แนวทางการดำเนินงาน-กลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร

4ค�ำ แนะน�ำ ท่ี /2564

แนวทางการดำ�เนินงาน

กลุม่ ส่งเสรมิ อาชีพการเกษตร

กระทรกวรงมเสก่งษเสตรรมิแลกะาสรเหกกษรตณร์

ค�ำ แนะน�ำ ท่ี 4 / 2564

แนวทางการดำ�เนินงานกลมุ่ สง่ เสริมอาชีพการเกษตร
พมิ พค์ ร้งั ที่ 1 : พ.ศ. 2564 จ�ำ นวน 1,000 เล่ม
ออกแบบ/พมิ พ์ที่ : กลุม่ โรงพมิ พ์ ส�ำ นักพัฒนาการถ่ายทอดเทคโนโลยี
จัดพมิ พ์ : กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

คำ�นำ�

กรมส่งเสริมการเกษตรมีพันธกิจในการส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกร
และองคก์ รเกษตรกร ใหม้ ีความเข้มแข็งสามารถพงึ่ พาตนเองได้ และมคี วามมน่ั คง
ในอาชีพเกษตรกร โดยเกษตรกรเป็นศูนย์กลางการพัฒนา บนพื้นฐาน
การมีส่วนร่วมส่งเสริมการรวมกลุ่มของเกษตรกร เสริมสร้างให้เกิดความเข้มแข็ง
พัฒนาให้มีความรู้และทักษะในการผลิต การแปรรูปสินค้าเกษตร การบริหาร
จัดการกลุ่ม ภาวะผู้น�ำ สนับสนุนให้สามารถด�ำเนินกิจกรรมของกลุ่มได้
ตามเป้าหมายท่ีก�ำหนด และเกิดความยั่งยืนของการพัฒนา “กลุ่มส่งเสริมอาชีพ
การเกษตร” ถือเป็นเป้าหมายหน่ึงท่ีกรมส่งเสริมการเกษตรให้ความส�ำคัญ
ในการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง และเป็นกลไกหน่ึงในการส่งเสริมให้เกษตรกร
เกิดการรวมกลุ่มในพ้ืนที่ เพ่ือสร้างความเข้มแข็งในอาชีพและชุมชนของตนเอง
ในการพัฒนาสินค้าจากวัตถุดิบและภูมิปัญญาท่ีถูกถ่ายทอดสืบต่อกันมา ตลอดจน
การน�ำวิทยาการสมัยใหม่มาประยกุ ต์ใช้เพื่อความอยรู่ อดและย่ังยนื ในอนาคต

กรมสง่ เสรมิ การเกษตร จงึ ไดจ้ ดั ท�ำเอกสารค�ำแนะน�ำ เรอื่ ง “แนวทางการ�
ดำ�เนินงานกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร” เพื่อเป็นองค์ความรู้และแนวทาง

ให้กับเกษตรกรและเจ้าหน้าท่ีส่งเสริมการเกษตร ในการส่งเสริมการรวมกลุ่ม
ของเกษตรกรในพื้นที่และหวังเป็นอย่างย่ิงว่าเอกสารฉบับน้ี จะเป็นประโยชน์
ในการปฏิบัติงานส่งเสริมการเกษตร ส่งผลให้เกษตรกรมีความมั่นคงในอาชีพ
มคี ณุ ภาพชีวติ ท่ดี ีและยัง่ ยืนตอ่ ไป

กรมสง่ เสริมการเกษตร
2564

สารบญั

หนา้


แนวทางการด�ำเนินงานกลุ่มสง่ เสริมอาชีพการเกษตร 1

บทท่ี 1 ความเป็นมา 1
บทท่ี 2 นยิ ามของกลุ่มสง่ เสรมิ อาชีพการเกษตร 3
บทที่ 3 แนวทางการจดั ตง้ั กลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร 4
บทที่ 4 การจดั ตง้ั และการขอรับใบรับรองการจดั ตั้ง 10
กลมุ่ สง่ เสรมิ อาชีพการเกษตร
บทท่ี 5 การขอยกเลิกกลุ่มสง่ เสริมอาชีพการเกษตร 11
บทท่ี 6 การรายงานการจดั ตง้ั กลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร 12

การพฒั นากลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร 13

เอกสารอ้างองิ 18

ภาคผนวก 19
ตวั อย่างแบบฟอร์มที่เกยี่ วขอ้ ง

แนวทางการดำ�เนนิ งาน

กล่มุ สง่ เสรมิ อาชีพการเกษตร

บทท่ี

1ความเป็นมา
การรวมกลุ่มเกษตรกรเป็นแนวคิดท่ีได้รับอิทธิพลมาจากรูปแบบ
งานส่งเสริมการเกษตรของไต้หวัน ซ่ึงใช้สมาคมเกษตรกรเป็นเคร่ืองมือ
ในการด�ำเนนิ งานพฒั นาเกษตรกร จดุ เรมิ่ ตน้ ของการรวมกลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร
ของประเทศไทย เกิดจากการรวมตัวของชาวนาเรียกว่า “กลุ่มชาวนา” ตั้งแต่
ป ี พ.ศ. 2498 มลี กั ษณะเปน็ กลมุ่ อาชพี ทยี่ งั ไมเ่ ปน็ ทางการ มวี ตั ถปุ ระสงคเ์ พอ่ื แกไ้ ข
ปญั หาและชว่ ยเหลอื ซงึ่ กนั และกนั ในการยกระดบั คณุ ภาพชวี ติ ของสมาชกิ ใหด้ ขี นึ้
เน่ืองจากกลุ่มจะเป็นแหล่งหรือศูนย์กลางที่จะรับบริการหรือความรู้ต่าง ๆ
โดยมีเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรเป็นผู้ให้ค�ำแนะน�ำ เพ่ือให้เกษตรกรสามารถ
พงึ่ พาตนเองได้ เน้นการบริหารจัดการและด�ำเนนิ กิจกรรมร่วมกนั ไดแ้ ก่

1. การรวมกันด้านการผลิต เพื่อลดต้นทุนการผลิตและเพ่ิมประสิทธิภาพ
ในการผลติ ของสมาชกิ
2 . รวมกันซ้อื ปัจจัยการผลติ เพอ่ื ให้ได้จ�ำนวนการซอื้ ต่อครั้งมาก ๆ ส่งผลให้
ราคาปัจจยั การผลติ ตอ่ หน่วยลดลง
3. รวมตวั กนั จ�ำหน่ายผลผลติ เพอื่ สรา้ งอ�ำนาจต่อรองทางการตลาด
4. ร่วมกันพัฒนาชุมชนและสังคม เช่น การศึกษา การอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม

1
แนวทางการดำ�เนินงานกลุ่มสง่ เสริมอาชพี การเกษตร

ต่อมาในปี พ.ศ. 2510 ได้มีพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวงเกษตร
และสหกรณ ์ และจดั ตง้ั กรมสง่ เสรมิ การเกษตรขนึ้ จงึ ไดโ้ อนงานสง่ เสรมิ การเกษตร
กล่มุ ชาวนา มาอยู่ในความรบั ผิดชอบของกรมสง่ เสรมิ การเกษตร และไดข้ ยายผล
ใหก้ วา้ งขนึ้ ครอบคลมุ ทง้ั ชาวนา ชาวไร่ ชาวสวน และเกษตรกรผผู้ ลติ ปจั จยั การผลติ
ซึ่งจะแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ กลุ่มที่ประสงค์จะจดทะเบียนเป็นนิติบุคคล
เน้นการพัฒนาศักยภาพในเชิงกฎหมายและธุรกิจเรียกว่า “กลุ่มเกษตรกร”
และกลมุ่ ทจี่ ดทะเบยี นแตไ่ มป่ ระสงคจ์ ะจดั ตงั้ เปน็ วสิ าหกจิ ชมุ ชน เนน้ กระบวนการ
แลกเปลี่ยนเรียนรูแ้ ละการพ่ึงพาตนเองเรยี กวา่ “กลมุ่ สง่ เสรมิ อาชีพการเกษตร”
จากน้ันในปี พ.ศ. 2545 ได้ส่งมอบภารกิจส่งเสริมกลุ่มเกษตรกรที่เป็น
นิติบุคคลให้กับกรมส่งเสริมสหกรณ์ โดยกรมส่งเสริมการเกษตรยังคงรับผิดชอบ
การส่งเสริมกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร ซ่ึงกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร
อาจเกิดการรวมตัวข้ึนเองตามธรรมชาติ หรือเกิดจากการส่งเสริมของหน่วยงาน
ท่ีเก่ียวข้องและมีการจดทะเบียนอย่างเป็นทางการ ทั้งนี้ การส่งเสริมเกษตรกร
ทั้ง 2 ประเภท มีความแตกต่างกัน เน่ืองจากวัตถุประสงค์ของการรวมตัว
ของเกษตรกรต่างกัน ส�ำหรับงานส่งเสริมกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร
จะสนับสนุนให้เกษตรกรมีการรวมกลุ่มขึ้นในระดับหมู่บ้านหรือต�ำบลหรือ
พื้นทใ่ี กล้เคยี งโดยสมัครใจ

2 กรมส่งเสริมการเกษตร

บทท่ี

2นยิ ามของกลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร

“กลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร เป็นองค์กรเกษตรกรท่ีรวมตัวกัน
อย่างเป็นทางการ อาจเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ หรือเกิดจากการส่งเสริม
ของหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องและมีการจดทะเบียนอย่างเป็นทางการ มีโครงสร้าง
การด�ำเนินงานและระเบียบข้อบังคบั ชัดเจนแต่ไม่มกี ฎหมายรองรบั ”
สมาชิกกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร อาจเป็นกลุ่มเกษตรกรท่ีประกอบ
อาชีพเดียวกัน หรือด�ำเนินกิจกรรมท่ีเกื้อหนุนกัน มารวมตัวกันโดยธรรมชาติ
มีวัตถุประสงค์หรือเป้าหมายการด�ำเนินงานในทิศทางเดียวกัน เม่ือรวมตัวกัน
ไดแ้ ลว้ จะต้องไปย่ืนขอจดทะเบยี นเปน็ กลุ่มส่งเสรมิ อาชีพการเกษตร ที่ส�ำนักงาน
เกษตรอ�ำเภอ โดยต้องมีระเบียบข้อบังคับกลุ่ม รายช่ือคณะกรรมการกลุ่ม
บัญชีรายช่อื สมาชกิ กลมุ่ และแผนงานหรือกิจกรรมกลุ่มด้วย

3แนวทางการดำ�เนินงานกลุ่มสง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร

3 บทท่ี
แนวทางการจดั ตัง้
กลมุ่ ส่งเสรมิ อาชพี การเกษตร

กรมส่งเสริมการเกษตร ได้ก�ำหนดแนวทางการจัดต้ังกลุ่มส่งเสริมอาชีพ
การเกษตร โดยการสนบั สนนุ ใหเ้ กษตรกรมกี ารรวมกลมุ่ ของเกษตรกรขน้ึ ในระดบั
หมู่บ้านหรอื ต�ำบลหรือพน้ื ที่ใกล้เคียงโดยสมัครใจ ดงั นี้
3.1 วตั ถุประสงคข์ องการสนบั สนุนให้มีกล่มุ ส่งเสริมอาชีพการเกษตร
3.1.1 เพอื่ สง่ เสรมิ ใหเ้ กษตรกรมกี ารรวมกลมุ่ ชว่ ยเหลอื ซงึ่ กนั และกนั
ในการประกอบกจิ กรรมดา้ นการเกษตร
3.1.2 เพ่ือส่งเสริมให้เกษตรกรร่วมกันแก้ไขปัญหาการผลิต
การแปรรปู การตลาด
3.1.3 เพื่อเป็นศูนย์กลางรับความรู้ในการถ่ายทอดวิชาการไปสู่
เกษตรกร
3.1.4 เพ่ือใช้กระบวนการกลุ่มในการพัฒนาเกษตรกรให้มีความ
ม่ันคงในการประกอบอาชพี และสามารถพึ่งพาตนเองได้
3.2 ชอ่ื ของกลมุ่ ส่งเสรมิ อาชพี การเกษตร
ชื่อของกลุ่มให้ใชช้ อ่ื ขึ้นตน้ ด้วยค�ำวา่ “กลมุ่ ” แล้วตามดว้ ยชอ่ื กจิ กรรม
หรือวัตถุประสงค์ของกลุ่ม เช่น กลุ่มฟื้นฟูอาชีพเกษตร กลุ่มปลูกพืชหมุนเวียน
กล่มุ ปรบั ปรงุ คุณภาพยางแผน่ เปน็ ต้น

4 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

3.3 การสนบั สนุนการด�ำเนนิ งานของกลุ่ม
3.3.1 การจดั โครงสรา้ งกลุม่
สนับสนุนให้กลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตรมีการจัดโครงสร้าง
องค์กร โดยพิจารณาจากความเหมาะสมของขนาดและกิจกรรมของกลุ่ม
โดยพิจารณาให้เป็นโครงสร้างง่าย ๆ ที่กลุ่มสามารถปฏิบัติได้จริง ประกอบด้วย
2 ส่วน เปน็ อย่างนอ้ ย คอื

คณะกรรมการ

สมาชกิ
3.3.2 สมาชิกของกลุม่ ส่งเสรมิ อาชพี การเกษตร

1) คณุ สมบัตขิ องสมาชิกกลุม่ ส่งเสริมอาชีพการเกษตร
(1) ประกอบอาชีพหรือกิจกรรมด้านการเกษตรในต�ำบล
เดียวกันหรือใกล้เคียงกัน
(2) มปี ญั หาหรอื ความต้องการคล้ายคลงึ กัน
(3) มีความสนใจ และเข้าร่วมในกิจกรรมของกลุ่ม
ดว้ ยความสมัครใจ
2) การเขา้ เปน็ สมาชกิ และออกจากการเปน็ สมาชกิ กลมุ่ สง่ เสรมิ
อาชีพการเกษตร ด�ำเนินการดังนี้
(1) เกษตรกรผู้สนใจยื่นความประสงค์ในการสมัครหรือ
ลาออกกับประธานหรอื เลขานุการกลุ่มสง่ เสรมิ อาชีพการเกษตร
(2) ประธานหรือเลขานุการกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร
พิจารณาการสมคั รหรอื ลาออกเสนอตอ่ คณะกรรมการ
(3) คณะกรรมการพิจารณาอนุมัติ และแจ้งที่ประชุม
รับทราบ

5แนวทางการดำ�เนนิ งานกลมุ่ ส่งเสรมิ อาชีพการเกษตร

3) บทบาทหนา้ ท่ีของสมาชกิ
(1) เขา้ ร่วมการประชุมและแสดงขอ้ คดิ เห็น
(2) ใหค้ วามรว่ มมอื และสนบั สนุนในการด�ำเนนิ งานตา่ ง ๆ
ของกลมุ่
(3) น�ำความรู้ที่ได้รับไปปรับปรุงอาชีพเป็นตัวอย่าง
แกบ่ คุ คลอื่น
(4) ร่วมก�ำหนดและปฏิบตั ติ ามระเบียบของกลุม่
3.3.3 คณะกรรมการของกลุ่มสง่ เสริมอาชพี การเกษตร
1) คณะกรรมการกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร ให้พิจารณา
หน้าที่ตามความเหมาะสมของกิจกรรม ซึ่งอาจประกอบด้วยกรรมการอย่างน้อย
3 คน เพื่อเป็นประธาน เลขานุการ เหรัญญิก และอาจมีต�ำแหน่งอ่ืน ๆ
ตามมตทิ ่ีประชุมกลมุ่
2) การคัดเลือกคณะกรรมการ ให้คัดเลือกโดยใช้
หลักประชาธิปไตยให้สมาชิกเป็นผู้คัดเลือก รวมท้ังควรก�ำหนดวาระการเป็น
กรรมการ เชน่ คราวละ 2 ปี หรือเปน็ ไปตามมติทีป่ ระชมุ ก�ำหนด
3) บทบาทหนา้ ทขี่ องคณะกรรมการ มีดังนี้
(1) ร่างระเบียบ กฎ ข้อบังคับกลุ่ม โดยความเห็นชอบ
ของสมาชิก
(2) จัดให้สมาชิกมาประชุม แสดงความคิดเห็น
และวางแผนร่วมกนั เกยี่ วกบั กิจกรรมของกลุ่ม
(3) จัดให้มีบริการแก่สมาชิกในด้านต่าง ๆ เช่น ปัจจัย
การผลติ โครงการ ข้อมลู ข่าวสาร
(4) ประสานงานกบั หน่วยงานท่เี ก่ียวขอ้ ง

6 กรมส่งเสริมการเกษตร

4) บทบาทหนา้ ท่ีของคณะกรรมการแตล่ ะต�ำแหนง่
(1) บทบาทหนา้ ท่ขี องประธาน
- เปน็ ประธานในที่ประชมุ
- จัดท�ำแผนการด�ำเนินงานของกลุ่มร่วมกับ
คณะกรรมการ โดยความเหน็ ชอบของสมาชิก
- กระจายข่าวสารไปสู่สมาชกิ
- ติดต่อประสานงานกับหน่วยงานหรือบุคคล
ท่ีเกี่ยวขอ้ ง
- ปฏบิ ัติตามมติทป่ี ระชมุ
(2) บทบาทหน้าทีข่ องเลขานุการ
- จดั ท�ำรายงานการประชมุ และจดบันทึกตา่ ง ๆ
- ติดต่อประสานงานกับหน่วยงานหรือบุคคล
ที่เกี่ยวข้อง
ปฏบิ ตั ติ ามทปี่ ระธานและทปี่ ระชมุ กลมุ่ มอบหมาย
(3) บทบาทหนา้ ที่ของเหรญั ญกิ
- จัดท�ำบญั ชกี ารรบั - รายจ่าย เงนิ ของสมาชกิ
เก็บรักษาเงินของกลุม่
ปฏิบัตงิ านอ่นื ๆ ตามที่ทปี่ ระชมุ มอบหมาย

7แนวทางการดำ�เนินงานกลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร

3.3.4 การด�ำเนินงานของกลุ่ม
สนบั สนุนกลมุ่ ใหม้ กี ารด�ำเนนิ การอย่างต่อเน่อื ง ดังนี้
1) มแี ผนงานกจิ กรรมการแกป้ ญั หาด้านการเกษตรของกลุ่ม
ให้การสนับสนุนเวทีการด�ำเนินงานร่วมกันของกลุ่ม
ในการวเิ คราะหป์ ญั หา ความตอ้ งการดา้ นการเกษตร และจดั ท�ำแผนการด�ำเนนิ งาน
ของกลุ่ม
2) มีการสะสมทุนของกลมุ่
สนับสนุนให้เกิดการสะสมทุนของกลุ่ม เพ่ือใช้เป็น
แหล่งทรัพยากรหลักในการด�ำเนินธุรกิจของกลุ่ม เช่น การออกหุ้น รับบริจาค
จดั หาแหล่งเงนิ ทุน การอดุ หนนุ เปน็ ต้น
3) มกี ารพฒั นาความสามารถของสมาชิก
สนับสนุนให้กลุ่มจัดกิจกรรมการศึกษาดูงาน จัดประชุม
อบรม หรือจัดหาวทิ ยากรมาให้ความรแู้ ก่สมาชกิ
4) การประชมุ ของกลุม่
(1) ให้มีการประชุมสมาชิกอย่างต่อเน่ืองสม่�ำเสมอ
ตามความเหมาะสมเพ่ือ
- รบั ทราบรายรบั - รายจา่ ย และสถานการณก์ ารเงนิ
ของกลมุ่
- อภปิ รายปญั หาอปุ สรรคในการด�ำเนนิ กจิ กรรมอาชพี
การเกษตร
- วางแผนการด�ำเนินงานของกลุ่ม
- คัดเลอื กกรรมการด�ำเนินงาน
- รับทราบการรบั สมาชกิ ใหมแ่ ละการออกจากกลมุ่
(2) กรณที ี่กลุ่มมขี นาดใหญ่ อาจแบ่งการประชมุ ออกเป็น
2 ระดบั คอื
การประชุมคณะกรรมการ
การประชมุ สมาชกิ ใหม้ เี นอ้ื หาครอบคลมุ ตามขอ้ (1)

8 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

3.3.5 ขอ้ บงั คบั กลมุ่
สนับสนุนให้กลุ่มมีการจัดท�ำข้อบังคับกลุ่มหรือข้อตกลง
หรอื ขอ้ ก�ำหนด (ใชช้ ่อื อะไรก็ได)้ โดยอย่างน้อยต้องมสี าระส�ำคญั ดงั ตอ่ ไปน้ี
1) ชื่อกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร โดยใช้ชื่อข้ึนต้นด้วย
ค�ำว่า “กลุ่ม” ตามดว้ ยช่อื กิจกรรม หรอื วัตถปุ ระสงคข์ องกลุ่ม
2) ทต่ี ง้ั กลมุ่ เพอื่ ความสะดวกในการตดิ ตอ่ สอ่ื สารกบั หนว่ ยงาน
อื่นหรือองค์กรอ่ืน ๆ โดยอาจใช้บ้านของประชาชน หรือสถานที่ท่ีสามารถติดต่อ
กบั กลุม่ ได้
3) วัตถุประสงค์ของกลุ่ม โดยสมาชิกช่วยกันก�ำหนดข้ึน
เพอื่ เปน็ กรอบหรอื บอกทศิ ทางการท�ำงานของกลมุ่ วตั ถปุ ระสงคอ์ าจมเี พยี งอยา่ งเดยี ว
หรอื มากกวา่ ก็ได้ขน้ึ อยู่กบั ขอ้ ตกลงของกลุ่ม
4) วธิ รี ับสมาชิกและให้สมาชกิ ออกจากกลมุ่
5) คณะกรรมการ วิธีการคัดเลือก จ�ำนวนคณะกรรมการ
วาระการอยู่ในต�ำแหนง่ และการพน้ จากต�ำแหน่ง

9แนวทางการดำ�เนนิ งานกลุ่มส่งเสริมอาชพี การเกษตร

4 บทที่
การจดั ตง้ั และการขอรบั ใบรบั รอง
การจดั ต้ังกลมุ่ สง่ เสริมอาชพี การเกษตร

4.1 การจัดต้ังกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร อาจเกิดข้ึนภายหลัง
การจดั เวทีเรียนร้หู รือเกดิ จากความตอ้ งการของเกษตรกรเอง

4.2 กลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตรทมี่ กี ารจดั ตง้ั อยแู่ ลว้ หรอื จดั ตงั้ ขน้ึ ใหม่
มคี วามประสงคจ์ ะขอใบรบั รองการจดั ตงั้ กลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร ใหก้ ลมุ่ ทม่ี ี
การรวมตวั ตง้ั แต่ 10 คนขนึ้ ไป ยน่ื ค�ำขอใบรบั รองตอ่ เกษตรอ�ำเภอผา่ นนกั วชิ าการ
ส่งเสริมการเกษตรท่ีรบั ผดิ ชอบต�ำบลทีก่ ลุ่มตั้งอยู่ พร้อมเอกสาร ดังต่อไปนี้
1) หนังสือค�ำขอใบรับรองการจัดตั้งกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร
ตามแบบฟอร์มที่กรมสง่ เสริมการเกษตรก�ำหนด
2) ขอ้ บงั คบั กลมุ่ หรอื ข้อตกลงรว่ ม หรอื ข้อก�ำหนด
3) รายชือ่ คณะกรรมการกลมุ่
4) บญั ชรี ายชือ่ สมาชกิ กลมุ่
5) แผนงานหรือกิจกรรมของกลุ่ม เช่น แผนการประชุมกลุ่ม
และคณะกรรมการ หรอื แผนการด�ำเนินงานของกลุ่ม
4.3 นกั วชิ าการสง่ เสรมิ การเกษตรประจ�ำต�ำบล พ จิ ารณาตรวจสอบเอกสาร
เสนอเกษตรอ�ำเภอ เพื่อขอออกใบรับรองการจัดตง้ั กลุ่ม
4.4 ใหเ้ กษตรจงั หวดั และเกษตรอ�ำเภอ เปน็ ผลู้ งนามในใบรบั รองการจดั ตง้ั กลมุ่
** ส�ำหรับกล่มุ ท่มี ใี บรับรองการจดั ต้งั กลมุ่ แบบเดิมท่มี ีนายอ�ำเภอและเกษตรอ�ำเภอ

เป็นผลู้ งนาม สามารถใชฉ้ บบั เดิมไดโ้ ดยไม่ตอ้ งขอใบรับรองใหม่ **

10 กรมสง่ เสริมการเกษตร

บทท่ี

การขอยกเลกิ

5กลุ่มสง่ เสริมอาชพี การเกษตร

5.1 การยกเลิกกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร สามารถขอยกเลิกได้
ตามกรณี ดังนี้
1) กลุ่มไมม่ กี ารด�ำเนินกจิ กรรม ไมม่ กี ารประชมุ ติดต่อกัน 2 ปี หรือ
2) เมอ่ื มีสมาชิกเหลือนอ้ ยกว่า 10 คน เปน็ เวลามากกว่า 10 ปี
3) เมื่อที่ประชุมกล่มุ มีมตใิ หเ้ ลิกกลุ่ม
5.2 เมอ่ื กล่มุ นน้ั ประสงคจ์ ะขอยกเลกิ ให้ด�ำเนนิ การดงั น้ี
1) ผแู้ ทนกลมุ่ ฯ ยน่ื และแสดงหลกั ฐานการขอยกเลกิ กลมุ่ ใหส้ �ำนกั งาน
เกษตรอ�ำเภอ เช่น รายงานการประชุมกลุ่มที่มีมติให้ยกเลิก หนังสือจาก
คณะกรรมการกลมุ่ แสดงความจ�ำนงขอยกเลกิ กลมุ่ รายงานผลการด�ำเนนิ การกลมุ่
เป็นต้น
2) ส�ำนกั งานเกษตรอ�ำเภอจดั เกบ็ เอกสารหลกั ฐานการขอยกเลกิ กลมุ่
ยกเลิกใบรับรองกลุ่ม และลบรายชื่อออกจากฐานข้อมูลกลุ่มส่งเสริมอาชีพ
การเกษตรของอ�ำเภอ พร้อมท�ำหนังสือแจ้งส�ำนักงานเกษตรจังหวัดเพ่ือทราบ
ต่อไป
3) ส�ำนกั งานเกษตรจงั หวดั ลบรายชอื่ ออกจากฐานขอ้ มลู กลมุ่ สง่ เสรมิ
อาชีพการเกษตรของจงั หวดั และแจ้งกรมสง่ เสริมการเกษตรทราบตอ่ ไป

11แนวทางการดำ�เนินงานกลุ่มส่งเสริมอาชพี การเกษตร

6 บทท่ี
การรายงานการจัดตง้ั
กล่มุ ส่งเสรมิ อาชพี การเกษตร

ส�ำนักงานเกษตรอ�ำเภอรายงานให้ส�ำนักงานเกษตรจังหวัดทราบ
และส�ำนกั งานเกษตรจงั หวดั รายงานกรมสง่ เสรมิ การเกษตร ตามระบบสารสนเทศ
เพอื่ การบรหิ ารขอ้ มลู สถาบนั เกษตรกร ภายหลงั การออกใบรบั รองการจดั ตง้ั กลมุ่ แลว้
และปรบั ปรุงข้อมลู ใหเ้ ป็นปัจจบุ ันของแตล่ ะปงี บประมาณ

12 กรมสง่ เสริมการเกษตร

การพฒั นา
กลุ่มสง่ เสริมอาชีพการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ก�ำหนดนโยบายและแนวทาง
การด�ำเนินงาน ภายใต้แผนพัฒนาเกษตรในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติ ฉบับท่ี 12 (พ.ศ. 2560 - 2564) ในยทุ ธศาสตรท์ ่ี 1 สร้างความเขม้ แขง็
ให้กับเกษตรกร และสถาบันเกษตรกร ซึ่งนโยบายหลักในการพัฒนาประเทศ
ได้ให้ความส�ำคัญกับการพัฒนาเกษตรกรและสถาบันเกษตรกร ให้สามารถพ่ึงพา
ตนเองพร้อม ๆ ไปกับการพัฒนาขีดความสามารถในการผลิต การจัดการสินค้า
เกษตรให้มีคุณภาพ ปลอดภัย ตลอดท้ังห่วงโซ่อุปทาน เน้น “Value-Based
Economic” ในลักษณะท�ำน้อยได้มาก (Do less get more) การพัฒนา
สินค้าเกษตรเพื่ออุตสาหกรรม และส่งเสริมให้เกษตรกรและสถาบันเกษตรกร
ท�ำการเกษตรแบบผู้ประกอบการ ตามโมเดลประเทศไทย 4.0 (Thailand 4.0)
โดยการน�ำนโยบายสู่การปฏิบัติในพ้ืนท่ีให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์การพัฒนา
ของจงั หวดั และกลมุ่ จงั หวดั เพอ่ื ใหเ้ กดิ ความเหมาะสมแตล่ ะพนื้ ท ี่ และเกดิ ประโยชน์
สูงสุดแก่เกษตรกร

13แนวทางการดำ�เนนิ งานกลุ่มส่งเสรมิ อาชีพการเกษตร

กรมส่งเสริมการเกษตรมีภารกิจท่ีส�ำคัญในด้านส่งเสริมและสนับสนุน
ให้เกษตรกรรวมกลุ่ม เพ่ือร่วมกันพัฒนาความรู้ ความสามารถในทางท่ีเกิด
การพฒั นาอาชพี การเกษตร ปจั จบุ นั (ปี พ.ศ. 2564) มกี ลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร
ที่ขึ้นทะเบียนกับกรมส่งเสริมการเกษตร จ�ำนวนทั้งส้ิน 5,761 กลุ่ม สมาชิก
จ�ำนวนท้ังสิ้น 173,040 คน ด�ำเนินงานภายใต้หลักการพัฒนากลุ่มส่งเสริมอาชีพ
การเกษตรใหเ้ ขม้ แขง็ และพง่ึ พาตนเองได ้ แบง่ เปน็ สง่ เสรมิ การรวมตวั ของเกษตรกร
เพื่อการจัดต้ังกลุ่ม (กลุ่มใหม่) และเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับกลุ่มที่มีอยู่เดิม
โดยใช้กระบวนการเรียนรู้ร่วมกันภายในกลุ่ม องค์กร และชุมชนในการด�ำเนิน
กิจกรรมต่าง ๆ และยึดเกษตรกรเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา กลไกหนึ่ง
ทสี่ นบั สนนุ ใหส้ ามารถไปสเู่ ปา้ หมายดงั กลา่ วได ้ คอื การน�ำกระบวนการจดั ตง้ั กลมุ่
การบริหารจัดการกลุ่ม ในข้ันพ้ืนฐานไปสู่การเชื่อมโยงเครือข่าย การมีส่วนร่วม
การเสริมสร้างกระบวนการแลกเปล่ียนเรียนรู้ระหว่างเกษตรกรให้ช่วยเหลือ
เกื้อกูลกัน ให้มีความสามารถในการแสวงหาข้อมูล การวิเคราะห์ปัญหา ก�ำหนด
แนวทางในการพัฒนาโดยส่งเสริมและสนับสนุนให้สมาชิกกลุ่มส่งเสริมอาชีพ
การเกษตร สามารถวิเคราะห์ศักยภาพกลุ่มให้สอดคล้องกับสินค้าและพื้นท่ี
โดยใช้กระบวนการกลุ่มและจัดท�ำแผนพัฒนาศักยภาพ เพ่ือขับเคล่ือนงาน
ในรูปแบบของการรวมกลุ่มแบบมีส่วนร่วม เพ่ือน�ำไปสู่การเป็น Smart Group
โดยใช้เกณฑ์พจิ ารณาความเข้มแขง็ ของกลมุ่ สง่ เสรมิ อาชีพการเกษตร 5 ด้าน ดังนี้

14 กรมสง่ เสริมการเกษตร

1. ด้านการบริหารจดั การกล่มุ ประกอบดว้ ย
- มีการจัดท�ำแผนการด�ำเนินงานของกลุ่ม โดยกรรมการ
และสมาชกิ ก�ำหนดปัญหาความตอ้ งการ
- มีการเลือกต้ังคณะกรรมการจากสมาชิก
- มีการก�ำหนดโครงสร้างและการแบ่งหน้าที่ของกรรมการ
และสมาชิก
- มีการก�ำหนดกฎระเบียบ หรือข้อบังคับหรือข้อตกลงชัดเจน
เป็นทีย่ อมรับและน�ำมาปฏบิ ัตใิ นการด�ำเนินงานของกลุ่ม
- การประชมุ กลมุ่ หรอื ประชมุ คณะกรรมการไมน่ อ้ ยกวา่ 6 ครงั้ ตอ่ ปี
และมกี ารบันทกึ
- มีการจัดเก็บข้อมูลกลุ่มครบถ้วนเป็นปัจจุบัน เช่น ข้อมูลสมาชิก
บญั ชี บันทึกการประชมุ เป็นตน้
- มีการประเมินผลการด�ำเนินงานโดยสมาชิกมีส่วนร่วม
ในการแสดงความคดิ เหน็ และตดั สินใจ
- มีการจัดสรรผลประโยชน์หรือสวัสดิการเป็นไปตามข้อตกลง
และสมาชกิ เห็นชอบ
- มกี ารสนบั สนนุ จากหนว่ ยงานภาคเี ครอื ขา่ ยทง้ั ภาครฐั หรอื เอกชน
เช่น งบประมาณ ความรู้ เป็นต้น

15แนวทางการดำ�เนนิ งานกล่มุ ส่งเสริมอาชพี การเกษตร

2. ด้านการบรหิ ารทุนและทรพั ยากร ประกอบดว้ ย
- มีการระดมทุนหรือจัดหาทุนและทรัพยากรได้ครอบคลุม
ตามแผนการด�ำเนนิ งานของกลมุ่
- มเี งนิ ทุนหมุนเวียนของกลุ่ม
- มีเงินออมของกลุ่ม
- มีการจัดท�ำบัญชีได้ครบถ้วนเป็นปัจจุบัน มีการตรวจสอบ
และรายงานใหส้ มาชิกรบั ทราบ
3. ดา้ นการพฒั นาความรแู้ ละความสามารถของสมาชกิ ประกอบดว้ ย
- มีการจัดกระบวนการเรียนรู้และถ่ายทอดความรู้สอดคล้อง
กบั ความตอ้ งการของสมาชิก
- มีการน�ำภูมิปัญญาหรือนวัตกรรม มาปรับใช้ในการด�ำเนินการ
ของกลุม่
- มีการฝึกปฏิบัติทักษะทางการเกษตรหรือเคหกิจ อย่างต่อเนื่อง
- เป็นวิทยากรด้านการเกษตร แปรรูป และด้านเคหกิจเกษตร
ไปถ่ายทอดความร้ใู หก้ ับผู้อ่ืนได้
- มีการเชื่อมโยงเครือข่ายความรู้หรือกิจกรรมกลุ่มกับองค์กร
ภายนอก

16 กรมส่งเสริมการเกษตร

4. ดา้ นกระบวนการพัฒนาสินค้าและบริการ ประกอบด้วย
- มกี ารวางแผนการผลติ ท่ีสอดคล้องกับตลาด
- มกี ารน�ำวัตถดุ บิ ในทอ้ งถน่ิ มากกวา่ รอ้ ยละ 70 มาใชใ้ นการผลิต
- มีการควบคุมคุณภาพการผลิตสนิ คา้ ใหไ้ ด้มาตรฐาน
- มีตลาดรองรับผลผลติ และสินค้า
5. ด้านสาธารณประโยชน์หรือการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
และสิง่ แวดลอ้ ม ประกอบด้วย
- มีการปลูกฝังและสร้างจิตส�ำนึกสาธารณประโยชน์เพื่อชุมชน
- มกี จิ กรรมการผลติ ทเี่ ปน็ มติ รกบั สงิ่ แวดลอ้ มและเออ้ื ตอ่ การอนรุ กั ษ์
ทรัพยากรธรรมชาติ
- มีการท�ำกิจกรรมของกลุ่มท่ีเอ้ืออ�ำนวยประโยชน์ต่อชุมชน
และสังคม


ทั้งนี้สามารถพิจารณาระดับความเข้มแข็งของกลุ่มได้จากหลักเกณฑ์
การประเมินศักยภาพองค์กรเกษตรกร (3ก) โดยมีหลักเกณฑ์การประเมิน ดงั น้ี

เกณฑก์ ารประเมิน คะแนน (ร้อยละ) ระดบั
75 - 100 ดี
50 - 74 ปานกลาง
0 - 49 ปรบั ปรงุ

17แนวทางการดำ�เนนิ งานกลุม่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร

นอกจากน้ี ยังมีการส่งเสริมและพัฒนาความรู้ ความสามารถ ทักษะ
ของสมาชกิ ใหเ้ ปน็ ผปู้ ระกอบการในดา้ นการเกษตรโดยสง่ เสรมิ ใหจ้ ดั ท�ำแผนการผลติ
รายบคุ คล (Individual Farm Production: IFPP) ในการด�ำเนนิ กิจกรรมกลุม่
และทราบรายละเอียดของการด�ำเนินกิจกรรมกลุ่ม จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส
และอุปสรรคในการด�ำเนินงานร่วมกัน รวมไปถึงให้เกิดการสนับสนุนให้เกิด
การแลกเปล่ียนเรียนรู้ระหว่างกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตรในระดับท้องถ่ิน
ภูมิภาค ประเทศ และระหว่างประเทศ เพ่ือให้เห็นผลส�ำเร็จจากการปฏิบัติจริง
และน�ำมาประยุกต์ใช้กับกิจการ จนสามารถพัฒนาศักยภาพกลุ่มส่งเสริมอาชีพ
การเกษตรให้มีความพร้อมในการเป็นจุดเรียนรู้ต้นแบบด้านการบริหารจัดการ
กลุ่มให้กับชุมชน มีการด�ำเนินกิจกรรมกลุ่ม ผลิตและพัฒนาผลิตภัณฑ์
เปน็ Smart Product ท�ำใหม้ รี ายไดอ้ ยา่ งตอ่ เนอื่ ง สามารถลดตน้ ทนุ หรอื เพมิ่ รายได้
ให้กับสมาชิก สามารถพัฒนาศักยภาพของสมาชิกไปสู่การเป็น Smart Farmer
และเชื่อมโยงเครือข่ายกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตรในทุกระดับและเป็นแหล่ง
เรียนรู้ด้านการพัฒนาอาชีพการเกษตรในด้านต่าง ๆ ให้กับเกษตรกรทั่วไป
และผูท้ สี่ นใจได้

เอกสารอา้ งอิง
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2562. คู่มือการส่งเสริมการรวมกลุ่มและการบริหาร
จัดการกลุ่ม. กรุงเทพฯ : ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จ�ำกัด.
กรมสง่ เสรมิ การเกษตร. 2563 แผนปฏบิ ตั ริ าชการกรมสง่ เสรมิ การเกษตรระยะ 3 ปี
(พ.ศ. 2563 - 2565). กรงุ เทพฯ : ชุมนุมสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย
จ�ำกัด.

18 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

ภาคผนวก

ตัวอยา่ งแบบฟอร์มท่เี ก่ียวข้อง
19แนวทางการดำ�เนินงานกลมุ่ สง่ เสริมอาชีพการเกษตร

แบบฟอร์ม ค�ำขอใบรับรองการจดั ตงั้ กลุม่ สง่ เสริมอาชพี การเกษตร

ค�ำขอใบรบั รองการจดั ตัง้ กลมุ่ ส่งเสริมอาชีพการเกษตร

เขียนท.ี่ ..........................................
วนั ท่ี........ เดอื น............................ พ.ศ. ............
เรียน เกษตรอ�ำเภอ........................................
ขา้ พเจ้า (นาย, นาง, นางสาว)........................................................................................................................................
อยู่บ้านเลขที่ ....................... หมทู่ ่ี ............... ต�ำบล ............................................ อ�ำเภอ ..............................................
จงั หวดั ............................................. ไดร้ บั มอบอ�ำนาจจากกลมุ่ .......................................................................................
เพื่อขอใบรบั รองการจดั ตัง้ กลุ่มสง่ เสริมอาชีพการเกษตร พรอ้ มนไี้ ด้แนบหลักฐาน ดงั นี้
ข้อบงั คบั กลุ่ม จ�ำนวน 1 ชุด
รายชื่อคณะกรรมการกลมุ่ จ�ำนวน 1 ชุด
บัญชรี ายชือ่ สมาชกิ กลุ่ม จ�ำนวน 1 ชดุ (ตอ้ งมสี มาชิกอยา่ งนอ้ ย 10 คนขนึ้ ไป)
แผนงาน/กิจกรรมกลมุ่ จ�ำนวน 1 ชุด

ลงชอื่ .......................................................ผ้ไู ดร้ บั มอบอ�ำนาจ
(..............................................................)
ต�ำแหนง่ ................................................................


ได้ตรวจสอบเอกสารหลักฐานการขอใบรับรองการจัดต้ังกลมุ่ ส่งเสรมิ อาชพี การเกษตรแล้ว เห็นสมควร
อนญุ าตใหจ้ ัดต้งั ได้
ไมส่ มควรอนุญาต เนอ่ื งจาก..................................................................................................................

ลงช่ือ...........................................................
(............................................................)
ต�ำแหนง่ .......................................................
วนั ที.่ .............................................................

20 กรมส่งเสริมการเกษตร

แบบฟอร์ม รายชือ่ คณะกรรมการ

รายช่ือคณะกรรมการ
กล่มุ ............................................................................................................
ต�ำบล ............................................... อ�ำเภอ ...............................................

จงั หวดั ........................................................

ที่ ชือ่ - สกลุ ต�ำแหนง่ ที่อยู่ เบอร์โทรศพั ท์

21แนวทางการดำ�เนินงานกลมุ่ สง่ เสรมิ อาชพี การเกษตร

แบบฟอรม์ บัญชีรายช่อื สมาชกิ กลมุ่

22 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร
บญั ชีรายช่ือสมาชิกกลมุ่ ............................................................................................................
ต�ำบล ............................................... อ�ำเภอ ...............................................
จังหวดั ........................................................

ท่ ี ชื่อ - สกลุ เลขที่ หมู่ที่ ที่อยู่ ต�ำบล พืน้ ที่การเกษตร
ท�ำนา (ไร)่ ท�ำสวน (ไร)่ ท�ำไร่ (ไร)่ เลีย้ งโค (ตวั ) เล้ียงหมู (ตัว) อื่น ๆ ............

หมายเหตุ ในชอ่ งพนื้ ทก่ี ารเกษตรสามารถปรับให้เหมาะสมกับกิจกรรมของกล่มุ แต่ละกลุ่ม ไมจ่ �ำเปน็ ตอ้ งเหมอื นในแบบฟอรม์

เลขท่ี ….....…../พ.ศ. …........…….. แบบฟอร์ม หนงั สอื รบั รองกลุ่มสง่ เสรมิ อาชีพการเกษตรหนังสือรับรอง

วนั ท่จี ดั ตัง้ ....................................23แนวทางการดำ�เนินงานกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตรเลขที่ ….....…../พ.ศ. ….........…….. กลุ่มสง่ เสริมอาชีพการเกษตร
ช่อื กล่มุ สง่ เสรมิ อาชีพการเกษตร
...................................................... หนังสือฉบับนีใ้ ห้ไว้เพอ่ื แสดงว่า
ทีต่ งั้ กลุ่มอยเู่ ลขที่ .........................
หมทู่ ่ี ........ ต�ำบล ......................... กลุ่มสง่ เสริมอาชพี การเกษตร.............................................................................................
อ�ำเภอ .......................................... จดั ตั้งเมื่อวนั ที่ ……….. เดอื น …………………....................... พทุ ธศักราช ………….....…………
จงั หวดั ......................................... ทตี่ ง้ั อยเู่ ลขที่ …..……… ถนน ……………………………............….. หม่ทู ี่ ….....................……….
ต�ำบล ………................………. อ�ำเภอ …..…....……………......…. จังหวดั ….....………………….
ออกหนงั สือรบั รองไวเ้ มอื่
..................................... ขอให้ประสบความส�ำเร็จตามวัตถปุ ระสงค์ทุกประการเทอญ
ให้ไว้ ณ วันท่ี ……… เดือน ……....… พุทธศักราช …….........…..

…………….……………… ………...………………….
เกษตรจังหวดั เกษตรอ�ำเภอ

แบบฟอร์ม แบบประเมินศกั ยภาพองค์กรเกษตรกร (3ก)

แบบประเมินศักยภาพองคก์ รเกษตรกร (3ก)
กลุ่มส่งเสรมิ อาชีพการเกษตร กลุม่ แมบ่ ้านเกษตรกร กลมุ่ ยุวเกษตรกร
ชื่อกลมุ่ ........................... ต�ำบล.................................. อ�ำเภอ............................. จังหวัด......................
เจา้ หนา้ ทเี่ ป็นผปู้ ระเมินใหท้ �ำเครื่อง ลงในชอ่ งคะแนน

ด้านท่ี การประเมินศกั ยภาพ คะแนน
1 ดา้ นการบรหิ ารจัดการกลุ่ม
1.1 มีการจดั ท�ำแผนการด�ำเนินงานของกลุ่มโดยกรรมการและสมาชกิ ก�ำหนดปัญหาความต้องการ
1.2 มีการเลือกตงั้ คณะกรรมการจากสมาชิก
1.3 มีการก�ำหนดโครงสรา้ งคณะกรรมการและสมาชิกพร้อมแบ่งหนา้ ท่ี
1.4 มีการก�ำหนดกฎระเบยี บ/ขอ้ ตกลงชัดเจนเป็นที่ยอมรับและน�ำมาปฏบิ ตั ใิ นการด�ำเนนิ งานของกลุม่
1.5 มีการประชมุ กลุม่ หรอื ประชมุ คณะกรรมการ ไมน่ ้อยกวา่ 6 คร้ัง/ปี และมีการบนั ทึก
1.6 มีการจัดเก็บข้อมลู กลมุ่ ครบถ้วนเปน็ ปัจจุบนั เช่น ข้อมลู สมาชกิ บัญชี บันทกึ การประชุม เป็นตน้
1.7 มกี ารประเมนิ ผลการด�ำเนินงานโดยสมาชกิ มีสว่ นร่วมในการแสดงความคดิ เห็นและตดั สนิ ใจ
1.8 มกี ารจัดสรรผลประโยชน์หรอื สวัสดกิ าร เปน็ ไปตามข้อตกลงและสมาชกิ เหน็ ชอบ
1.9 มีการสนบั สนนุ จากหน่วยงานภาคเี ครอื ขา่ ยทัง้ ภาครัฐ/เอกชน เช่น งบประมาณ ความรู้ เปน็ ตน้
2 ด้านการบรหิ ารทนุ และทรัพยากร
2.1 มกี ารระดมทุน/จดั หาทนุ และทรพั ยากรได้ครอบคลมุ ตามแผนการด�ำเนนิ งานของกลุ่ม
2.2 มเี งินทนุ หมนุ เวียนของกลมุ่
2.3 มเี งนิ ออมของกล่มุ
2.4 มกี ารจดั ท�ำบญั ชีได้ครบถ้วนเปน็ ปัจจบุ นั มกี ารตรวจสอบและรายงานให้สมาชกิ รบั ทราบ
3 ด้านการพฒั นาความรแู้ ละความสามารถของสมาชิก
3.1 มีการจดั กระบวนการเรียนร้แู ละถ่ายทอดความรสู้ อดคล้องกับความต้องการของสมาชกิ
3.2 มกี ารน�ำภมู ิปัญญา/นวตั กรรม มาปรับใชใ้ นการด�ำเนินการของกลุม่
3.3 มีการฝกึ ปฏบิ ตั ทิ ักษะทางการเกษตร/เคหกจิ อยา่ งต่อเนือ่ ง
3.4 เปน็ วทิ ยากรด้านการเกษตร แปรรปู และดา้ นเคหกิจเกษตรไปถา่ ยทอดความรูใ้ ห้กบั ผู้อ่นื ได้
3.5 มีการเชอื่ มโยงเครอื ข่ายความรู้หรือกิจกรรมกลมุ่ กับองคก์ รภายนอก
4 ดา้ นกระบวนการพัฒนาสนิ ค้าและบรกิ าร
4.1 มกี ารวางแผนการผลิตทสี่ อดคล้องกบั ตลาด
4.2 มีการน�ำวตั ถดุ บิ ในทอ้ งถนิ่ มากกว่าร้อยละ 70 มาใชใ้ นการผลิต
4.3 มีการควบคุมคุณภาพการผลติ สินคา้ ใหไ้ ดม้ าตรฐาน
4.4 มีตลาดรองรับผลผลติ และสนิ คา้
5 ดา้ นสาธารณประโยชน์/การอนุรกั ษ์ทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดลอ้ ม
5.1 มกี ารปลูกฝังและสร้างจิตส�ำนึกสาธารณประโยชนเ์ พ่อื ชมุ ชน
5.2 มีกิจกรรมการผลติ ท่เี ปน็ มิตรกับส่งิ แวดล้อมและเออ้ื ตอ่ การอนรุ ักษท์ รพั ยากรธรรมชาติ
5.3 มกี ารท�ำกจิ กรรมของกลุ่มท่ีเอ้ืออ�ำนวยประโยชน์ตอ่ ชมุ ชนและสังคม

หมายเหตุ : เกณฑ์การประเมินศักยภาพองคก์ รเกษตรกร (3ก)
คะแนนรอ้ ยละ 1 - 49 = ปรบั ปรงุ คะแนนร้อยละ 50 - 74 = ปานกลาง คะแนนรอ้ ยละ 75 ขน้ึ ไป = ดี

24 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

ข้อก�ำหนด แบบฟอรม์ หลักเกณฑก์ ารประเมินศักยภาพองคก์ รเกษตรกร (3ก)รายละเอยี ดขอ้ ก�ำหนด ตัวชี้วดัเกณฑ ์ คกะาแรนใหน้ ขอ้ เสนอแนะ
1. ด้านการบรหิ ารจัดการ หมายถึง ความสามารถขององคก์ ร 1.1 มีการจดั ท�ำแผนการด�ำเนินงาน
กลุม่25แนวทางการดำ�เนนิ งานกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตรเกษตรกร ในการบรหิ ารจดั การองคก์ รของกลุม่ โดยกรรมการและสมาชิก 1) ไม่มกี ารจัดท�ำแผน 0
(คะแนนรวม 18 คะแนน) ไดแ้ ก่ การก�ำหนดเป้าหมายทิศทางของ ก�ำหนดปัญหาความต้องการ 2) กรรมการจดั ท�ำแผน 1
กลมุ่ มีแผนงานโครงการ มีโครงสร้าง 1.2 มกี ารเลอื กตงั้ คณะกรรมการ 3) กรรมการและสมาชกิ 2
บทบาทหน้าที่ มขี บั เคลอ่ื นได้จรงิ มีการ จากสมาชกิ จดั ท�ำแผนรว่ มกัน 0
ประสานงาน การสือ่ สารภายในกล่มุ และ 1) ไมม่ ีการเลือกต้งั 1
มกี ารควบคมุ ประเมนิ ผลการด�ำเนินงาน 1.3 มีการก�ำหนดโครงสรา้ งและ 2) ครบวาระแล้ว แตไ่ มม่ ีการ 2
กลุม่ อย่างตอ่ เนอื่ งและสมาชิกมีส่วนร่วม การแบ่งหน้าทีข่ องกรรมการและ เลือกต้งั ใหม่ 0
สมาชิก 3) มีการเลือกตัง้ ตามวาระ 1
1) ไม่มีการด�ำเนนิ การ 2
1.4 มีการก�ำหนดกฎระเบียบ 2) มโี ครงสรา้ งพรอ้ มแบง่ หนา้ ท่ี 0
หรือขอ้ บังคบั /ข้อตกลงชดั เจน ไมเ่ ปน็ ลายลกั ษณอ์ กั ษร 1
เปน็ ท่ียอมรบั และน�ำมาปฏบิ ัติ 3) มีโครงสร้างพร้อมแบง่ หน้าที่ 2
ในการด�ำเนนิ งานของกลุ่ม เป็นลายลักษณ์อักษร 0
1.5 การประชมุ กลมุ่ หรอื ประชมุ 1) ไม่มกี ฎระเบียบหรือขอ้ บงั คับ 1
คณะกรรมการไม่นอ้ ยกว่า 6 ครง้ั /ปี 2) มีกฎระเบียบหรือขอ้ บังคับ 2
และมีการบนั ทึก ไม่เปน็ ลายลกั ษณอ์ ักษร
3) มีกฎระเบยี บหรอื ขอ้ บังคับ
เป็นลายลักษณอ์ กั ษร
1) ไมม่ กี ารประชมุ
2) มกี ารประชมุ นอ้ ยกวา่ 6 ครงั้ /ปี
และมีการบนั ทกึ
3) มกี ารประชมุ ตัง้ แต่ 6 ครั้ง/ปี
และมีการบนั ทกึ

ขอ้ ก�ำหนด แบบฟอร์ม หลกั เกณฑก์ ารประเมนิ ศักยภาพองค์กรเกษตรกร (3ก) ตอ่รายละเอียดข้อก�ำหนด ตวั ชว้ี ดัเกณฑ ์ คกะาแรนใหน้ ข้อเสนอแนะ

26 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร 1.6 มีการจดั เก็บขอ้ มูลกลุม่ ครบถ้วน 1) ไม่มีการจดั เก็บข้อมลู กลุ่ม 0
เป็นปจั จุบัน เช่น ขอ้ มูลสมาชิก บัญชี 2) มีการจดั เก็บขอ้ มลู กลุม่ 1
บนั ทึกการประชุม เป็นต้น แต่ไม่เป็นปจั จุบัน 2
3) มกี ารจัดเกบ็ ขอ้ มลู กลมุ่ 0
เป็นปัจจบุ นั 1
1.7 มกี ารประเมนิ ผลการด�ำเนนิ งาน 1) ไมม่ ี 2
โดยสมาชกิ มีสว่ นรว่ มในการแสดง 2) มกี ารประเมนิ ผลโดยกรรมการ 0
ความคดิ เห็นและตดั สินใจ 3) มีการประเมินผลโดยสมาชิก 1
มสี ่วนร่วม 1
1.8 มกี ารจัดสรรผลประโยชน์หรือ 1) ไมม่ ีการจัดสรรผลประโยชน์ 2
สวัสดิการเป็นไปตามข้อตกลง และ หรือสวัสดกิ าร
สมาชกิ เหน็ ชอบ 2) มีคา่ ตอบแทนกรรมการ 0
เป็นลายลักษณ์อักษร 1
3) มีสวสั ดิการสมาชกิ เป็นลาย 2
ลักษณอ์ ักษร
4) มคี า่ ตอบแทนกรรมการ และ
สวสั ดกิ ารสมาชกิ เป็นลายลกั ษณ์
อักษร
1.9 มีการสนบั สนุนจากหนว่ ยงาน 1) ไม่มีการสนบั สนุน
ภาคเี ครอื ขา่ ยท้ังภาครัฐ/เอกชน 2) มีการสนับสนนุ 1 - 2
เช่น งบประมาณ ความรู้ เป็นต้น หน่วยงาน
3) มกี ารสนบั สนุนตั้งแต่ 3
หน่วยงานข้ึนไป

9 ตัวช้ีวัด คะแนนรวม 18 คะแนน เกณฑ์ผ่านรอ้ ยละ 50 เทา่ กบั 9 คะแนนขนึ้ ไป

ข้อก�ำหนด แบบฟอรม์ หลกั เกณฑก์ ารประเมนิ ศกั ยภาพองค์กรเกษตรกร (3ก) ตอ่รายละเอียดข้อก�ำหนด ตัวชีว้ ัดเกณฑ ์ คกะาแรนใหน้ ข้อเสนอแนะ
2. ด้านการบรหิ ารทนุ
และทรพั ยากร27แนวทางการดำ�เนินงานกลุ่มส่งเสริมอาชพี การเกษตรหมายถึง ความสามารถขององค์กร2.1 มีการระดมทุน/จัดหาทุนและ 1) ไมม่ กี ารด�ำเนินการ 0
(คะแนนรวม 8 คะแนน) เกษตรกรในการจดั หา ส�ำรอง และจดั สรร ทรัพยากรได้ครอบคลุมตามแผน 2) มกี ารจดั สรรทุน แต่ไมเ่ ปน็ ลาย 1
ทนุ และทรัพยากรได้เพียงพอกับแผนงาน การด�ำเนนิ งานของกลุ่ม ลักษณ์อกั ษร 2
โครงการกจิ กรรมขององคก์ ร รวมทัง้ มี 3) มีการจัดสรรทนุ และทรพั ยากร
กลไกในการควบคุมใหเ้ กิดประสทิ ธิภาพ ตามแผนการด�ำเนินงานและ 0
และความโปร่งใส เป็นลายลกั ษณอ์ กั ษร 1
2.2 มีเงนิ ทนุ หมุนเวียนของกลุ่ม 1) ไม่มี 2
2) มี ไมใ่ ชท่ รพั ย์สนิ ส่วนกลาง 0
2.3 มเี งนิ ออมของกลมุ่ 3) มี และเป็นทรพั ยส์ นิ ส่วนกลาง 1
1) ไม่มเี งินออมของกล่มุ 2
2.4 มีการจดั ท�ำบัญชีไดค้ รบถว้ น 2) มีเงินออมของกลุ่ม และ
เปน็ ปัจจุบนั มีการตรวจสอบและ การจดบันทึกบ้างเปน็ บางคร้ัง 0
รายงานใหส้ มาชิกรบั ทราบ 3) มเี งินออมของกลมุ่ และ 1
การจดบนั ทึกทกุ คร้งั โดยรายงาน 2
ในท่ปี ระชมุ
1) ไมม่ กี ารจดั ท�ำบัญชี
2) มีการจัดท�ำบัญชี และการ
เปดิ เผยข้อมลู ให้คณะกรรมการ
3) มกี ารจัดท�ำบญั ชี และการ
เปดิ เผยข้อมลู ทั้งหมดใหส้ มาชิก
ทราบอย่างสมำ่� เสมอ

4 ตวั ชี้วัด คะแนนรวม 8 คะแนน เกณฑ์ผ่านร้อยละ 50 เทา่ กบั 4 คะแนนขนึ้ ไป

ข้อก�ำหนด แบบฟอร์ม หลกั เกณฑก์ ารประเมนิ ศักยภาพองค์กรเกษตรกร (3ก) ตอ่รายละเอยี ดขอ้ ก�ำหนด ตวั ชว้ี ดัเกณฑ ์ คกะาแรนใหน้ ขอ้ เสนอแนะ

3. ด้านการพฒั นาความรู้28 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร
และความสามารถของ หมายถึง ความสามารถของสมาชกิ องคก์ ร 3.1 มีการจดั กระบวนการเรียนรู้ 1) ไม่มีการจดั กระบวนการเรยี นรู้ 0
สมาชกิ เกษตรกร และถา่ ยทอดความรู้สอดคลอ้ งกับ และถา่ ยทอดความรู้ 1
(คะแนนรวม 10 คะแนน) ความต้องการของสมาชิก 2) มกี ารจัดกระบวนการเรยี นรู้
และถ่ายทอดความรูแ้ ต่ไมต่ รง 2
ความตอ้ งการของสมาชิก
3) มีการจัดกระบวนการเรียนรู้ 0
และถา่ ยทอดความรูต้ รงความ 1
ตอ้ งการของสมาชิก 2
3.2 มีการน�ำภมู ปิ ญั ญา/นวัตกรรม 1) ไม่มีการน�ำภูมิปญั ญา/ 0
มาปรับใชใ้ นการด�ำเนนิ การของกลมุ่ นวัตกรรม 1
2) มกี ารน�ำภมู ิปัญญา/นวัตกรรม 2
นอ้ ยกว่า รอ้ ยละ 50 0
3) มกี ารน�ำภมู ิปญั ญา/นวัตกรรม 1
ต้งั แต่ รอ้ ยละ 50 ขนึ้ ไป 2
3.3 มกี ารฝกึ ปฏิบัตทิ กั ษะทางการ 1) ไม่มกี ารฝึกปฏิบตั ิทักษะ 0
เกษตร/เคหกิจ อย่างต่อเน่อื ง ทางการเกษตร/เคหกจิ 1
2) มีการฝกึ ปฏบิ ตั ิทักษะทางการ 2
เกษตร/เคหกิจ บางคร้ัง
3) มีการฝกึ ปฏบิ ตั ิทักษะทางการ
เกษตร/เคหกจิ อยา่ งต่อเนอ่ื ง
3.4 เปน็ วิทยากรดา้ นการเกษตร 1) ไมเ่ ป็นวทิ ยากร
แปรรูป และดา้ นเคหกิจเกษตร 2) เปน็ วทิ ยากร 1 - 2 ครง้ั /ปี
ไปถา่ ยทอดความรู้ใหก้ บั ผอู้ ืน่ ได้ 3) เปน็ วทิ ยากร ตงั้ แต่ 3 ครั้ง/ปี
3.5 มกี ารเชอื่ มโยงเครือขา่ ยความรู้ 1) ไม่มี
หรอื กจิ กรรมกลมุ่ กับองค์กรภายนอก 2) มีบางกจิ กรรม
3) มีทุกกิจกรรม

5 ตวั ชี้วัด คะแนนรวม 10 คะแนน เกณฑ์ผา่ นร้อยละ 50 เทา่ กบั 5 คะแนนขึ้นไป

ขอ้ ก�ำหนด แบบฟอรม์ หลกั เกณฑก์ ารประเมนิ ศกั ยภาพองค์กรเกษตรกร (3ก) ตอ่รายละเอยี ดข้อก�ำหนด ตัวช้วี ัดเกณฑ์ คกะาแรนใหน้ ข้อเสนอแนะ
4. ดา้ นกระบวนการ
พฒั นาสินคา้ และบริการ29แนวทางการดำ�เนินงานกลุ่มส่งเสริมอาชพี การเกษตรหมายถงึ กระบวนการพัฒนาความรู้ 4.1 มกี ารวางแผนการผลิต1) ไมส่ ามารถวางแผนได้ 0
(คะแนนรวม 8 คะแนน) ในการจัดการกระบวนการพฒั นาคุณภาพ ที่สอดคล้องกบั ตลาด 2) มกี ารวางแผนการผลติ 1
สินคา้ และบรกิ ารเกย่ี วเนอื่ งกบั การเกษตร แตไ่ มค่ �ำนงึ ถึงตลาด 2
3) มกี ารวางแผนไดส้ อดคล้อง 0
กบั ตลาด 1
4.2 มีการน�ำวัตถุดิบในท้องถน่ิ 1) ใช้วัตถุดิบนอกท้องถิน่ ทัง้ หมด 2
มากกวา่ รอ้ ยละ 70 มาใช้ในการผลติ 2) ใชว้ ัตถุดิบภายในท้องถิ่น 0
น้อยกว่า ร้อยละ 70 1
3) ใช้วัตถุดิบภายในทอ้ งถิ่น 2
ตง้ั แต่ รอ้ ยละ 70 ขึ้นไป 0
4.3 มีการควบคมุ คุณภาพการผลิต 1) ไมไ่ ด้ขอรบั การรับรอง 1
สนิ ค้าใหไ้ ดม้ าตรฐาน มาตรฐาน 2
2) อยใู่ นกระบวนการขอการ
รับรองมาตรฐาน
3) ไดร้ บั การรบั รองมาตรฐาน
4.4 มีตลาดรองรบั ผลผลิตและสนิ คา้ 1) ไมม่ ตี ลาดรองรบั ผลผลติ และ
สินค้า
2) สามารถหาตลาดไดด้ ว้ ยตนเอง
3) สามารถจัดการตลาดไดถ้ ึงมือ
ผ้บู รโิ ภค

4 ตวั ชว้ี ดั คะแนนรวม 8 คะแนน เกณฑ์ผา่ นรอ้ ยละ 50 เทา่ กับ 4 คะแนนข้นึ ไป

แบบฟอร์ม หลกั เกณฑ์การประเมินศักยภาพองคก์ รเกษตรกร (3ก) ตอ่ขอ้ ก�ำหนด รายละเอียดข้อก�ำหนด ตัวช้ีวัดเกณฑ ์ คกะาแรนใหน้ ข้อเสนอแนะ
5.1 มกี ารปลกู ฝงั และสรา้ งจติ ส�ำนึก
30 กรมสง่ เสริมการเกษตร5. ดา้ นสาธารณประโยชน์ หมายถงึ ความสามารถขององค์กรสาธารณประโยชนเ์ พือ่ ชมุ ชน1) ไมม่ ี 0
/การอนุรักษ์ เกษตรกรในการ ด�ำเนนิ โครงการ/ 5.2 มีกิจกรรมการผลิตที่เปน็ มิตร 2) มกี ารด�ำเนินการ 1
ทรัพยากรธรรมชาติ กจิ กรรมทใี่ ห้ความส�ำคัญการสง่ เสริม กับสงิ่ แวดลอ้ มและเออื้ ตอ่ การ 3) มแี ละด�ำเนินการอย่างต่อเนอ่ื ง 2
และสิง่ แวดลอ้ ม พฒั นาคณุ ภาพชีวติ และสิ่งแวดลอ้ มของ อนรุ ักษ์ทรพั ยากรธรรมชาติ 1) ไมม่ ี 0
(คะแนนรวม 6 คะแนน) ชมุ ชน รวมถงึ การจัดกจิ กรรมสาธารณะ 5.3 มีการท�ำกิจกรรมของกลุ่ม 2) 1 - 2 กิจกรรม 1
ประโยชน์และจดั สวสั ดิการแกค่ รอบครัว ทเี่ ออ้ื อ�ำนวยประโยชนต์ ่อชมุ ชน 3) 3 กจิ กรรมขน้ึ ไป 2
สมาชกิ และชมุ ชน และสงั คม 1) ไมม่ ี 0
2) 1 - 2 กจิ กรรม 1
3) 3 กจิ กรรมข้นึ ไป 2

3 ตัวช้วี ัด คะแนนรวม 6 คะแนน เกณฑ์ผา่ นร้อยละ 50 เท่ากบั 3 คะแนนข้นึ ไป
หมายเหตุ : ผลคะแนนทีไ่ ด้จากการประเมนิ ใหค้ ดิ เป็นร้อยละ และเทียบระดับขององคก์ รเกษตรกร (3ก)

คะแนนร้อยละ ระดบั
75 - 100 ดี
50 - 74 ปานกลาง
0 - 49 ปรับปรงุ
การหารอ้ ยละ (คะแนนรวมทั้งหมด 5 ด้าน = 50 คะแนน)
รอ้ ยละ = (คะแนนที่เกดิ ขน้ึ จรงิ x 100) / คะแนนเต็ม (คะแนนรวมท้ังหมด)
ตัวอยา่ ง รอ้ ยละ = 25 x 100 / 50 = 50 ระดับปานกลาง

คำ�แนะน�ำ ท่ี 4 / 2564

แนวทางการดำ�เนินงานกลุ่มส่งเสริมอาชีพการเกษตร

ที่ปรกึ ษา
นายเข้มแขง็ ยุติธรรมดำ�รง อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร
นางกลุ ฤด ี พัฒนะอิ่ม รองอธิบดกี รมส่งเสริมการเกษตร
นายขจร เราประเสริฐ รองอธิบดกี รมส่งเสรมิ การเกษตร
นายวุฒชิ ยั ชณิ วงศ์ ผู้อ�ำ นวยการสำ�นกั พฒั นาการถา่ ยทอดเทคโนโลยี
นางอบุ ล มากอง ผอู้ ำ�นวยการกองพัฒนาเกษตรกร

เรียบเรยี ง ผอู้ �ำ นวยการกลุ่มพัฒนาเครือขา่ ยเกษตรกร
นางสวุ สิ าข์ คนเจน
นางสาวขวัญชนก สที องแจ้ง นกั วชิ าการส่งเสรมิ การเกษตรปฏบิ ตั ิการ
นางสาวอัญรตั น ์ ทองคงหาญ นกั วชิ าการส่งเสรมิ การเกษตรปฏบิ ตั กิ าร
กล่มุ พัฒนาเครือข่ายเกษตรกร
กองพัฒนาเกษตรกร กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

ภาพ

สำ�นกั งานเกษตรจงั หวดั ทกุ จังหวดั
สำ�นักงานเกษตรพน้ื ทก่ี รุงเทพมหานคร

บรรณาธกิ าร

นางสาวพนิดา ธรรมสรุ ักษ์ ผอู้ ำ�นวยการกลุม่ พัฒนาสื่อส่งเสรมิ การเกษตร
นางสาวอำ�ไพพงษ ์ เกาะเทียน นักวชิ าการเผยแพร่ช�ำ นาญการ
กล่มุ พัฒนาสอ่ื สง่ เสรมิ การเกษตร
สำ�นักพฒั นาการถ่ายทอดเทคโนโลยี กรมส่งเสริมการเกษตร

ออกแบบ นายช่างพมิ พ์ชำ�นาญงาน
นายศราวฒุ ิ นุน้ ย้อย
นางสาวปิยะดา นานะ ช่างพมิ พ์
กลุ่มโรงพิมพ์
ส�ำ นกั พัฒนาการถ่ายทอดเทคโนโลยี กรมสง่ เสริมการเกษตร

จดั พิมพ์

กลมุ่ โรงพิมพ์ ส�ำ นกั พัฒนาการถา่ ยทอดเทคโนโลยี กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

กกรรมะทสร่งวเสงรเกมิ ษกตารรเแกลษะตสรหกรณ์