก่ าเนิด

สาหรับผูป้ ่ วยเด็กสมองพิการ เนื่องจากรูปแบบการเคลื่อนไหวรีเฟล๊กซ์ ที่มีมาแต่กาเนิดที่วา่ น้ี ถูก
ขดั ขวางไม่สามารถพฒั นาในช่วงท่ีมีเร่ิมพฒั นาทางการเคลื่อนไหวน้นั วอยตา้ จึงใชค้ วามรู้น้ีเป็ นรากฐานใน
การพฒั นาอยา่ งเป็ นระบบจนเกิดการรักษาแบบครอบคลุมให้กบั ผบู้ กพร่องทางการเคลื่อนไหว ท้งั ในทารก
เด็ก และผูใ้ หญ่ รวมท้งั เป็ นรากฐานของแนวคิดในการวินิจฉัยแต่เนิ่นๆ ในทารกท่ีมีท่าทางและการ
เคล่ือนไหวท่ีผดิ ปกติ

65

การเคล่ือนไหวที่ปกติ เช่น การเอ้ือม กามือ ยนื เดิน ตามแนวคิดวอยตาไม่ไดเ้ กิดจากการเรียนและ
การฝึกฝนในท่าน้นั ๆ แต่การรักษาดว้ ยวิธี Vojta จะกระตุน้ “รูปแบบการเคลื่อนไหวท่ีมีแต่กาเนิดและสะสม
ข้ึนมา” ผา่ นระบบประสาท และฝากแผนท่ีความจาไวท้ ่ีสมอง และนาการส่ังงานจากสมองออกมา เพ่ือ
“ส่งให้มาเป็ นการเคลื่อนไหวที่สัมพนั ธ์กนั ของกล้ามเน้ือลาตวั และกลา้ มเน้ือแขนขา ในขวบปี แรก เด็กที่
สุขภาพแขง็ แรงจะมีชุดเปรียบเหมือน “อิฐบล๊อกหรืออะไหล่ของชุดท่ีจะประกอบให้เกิดการเคล่ือนไหว” ที่
พร้อมจะประกอบข้ึนใหเ้ กิดการทรงท่าในท่ายนื ลาตวั ต้งั ตรงและเกิดการเคล่ือนไหวท่ีเร่ิมจากการกามือไปสู่
การพลิกตัวและคลานสี่ขาจนกระท่งั เดินได้อย่างอิสระ ส่วนผูท้ ่ีมีความบกพร่องของระบบประสาท
ส่วนกลางรวมท้งั พยาธิสภาพของอวยั วะท่ีใชท้ รงตวั และเคล่ือนไหว จะมีอิฐบล็อกหรืออะไหล่ของชุดท่ีจะ
ประกอบใหเ้ กิดการเคล่ือนไหวนอ้ ยชิ้น และจะนารูปแบบการเคลื่อนไหวที่มีมาต้งั แต่เกิดน้ีออกมาใชเ้ องตาม
ธรรมชาติไดอ้ ยา่ งจากดั ไม่หลากหลาย จึงมกั จะพบวา่ เด็กมีปัญหาไม่สามารถเคลื่อนไหวไดย้ าก หรือ ลาบาก
นนั่ เอง

จากผลการใหบ้ ริการ กลุ่มผปู้ ่ วยเด็กสมองพกิ ารและเด็กที่มีปัญหาทางการเคล่ือนไหว จานวน 5 ราย
โดยทุกราย ไดร้ ับการนดั หมายใหม้ ารับการรักษา โดยใชร้ ะยะเวลาในการรักษา อยา่ งนอ้ ย 12 คร้ัง โดยนดั ทา
วอยตา้ ทุกวนั ต่อเน่ืองกนั และให้การบา้ นผูป้ กครองทาท่ีบา้ น อีก 3 คร้ัง ต่อวนั จากน้นั จะนดั หมาย เพ่ือ
เพ่ิมพูนทกั ษะ ให้กบั ผูป้ กครอง อยา่ งนอ้ ย สัปดาห์ละ 1 คร้ัง ซ่ึงการรักษาเป็ นการรักษาเฉพาะราย ในช่วง
ระยะเวลาการรักษา ปี 2557 – 2558 โดยผลการรักษาท่ีนามา คือผูป้ ่ วยเด็กตอ้ งผา่ นการรักษา ไม่ต่ากวา่ 3
เดือน หรืออย่างน้อย 12 คร้ัง และเลือกมาเฉพาะการตอบสนองต่อ Reflexcreeping ซ่ึงท่าของ
Reflexcreeping เป็ นการเคล่ือนไหวท่ีมีลาดบั ซ่ึงมีองค์ประกอบที่สาคญั ดงั น้ี (1) การควบคุมท่าทางของ
ร่างกายที่แน่นอน (2) การพยุงตวั ตา้ นแรงดึงดูดของโลก และ (3) การกา้ วยา่ งของแขนขาอยา่ งมีจุดมุ่งหมาย
ท่าเริ่มตน้ คือ ท่านอนคว่า ศีรษะหันไปดา้ นขา้ ง ในเด็กแรกเกิด อาจใชเ้ พียง1 โซน ก็สามารถกระตุน้ ชุดการ
เคลื่อนไหวแบบreflexcreeping ไดค้ รบท้งั ชุด แตถ่ า้ เป็นเดก็ โตและผใู้ หญ่ตอ้ งใชก้ ารกดหลายๆ โซนรวมกนั

การเคลื่อนไหวเบ้ืองตน้ ที่เกิดข้ึนเรียกวา่ “รูปแบบกากบาทหรือตรงกนั ขา้ ม” กล่าวคือ ขาขวาและ
แขนซา้ ยเคล่ือนไหวไปพร้อมกนั ขาอีกดา้ นหน่ึงและแขนดา้ นตรงกนั ขา้ มทาหนา้ ท่ีพยงุ ลาตวั และเคล่ือน
ลาตวั ไปขา้ งหนา้ ผบู้ าบดั ให้แรงตา้ นศีรษะเด็กท่ีพยายามจะหนั มา การกระทาน้ีจะเพมิ่ การกระตุน้ กลา้ มเน้ือ
ท้งั ร่างกาย และสร้างเง่ือนไขของร่างกาย pre requisite ใหพ้ ร้อมสาหรับการพยงุ และเหยยี ดตวั

66

จุดประสงคจ์ าเพาะของ reflexcreeping มีดงั น้ี

1. กระตุน้ ใหเ้ กิด การพยงุ ตวั และกลไกการยกตวั ต้งั ข้ึน เช่นเดียวกบั การกา้ วของแขนและ
ขาเพื่อใชใ้ นการเอ้ือม การกา การยนื และการเดิน

2. กระตุน้ กลา้ มเน้ือการหายใจ กลา้ มเน้ือทอ้ ง และกระบงั ลมของเชิงกราน รวมถึงหูรูดของ
กระเพาะปัสสาวะและ ทวารหนกั

3. การเค้ียวและกลืน (สาหรับผทู้ ่ีมีปัญหา)
พบว่ากลุ่มผูป้ ่ วย ท้งั 5 ราย เป็ นผูป้ ่ วยเด็กสมองพิการ อายุอยู่ในช่วง 9 เดือน – 9 ปี ระดบั
ความสามารถไม่สามารถ ต้ังคลานได้ด้วยตนเองทุกราย และเป็ นรายท่ีได้รับการรักษาด้วย ท่า
Reflexcreeping พบวา่ มีผลการรักษา คือ

ขณะทาวอยตา้ มีการตอบสนองต่อ การพยุงตวั และกลไกการยกตวั ต้งั ข้ึน โดยกลา้ มเน้ือมีการหด
ตวั ทางาน และสามารถลงน้าหนกั ท่ีเข่าดา้ นในเพื่อที่จะทาการพยุงตวั เองมาต้งั คลานไดเ้ อง ขณะที่ทาวอยตา้
มีการทางานของกลา้ มเน้ือหนา้ ทอ้ ง โดยมีการหดตวั ของกลา้ มเน้ือหนา้ ทอ้ ง ท้งั 5 ราย

หลงั ใหก้ ารรักษา ท้งั 5 ราย มีความกา้ วหนา้ ของการเคล่ือนไหว ในท่า คืบ โดยสามารถ เคลื่อนที่ พา
ตนเองจากท่ีหน่ึงมายงั ที่หน่ึงได้ เอง แต่ยงั มีอาการเกร็ง อยู่ และมี 2 ราย สามารถยกทอ้ งตนเองพน้ พ้ืน โดย
สามารถต้งั ทา่ คลานได้ โดยทรงตวั เองได้ เกิน 30 วนิ าที ข้ึนไป

ผลการรักษาที่เก่ียวขอ้ งกบั การขบั ถ่าย พบวา่ ก่อนมารักษา ทุกราย สามารถขบั ถ่ายไดเ้ อง แต่ไม่เป็ น
ประจาทุกวนั บางรายตอ้ งใชก้ ารสวน หลงั ให้การรักษา พบวา่ ทุกรายสามารถมีระบบขบั ถ่านที่ดีข้ึน โดยมี
การขบั ถ่ายเองทุกวนั และมีการเค้ียว กลืนท่ีดีข้ึน โดยสามารถทานอาหารไดห้ ลากหลายชนิดมากข้ึน จึงทา
ให้ผูป้ กครองมีกาลงั ใจในการฝึ กตามโปรแกรมที่บา้ นอย่างต่อเนื่อง และนอกจากน้ี เด็กทุกราย สามารถ
พกั ผอ่ นนอนหลบั ได้ ดีข้ึน

ซ่ึงจากการดาเนินการ เป็นช่วงท่ีใหก้ ารรักษาและสอนทกั ษะ ผปู้ กครอง จาเป็ นตอ้ งมีการใหค้ วามรู้
ความเขา้ ใจ และใหค้ าแนะนาปรึกษา ตลอดจนการประคบั ประคองจิตใจ ใหก้ บั ผปู้ กครอง เพ่ือใหผ้ ปู้ กครอง
มีความมน่ั ใจ และมีทกั ษะท่ีจะ ทาวอยตา้ ใหเ้ ด็กสมองพิการท่ีบา้ นได้ ลกั ษณะการใหค้ ิว จึงเป็ นการให้คิว
แบบตอ่ เนื่อง เพอ่ื เนน้ ผลของการติวทกั ษะผปู้ กครองอยา่ งแทจ้ ริง

67

ละครบาบดั สาหรับบุคคลพเิ ศษ
เมธาวี สารกิจ

พยาบาลวชิ าชีพ
สถาบนั พฒั นาการเดก็ ราชนคริทร์

ละคร เป็ นการแสดงตามจินตนาการท่ีเป็ นเรื่องราวต่างๆมีจุดมุ่งหมายเพ่ือใหเ้ กิดความบนั เทิง โดยใช้
ภาษาและทา่ ทางตามเน้ือเรื่อง และความรู้สึกนึกคิดเพอื่ ส่ือความหมายความเขา้ ใจระหวา่ งผแู้ สดงกบั ผชู้ ม ซ่ึง
แสดงใหเ้ ห็นถึงลกั ษณะชีวติ และจิตใจของมนุษย์ อนั จะนาไปสู่ความเขา้ ใจตนเองและผอู้ ื่น

ละครบาบดั คือ การบาบดั โดยใช้กระบวนการและเทคนิคของละครเป็ นสื่อกลางให้นกั แสดงได้
สารวจตวั ตน รู้จกั การแสดงออกทางอารมณ์และความรู้สึก และช่วยใหก้ ารทาความเขา้ ใจกบั ปัญหาต่างๆน้นั
ง่ายข้ึน รวมถึงการไดค้ น้ พบศกั ยภาพและความสร้างสรรคท์ ี่มีอยใู่ นตวั ของแตล่ ะคน

ส่ิงที่สามารถเรียนรู้ไดใ้ นละครบาบดั เปรียบเหมือนกบั การเรียนรู้ในการเขา้ ใจตวั เองและผูอ้ ื่นมาก
ข้ึน เพอื่ ใหบ้ ุคคลพเิ ศษอยรู่ ่วมกบั ผอู้ ื่นไดอ้ ยา่ งมีความสุขข้ึน ไดเ้ รียนรู้ในบรรยากาศท่ีอบอุ่นและเก้ือหนุนกนั
ถา้ เป็ นกระบวนการกลุ่ม กลุ่มจะเป็ นเหมือนตวั แทนของสังคมเล็กๆให้ผูเ้ ขา้ ร่วมกระบวนการไดเ้ ห็นและ
เขา้ ใจวิถีกลุ่ม และนักละครบาบดั เป็ นผูท้ ี่คอยเสนอแนะ ต้งั ขอ้ สังเกต และช้ีทางหรือกาหนดทิศทางของ
กระบวนการตา่ งๆที่จะเกิดข้ึน

กระบวนการละครบาบดั สามารถกระตุน้ ความคิด ความสร้างสรรค์ และจินตนาการ ให้เกิดความ
ผอ่ นคลายและเกิดความสุขได้ ละครบาบดั ช่วยใหก้ ารสื่อสารกบั ตวั เองและผอู้ ื่นสนุกข้ึนและมีประสิทธิภาพ
มากข้ึน ซ่ึงเป็ นกระบวนการท่ีเกิดประโยชน์กบั ทุกคน การทาละครบาบดั ทาได้กบั กลุ่มต่างๆเช่น กลุ่ม
ผตู้ อ้ งขงั ในเรือนจา กลุ่มคนที่มีปัญหาเรื่องความเครียด กลุ่มผตู้ ิดยาเสพติด กลุ่มเด็กพิเศษ กลุ่มผตู้ อ้ งการ
การฟ้ื นฟูจิตใจจากเร่ืองต่างๆ ผูท้ ่ีมีปัญหาความสัมพนั ธ์และปัญหาในครอบครัว กลุ่มผูม้ ีปัญหาทาง
พฤติกรรม และกลุ่มผทู้ ่ีตอ้ งการคน้ หาศกั ยภาพในดา้ นต่างๆ เป็นตน้

ความเป็ นมาและกระบวนการพฒั นาโครงการละครของสถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์

สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์ กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุขไดจ้ ดั ทาโครงการพฒั นา
ศกั ยภาพกลุ่มบุคคลพิเศษโดยใชล้ ะครข้ึน เพ่ือพฒั นาการใชล้ ะครและการแสดงมาเป็ นส่ือในการการพฒั นา
ศกั ยภาพทกั ษะทางสังคมให้แก่กลุ่มบุคคลพิเศษ ได้แก่ บุคคลที่บกพร่องด้านการมองการเห็น บุคคลที่
บกพร่องดา้ นการไดย้ นิ หรือการสื่อความหมาย บุคคลท่ีบกพร่องดา้ นทางกายหรือการเคล่ือนไหว บุคคลท่ี

68

บกพร่องดา้ นทางจิตใจหรือพฤติกรรม และบุคคลท่ีบกพร่องทางสติปัญญาหรือการเรียนรู้ โดยตระหนกั ถึง
เป้าหมายในการพฒั นาศกั ยภาพของเด็กพิเศษและบุคคลกลุ่มพิเศษ ซ่ึงบุคคลกลุ่มดงั กล่าวมีขอ้ จากดั ในการ
พฒั นาตนเองนาไปสู่ปัญหาการใชช้ ีวติ ในสังคม ทางสถาบนั ฯไดต้ ระหนกั ถึงความสาคญั ของปัญหาดงั กล่าว
จึงส่งเสริมการใช้ละครและการแสดงเพ่ือพฒั นาศกั ยภาพแก่บุคคลกลุ่มดังกล่าว ซ่ึงมีความเป็ นมาและ
พฒั นาการของโครงการละครดงั น้ี

เร่ิมต้น ปี พ.ศ.2553 : ละครเพลงพวกเราทุกคนล้วนเป็ นตวั ตลก (We are all clown )

สถาบนั พฒั นาการเดก็ ราชนครินทร์ไดเ้ ร่ิมโครงการละครมาต้งั แต่ เดือนกุมภาพนั ธ์ พ.ศ. 2553 โดย

ไดร้ ับความร่วมมือจาก Interact Center โดย Mrs. Jeanne Calvit ผูก้ ากบั การแสดง ซ่ึงมีประสบการณ์ 30 ปี
ในดา้ นการเขียน กากบั และการแสดง เป็ นผูก้ ่อต้งั และผอู้ านวยการ Interact Center for the Visual and
Performing Arts และ St. Olaf College โดย Prof. Dr. Michael Lemming Prof. Dr. Ann Lemming
รวมถึง มูลนิธิบา้ นสมานใจ ศูนยฟ์ ้ื นฟูสมรรถภาพคนพิการในองคก์ ารบริหารส่วนตาบลดอนแกว้ ชมรมโก
ลบอลแคมปัส ชมรมเปี่ ยมดว้ ยรัก และโรงเรียนกาวิละอนุกูล โดยระยะแรกไดจ้ ดั ทาละครสาหรับบุคคล
พิเศษ มีผเู้ ขา้ ร่วมไดแ้ ก่ บุคคลออทิสติก บุคคลที่มีปัญหาทางการเรียนรู้ บุคคลดาวน์ซินโดรม บุคคลปัญญา
อ่อนและผูพ้ ิการทางการเคลื่อนไหวจานวน 11 คนและมีอาสาสมคั รจานวน 4 คน จดั กิจกรรมมีท้งั การ
ฝึ กซ้อมและแสดงรวมท้งั สิ้น 14 คร้ัง โดยมีการแสดงโชวค์ ร้ังใหญ่ชื่อชุด We are all clown; พวกเราทุกคน
ลว้ นเป็นตวั ตลก ในวนั ท่ี 12 มีนาคม 2553 ในพิธีลงนามบนั ทึกความร่วมมือพฒั นาเทคโนโลยสี ุขภาพจิตเด็ก
โครงการพฒั นาเครือข่ายสุขภาวะชุมชนสู่ตาบลระหว่างองค์การบริหารส่วนตาบลดอนแก้วและสถาบนั
พฒั นาการเด็กราชนครินทร์ ณ ห้องประชุม นพ. ชูทิตย์ ปานปรีชา การแสดงน้ีใชเ้ วลาแสดงประมาณ 30
นาที มีผูเ้ ขา้ ร่วมประมาณ 120 คน ผลจากการจัดกิจกรรมละครในคร้ังน้ี จากการสัมภาษณ์ผูป้ กครองพบวา่
ละครสามารถพฒั นาทกั ษะชีวติ ของบุคคลพิเศษได้ จากการสัมภาษณ์บุคคลพิเศษพบวา่ บุคคลพิเศษมีความ
ภาคภูมิใจในตวั เอง กล้าแสดงออกมากข้ึน รู้สึกว่าได้รับการยอมรับจากสังคมรวมถึงจากการสังเกต
พฤติกรรมระหวา่ งการเขา้ ร่วมกิจกรรมยงั พบวา่ บุคคลพิเศษมีความผกู พนั กนั ให้ความช่วยเหลือซ่ึงกนั และ
กนั รู้จกั รอคอยมากข้ึน อย่างไรก็ตามแมจ้ ะเป็ นขอ้ มูลเชิงประจกั ษ์แต่ยงั ไม่มีหลกั ฐานยืนยนั ซ่ึงตอ้ งพฒั นา
ตอ่ ไป

69

ปี พ.ศ.2554 : ละครเพลง แสวงหาความสนุก (Searching for Sanook)

โครงการละครของสถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์ไดพ้ ฒั นาตอ่ มา โดยปี ต่อมาในเดือนมกราคม
พ.ศ. 2554 โดยไดร้ ับความร่วมมือจาก Interact Center โดย Mrs. Jeanne Calvit ผกู้ ากบั การแสดง Mr. Todd
Peterson นกั ดนตรี Ms. Natali Wilson ผูก้ ากบั เวที รวมถึง Mr. Mike Brindley และ Mr. Matt Dahlstrom
นกั แสดงซ่ึงเป็ นดาวน์ซินโดรม และ St. Olaf College โดย Prof. Dr. Michael Lemming Prof. Dr. Ann
Lemming รวมถึงมูลนิธิบา้ นสมานใจ ศูนยฟ์ ้ื นฟูสมรรถภาพคนพิการในองคก์ ารบริหารส่วนตาบลดอนแกว้
มูลนิธิโกลบอลแคมปัส โรงเรียนกาวิละอนุกูล ผเู้ ขา้ ร่วมประกอบดว้ ยบุคคลออทิสติก บุคคลดาวน์ซินโดรม
บุคคลท่ีมีความบกพร่องทางสติปัญญา และผูพ้ ิการทางการเคลื่อนไหวจานวน 21 คนและมีอาสาสมคั ร
จานวน 6 คน โดยใชเ้ วลาในการฝึกซอ้ ม 5 สัปดาห์รวมท้งั สิ้น 28 คร้ัง รวมถึงมีการจดั การแสดงคร้ังใหญ่ โดย
ใชช้ ื่อวา่ Searching for Sanook; ละครเพลงแสวงหาความสนุก โดยจดั เป็ นการแสดงท่ีมีการจาหน่ายบตั ร มี
การแสดงท้งั สิ้น 3 รอบ รอบละ 40 นาที ในวนั ท่ี 4 และ 5 มีนาคม พ.ศ. 2554 ผลจากการจัดกจิ กรรมละครใน
คร้ังน้ีพบว่าหลงั การเขา้ ร่วมกิจกรรมกลุ่มละคร นกั แสดงมีการพฒั นาทกั ษะทางสังคมที่ดีข้ึนโดยมีค่าเฉลี่ย
คะแนนของทกั ษะทางสังคมของก่อนและหลงั การเขา้ ร่วมกิจกรรมกลุ่มละครบาบดั ในดา้ นการรักษาสิทธิ
ส่วนบุคคล ดา้ นความรับผิดชอบและดา้ นการควบคุมตนเอง ดว้ ยการทดสอบ Z-test แตกต่างกนั อย่างมี
นยั สาคญั ทางสถิติท่ีระดบั .05 และจากการรวบรวมขอ้ มูลจากการสัมภาษณ์ผูป้ กครองหรือผูด้ ูแลกลุ่มบุคคล
พิเศษพบว่า ผูเ้ ขา้ ร่วมโครงการมีการพฒั นาตนเองในทางที่ดีข้ึนในดา้ นความรับผิดชอบต่อหน้าที่ที่ได้รับ
มอบหมายในการซอ้ มการแสดงและตระหนกั ในบทบาทการแสดงเสมือนมีอาชีพนกั แสดง มีความตรงต่อ
เวลาและการแกป้ ัญหาเฉพาะหนา้ ท่ีดีข้ึน

ปี พ.ศ.2554- 2555 : ละครเพลงตื่นเพื่อฝัน (Wake up And Dream)

การจดั โครงการละครคร้ังท่ี 3 จดั ทาในระหวา่ งเดือนพฤศจิกายน 2554 –มีนาคม พ .ศ.2555
โดยไดร้ ับความร่วมมือจาก Interact Center โดย Mrs. Jeanne Calvit ผกู้ ากบั การแสดง Mr. Todd Peterson
และ Mr.Ryan Hughes นกั ดนตรี Ms. Natali Wilson ผูก้ ากบั เวที รวมถึง Mr. Mike Brindley Mr.Eric
Wheeler และ Mr. Matt Dahlstrom นกั แสดงซ่ึงเป็ นดาวน์ซินโดรม และ St. Olaf College โดย Prof.
Dr. Michael Lemming Prof. Dr. Ann Lemming รวมถึง ศูนยฟ์ ้ื นฟูสมรรถภาพคนพิการในองคก์ ารบริหาร
ส่วนตาบลดอนแกว้ มูลนิธิโกลบอลแคมปัส โรงเรียนโสตศึกษาอนุสารสุนทร ผเู้ ขา้ ร่วมประกอบดว้ ยบุคคล
ออทิสติก บุคคลดาวน์ซินโดรม บุคคลที่มีความบกพร่องทางสติปัญญา บุคคลท่ีมีความบกพร่องทางการได้
ยนิ และบุคคลท่ีบกพร่องทางการเคล่ือนไหวจานวน 30 คนและมีอาสาสมคั รจานวน 6 คน โดยใชเ้ วลาใน

70

การฝึ กซ้อม 9 สัปดาห์รวมท้งั สิ้น 33 คร้ัง รวมถึงมีการจดั การแสดงคร้ังใหญ่ โดยใชช้ ่ือวา่ WAKE UP AND
DREAM ; ละครเพลงตื่นเพื่อฝัน โดยจดั เป็นการแสดงท่ีมีการจาหน่ายบตั ร มีการแสดงท้งั สิ้น 3 รอบ รอบละ
1 ชว่ั โมง ในวนั ท่ี 2 และ 3 มีนาคม พ .ศ.2555 การจดั กิจกรรมละครคร้ังน้ี ใชก้ ระบวนการศึกษาแบบ
ผสมผสาน ท้งั การศึกษาเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ เคร่ืองมือที่ใชใ้ นการศึกษาไดแ้ ก่ 1) แบบประเมินความ
ฉลาดทางอารมณ์ของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข 2) แบบสังเกตพฤติกรรม และ 3) แบบสัมภาษณ์
สถิติท่ีใชว้ เิ คราะห์ขอ้ มูลเชิงปริมาณ ไดแ้ ก่ ร้อยละ คา่ เฉลี่ย t-test ส่วนขอ้ มูลเชิงคุณภาพใชก้ ารวเิ คราะห์แบบ
พรรณนา ผลจากการจัดกิจกรรมละครในคร้ังน้ีพบว่าหลงั การเขา้ ร่วมกิจกรรมกลุ่มละคร นกั แสดงมีการ
พฒั นาความฉลาดทางอารมณ์ที่ดีข้ึนโดยมีค่าเฉล่ียคะแนนของความฉลาดทางอารมณ์ก่อนและหลงั การเขา้
ร่วมกิจกรรมกลุ่มละครบาบดั ใน ดา้ นความรับผิดชอบและดา้ นการควบคุมตนเอง ดว้ ยการทดสอบ T-test
แตกต่างกนั อยา่ งมีนยั สาคญั ทางสถิติท่ีระดบั .05 ซ่ึงสอดคลอ้ งกบั ผลการสังเกตพฤติกรรม และการสัมภาษณ์
ผปู้ กครองหรือผดู้ ูแลกลุ่มบุคคลพิเศษ

ปี พ.ศ.2556- 2557 : ละครบทเพลงแห่งสายนา้ (Song Of Songkran)

การจดั โครงการคร้ังท่ี 4 จดั ทาในระหวา่ งเดือนธนั วาคม 2556 –มีนาคม พ.ศ. 2557 โดยไดร้ ับความ
ร่วมมือจาก Interact Center โดย Mrs. Jeanne Calvit ผกู้ ากบั การแสดง Mr.Chistoph Dornemann ผูช้ ่วยผู้
กากบั การแสดง Mr.Aaron Gabriel ผปู้ ระพนั ธ์เพลงและนกั ดนตรี Mr.Kevin Kling นกั เขียนและนกั เล่า
เร่ืองซ่ึงเป็ นผพู้ ิการทางร่างกาย และ St. Olaf College โดย Prof. Dr. Michael Lemming Prof. Dr. Ann
Lemming รวมถึง ศูนยฟ์ ้ื นฟูสมรรถภาพคนพกิ ารในองคก์ ารบริหารส่วนตาบลดอนแกว้ องคก์ ารบริหารส่วน
ตาบลชา้ งเผือก เทศบาลตาบลแม่สา เทศบาลตาบลเหมืองแกว้ และชมรมผปู้ กครองเปี่ ยมดว้ ยรัก ผูเ้ ขา้ ร่วม
ประกอบด้วยบุคคลออทิสติก บุคคลดาวน์ซินโดรม บุคคลท่ีมีความบกพร่องทางสติปัญญา และบุคคลที่
บกพร่องทางการเคล่ือนไหวจานวน 22 คนและมีอาสาสมคั รจานวน 5 คน โดยใชเ้ วลาในการฝึ กซ้อมกวา่ 5
สปั ดาห์รวมท้งั สิ้น 23 คร้ัง รวมถึงมีการจดั การแสดงคร้ังใหญ่ โดยใชช้ ่ือวา่ SONG OF SONGKRAN ; ละคร
บทเพลงแห่งสายน้า โดยจดั เป็ นการแสดงท่ีมีการจาหน่ายบตั ร มีการแสดงท้งั สิ้น 2 รอบ รอบละ 45 ชว่ั โมง
ในวนั ท่ี 7 และ 8 กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. 2557 การจดั กิจกรรมละครคร้ังน้ี ใชก้ ระบวนการศึกษาแบบผสมผสาน
เช่นกนั คือท้งั การศึกษาเชิงปริมาณ และเชิงคุณภาพ เคร่ืองมือท่ีใชใ้ นการศึกษาไดแ้ ก่ (1) แบบประเมินความ
ฉลาดทางอารมณ์ของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข (2) แบบสังเกตพฤติกรรม และ (3) แบบ
สมั ภาษณ์ สถิติที่ใชว้ เิ คราะห์ขอ้ มูลเชิงปริมาณไดแ้ ก่ ร้อยละ คา่ เฉล่ีย t-test แบบ paired t-test ส่วนขอ้ มูลเชิง
คุณภาพใช้การวิเคราะห์แบบพรรณนา ผลจากการจัดกิจกรรมละครในคร้ังน้ีพบว่าหลงั การเขา้ ร่วม
กิจกรรมกลุ่มละคร นกั แสดงมีการพฒั นาความฉลาดทางอารมณ์ท่ีดีข้ึนโดยมีค่าเฉล่ียคะแนนของความฉลาด

71

ทางอารมณ์ก่อนและหลงั การเขา้ ร่วมกิจกรรมกลุ่มละครบาบดั ในดา้ นความรับผิดชอบและดา้ นการควบคุม
ตนเอง ดว้ ยการทดสอบ T-test แตกต่างกนั อย่างมีนยั สาคญั ทางสถิติที่ระดบั .05 ซ่ึงสอดคลอ้ งกบั ผลการ
สังเกตพฤติกรรม และการสัมภาษณ์ผูป้ กครองหรือผูด้ ูแลกลุ่มบุคคลพิเศษพบวา่ ผูเ้ ขา้ ร่วมโครงการมีการ
พฒั นาตนเองในทางที่ดีข้ึนในด้านความรับผิดชอบต่อหน้าท่ีท่ีไดร้ ับมอบหมายในการซ้อมการแสดงและ
ตระหนกั ในบทบาทการแสดงเสมือนมีอาชีพนกั แสดง มีความตรงต่อเวลาและการแกป้ ัญหาเฉพาะหนา้ ท่ีดี
ข้ึน

การที่บุคคลพิเศษไดเ้ ขา้ ร่วมกิจกรรมละคร ไดท้ าใหบ้ ุคคลพิเศษเกิดความภาคภูมิใจในตวั เอง มีการ
พฒั นาความฉลาดทางอารมณ์และทกั ษะทางสังคมมากข้ึน และเหมาะสมข้ึน เนื่องจากกิจกรรมละครน้นั
ช่วยพฒั นาการแสดงออกทางกาย ใชเ้ ป็ นส่ือสร้างความเขา้ ใจในเร่ืองบุคลิกของคนดี แนวทางการประพฤติ
ปฏิบตั ิตนท่ีถูกตอ้ ง ช่วยปลูกฝังค่านิยมหรือสร้างบุคลิกภาพของบุคคลพิเศษไดเ้ ป็ นอย่างดี กิจกรรมละคร
ช่วยพฒั นาการแสดงออกดา้ นอารมณ์ การแสดงออกทางสังคม การเขา้ ร่วมกิจกรรมจะช่วยใหบ้ ุคคลพิเศษมี
ความสุขเป็ นที่ยอมรับในสังคม ช่วยให้ปรับตวั ในชีวิตจริงได้ เพราะละครใช้บทบาทการแสดงท่ีตอ้ งไป
สัมพนั ธ์กบั บุคคลหลายฝ่ าย ท้งั ฝ่ ายตวั ละครดว้ ยกนั กบั ฝ่ ายจดั การในการแสดง เป็ นการทางานร่วมกนั เป็ น
ทีม ในการทางานละครจะเป็ นพ้ืนฐาน ช่วยทาให้บุคคลพิเศษมีทกั ษะความรู้ สามารถนาไปประยกุ ต์ใชใ้ น
ชีวิตจริง ๆ ได้ การไดเ้ ขา้ ร่วมกิจกรรมละครก็เท่ากบั เป็ นการฝึ กหดั การแกป้ ัญหาในสถานการณ์จริง ซ่ึง
บุคคลพิเศษจะจดจาจากประสบการณ์ในการเขา้ ร่วมกิจกรรมเก่ียวกับวิธีแก้ปัญหาว่าควรทาแบบไหน
อยา่ งไร

Opti music 72

กลุ่มงานละคร ดนตรี และศิลปะบาบดั
สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์

เทคโนโลยี Optimusic เป็นการสร้างแรงจูงใจในการเคลื่อนไหวร่างกาย ดว้ ยการบูรณาการระบบ
ประสาท การไดย้ นิ การมองห็นและการสัมผสั โดยใชเ้ ทคโนโลยี Optimusic เป็นระบบที่ทางานดว้ ย
คอมพิวเตอร์ ร่วมกบั อุปกรณ์สร้างลาแสง ท่ีมีหลากหลายสี เชื่อมโยงกบั เสียงดนตรี และเสียงตา่ งๆ (Visual
audio multimedia Training)
หลกั การทางานของ Optimusic ประกอบดว้ ย: อุปกรณ์สร้างลาแสงสีต่างๆ (Opticbeams) อุปกรณ์ท่ีเป็นแผน่
สะทอ้ นแสง และโปรแกรมซอฟแวร์ (OMPC1-AV)

หลกั ารทางานของโปรแกรม
ลาแสงจากอุปกรณ์แต่ละสีจะมีเซนเซอร์ตรวจจบั การเคล่ือนไหวที่ตดั ผา่ นลาแสง หรือปิ ดการการสะทอ้ น
กลบั ของลาแสง ส่งไปยงั คอมพิวเตอร์เพ่ือเช่ือมโยงกบั เสียงดนตรี หรือเสียงต่างๆ
ระบบจะมีรูปแบบการทางานอยู่ 2 แบบ:

1. แบบธรรมดา(Normal Mode)
ระบบตั้งไว้สาหรับตรวจจับการสะท้อนกลบั ของลาแสงเมื่อถูกอุปกรณ์สะทอ้ นกลบั ลาแสงตดั ผา่ นและ

สะทอ้ นลาแสงไปยงั เซนเซอร์

2. แบบตรงขา้ ม (Inverse Mode)
ลาแสงจะสะทอ้ นกลบั ไปยงั เซนเซอร์ตลอดเวลาโดยแผน่ สะทอ้ นท่ีติดอยบู่ นพ้นื และลาแสงจะถูกบงั ดว้ ย
อวยั วะของร่างกายส่วนตา่ งๆ (มือ เทา้ และลาตวั ฯ)

Optimusic สามารถประยกุ ตใ์ ชไ้ ดห้ ลากหลายรูปแบบท้งั เป็นส่วนหน่ึงของ อุปกรณ์การช่วยสอน
สามารถออกแบบกิจกรรมฝึกสมาธิทาใหเ้ ดก็ สงบลงได้ และกระตุน้ ใหเ้ กิดความสนุกสนาน สร้างความทา้
ทาย และช่วยสร้างจินตนาการและการเรียนรู้ไดเ้ ป็นอยา่ งดี Optimusic จะช่วยจูงใจและสร้างการทางาน
ร่วมกนั เป็ นทีม การฝึกความคิดสร้างสรรคด์ ว้ ยการแสดงออกมาจากความรู้สึกทนั ที (musical improvisation)
ประยกุ ตใ์ ชไ้ ดห้ ลากหลาย

Optimusic สามารถนาไปใชไ้ ดห้ ลากหลายรูปแบบท้งั ในโรงเรียนสาหรับเด็กพิเศษ ศูนยด์ ูแลกลางวนั
หน่วยใหบ้ ริการผสู้ ูงอายุ ศูนยฟ์ ้ื นฟูสมรรถภาพสาหรับผพู้ ิการ นาไปใชไ้ ดใ้ นทุกกลุ่มอายุ และบุคคลพเิ ศษ
ดงั น้ี เดก็ ท่ีบกพร่องทางการเรียน เดก็ ท่ีมีระดบั สติปัญญาบกพร่อง ผทู้ ่ีมีปัญหาการรับสัมผสั เดก็ ออทิสติก
เดก็ สมองพกิ าร เป็ นตน้

73

ประโยชนข์ อง Optimusic ช่วยพฒั นาความรู้เกี่ยวกบั เหตุและผล และกระบวนการคิด พฒั นาทกั ษะทาง
กลา้ มเน้ือ และการทางานประสานระหวา่ ง ตา หู และการเคลื่อนไหวของกลา้ มเน้ือ พฒั นาทกั ษะการทางาน
ร่วมกนั ระหวา่ งสายตากบั มือ (Eye-hand coordination) เพ่ิมสมาธิและความสนใจในการฟังมากข้ึน
มีความสามารถในการรอคอยในแถวได้ พฒั นาระบบประสาทการรับรู้จากการไดย้ นิ พฒั นาทกั ษะการ
สื่อสารและการโตต้ อบกบั บุคคลอ่ืน และสร้างความมน่ั ใจใหก้ บั ตวั เอง

74

สติกบั การรักษาอาการสมาธิส้ัน

สมนึก อนนั ตวรวงศ์
นกั สงั คมสงเคราะห์ชานาญการพิเศษ
สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์

โรคสมาธิส้ัน เป็ นโรคที่แสดงถึงความบกพร่องทางระบบประสาท ปัจจุบันยงั หาสาเหตุท่ี
เฉพาะเจาะจงไม่ได้ ประมาณร้อยละ 5 – 10 ของเด็กทว่ั โลกไดร้ ับการวนิ ิจฉยั วา่ เป็ นโรคสมาธิส้ัน ประเภท
ของโรคสมาธิส้นั ตามเกณฑก์ ารวินิจฉยั โรคแบ่งเป็ น 3 กลุ่มหลกั ๆ คือ กลุ่มอาการที่มีปัญหาชดั ดา้ นการขาด
ความต้ังใจจดจ่อต่อเนื่อง (Inattention) กลุ่มท่ีมีปัญหาเด่นชัดด้านการอยู่ไม่นิ่งและหุนหันพลันแล่น
(Hyperactivity/Impulsivity) และกลุ่มท่ีมีท้งั สองปัญหารวมกนั (Combined type) อาการสมาธิส้ันส่งผลให้
เดก็ ตอ้ งเผชิญกบั ปัญหาระยะยาว ท้งั เรื่องการเรียน การใชช้ ีวติ สัมพนั ธภาพระหวา่ งพอ่ แม่ พ่ีนอ้ ง เพื่อน ครู
ในเด็กกลุ่มน้ีไม่ดีนกั การศึกษาวจิ ยั พบวา่ ร้อยละ 21ของเด็กท่ีเป็ นโรคสมาธิส้ัน มกั มีพฤติกรรมเกี่ยวขอ้ งกบั
สิ่งผิดกฏหมายเม่ือเขา้ สู่วยั รุ่น ผลกระทบที่มีมากท้งั ต่อตวั เด็ก ครอบครัว และสังคม ทาใหม้ ีการศึกษาวิจยั
เกี่ยวกับโรคสมาธิส้ันท้ังประเด็นสาเหตุและวิธีการช่วยเหลือเพ่ิมข้ึนเรื่อยๆ ด้วยความก้าวหน้าของ
เทคโนโลยดี า้ นระบบประสาทและสมองทาใหม้ ุมมองเกี่ยวกบั โรคสมาธิส้ันเร่ิมเปล่ียนไป จากการพิจารณา
เร่ืองพฤติกรรมหรืออาการสมาธิส้ัน สู่มุมมองท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั การทางานของระบบประสาทและสมองมากข้ึน

การช่วยเหลือและการรักษาท่ีมีขอ้ จากดั การรักษาดว้ ยยายงั มีประสิทธิภาพในการช่วยเหลือเด็ก
สมาธิส้ันให้มีสมาธิอยูก่ บั กิจกรรมท่ีทาได้ แต่เรื่องของผลกระทบจากการใชย้ าในระยะยาวเป็ นเร่ืองที่สร้าง
ความกงั วลใหก้ บั ผปู้ กครองเดก็ การใชย้ าเป็ นเวลานานจะมีผลต่อพฒั นาการและการเจริญเติบโตตามวยั ของ
เดก็ หรือไม่ ปัญหาน้ียงั ไม่มีงานวิจยั ใดยนื ยนั ไดอ้ ยา่ งแน่ชดั เม่ือมีการศึกษาเร่ืองผลขา้ งเคียงของยาสมาธิส้ัน
ซ่ึงพบในบางรายทาให้ผูป้ กครองส่วนหน่ึงแสวงหาทางเลือกในการรักษาที่ทาให้รู้สึกปลอดภยั มากข้ึน
ในขณะที่นกั วิจยั ด้านสุขภาพบางท่านไดเ้ สนอรูปแบบต่างๆ ในการช่วยเหลือภายใตส้ มมติฐานว่า อาการ
สมาธิส้นั สมั พนั ธ์กบั ความคิดเชิงบริหาร (Executive function-EFs) การช่วยเหลือเดก็ สมาธิส้ันบนสมมติฐาน
ของ EFs น้ี มีขอ้ แนะนาเช่นเดียวกบั การปรับพฤติกรรม คือการจดั สภาพแวดลอ้ มที่เหมาะสม ต้งั เป้าหมายที่
สามารถตอบสนองไดท้ นั ที การยอ่ ยงาน เนน้ ที่การปฏิบตั ิหรือการกระทา การให้รางวลั และแรงจูงใจ ลดส่ิง
เร้า ใชน้ าฬิกา และมีกฏระเบียบในการปฏิบตั ิท่ีชดั เจน ขอ้ จากดั ของการใช้วธิ ีน้ีอยูท่ ่ีครอบครัวหรือคนดูแล
หากครอบครัวมีปัญหาทางจิตสังคม วธิ ีการบาบดั ลกั ษณะน้ีก็ใช้ไดจ้ ากดั เช่นกนั อยา่ งไรก็ตามแนวทางการ

75

รักษาโรคสมาธิส้ันในปัจจุบนั แนะนาใหด้ าเนินการควบคูก่ นั ไปท้งั การรักษาดว้ ยยา การปรับพฤติกรรม และ
การแกป้ ัญหาทางจิตสงั คมร่วมดว้ ย

ความเปลี่ยนแปลงที่สาคญั สาหรับการรักษาอาการของโรคสมาธิส้ัน ท่ีกาลงั ไดร้ ับความสนใจและมี
การศึกษาวจิ ยั กนั เป็นจานวนมากในขณะน้ีคือ การใชว้ ธิ ีการฝึกสติ (Mindfulness Training) ตามหลกั การแลว้
ควรจะเป็ นวธิ ีการช่วยเหลือเด็กสมาธิส้ันที่ตรงท่ีสุด ดว้ ยเหตุผลอยา่ งนอ้ ย 2 ประการท่ีพอจะเป็นคาตอบใน
เร่ืองน้ีคือ

1. ตามทฤษฎีและหลกั การการฝึกสติ ท่ีมีเป้าหมายเฉพาะเจาะจงกบั การจดั การกบั ปัญหาและอาการ
ของโรคสมาธิส้นั การขาดความต้งั ใจจดจอ่ ต่อเนื่อง การอยนู่ ิ่งไดไ้ ม่นาน การทาพูดเหมือนไม่คิด การมี
พฤติกรรมแกป้ ัญหาแบบเดิมๆ ตามความเคยชินของตนเองฯ กล่าวโดยรวมคืออาการของโรคสมาธิส้ันคือ
อาการของคนที่มกั ทาอะไรแบบขาดสติ เพราะคาวา่ “สติ” หมายถึง ความระลึกได้ นึกได้ ความไมเ่ ผลอ การ
คุมใจไวก้ บั กิจ หรือกุมจิตไวก้ บั สิ่งท่ีเก่ียวขอ้ งจาการท่ีทาคาท่ีพูดแลว้ ได”้ รวมถึง “ความระมดั ระวงั ความ
ตื่นตวั ตอ่ หนา้ ท่ี ภาวะท่ีพร้อมอยเู่ สมอในการ คอยรับรู้ต่อสิ่งต่าง ๆ ท่ีเขา้ มาเก่ียวขอ้ ง และตระหนกั รู้ความ
ควรปฏิบตั ิต่อส่ิงน้นั ๆ อยา่ งไร” ความหมายน้ีพระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยตุ ฺโต) เป็ นผใู้ หค้ วามหมายไวใ้ น
พจนานุกรมพทุ ธศาสตร์ การฝึกสติคือการฝึกใหม้ ีสิ่งตา่ งๆ ตามความหมายดงั กล่าวน้ี

2. เหตุผลทางดา้ นการทางานของระบบประสาทและสมอง การศึกษาวจิ ยั เชิงคลินิกหรือใน
หอ้ งปฏิบตั ิการ (Laboratory studies) ระบุวา่ การฝึกสติไม่เพียงช่วยในเรื่องการผอ่ นคลาย (relaxation)
เท่าน้นั แต่ช่วยใหเ้ กิดการปรับเปลี่ยนท่ีสาคญั ในดา้ นกระบวนการนึกคิด (Cognition) ดา้ นอารมณ์ (Emotion)
ดา้ นชีววทิ ยา (Biology) และพฤติกรรม (Behavior) สรุปคือการพฒั นาสติช่วยเร่ืองสุขภาพโดยรวมท้งั หมด
(Greeson, 2009) ในระยะ 20 ปี มีการศึกษากลไกการทางาน (Mechanisms of Action) ของการฝึกสติหรือ
สมาธิ (Mindfulness meditation) พบวา่ การฝึกสติมีความสมั พนั ธ์กบั กระบวนการจดั ระบียบตวั เอง (Self -
regulation) อยา่ งชดั เจน มีหลกั ฐานดา้ นประสาทวทิ ยาระบุวา่ การฝึกสติมีความสมั พนั ธ์กบั การเปลี่ยนแปลง
ของเยอื่ หุม้ สมองส่วนหนา้ (Anterior Cingulate Cortex) ระบบอินซูล่า (Insula) สมองส่วน Temporo-parietal
junction, Fronto-limbic network, และโครงสร้างหนา้ ท่ีของการทางานใน Default mode (Britta K. Holzel.,
al.etc. 2011) การศึกษาพยาธิสภาพทางสมองของโรคสมาธิส้นั พบวา่ ระบบสมองส่วนที่ทาหนา้ ท่ีที่เกี่ยวขอ้ ง
กบั กระบวนการต้งั ใจจดจ่อ สมองส่วนเหตุผล ซ่ึงอยบู่ ริเวณสมองส่วนหนา้ บริเวณ Anterior Cigulate
Cortex ทางานบกพร่อง ทาใหข้ าดสมาธิหรือความต้งั ใจจดจ่อต่อเนื่อง ซ่ึงการฝึกสติมีส่วนช่วยโดยตรงกบั
การทางานของสมองส่วนน้ี

76

สถาบนั พฒั นาการเดก็ ราชนครินทร์ กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ไดน้ าวธิ ีการฝึกสติเพ่ือ
รักษาอาการของโรคสมาธิส้นั ในเด็กวยั เรียน อายรุ ะหวา่ ง 9 – 12 ปี หรือเรียนอยชู่ ้นั ประถมศึกษาปี ที่ 4 – 6
ซ่ึงเป็นการรักษาควบคูไ่ ปกบั การรักษาที่มีอยใู่ นปัจจุบนั ในบางรายกใ็ ชว้ ธิ ีการน้ีเป็ นการรักษาเริ่มตน้ สาหรับ
ผปู้ กครองหรือเดก็ ที่มีความประสงคจ์ ะบาบดั ดว้ ยวธิ ีการฝึ กสติ ดว้ ยเหตุผลท่ีหลากหลายกนั ไปตามความเช่ือ
และขอ้ มูลส่วนตวั ของแตล่ ะครอบครัว การฝึกสติเป็ นเรื่องการฝึกสมองไม่ใหท้ าอะไรตามความเคยชิน ไม่
เกี่ยวขอ้ งกบั พิธีการทางศาสนา แต่มาจากหลกั ธรรมทางพทุ ธศาสนา เป้าหมายมิใช่เพ่ือบรรลุธรรม แตม่ ุ่งท่ี
การควบคุมพฤติกรรมหรือการแสดงออกทางกาย วาจา เป็นเบ้ืองตน้ การจะควบคุมพฤติกรรมทางกาย วาจา
ได้ ตอ้ งเกิดจากการฝึกฝนการรู้ตวั (awareness) การรู้จกั ยบั ย้งั ชง่ั ใจในการเคล่ือนไหว การพดู การจดั การกบั
อารมณ์ การจดั ระเบียบความคิด โปรแกรมสติบาบดั สาหรับเด็กสมาธิส้นั น้ี ไดร้ ับการออกแบบใหม้ ีกิจกรรม
การฝึกจานวน 10 กิจกรรม โดยเด็กจะพบกบั ผบู้ าบดั เป็นรายบุคคล อาทิตยล์ ะคร้ังๆ ละ 1.30 ชว่ั โมง เป็น
เวลา 10 อาทิตย์ ในขณะที่อยใู่ นโปรแกรมการฝึก เดก็ จะไดร้ ับกิจกรรมฝึกสติไปฝึกต่อเน่ืองท่ีบา้ นดว้ ย

ปัจจยั ของความสาเร็จการใชส้ ติสาหรับรักษาอาการของโรคสมาธิส้นั ข้ึนอยกู่ บั ความพยายามอยา่ ง
ตอ่ เน่ือง ท้งั ของตวั เดก็ และผปู้ กครอง เด็กที่เป็นโรคสมาธิส้นั ที่ไดร้ ับการฝึกส่วนใหญพ่ ฤติกรรมท่ีเป็น
ปัญหาลดลง ภายในเวลา 10 สัปดาห์ สาหรับอาการหลกั ของโรคสมาธิส้นั ผลระยะยาวยงั ตอ้ งมีการศึกษา
ติดตามกนั ต่อไป

77

แพทย์แผนไทยในเด็กพฒั นาการล่าช้า

ชนานาถ เนรัญขร
แพทยแ์ ผนไทยประยกุ ต์
สถาบนั พฒั นาการเดก็ ราชนครินทร์

การแพทยแ์ ผนไทย หรือศาสตร์การแพทยแ์ ผนไทย เป็ นองคค์ วามรู้ทางดา้ นสาธารณสุข ที่ถือเป็ น
สมบตั ิของประเทศไทย เป็ นภูมิปัญญาที่ใช้ดูแลคนไทยมาต้งั แต่อดีต ลว้ นเป็ นผลสืบเน่ืองจากการสะสม
ประสบการณ์ในการต่อสู้กบั โรคภยั ไขเ้ จ็บต้งั แต่อดีตจนถึงปัจจุบนั โดยมองว่าจิตใจและอวยั วะต่าง ๆ ใน
ร่างกายมนุษยม์ ีการทางานท่ีสัมพนั ธ์และเป็ นหน่ึงเดียว อนั ประกอบไปดว้ ยธาตุท้งั 4 คือ กิน น้า ลม ไฟ
นอกจากน้ียงั สัมพนั ธ์กบั ส่ิงแวดลอ้ ม รวมไปถึงจกั รวาล การแกป้ ัญหาจึงใชว้ ิธีแบบองคร์ วม (holistic) ดงั น้นั
จึงไม่ใช่เร่ืองของการแพทยอ์ ยา่ งเดียวลว้ น ๆ แต่เป็ นเร่ืองของปรัชญาความคิดที่ครอบคลุมไปถึงการดาเนิน
ชีวติ ตามแบบวถิ ีชีวติ คนไทย

ปัจจุบนั รัฐบาลให้ความสาคญั ในการส่งเสริมให้ประชาชนสามารถดูแลตวั เอง พ่ึงพาตวั เอง และ
อนุรักษภ์ ูมิปัญญาไทย อีกท้งั ปัจจุบนั การรักษาโรคและการส่งเสริมสุขภาพดว้ ยวธิ ีธรรมชาติ เป็ นท่ีนิยม และ
ปัจจุบนั ประชาชนหันมาดูแลตวั เองมากข้ึน มีการส่งเสริมจากรัฐบาล ทาให้การใหก้ ารบริการมีมาตรฐาน มี
การวิจยั สมุนไพรไทยและการนวดไทย ทางคลินิกมากข้ึน และยงั เป็ นการกระตุน้ เศรษฐกิจของประเทศอีก
ดว้ ย ตามนโยบายกระทรวงสาธารณสุข ปี พ.ศ. 2558-2559 ท่ีตอ้ งการพฒั นาระบบบริการสุขภาพให้ทุกคน
บนแผ่นดินไทยสามารถเขา้ ถึงการบริการท่ีมีคุณภาพอย่างทว่ั ถึง โดยมีการใช้ทรัพยากรสุขภาพอย่างมี
ประสิทธิภาพ และเป็ นระบบที่ยงั่ ยนื และสนบั สนุนการบูรณาการแพทยแ์ ผนไทยและสมุนไพรเขา้ สู่ระบบ
บริการสุขภาพ อย่างครบวงจร โดยการสนบั สนุนการเพ่ิมการใช้ในสถานพยาบาล การเพิ่มการสนบั สนุน
ทางการเงินในระบบ หลกั ประกนั สุขภาพ และการเพิ่มรายการยาสมุนไพรในบญั ชียาหลกั แห่งชาติ

งานแพทยแ์ ผนไทย สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์เริ่มดาเนินงานต้งั แต่เดือนมิถุนายน พ.ศ.
2558 และเปิ ดให้บริการต้งั แต่เดือนตุลาคม พ.ศ. 2558 เพื่อให้บริการด้านการแพทยแ์ ผนไทยแก่เด็ก
พฒั นาการล่าชา้ และผูป้ กครอง รวบรวมขอ้ มูลทางคลินิก เพื่อการศึกษาดา้ นวิชาการ และพฒั นานวตั กรรม
เพือ่ ส่งเสริมพฒั นาการเด็ก

78

แพทย์แผนไทย กบั เด็ก ? เราทาอะไรบ้าง

ดว้ ยยคุ สมยั สังคมที่เปลี่ยนไป ปัจจุบนั คนทางานออฟฟิ ตมากข้ึน ตอ้ งเดินทาง รถติด มีความเครียด
เพ่ิมข้ึน ผูใ้ หญ่หลายท่านจะผอ่ นคลายโดยการเขา้ ร้านนวด สปา หรือท่านท่ีมีปัญหาสุขภาพอาจเลือกท่ีจะ
เลี่ยงการรับประทานยาเคมี โดยการเข้าคลินิกแพทย์แผนไทย รับยาสมุนไพรแทน ซ่ึงปัจจุบัน มีเปิ ด
ให้บริการท้งั ในโรงพยาบาลของรัฐบาล และเอกชนคะ แต่หลายคนอาจจะไม่คุน้ เคย ท่ีจะพาเด็กๆมาพบ
หมอแผนไทย เน่ืองจากจะติดภาพท่ีว่า หมอแผนไทยจะดูโบราณๆ เหมาะกบั ผูส้ ูงอายุเท่าน้นั แทจ้ ริงแล้ว
ศาสตร์การแพทยแ์ ผนไทย เราศึกษาจากคมั ภีร์และประสบการณ์ของหมอชาวบา้ นคะ และมีคมั ภีร์ท่ีสอน
เกี่ยวกบั เร่ืองของเด็กโดยเฉพาะ ต้งั แต่อยู่ในครรภ์มารดา พฒั นาการต่างๆ โรคของเด็ก บุคลิกของเด็ก
จนกระทงั่ โตเลยคะ เช่น คมั ภีร์ปฐมจินดา กล่าวถึง ตน้ เหตุมนุษยเ์ กิด โลหิตระดูสตรี ครรภว์ าระกาเนิด ครรภ์
รักษา ครรภ์วิปลาส ครรภ์ปริ มณฑล ครรภ์ประสูติ รู ปลักษณะกุมาร และลักษณะซาง หรือคัมภีร์
ฉันทศาสตร์ กล่าวถึง จรรยาแพทย์ ทบั 8 ประการ ประเภทไขต้ ่างๆ ลกั ษณะน้านมดีและชวั่ ป่ วง 8 ประการ
มรณะญาณสูตร และโรคแห่งกุมาร เป็นตน้ นอกจากน้ีเรายงั ไดศ้ ึกษาวธิ ีการใชย้ าสมุนไพร และการนวดไทย
สาหรับเด็ก จากประสบการณ์จริงของหมอโบราณอีกดว้ ยคะ ถา้ เด็กๆเริ่มตน้ รู้สึกไม่สบาย หมอแผนไทยจะ
ทาการตรวจ วินิจฉยั ให้การรักษาดว้ ยยาสมุนไพร ซ่ึงก็มีวิธีบริหารยาสาหรับเด็กหลายวิธีคะ เช่นกวาดยา
แปะยา หรือใหย้ าเป็นยาน้า ถา้ เดก็ ๆมีอาการท่ีนอกเหนือ ยาหรือหตั ถการของแพทยแ์ ผนไทย หมอแผนไทยก็
จะส่งต่อให้กบั แพทยแ์ ผนปัจจุบนั คะ ซ่ึงปัจจุบนั น้ี หมอแผนไทยจะเรียนจบมหาวิทยาลยั มีความรู้ทางดา้ น
วิทยาศาสตร์ สามารถคดั กรองโรคเบ้ืองตน้ ไดค้ ะ จะเห็นไดว้ ่าจริงๆแลว้ หมอแผนไทย ไม่ไดม้ ีไวส้ าหรับ
ดูแลเฉพาะผใู้ หญ่ หรือผสู้ ูงอายอุ ยา่ งเดียว เรายงั สามารถดูแลเด็กๆ ไดอ้ ีกดว้ ยคะ

คลนิ ิกแพทย์แผนไทย สถาบันพฒั นาการเด็กราชนครินทร์

คลินิกแพทยแ์ ผนไทย สถาบนั พฒั นาการเด็กราชนครินทร์ อยใู่ นกลุ่มพฒั นาวชิ าการ เริ่มดาเนินงาน
เพื่อเปิ ดบริการ ต้งั แต่เดือนมิถุนายน พ.ศ.2558 และเปิ ดให้บริการนาร่อง ต้งั แต่เดือนตุลาคม พ.ศ. 2558
แรกเริ่มเราเริ่มจากการ เขา้ ไปนวดกระตุน้ พฒั นาการเด็กออทิสติก ในหน่วยผูป้ ่ วยในคะ อธิบายถึงหลกั
วธิ ีการรักษาต่างๆ และวธิ ีการดูแลเดก็ ๆใหผ้ ูป้ กครองฟัง จากน้นั ก็นดั ผปู้ กครองใหพ้ าเด็กๆมาบาบดั ต่อเน่ือง
ท่ีคลินิกคะ หลงั จากนวดไป 1 คร้ัง ไดร้ ับผลตอบรับท่ีดี ผูป้ กครองให้ขอ้ มูลว่าเด็กๆนอนหลบั ดีข้ึน และ
อารมณ์ดีข้ึนคะ กลุ่มที่ 2 ที่เขา้ มารับการบาบดั ท่ีคลินิกแพทยแ์ ผนไทยคือ กลุ่มเด็กสมองพิการ ซ่ึงเป็ นกลุ่มที่
มากที่สุดในขณะน้ีคะ ซ่ึงอาการพิการเกิดจากความบกพร่องของเน้ือสมองส่วนที่ควบคุมการทางานของ

79

กล้ามเน้ือ ทาให้เกิดปัญหาในการเคล่ือนไหว ซ่ึงแต่ละคนจะมีลักษณะที่แตกต่างกันออกไปคะ เช่น
กลา้ มเน้ือออ่ นแรง เกร็ง งุ่มง่าม เคลื่อนไหวชา้ ทรงตวั ไดไ้ ม่ดี สมองส่วนท่ีใชค้ วบคุมกลา้ มเน้ือส่วนใดส่วน
หน่ึงของเด็กสมองพกิ ารเกิดบกพร่องหรือสูญเสีย ทาให้มีปัญหาในการเคล่ือนไหว ซ่ึงแต่ละคนจะมีลกั ษณะ
ท่ีแตกต่างคะ เด็กๆจะไดร้ ับการตรวจ ซกั ประวตั ิ ตรวจร่างกาย ลกั ษณะทางกายภาพต่างๆ ระดบั อาการเกร็ง
รวมไปถึงคุณภาพชีวติ อ่ืนๆ เช่น การขบั ถ่าย การหลบั นอน การเล่น การทากิจวตั รประจาวนั ดว้ ยหมอแผน
ไทย หมอแผนไทยจะทาการบนั ทึกขอ้ มูล วิเคราะห์ วินิจฉยั และวางแผนการรักษา และจะส่งต่อให้หมอ
แผนไทยอีกทา่ นหน่ึง ทาการนวดแผนไทยคะ ซ่ึงการนวดแผนไทยของเราจะใชก้ ารนวดแบบราชสานกั มี 2
ข้ันตอน ข้ันตอนแรก จะนวดสูตรโรคสมองใหญ่พิการ ซ่ึงจะเป็ นการนวดเน้นช่วงบนของร่างกาย
จุดประสงค์เพื่อส่งเลือดและความร้อนไปเล้ียงบริเวณสมอง และข้นั ตอนที่ 2 จะเป็ นการนวดกดจุดแกไ้ ข
เฉพาะที่ จะกดจุดในบริเวณท่ีเด็กแต่ละคนมีปัญหาและบริเวณส่งผลต่อบริเวณที่มีปัญหาคะ หลงั จากนวด
เสร็จเราจะประคบสมุนไพรท้งั ตวั ของเด็กทุกคร้ัง เพ่ือเป็ นการผอ่ นคลายกลา้ มเน้ือ และลดการบาดเจ็บหลงั
นวด ซ่ึงตรงน้ีก็จะแนะนาให้ผูป้ กครองกลบั ไปประคบเด็กเองท่ีบา้ นดว้ ยคะ สาหรับเด็กสมองพิการ เราจะ
นดั เด็กมา 1-2 คร้ังตอ่ สัปดาห์ ประมาณ 1 เดือนต่อคอร์สคะ นอกจากกลุ่มโรคออทิสติก และสมองพิการแลว้
ก็ยงั มีกลุ่มโรคอ่ืนๆท่ีมีปัญหาเกี่ยวกบั กลา้ มเน้ือมดั ใหญ่ และมดั เล็ก มารับบริการที่คลินิกแพทยแ์ ผนไทย
เช่น กลุ่มอาการดาวน์ ซินโดรม และเดก็ ท่ีมีพฒั นาการล่าชา้ หลายดา้ น(GDD) เป็นตน้ คะ

ความแตกต่างของการนวดผู้ใหญ่กบั นวดเด็ก

การนวดในเด็กน้นั ใชจ้ ุดพ้ืนฐานและสัญญาณเดียวกบั ผูใ้ หญ่ แต่จะแตกต่างกบั ผูใ้ หญ่ตรงท่ีจะใช้
น้าหนกั และระยะเวลาท่ีน้อยกว่า และจะตอ้ งมีการปฏิสัมพนั ธ์กบั เด็กก่อนนวด เพราะถา้ เด็กร้องไห้หรือ
ไมใ่ หค้ วามร่วมมือ จะทาใหป้ ระสิทธิภาพในการนวดนอ้ ยลง และเส่ียงต่อการบาดเจ็บขณะนวดได้ การนวด
แผนไทยในเด็กน้นั ผูน้ วดตอ้ งไดร้ ับการอบรมเร่ืองการนวดในเด็ก มาโดยเฉพาะ โดยการนวดจะนวดแบบ
นุ่มนวล ไม่มีการดดั การดึงเหมือนการนวดในผูใ้ หญ่ และผูน้ วดตอ้ งมีความใจเยน็ สามารถหลอกล่อเด็กได้
เพราะเด็กอาจจะไม่ให้ความร่วมมือกบั คนแปลกหนา้ หรือคนที่ไม่ไวใ้ จ จึงตอ้ งใชเ้ วลาให้เด็กมีความคุน้ เคย
และใหค้ วามร่วมมือ ซ่ึงผปู้ กครองสามารถนวดสัมผสั ใหก้ บั เด็กท่ีบา้ น เพ่ือสร้างความคุน้ เคยได้

80

ผลของการนวดแผนไทยในเด็กพฒั นาการล่าช้า

การนวดช่วยผอ่ นคลาย คลายกลา้ มเน้ือ ทาใหเ้ ลือดไหลเวียนไดด้ ีนาออกซิเจนไปสู่ส่วนต่างๆของ
ร่างกาย กล้ามเน้ือของเด็กมีการเกร็งลดลงเห็นไดต้ ้งั แต่ที่เด็กมานวดคร้ังแรก และดีข้ึนคร้ังต่อๆไป เด็กมี
อารมณ์ดีข้ึน และมีพฒั นาการดีตามไปดว้ ย ต้งั แต่เดือนตุลาคม 2558 – มีนาคม 2559 มีเด็กสมองพิการมารับ
บริการที่คลินิกแพทยแ์ ผนไทย สถาบนั ฯ จานวน 292 ราย จากการสอบถามจากผปู้ กครองหลงั จากมารับการ
นวดไป 3-4 คร้ัง พบวา่ บุตรหลานนอนหลบั ง่ายข้ึน ขบั ถ่ายเป็ นปกติมากข้ึน ความถ่ีและช่วงเวลาในการเกร็ง
กลา้ มเน้ือลดลง

ประสบการณ์สบการณ์น้ีเป็ นประสบการณ์ที่เกิดข้ึนกบั ผเู้ ขียนเท่าน้นั คะ ขณะน้ีอยูใ่ นช่วงการเก็บ
ขอ้ มูลในการศึกษา “ผลของการนวดไทยต่อการแข็งเกร็งในเด็กสมองพิการ อายุ (2-6 ปี Effect of Thai
Massage on Spasticity in Child with Cerebral Palsy 2-6 years)” นอกจากน้ียงั มีการศึกษา ผลการนวดแผน
ไทยต่ออาการแขง็ เกร็งในเด็กสมองพิการ ชนิด Spastic Diplegia ช่องอายุ 6-18 ปี วดั อาการแข็งเกร็งของ
กลา้ มเน้ือ Quadriceps femoris m. ขา้ งขวา โดยใช้ MAS ท้งั ก่อนและหลงั การนวดแผนไทยทนั ที โดย
อาสาสมคั รไดร้ ับการนวดแผนไทยบริเวณหลงั ส่วนล่าง และขาท้งั 2 ขา้ ง เป็ นเวลา 30 นาที พบวา่ ในเด็ก
สมองพกิ าร ชนิด Spastic Diplegia จานวน 17 คน มีค่า MAS ท้งั ก่อนและหลงั นวดแผนไทย มีความแตกต่าง
กนั อยา่ งมีนยั สาคญั ทางสถิติ (1+,1 ; p <0.01) และไม่มีรายงานถึงผลขา้ งเคียง (MSc, P.M., Effects of Thai
Massage on Spasticity in Young People with Cerebral Palsy. J Med Assoc Thai 2015. 98 (Suppl. 5): p.
S92-S96)

การนวดแผนไทยจะเป็ นฟ้ื นฟูกลา้ มเน้ือท่ีแข็งเกร็งและกระตุน้ กลา้ มเน้ือที่อ่อนแรงแลว้ การที่เด็ก
ไดร้ ับการสัมผสั จากผใู้ หญ่โดยเฉพาะคนใกลช้ ิด จะเป็ นการกระตุน้ การรับรู้ของสมองใหม้ ีการสร้างสารส่ือ
ประสาทท่ีทา ให้มีความสุขท่ีเรียกว่าสารเอน็ ดอร์ฟิ นข้ึนมา ทาให้เด็กมีการตอบสนองท่ีสงบลงและควบคุม
พฤติกรรมไดด้ ีข้ึน เมื่อเด็กอารมณ์ดี เดก็ กจ็ ะมีสุขภาพท่ีดี ส่งผลใหพ้ ฒั นาการหลายๆดา้ นดีตามไปดว้ ยคะ