SERAT WEDHATAMA PUPUH GAMBUH

SERAT
WEDHATAMA

PUPUH GAMBUH

RINA MASRIYANI

PAGE 02

Kompetensi
Dasar:

3.1 Menelaah teks Serat
Wedhatama pupuh Gambuh

Serat Wedhatama PAGE 03

Serat Wedhatama tegese wacan
kang isine piwulang luhur
kanggo manungsa ana ing
bebrayan agung

Serat Wedhatama pupuh Gambuh
dumadi saka 35 pada.

K.G.P.A.A
Mangkunegara IV

Gambuh PAGE 04

Pangerten Watak

Gambuh saka tembung jumbuh / Watake tembang Gambuh iku supeketing
sarujuk kang ateges yen wis jumbuh / kakluwargan/ akrab, sumadulur.
sarujuk njur digathukake antarane Ngandharake tantangankang kereng. Cocok
priya lan wanita sing padha nduweni kanggo ngandharake bab-babasipat
rasa tresna mau, ing pangangkah paseduluran, pitutur, piwulang, kekarepan.
supaya bisaa urip bebrayan. Tembang iki menehi pitutur, anggenah-
nggenahake utawatansah menehi pangerten.

Makna tembang Gambuh PAGE 05

Tembang Gambuh iku Makna sawijine sawise omah-omah

nggambarake watak pawongan kang kudu padha ngertine, asah asih asuh

ngancik dewasa utawa pribadi marang sawenehe kabutuhan,

kang sansaya dewasa, mula isa tanggung jawab lan perkara ing

njumbuhake kabutuhan lair lan sajroning kluwarga kang saya abot

batin, kluwarga lan masarakat, lan maneka warna.

pribadi karo Gusti.

Pathokan tembang
Gambuh

Guru gatra Guru wilangan Guru lagu

5 7 u
10 u
12 i
8 u
8 o

Serat Wedhatama Pupuh Gambuh
PAGE 07

Pada 1

Samengko ingsun tutur

sembah catur: supaya lumuntur,

dhihin: raga, cipta, jiwa, rasa, kaki,

ing kono lamun tinemu, Pada 2

tandha nugrahaning Manon. Sembah raga puniku,
pakartine wong amagang laku,

sesucine asarana saking warih,

kang wus lumrah limang wektu,

wantu wataking wawaton

Pada 1 Teges Tembung

Tutur: ngomong, crita
Catur: papat
Lumuntur: lestari
Dhihin: dhisik
Lamun: yen
Nugraha: ganjaran
Manon: Gusti

Pada 2 Pakarti: tumindake
Amagang : nembe mulai
laku: ngolah batin
Asarana: dilantari / kanthi cara
Warih: banyu
Wantu: sering/ berkala
Wawaton: pathokan/ aturan/ rukun

PAGE 09

Serat Wedhatama pupuh Gambuh iku
pranyata isine ngemot piwulang luhur. Dene
kanggo mangerteni isine kudu digancarake
luwih dhisik. Apa kuwe digancarake?
Digancarake yaiku ngowahi tembang dadi
prosa/ crita/ karangan. Coba saiki delengen
gancaran Serat Wedhatama Pupuh Gambuh
pada 1 lan 2 iki!

Gancaran
Mengkone aku arep ngomong
Samengko ingsun tutur bab patang sembah kang bisa dilestarekake.
sembah catur supaya lumuntur,
dhihin: raga, cipta, jiwa, rasa, kaki, Kang kapisan yaiku sembah raga, sembah
cipta, sembah jiwa, lan sembah rasa, nak. Ing
ing kono lamun tinemu, kono bisa nemu pratandha saka kanugrahan
tandha nugrahaning Manon.
Gusti

Sembah raga puniku, Sembah raga iku, tumindake wong kang
pakartine wong amagang laku, nembe mulai ngandheg laku (ngolah batin),
sesucine asarana saking warih, anggone nyucekake dhiri/ raga dilantari
kang wus lumrah limang wektu, saka banyu, kang wis lumrah/ wajib kayata
limang wektu, sipate manut pathokan/ aturan
wantu wataking wawaton
wektu lan rukun.

Piwulang luhur

Samengko ingsun tutur 1. Manungsa supaya nglakoni patang
sembah catur supaya lumuntur, sembah, yaiku raga, cipta, jiwa, lan
dhihin: raga, cipta, jiwa, rasa, kaki, rasa.

ing kono lamun tinemu, 2. Manungsa kang wis nglakoni sembah
tandha nugrahaning Manon. kuwi bisa nemu pratandha kanugrahan
saka Gusti.

Sembah raga puniku, 1. Wong kang ngolah batin kudu dilantari
pakartine wong amagang laku, sesuci nganggo banyu.
sesucine asarana saking warih,
kang wus lumrah limang wektu, 2. Limang wektu dilakokake manut aturan
rukun lan wektu.
wantu wataking wawaton

Matur
nuwun