The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

1 MATERI SERAT WEDHATAMA PUPUH GAMBUH ok

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by rinamasriyani2, 2022-12-01 22:26:39

1 MATERI SERAT WEDHATAMA PUPUH GAMBUH ok

1 MATERI SERAT WEDHATAMA PUPUH GAMBUH ok

PIWULANG 6

SERAT WEDHATAMA
PUPUH GAMBUH

KELAS XI
SEMESTER GENAP

Kompetensi Dasar :
3.1 Menelaah teks Serat Wedhatama pupuh Gambuh
4.1 Menanggapi isi Serat Wedhatama pupuh Gambuh dan menulis serta

menyajikan syair tembang Gambuh .
Tujuan Pembelajaran
Peserta didik dapat menelaah teks, menanggapi isi Serat Wedhatama
pupuh Gambuh dan menulis serta menyajikan syair Gambuh secara
lisan maupun tulisan menggunakan bahasa sendiri.

Materi Serat Wedhatama Pupuh Gambuh Kelas XI Rina Masriyani

A. PANCADAN

Macapat yaiku salah sawijing kasusastran ana ing budaya Jawa kang awujud tembang,

kamangka tembang iku wujude geguritan (puisi) dudu gancaran (prosa). Saben pada (bait)

kaperang saka pirang-pirang gatra (baris), dene gatra (baris) kaperang saka pirang-pirang

wanda (suku kata). Ana ing pungkasane gatra (baris) ana swara (vokal) kang tumiba ing

sajrone tetembungan/cakepan (KBBI, 2004: 1423). Miturut akronim Macapat iku kadhapuk

saking tembung maca papat-papat (Sudjarwadi, 1980: 86). Tembang macapat duweni

titenan kang beda karo tembang liyane, yaiku tembang macapat duweni paugeran-paugeran

tartamtu gumantung saka pupuhe (metrum), pramila paugeran-paugeran mau diarani Guru

Lagu, Guru Gatra, lan, Guru Wilangan.

1. Guru Gatra : Cacahing gatra saben sapada.

2. Guru Wilangan : Cacahing wanda saben sagatra.

3. Guru Lagu : Tibaning swara ana ing pungkasane Gatra.

4. Cakepan : Tetembungan utawa unen-unen ana ing sajrone tembang.

5. Laras : Rasaning swara thingthingane gamelan. Ingkang kangge

ngraosaken menika talingan.

6. Titi laras : Wilangan kang minangka lelirune utawi gegatine wilahan

gamelan

Kamus Pinter :

1. Gatra : Larik/Baris 3. Swara : vokal
2. Wanda : Suku Kata 4. Pada : bait

B. SERAT WEDHATAMA PUPUH GAMBUH
Serat wedhatama iku salah sawijining seratane Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo

(KGPAA) Mangunegara IV kang wujude tembang. Serat wedhatama ngemot tembang
macapat yaiku pupuh Pangkur, Sinom, Pocung, Gambuh lan Kinanthi. Wedhatama saka
tembung wedha lan tama. Wedha tegese piwulang dene tama tegese utama. Dadi serat
Wedhatama tegese wacan kang isine piwulang luhur kanggo manungsa ana ing bebrayan
agung. Serat Wedhatama pupuh Gambuh dumadi saka 35 pada.

1. Pangerten Tembang Gambuh
Gambuh saka tembung jumbuh / sarujuk kang ateges yen wis jumbuh / sarujuk njur

digathukake antarane priya lan wanita sing padha nduweni rasa tresna mau, ing
pangangkah supaya bisaa urip bebrayan.

Watake tembang Gambuh iku supeketing kakluwargan/ akrab, sumadulur.
Ngandharake tantangan kang kereng. Cocok kanggo ngandharake bab-bab asipat
paseduluran, pitutur, piwulang, kekarepan.

Materi Serat Wedhatama Pupuh Gambuh Kelas XI Rina Masriyani

Miturut maknane, tembang Gambuh iku nggambarake watak pawongan kang
ngancik dewasa utawa pribadii kang sansaya dewasa, mula isa njumbuhake kabutuhan
lair lan batin, kluwarga lan masarakat, pribadi karo Gusti. Tembang iki menehi pitutur,
anggenah-nggenahake utawa tansah menehi pangerten. Pancen lumrahe piyayi
sepuh tansah isa njumbuhake panguripane lan seneng aweh pitutur marang anak putu,
patrap lan pangucap isa nyawiji, panguripane ayem tentrem lan ora bot sisih.
Makna sawijine sawise omah-omah kudu padha ngertine, asah asih asuh marang
sawenehe kabutuhan, tanggung jawab lan perkara ing sajroning kluwarga kang saya
abot lan maneka warna.
2. Pathokan Tembang Gambuh

Serat Wedhatama Pupuh Gambuh pada 1

Tembang Gambuh kasusun saka 5 gatra. Saben sagatra nduweni guru wilangan lan

guru lagu kang beda.

Gatra Guru Wilangan Guru Lagu
1 7 u
2 10 u
3 12 i
4 8 u
5 8 o

3. Negesi tembung

No Tembang Tembung angel lan tegese

1 Samengko ingsun tutur Tutur: ngomong, crita

sembah catur: supaya lumuntur, Catur: papat

dhihin: raga, cipta, jiwa, rasa, kaki, Lumuntur: lestari

ing kono lamun tinemu, Dhihin: dhisik

tandha nugrahaning Manon. Lamun: yen

Nugraha: ganjaran

Manon: Gusti

2 Sembah raga puniku, Pakarti: tumindake

Materi Serat Wedhatama Pupuh Gambuh Kelas XI Rina Masriyani

No Tembang Tembung angel lan tegese
pakartine wong amagang laku, Amagang : nembe mulai
sesucine asarana saking warih, laku: ngolah batin
kang wus lumrah limang wektu, Asarana: dilantari / kanthi cara
wantu wataking wawaton Warih: banyu
Wantu: sering/ berkala
Wawaton: pathokan/ aturan/ rukun

4. Nemokake isi teks Serat Wedhatama pupuh Gambuh

Serat Wedhatama pupuh Gambuh iku pranyata isine ngemot piwulang luhur. Dene

kanggo mangerteni isine kudu digancarake luwih dhisik. Apa kuwe digancarake?

Digancarake yaiku ngowahi tembang dadi prosa/ crita/ karangan. Coba saiki delengen

gancaran Serat Wedhatama Pupuh Gambuh pada 1 lan 2 ngisor iki!

Pada Tembang Gancaran

1 Samengko ingsun tutur Mengkone aku arep ngomong bab

sembah catur supaya lumuntur, patang sembah kang bisa dilestarekake.

dhihin: raga, cipta, jiwa, rasa, kaki, Kang kapisan yaiku sembah raga, sembah

ing kono lamun tinemu, cipta, sembah jiwa, lan sembah rasa, nak.

tandha nugrahaning Manon. Ing kono bisa nemu pratandha saka

kanugrahan Gusti

Nilai – nilai luhur yaiku nilai-nilai kang ngandhut kabecikan kang bisa dijupuk

sajroning isi karya sastra kang gegayutan karo kahanan pagesangan padinan. Nilai-nilai

ing jero crita iku ana gayute karo nilai religius, nilai sosial, nilai kabudayan, lan nilai

moral. Nilai religius gegayutan karo agama lan keyakinan, kayata babagan ngibadah,

sembahyang, lan upacara agama. Nilai sosial gegayutan karo paugeran-paugeran

pagesangan ing masarakat minangka bagean masarakat. Nilai kabudayan gegayutan

karo adat istiadat lan budaya kang dilakoni ing masarakat tartamtu. Dene nilai moral

gegayutan karo budi pekerti ing masarakat.

Delengen tuladha piwulang luhur ing Serat Wedhatama Pupuh Gambuh pada 1

No Tembang Pitutur

1 Samengko ingsun tutur 1. Manungsa supaya nglakoni patang

sembah catur supaya lumuntur, sembah, yaiku raga, cipta, jiwa, lan

dhihin: raga, cipta, jiwa, rasa, kaki, rasa.

ing kono lamun tinemu, 2. Manungsa kang wis nglakoni sembah

tandha nugrahaning Manon. kuwi bisa nemu pratandha kanugrahan

saka Gusti.

Materi Serat Wedhatama Pupuh Gambuh Kelas XI Rina Masriyani


Click to View FlipBook Version