จดหมายเหตุ-3

สาขาวชิ าสารสนเทศศาสตรแ์ ละบรรณารกั ษศาสตร์
คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสังคมศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา

E-Book เร่อู ง พิพิธภัณฑ์เมูองนครราชสีมาเล่มน๊ี เป็นส่วนหน่ืงของรายวิชาจดหมายเหตุและพิพิธภัณฑ์

จัดทาข๊ืนเพู่อเป็นคู่มูอในการศืกษาหาความรูแ้ ละเพู่อให้เกิดประโยชน์ต่อผู้ท่ีสนใจ รวมทั๊งเป็นการอนุรักษ์
เผยแพรป่ ระวตั ิศาสตร์ ศิลปะและวฒั นธรรมของจังหวัดนครราชสีมา

E-book เล่มน๊ี มีเนู๊อหาประกอบ ดังน๊ี ประวัติความเป็นมาของพิพิธภัณฑ์เมูองนครราชสีมา เนู๊อหาท่ีจัด
แสดงในพิพิธภัณฑ์ และห้องจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์เมูองนครราชสีมา เป็นต้น ท๊ังน๊ีทางคณะผู้จัดทาหวังเป็น
อย่างยิ่งว่า E-Book เล่มน๊ี จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ท่ีสนใจศืกษา และทางคณะผู้จัดทาขอขอบพระคุณในการช่วย
สนับสนุนจนทาให้ E-Book เล่มน๊ี สาเรจ็ ณ โอกาสน๊ีด้วย

คณะผู้จัดทา

สารบญั 1
2
รูจ้ ักพิพิธภัณฑ์เมูองนครราชสีมา 7
ประวัติความเป็นมา 8
เนู๊อหาท่ีจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์เมูองนครราชสีมา 9
ห้องเบิกโรง 10
ห้องต้นกาเนิดอารยธรรม 11
ห้องสมัยทวารวดี 12
ห้องสมัยลพบุรี 13
ห้องสมัยอยุธยา 14
ห้องสมัยรตั นโกสินทร์ 15
ห้องมหานครแห่งอีสาน 16
ห้องของดีโคราช 17
เรอู นโคราชมหาวทิ ยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
แผนท่ีการเดินทางภายในมหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา



ประวัติความเป็นมา

พิพิธภัณฑ์เมูองนครราชสีมา ภายใต้การบรหิ ารของสานักศิลปะและวัฒนธรรม
มหาวทิ ยาลัยราชภัฏนครราชสีมา มีพัฒนาการมาจาก “หอวฒั นธรรม” ก่อต๊ังข๊ืน
เมู่อ พ.ศ. 2523 เมู่อครงั๊ สานักศิลปะและวฒั นธรรม ยังเปน็ “ศูนย์ศิลปวฒั นธรรม”
ของวทิ ยาลัยครูนครราชสีมา โดยมีว่าท่ี ร.ต. ถาวร สุบงกช เป็นหัวหน้าศูนย์ศิลปะ
วัฒนธรรมท่านแรก ใช้ห้อง 514 และ 515 เป็นสถานท่ีเก็บรวบรวมโบราณวัตถุ
ศิลปวตั ถุ และสิ่งอู่นๆ ท่ีได้รบั ความไวว้ างใจจากชุมชนมอบให้เปน็ ผู้เก็บรกั ษา
และขอซู๊อเพิ่มเติมในบางส่วน โดยพัฒนาการให้เป็นนิทรรศการท่ีนาเสนอเนู๊อหา
ประวตั ิความเปน็ มาของจังหวดั นครราชสีมา

ในปึ พ.ศ. 2529 รองศาสตราจารย์ ดร.ทองคูณ หงส์พันธุ์

อธกิ ารบดีในขณะน๊ัน ได้ย้ายสานักงานศูนย์ศิลปะวฒั นธรรม
และหอวฒั นธรรมไปยัง ณ อาคาร 2 ซ๊ืงเป็นอาคารไม้ด๊ังเดิม
ของสถาบัน เพู่อความสะดวกในการดาเนินงาน เนู่องจาก
มีพู๊นท่ีกวา้ งขวางมากข๊นื โดยแบ่งเป็นห้องต่าง ๆ ได้แก่

ห้องสานักงาน ห้องเอกสารทางวฒั นธรรม ห้องนิทรรศการ

ห้องของดีโคราช ห้องอาชีพพู๊นบ้าน และห้องโบราณ์

จากน๊ัน ในปึ พ.ศ. 2538 ผู้ชว่ ยศาสตราจารย์อุทัย เดชตานนท์
อธกิ ารบดีในขณะน๊ัน มีโครงการในการจัดสรา้ งอาคารบนพู๊นท่ี
อาคาร 1 และอาคาร 2 แต่ไม่ต้องการท่ีจะร๊อู ถอนอาคารท๊ังสอง
จืงได้ทาการเคลู่อนย้ายอาคารโดยวิธกี ารดีดข๊ืนบนรางรถไฟ

เคลู่อนยา้ ยไปทางทิศตะวนั ออกของสนามฟุตบอล แต่เนู่องจาก

อาคารท๊ังสองมีความยาวมากจืงทาการตัดบางส่วนออกแล้วยุบ
รวมอาคารท๊ังสองเขา้ ด้วยกันและให้หมายเลขอาคารวา่ อาคาร 1

ในปึ พ.ศ. 2555 มหาวิทยาลัยต้องการใช้พู๊นท่ีบริเวณ

อาคาร 1 เพู่อดาเนินการก่อสรา้ งศูนย์รวมกิจการนักศืกษา

และศูนย์ประชุมนานาชาติ ดังน๊ันในวันท่ี 24 พฤศจิกายน
พ.ศ. 2555 หอวฒั นธรรมจืงได้ถูกร๊อู ถอนอีกครง๊ั หน่ืง

พ.ศ. 2562 โครงการพฒั นาเรอู นพ่อคง เรอู นโคราชให้เป็น
แหล่งเรยี นรูภ้ ูมิปัญญาสถาปัตยกรรมพู๊นถิ่นของชาติพันธุ์
ไทโคราช โดยสานักศิลปะวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏ
นครราชสีมา ได้รบั การยกย่องจากกรมส่งเสรมิ วัฒนธรรม
กระทรวงวัฒนธรรมให้เป็นโครงการดีเด่นในการส่งเสริม
และรกั ษามรดกภูมิปัญญาทางวฒั นธรรม ประจาปึ 2562
พ.ศ.2563 พิพิธภัณฑ์เมูองนครราชสีมา ปิดให้บริการ
ช่วั คราวเนู่องจากสถานการณ์การแพรร่ ะบาดของไวรสั
โควิด-19 ในเดูอนมีนาคม - เมษายน 2563

ปัจจุบนั พพิ ธิ ภณั ฑ์เมืองนครราชสีมา

เน้ือหาท่ีจดั แสดงในพพิ ิธภณั ฑ์เมอื งนครราชสีมา

บนผูนแผ่นดินเมูองนครราชสีมา มีการต๊ังถ่ินฐานและพัฒนาการทางประวัติศาสตรส์ ูบต่อกันมาหลายยุคหลากสมัย ต๊ังแต่สมัยก่อน
ประวัติศาสตร์ เมู่อประมาณ 4,500 ปึมาแล้ว พบร่องรอยอารยธรรรมโบราณท่ีได้ส่ังสมเทคโนโลยีผ่านกาลเวลาเรู่อยมาจนถืงสมัย
ประวัติศาสตรเ์ รมิ่ ต๊ังแต่สมัยทวารวดี ลพบุรี สูบต่อมาจนถืงเมู่อคราวท่ีนครราชสีมารวมกับอาณาจักรไทยในสมัยอยุธยาฐานะเมูองช๊ันโท
ทาหน้าท่ีดูแลหัวเมูองชายพระราชอาณาเขตในภาคตะวันออกเฉียงเหนูอ ในสมัยรตั นโกสินทร์ได้รับการยกฐานะเป็นเมูองช๊ันเอก
ทาหน้าท่ีดูแลส่วยอากรรกั ษาความสงบ ปราบปรามกบฏ ในด้านการทหารเปน็ ท่ีต๊ังของกองกาลังท่ีใหญท่ ่ีสุดในภูมิภาค ในด้านเศรษฐกิจ
มีความสาคัญในการเป็นศูนย์กลางการคมนาคมขนส่งสินค้าและบรกิ ารท๊ังทางรถยนต์ รถไฟ และเคร่อู งบินกับภูมิภาคต่าง ๆ

หอ้ งเบกิ โรง

เปน็ ส่วนเกรนิ่ เขา้ สู่เนู๊อหา นาเสนอในภาพรวมของ
การจัดแสดงในห้องพิพิธภัณฑ์ รวมถืงเกียรติ
ประวัติสานักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัย
ราชภัฏนครราชสีมา ในการเป็นหน่วยงานหลักของ
มหาวทิ ยาลัยในการอนุรกั ษ์ภูมิปัญญาท้องถ่ิน

ห้องต้นกาเนิดอารยธรรม

การค้นพบมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตรท์ ่ีมีการศืกษา
ค้ นคว้ าอย่ างต่ อเน่ ู องในแถบลุ่ มแม่ น้ ามู ลตอนบน
โดยเฉพาะในเขตจังหวัดนครราชสีมา ซ่ืงมีแหล่ง
โบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตรอ์ ายุสมัยไม่ต่า
กวา่ 4,500 ปึ หลายแหล่ง สามารถฉายภาพอดีต
ให้เห็นว่าบรรพบุรุษในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ มี
การดารงชีวติ อยา่ งไรบ้าง รวมถืงให้ข้อมูลเบู๊องต้น
เพู่อตอบคาถามว่า “ทาไมโบราณคดีจืงศืกษาวิจัย
ณ ลุ่มแม่น้ามูลตอนต้น เป็นจานวนมาก”

ห้องสมัยทวารวดี

ทาความรูจ้ ักกับชุมชนโบราณสมัยประวตั ิศาสตร์
แรกเรมิ่ ได้เขา้ มาต๊ังหลักแหล่งอยู่ ณ เมูองเสมา
ราวพุทธศตวรรษที่ 12 โดยได้รบั อิทธพิ ลจาก
วัฒนธรรมอินเดีย คูอนาศาสนาพุทธและพราหมณ์
เขา้ มาปรบั ใช้ในชีวติ ประจาวนั แต่คงขนบธรรมเนียม
บางอย่างไว้ เช่น การฝังศพนอนหงาย เหยียดยาว
รวมทั๊งอุทิศสิ่งของต่าง ๆ ให้กับศพซ่ืงเป็นความเชู่อ
ดั๊งเดิมตั๊งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ แทนท่ีจะปลง
ศพด้วยการเผาตามแบบศาสนาพุทธ

ห้องสมัยลพบุรี

ยุคแห่งวฒั นธรรมขอมท่ีได้แผ่อิทธพิ ลมายังภาคอีสาน
ส่งผลต่อความความเปล่ียนแปลงอย่างมากในช่วง
สมัยลพบุรี ประมาณพุทธศตวรรษท่ี 16-19 โดยเฉพาะ
อย่างยิ่งด้านศิลปกรรมและวัฒนธรรมทางความเชู่อ
ซ่ืงสะท้อนอยู่ในโบราณสถานท่ีได้ รับแบบอย่าง
จากวฒั นธรรมขอมท่ีสาคัญ ได้แก่ แบบแผนการสรา้ ง
เมูองเป็นรูปส่ีเหล่ียม การสรา้ งอ่างเก็บน้าขนาดใหญ่
ท่ีเรียกว่าบาราย ศาสนสถานขนาดใหญ่ในรูปแบบ
ปราสาทหิน เคร่อู งป๊ นั ดินเผาแบบขอม เปน็ ต้น

ห้องสมยั อยธุ ยา

ยุคแห่งการก่อต๊ัง "เมูองนครราชสีมา" ซ่ืงเรมิ่ ต้น
ในสมัยกรุงศรอี ยุธยาเป็นราชธานี มีฐานะเป็นเมูอง
ช๊ันโท มีบทบาทสาคัญในการเป็นฉนวนป๋องกัน
การรุกรานของขแมร์ (เขมร) ลาว ญวน และเป็นหัว
เมูองใหญค่ วบคุมเขมรป่าดงท่ีข๊ืนต่อกรุงศรอี ยุธยา
ทาให้ได้มีการสรา้ งป๋อมปราการให้ม่ันคงแบบฝรงั่
และส่งเจ้านายผู้ใกล้ชิดมาปกครองเมูอง โดยได้
นารูปแบบการออกแบบผังเมูองและสถาปัตยกรรม
ท่ีมีลั กษณะตามแบบกรุ งศรีอยุธยา ซ่ืงยังคง
หลงเหลูอปรากฏให้เห็นจนถืงปัจจุบัน

หอ้ งสมยั รัตนโกสินทร์

น า เ ส น อ เ น๊ ู อ ห า ข อ ง เ มู อ ง น ค ร ร า ช สี ม า ใ น ส มั ย
รัต น โ ก สิ น ท ร์ ซ่ื ง ต้ น รัช ส มั ย พ ร ะ บ า ท ส ม เ ด็ จ
พระพุทธยอดฟ๋าจุฬาโลก โปรดเกล้าฯ ให้เมูอง
นค รรา ช สี มา มี ฐา น ะ เ ป็น เ มู อง เ อก ส่ ว น ก า ร
ดารงชีวิตของชาวโคราชในยุครัตนโกสิ นทร์
ตอนต้นถูอว่าไม่ต่างจากในสมัยอยุธยามากนัก
เนู่องจากการเดินทางไปเมูองหลวงยังไม่สะดวก
เท่าท่ีควร ในด้านทาเลท่ีตั๊งนครราชสีมายังเป็น
เมูองท่ีคอยสกัดกั๊นการรุกรานจากข้าศืกในด้าน
ภาคอีสานจนเกิดวีรกรรมทุ่งสัมฤทธขิ์ องคุณหญิง
โมซ่งื ได้รบั การสถาปนาเปน็ ท้าวสุรนารใี นภายหลัง

ห้องมหานครแห่งอสี าน

น า เ ส น อ เ น๊ ู อ ห า ใ น รัช ส มั ย พ ร ะ บ า ท ส ม เ ด็ จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซ่ืงเป็นระยะท่ี
มหาอานาจตะวันตกกาลังดาเนินนโยบายแผ่
ขยายอานาจทางการเมูองเข้ามาทางภาค
ตะวันออกเฉียงเหนูอ จืงมีการปฏิรูปการ
ปกครองจัดหัวเมูองเป็นมณฑลเทศาภิบาล
แ ล ะ ยั ง ใ ช้ เ มู อ ง น ค ร ร า ช สี ม า เ ป็ น แ ห ล่ ง
ยุทธศาสตร์ทางทหาร ยิ่งไปกว่านั๊นยังเป็น
ตัวอย่างของการยอมรับอานาจของรฐั บาล
กลาง และทางวัฒนธรรมของชาวกรุงเทพฯ
และชาวอีสานอีกด้วย

หอ้ งของดีโคราช (นิทรรศการหมนุ เวยี น)

ไ ด้ น า เ ส น อ เ น๊ ู อ ห า ใ น ส่ ว น ข อ ง ดี โ ค ร า ช ท่ี มี อ ย่ า ง
มากมาย โดยเฉพาะในคาขวัญเก่าของจังหวัด คูอ
“โคราชลูอเลู่อง เมูองก่อนเก่า นกเขาคารม อ้อยคัน
รม่ ส้มข๊มี ้า ผ้าหางกระรอก” และได้คัดเลูอกบางส่วน
มาจัดแสดงเพู่อนาเสนอให้เยาวชนคนรุน่ ใหม่ได้รูจ้ ัก
ว่าโคราชมีของดีอีกมากมายท่ีได้รบั การกล่าวขวัญ
ในอดีต ท๊ังมวยโคราช ผ้าหางกระรอก รถสามล้อถีบ
ราโทนโคราช และเพลงโคราช และนอกจากน๊ียังได้
รองรบั การจัดนิทรรศการหมุนเวยี นอีกด้วย

เรือนโคราช มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั นครราชสีมา

เรอู นโคราช มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
จั ด ส ร้า ง โ ด ย ก า ร บ ริจ า ค แ ล ะ ด า เ นิ น ก า ร ทุ ก
ข๊ันตอนโดย คณะศิษย์เก่า โรงเรยี นฝุกหัดครู
วิทยาลัยครู สถาบันราชภัฏ และมหาวิทยาลัย
ราชภัฏนครราชสีมา เมู่อ ปึ พ.ศ. 2559

แผนท่กี ารเดินทางภายใน
มหาวิทยาลัยราชภฏั นครราชสีมา

บรรณานุกรม

สานักศิลปะและวฒั นธรรม มหาวทิ ยาลัยราชภัฏนครราชสีมา. (2558). พิพิธภัณฑ์เมืองนครราชสีมา.
สูบค้นเมู่อ 26 พฤษภาคม 2564, จาก http://www.koratmuseum.com/details.html

พิพิธภัณฑ์เมูองนครราชสีมา. (2557). สูบค้นเมู่อ 26 พฤษภาคม 2564, จาก
https://th.m.wikipedia.org/w/index.php

ชุตินันท์ ทองคา. (2557). รวี ิวพิพิธภัณฑ์เมืองนครราชสีมา. สูบค้นเมู่อ 26 พฤษภาคม 2564, จาก
http://www.painaidii.com/review/99404/korat-museum-30000/lang/th/

ศนู ย์มานุษยวิทยาสิรนิ ธร. (2555). พิพิธภัณฑ์เมืองนครราชสีมา: แผ่นผับ. สูบค้นเมู่อ 26
พฤษภาคม 2564, จาก https://db.sac.or.th/museum/museum-detail/899

ลายไทย. (ม.ป.ป.). สูบค้นเมู่อ 26 พฤษภาคม 2564, จาก
https://sites.google.com/site/thailandsart/2

ขอขอบคณุ

- ผู้ชว่ ยศาสตราจารย์วนิดา นเรธรณ์
(อาจารยป์ ระจารายวชิ า จดหมายเหตุและพิพิธภัณฑ์)

- วชิ าจดหมายเหตุและพิพิธภัณฑ์
- สานักศลิ ปะและวฒั นธรรม มหาวทิ ยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
- มหาวทิ ยาลัยราชภัฏนครราชสีมา คณะมนุษยศาสตรแ์ ละสังคมศาสตร์