แบบฝึกทักษะเล่มที่1_คำนาม

ก

ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

คานา

แบบฝึกทักษะเร่ือง ชนิดและหน้าท่ีของคา กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย
ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี ๑ เล่มท่ี ๑ คานาม จัดทาข้ึนเพ่ือพัฒนาการเรียนรู้ให้กับนักเรียนใน
รายวิชาภาษาไทย รหัสวิชา ท ๒๑๑๐๑ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน
พุทธศักราช ๒๕๕๑ ในแบบฝึกทักษะประกอบด้วย เน้ือหาความหมายของคานาม
ชนิดของคานาม หน้าท่ีของคานาม และแบบฝึกท่ีเน้นผู้เรียนเป็นสาคัญ ให้ผู้เรียนรู้จัก
คิด วิเคราะห์สังเคราะห์ แก้ปัญหาด้วยตนเอง นาความรู้ไปใช้ในชีวิตประจาวันได้ และ
ให้ผู้เรยี นได้พัฒนาผลสมั ฤทธท์ิ างการเรียนวชิ าภาษาไทยให้สงู ขนึ้

ภายในเล่มประกอบด้วย คาชี้แจง สารบัญ คาแนะนาการใช้แบบฝึกสาหรับครู
และนักเรียน สาระการเรียนรู้และจุดประสงค์ แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน
ใบความรู้ แบบฝึกทกั ษะ เฉลยแบบทดสอบและแบบฝึกทักษะ

ผู้จดั ทาหวังเป็นอย่างยิง่ ว่า แบบฝึกทักษะเร่ือง ชนิดและหน้าท่ีของคา กลุ่มสาระ
การเรียนรู้ภาษาไทย ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี ๑ เล่มน้ีจะเป็นประโยชน์ต่อการจัดกิจกรรม
การเรียนการสอนรายวิชาภาษาไทย และเป็นแนวทางสาหรับครูผู้สอนนาไปใช้ในการ
จดั การเรียนรใู้ ห้เกดิ ผลดกี ับนักเรยี นตอ่ ไป

ราศรี แป๊ะปอ๋ ง

ข

ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

สารบญั หน้า
ก
เรื่อง ข
คานา ค
สารบญั ง
คาชแี้ จง จ
คาแนะนาสาหรับครู ฉ
คาแนะนาสาหรบั นกั เรียน 1
สาระ/มาตรฐาน/สาระสาคญั / จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้ 3
แบบทดสอบก่อนเรียน 4
ใบความรู้ที่ ๑ เรื่องคานาม 8
ใบความรู้ที่ ๒ ชนิดของคานาม 9
ใบความรู้ที่ ๓ หนา้ ทีข่ องคานาม 10
ใบความรู้ที่ ๔ สรปุ คานาม 11
แบบฝึกทกั ษะที่ ๑ 12
แบบฝึกทักษะที่ ๒ 13
แบบฝกึ ทักษะที่ ๓ 14
แบบฝึกทกั ษะที่ ๔ 15
แบบฝึกทักษะที่ ๕
แบบทดสอบหลงั เรียน

ค

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

คาชีแ้ จง

1. แบบฝึกทักษะกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย เร่ือง ชนิดและหน้าท่ีของคา
ในประโยค ช้ันมธั ยมศึกษาปีท่ี 1 ทส่ี รา้ งขึน้ มีท้ังหมด 7 เล่ม ดงั น้ี

เล่มที่ 1 คานาม
เล่มที่ 2 คาสรรพนาม
เล่มที่ 3 คากริยา
เล่มที่ 4 คาวิเศษณ์
เล่มท่ี 5 คาบพุ บท
เล่มที่ 6 คาสนั ธาน
เล่มที่ 7 คาอุทาน
๒. แบบฝึกทักษะแต่ละเล่ม มีคาแนะนาการใช้แบบฝึกทักษะ สาระการเรียนรู้
และจดุ ประสงค์ แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน ใบความรู้และแบบฝึกทักษะ แต่ละเล่ม
เสร็จสมบรู ณ์ในตัวเอง นกั เรียนสามารถใช้ไดด้ ว้ ยตนเอง
๓. ครูและนกั เรียนรว่ มกันเฉลยคาตอบจากแบบเฉลยที่ครูได้จัดเตรียมไว้
๔. ครคู อยช่วยเหลอื แนะนา ตรวจความถกู ต้องและบันทึกคะแนน

ง

ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

คาแนะนาสาหรบั ครู

๑.แบบฝึกทักษะกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย เร่ือง ชนิดและหน้าท่ีของคา
ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 1 ท่ีสร้างข้ึน มีทั้งหมด 7 เล่ม ดังน้ี เล่มท่ี 1 คานาม เล่มท่ี 2
คาสรรพนาม เล่มท่ี 3 คากริยา เล่มท่ี 4 คาวิเศษณ์ เล่มท่ี 5 คาบุพบท เล่มท่ี 6
คาสันธาน เล่มท่ี 7 คาอุทาน สาหรับแบบฝึกทักษะเล่มน้ี เป็นเล่มท่ี ๑ เร่ืองคานาม
เล่มที่ 1 คานาม

2. แบบฝึกทักษะแต่ละเล่ม ประกอบด้วย คาแนะนาการใช้แบบฝึกทักษะ
จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ แบบทดสอบก่อนเรียน ใบความรู้ แบบทดสอบก่อนและ หลงั เรียน

3. แบบฝึกทักษะกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย เร่ือง ชนิดและหน้าท่ีของคา
ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 1 เป็นแบบฝึกทักษะท่ีครูจะให้นักเรียนได้ฝึกในชั่วโมง เรียนตาม
แผนการจดั การเรียนรู้

4. ครูนานักเรียนเข้าสู่บทเรียนโดยใช้กิจกรรมประจาแต่ละแบบฝึก การฝึก
ปฏิบัติกจิ กรรมดังกลา่ วนีใ้ ห้นกั เรียนฝึกทกั ษะตามศักยภาพของบคุ คล

5. ครใู ห้นักเรยี นทาแบบทดสอบก่อนเรียนในแบบฝึกทกั ษะก่อนเรียน
6. ครใู ห้นกั เรยี นศึกษาเนอื้ หาสาระก่อนทาแบบฝึกทักษะแต่ละเล่มตามลาดับ
7. ครูให้นักเรียนส่งแบบฝึกทักษะ หลังจากนักเรียนทาแบบฝึกทักษะในแบบฝึก
เสร็จแล้ว ครูและนักเรียนรว่ มกนั เฉลยคาตอบจากแบบเฉลยที่ครูได้จดั เตรียมไว้
8. ครูให้นักเรียนทาแบบทดสอบหลังเรียนในแบบฝึกทักษะหลงั เรียน
9. เมือ่ นักเรียนมีปัญหาในการทากิจกรรมในแต่ละแบบฝึกทักษะ หรือไม่เข้าใจ
ในคาช้ีแจง ครูต้องอธิบายเพ่มิ เตมิ จนกระทัง่ นักเรียนเข้าใจอย่างถ่องแท้
10. เวลาในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แต่ละครั้ง อาจมีการปรับเปล่ียนได้
ตามความเหมาะสม ตามความสามารถและศกั ยภาพของแตล่ ะบคุ คล

จ

ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

คาแนะนาสาหรบั นกั เรยี น

การทาแบบฝึกทักษะภาษาไทยแตล่ ะเล่มให้ปฏิบัติดังนี้
๑. ทาแบบทดสอบก่อนเรียน จานวน 10 ขอ้
๒. ศึกษารายละเอียดของลักษณะของแบบฝึกทักษะ กลุ่มสาระการเรียนรู้

ภาษาไทย ให้เขา้ ใจอ่านตามลาดับพรอ้ มทั้งปฏิบัติตามขนั้ ตอน
3. นักเรียนควรทาแบบฝึกทักษะแต่ละข้อในแต่ละเล่มด้วยตนเอง การดู

คาตอบก่อนจะไม่เกิดประโยชนใ์ ด ๆ กบั นักเรยี นเลย
4. ตรวจคาตอบแบบฝึกทกั ษะในแต่ละเลม่
5. ทาแบบทดสอบหลังเรียน จานวน 10 ขอ้
6. ตรวจแบบทดสอบหลงั เรียนเพื่อตรวจสอบความก้าวหน้า
7. ในระหว่างการทาแบบฝึกทักษะหากมีป๎ญหาไม่เข้าใจคาสั่ง ให้สอบถาม

ครผู ู้สอน
8 . พยายามทาแบบฝึกทกั ษะและแบบทดสอบให้เสร็จตามเวลาทก่ี าหนด

ฉ

ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

สาระ/มาตรฐาน/สาระสาคญั /
จุดประสงคก์ ารเรียนรู้

สาระ/มาตรฐาน
สาระท่ี 4 หลกั การใช้ภาษาไทย
มาตรฐาน ท 4.1 เข้าใจธรรมชาตขิ องภาษาและหลักภาษาไทย การ

เปล่ียนแปลงของภาษาและพลังของภาษา ภูมิป๎ญญาทางภาษา และรักษา
ภาษาไทยไว้เปน็ สมบัตขิ องชาติ

สาระสาคัญ
คานาม คือ คาท่ีใช้เรียกชื่อคน สัตว์ ส่ิงของ สภาพ ลักษณะและ

อาการของสิง่ มีชีวติ และสง่ิ ที่ไม่มีชีวิต ทง้ั สิง่ ท่เี ป็นรูปธรรมและนาม รปู ธรรม

จดุ ประสงค์การเรียนรู้
1. เพื่อให้นกั เรียนมีความรู้ ความเข้าใจในเรื่องคานาม
2. เพอ่ื ให้นกั เรยี นสามารถบอกความหมายของคานามได้
3. เพอ่ื ให้นกั เรียนสามารถส่ือสาร และนาเสนอเกีย่ วกับ เรอ่ื งคานามได้
4. เพ่อื ให้นกั เรยี นสามารถทางานอย่างเปน็ ระบบ

1

ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น
เล่มที่ ๑ คานาม

คาสั่ง ให้นักเรียนทาเครือ่ งหมายกากบาท ( X ) เลือกตวั เลือกทีถ่ กู ต้องทีส่ ดุ เพียงตวั เลือกเดียว
ลงในกระดาษคาตอบ

๑. คานาม มีความหมายว่าอย่างไร
ก. คาทีใ่ ชข้ ยายประโยค
ข. คาที่ใชป้ ระกอบประโยค
ค. คาทีใ่ ชแ้ ทนช่อื คน สัตว์ สิง่ ของ
ง. คาที่ใชแ้ ทนนามในประโยคสือ่ สาร

๒. คานามแบ่งออกเปน็ กี่ชนิด
ก. ๕ ชนดิ
ข. ๔ ชนิด
ค. ๓ ชนิด
ง. ๒ ชนิด

๓. “ อ๋องและอ๋ัน” เปน็ เพื่อนกนั ข้อใดถกู ต้อง
ก. อ๋องและอั๋นเปน็ สมหุ นาม
ข. อ๋องและอ๋ันเป็นลักษณนาม
ค. อ๋องและอั๋นเปน็ สามานยนาม
ง. อ๋องและอั๋นเปน็ วิสามานยนาม

๔. “ฝูงผ้งึ บินอยู่ในสวน” คาใดเป็นคาสมหุ นาม
ก. อยู่
ข. บิน
ค. ฝูง
ง. รงั

๕. ข้อใดเปน็ สามานยนาม
ก. เจ้าตบู ชอบนอนหน้าบ้าน
ข. กระรอกอยู่บนต้นไม้
ค. พระจันทร์คืนน้เี ต็มดวง
ง. นพรตั น์เป็นคนทางานเรียบร้อย

2

ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

๖. ข้อใดไม่ใช่หน้าทีข่ องคานาม

ก. เป็นตัวแสดงอาการของประธาน

ข. เป็นคาที่ทาหน้าทีข่ ยายคาอื่นให้สมบูรณ์

ค. เป็นกรรมของประโยค

ง. เปน็ ประธานของประโยค

๗. “บนโตะ๊ มกี ระดาษ ๒……….. และเลื่อย ๑………… ”

ควรเติมคาใดในช่องว่าง จงึ จะได้ข้อความที่ถกู ต้อง

ก. ใบ อนั

ข. ใบ ด้าม

ค. แผ่น ปื้น

ง. แผ่น ด้าม

๘. คาในข้อใดเปน็ อาการนาม

ก. การเมอื ง

ข. การงาน

ค. การไกล

ง. การกราบ

๙. คานามที่ทาหนา้ ทีเ่ ป็นคาเรียกขาน มีอยู่ในข้อใด

ก. คณุ กลับจากทางานหรอื ยัง

ข. น้องๆ ขึน้ แลว้ เดินไปด้วย

ค. พนักงานคนไหนไม่ทางาน

ง. หลานๆ ยงั ไม่กลบั กันมาเลยสกั คน

๑๐. คานามในขอ้ ใดทาหน้าทีเ่ ปน็ สว่ นเติมเต็ม ตอบได้ใช่ไหมคะเพอื่ นๆ
ก. ปลาเปน็ ขังไว้ในตุ่ม

ข. ดูเหมอื นเขากาลังเดินมา

ง. หล่อนเป็นดาราภาพยนตร์

ค. อย่ามาทาหนา้ เป็นกบั ฉนั นะ

3

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

ใบความรู้ที่ ๑
คานาม

ความหมายของคานาม
คานาม หมายถึง คาที่ใช้เรียกชื่อคน สัตว์ สิ่งของ สถานที่ท้ังมีชีวิต และไม่มีชีวิต มีตัวตน

และไม่มตี วั ตน เชน่ ดวงจนั ทร์ โต๊ะ เก้าอี้ เสือ นาฬิกา ช้างนอ้ ย บ้าน วัด โรงเรียน เปน็ ต้น

คน สัตว์ สิ่งของ สถานที่ พืช
ปู่,ย่า นกเอีย้ ง กระเป๋า โรงพยาบาล น้อยหนา่
ตา,ยาย อึง่ อ่าง รองเท้า มะนาว
ลุง,ป้า ดินสอ โรงเรียน มะกอก
น้า,อา เสือ รถยนต์ สถานีรถไฟ
พ่อ,แม่ สนุ ขั นาฬิกา เงาะ
พี,่ นอ้ ง เจ้าเหมียว สรอ้ ยคอ ตลาด ลาไย
เพือ่ น ปลา พัดลม น้าตก คะนา้
คณุ ครู ช้าง โทรทัศน์ วัด ผกั กาด
เดก็ ผชู้ าย ไก่ โทรศพั ท์ ทะเล แครอท
เด็กผหู้ ญิง ปู หมวก ทุ่งนา แตงโม
พระ กุ้ง ร้านค้า หอม
วัว เสื้อ คลอง กระเทียม
หอ้ งนา้

เพือ่ นๆลองศกึ ษาคานามประเภทต่างๆ
จากตารางนนี้ ะคะ

4

ชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

ใบความรู้ที่ 2
ชนิดของคานาม

คานาม แบ่งออกเปน็ ๕ ชนิด ดังนี้
๑. คานามทวั่ ไป หรือสามานยนาม (สา – มาน – ยะ – นาม) คือ คานามทีใ่ ช้เรียกชือ่ โดยทั่วไป

ของคน สัตว์ สิ่งของ สถานที่ สิ่งที่มีชีวิต หรือไม่มีชีวิต จะเป็นสิ่งที่มีรูปหรือไม่มีรูปก็ได้ ไม่เจาะจง
ระบคุ วามหมายกว้าง ๆ เช่น คน สัตว์ พชื หมา แมว ตน้ ไม้ ดอกไม้ วัด โรงเรียน นักกีฬา ทหาร กวี
นักวิทยาศาสตร์ นกั ร้อง ฯลฯ

เพื่อนๆๆดตู วั อย่างนะคะ

 แมวกินปลา  วิชาทาให้เกิดปญั ญา
 ดินสออยู่ในกระเป๋า  ท่าทางส่อนิสัย
 ชาวสวนปลูกทเุ รียน  นกกินเมลด็ พืช
 นกั เรียนเล่นฟตุ บอล  แมวจับหนู

๒. คานามชี้เฉพาะ เรียกว่า วิสามานยนาม (วิ - สา - มาน - ยะ - นาม) คือ คานามที่ใช้
เรียกชื่อเฉพาะของคน สัตว์ สง่ิ ของ และสถานที่ เม่ือกล่าวออกไปแล้ว ผู้ฟังจะเข้าใจได้ทันทีว่าเป็น
อะไร สิ่งไหน เช่น นายจันหนวดเขีย้ ว นา้ ตกเจ็ดสี เกาะพีพี โรงพยาบาลกาญจนดิษฐ์ สนุ ทรภู่ บิล
โรงเรยี นเตรยี มอดุ มศกึ ษา สนุ ทรภู่ บลิ ทกั ษิณ ชินวตั ร ชวน หลีกภยั

เพื่อนๆๆดตู วั อย่างนะคะ

 โรงเรยี นชมุ ชนบ้านโคกอุดมตั้งอยใู่ นจังหวัดบึงกาฬ
 พวกเราเป็นข้าราชการกระทรวงศกึ ษาธิการ
 เดก็ หญิงแก้วตาสอบเข้าเรียนต่อชั้นมธั ยมศกึ ษาปีที่ ๑
 ปลาบู่ทองเปน็ นิทานพืน้ บ้านของไทย

5

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

๓. คานามบอกลกั ษณะ หรือลักษณนาม (ลัก – สะ - ณะ – นาม) คือ นามที่ใช้บอกลักษณะ

ของคน สัตว์ และสิ่งของเพื่อต้องการให้ทราบว่าคานามน้ัน มีลักษณะ รูปร่าง สัณฐาน ปริมาณ

เวลา วิธีทา และลกั ษณะอืน่ ๆ คาลกั ษณนาม จะวางอยู่หลังคานามและมีตัวบอก

จานวน (ประมาณวิเศษณ์) เชน่
 นก ๒ ตัวเกาะอยู่บนกิง่ ไม้
 คุณแมซ่ ือ้ แหวนทอง ๑ วงให้ฉนั ในวนั เกิด
การใชล้ ักษณะนามแบ่งเปน็ ประเภทๆ คือ

๓.๑ บุคคลทีม่ สี ถานภาพพิเศษ ใช้ลักษณะนามเป็น พระองค์ องค์ รูป เช่น
 กรุงธนบรุ ีมีพระมหากษัตรยิ ์ ๑ พระองค์
 มีพระภกิ ษุ สามเณรจาพรรษา ๖ รูป
 คุณลงุ มีพระพุทธรูป ๕ องค์

๓.๒ อมนุษย์ ใช้ลักษณะนาม ตน เช่น ยักษ์ ผี นางไม้ พรายน้า กินนร กินรี คนธรรพ์ ฤาษี

นกั สิทธิ์ วิทยาธร อสรู กาย ปีศาจ

๓.๓ สตั ว์ทั่วไป ใชล้ กั ษณะนาม ตวั ยกเว้นช้างซึง่ ถือวา่ เป็นสัตว์พิเศษ
 ช้างบ้าน ใชเ้ ชอื ก
 ช้างป่า ใช้ ตัว
 ช้างขึน้ ระวาง(ช้างหลวง) ใช้ ช้าง

๓.๔ คานามที่เป็นนามธรรม ใช้ลกั ษณะนาม ข้อ ประการ ประเภท เช่น
 อุบาสก อุบาสิกา ถือศลี ๕ ข้อ
 เขามีเหตผุ ล ๓ ประการ
 นักวิทยาศาสตร์แบ่งสัตวไ์ ด้ ๒ ประเภท

๓.๕ สิ่งต่าง ๆ ใช้ลักษณะนามตามที่จาแนกตามลักษณะ หรือจาแนกตาม จานวน ระยะ

ขนาด ความจุ หรือตามลกั ษณะของบรรจุภณั ฑ์ เชน่

รายการ ลกั ษณะนาม
ทวน เทียน เกวียน ไม้พาย กรรไกร พดั เล่ม
โทรทัศน์ โทรศัพท์ โทรสาร เครือ่ ง
เทียนพรรษา ตน้
ดวงตราไปรษณียากร ตะเกียง ดาวเทียม วิญญาณ ดวง
จักรเยบ็ ผา้ เปียโน มุ้ง ตู้เยน็ หลัง

6

ชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

รายการ ลกั ษณะนาม
เปลญวน ปาก
ไม้กวาด อัน
พระบรมฉายาลักษณ์ องค์
ลาธาร แม่น้า สาย
ระฆงั ใบ/ลูก
พู่กัน
ปฎิทิน ด้าม/เล่ม
ลิควิด ปากกา แผ่น ฉบับ อนั
ดินสอ
ขลุ่ย ด้าม
แท่ง
เลา

๓.๕.๑ ลักษณนามบอกสัณฐาน เช่น วง แผน หลัง ผืน บาน ลูก ใบ แท่ก้อน คัน ลา
เครือ่ ง ดวง กระบอก เส้น ปาก ปืน้ ซี่ แพ ราง เม็ด ตบั เป็นต้น

๓.๕.๒ ลักษณนามบอกจาแนก เช่น กอง พวก เหล่า ฝูง หมวด หมู่ โขลง คณะ
นิกาย สารับ ชุด ข้อ โรง คอก ช้ัน ระดบั ฉบับ จาพวก อย่าง ชนิด รปู แบบ เป็นต้น

๓.๕.๓ ลักษณนามบอกปริมาณ เช่น คู่ กุลี บาท ช่ัง กิโลกรัม ชะลอม ขวด หีบ
หยด กล่อง ช้อน ถ้วย ลิตร ตมุ่ ไห โยชน์ เป็นตน้

๓.๕.๔ ลักษณนามบอกเวลา เช่น นาที ชั่วโมง วัน เดือน ปี ยก รอบ คร้ัง คราว
สมัย ยุค ช่วง ศตวรรษ กะ เปน็ ต้น

๓.๕.๕ ลกั ษณนามบอกวิธีทา เช่น จบี มวน มัด ตบั กา ท่อน หอ่ หยิบ จบั ผูก เป็นต้น
๔. คานามบอกอาการ (อาการนาม) คือคานามที่บอกอาการหรือความเป็นอยู่ ส่วนมาก
มคี าวา่ “การ” และ “ความ” นาหน้า คาว่า “การ” ใช้นาหน้าคากริยาที่แสดงความเป็นไปทางกาย
วาจา เช่น การน่ัง การเดิน การวิ่ง การพูด การนอน การจับ การกิน คาว่า “ความ” ใช้นาหน้า
คากริยาที่แสดงความเป็นไปทางใจ เช่น ความคิด ความเข้าใจ ความเสื่อม ความเจริญ ความรัก
ความเกลียด ความรู้
คาว่า “ความ” ใช้นาหน้าคาวิเศษณ์ เช่น ความดี ความช่ัว ความสุข ข้อสังเกต “การ”
“ความ” นาหนา้ คา ชนิดอน่ื นอกเหนอื จากคากริยา และ คาวเิ ศษณ์
ไม่ใช่อาการนาม เช่น การบ้าน การเรือน การฝึก การเมือง การคลัง การประปา
การไฟฟ้า ความวัว ความควาย ความอาญา ความแพ่ง จะเปน็ สามานยนาม (นามทว่ั ไป)

7

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

๕. คานามบอกหมวดหมู่ (สมุหนาม) คือ คานามที่ใช้เรียกชื่อคน สัตว์ สิ่งของที่อยู่เป็น

หมวดหมรู่ วมกัน เชน่ กรม กอง ฝูง โขลง คณะ บริษัท ทีม กลุ่ม เหล่า สมาคม เป็นต้น

การสังเกต จะเขียนไว้หน้าคานาม โขลงช้างเดินอยู่ริมลาธาร คณะนักเรียนร่วมกันบริจาค

โลหติ หมลู่ กู เสือกาลังเดินทางไกล สมุหนามแยกย่อยได้ดงั นี้

๕.๑ คาที่แสดงหมวดหมู่ของนาม ได้แก่ กอง กลุ่ม ก๊ก โขลง คณะ ชุด พวก ฝูง รัฐบาล

เชน่
 ฝูงลิงกาลังวิง่ ไล่กนั บนตน้ ไม้
 กองทหารทีต่ ั้งอยู่หมบู่ ้านเรา
 รัฐบาลไทยเจรจาเรื่องการค้ากบั สิงคโปร์
 เด็กนักเรียนกาลงั เล่นอยู่กองทราย
 กลุ่มวยั รุ่นรวมตัวกนั เพื่อมาทาความสะอาดบริเวณวัด

๕.๒ คาที่เป็นชื่อของสถานที่หรือองค์กรต่างๆ แต่สมมติให้เป็น บุคคลขึ้นตามความนิยม

ของภาษา หมายถึงกลุ่มคนที่ทาหน้าที่รับผิดชอบในสถานที่ หรือองค์กรนั้น ๆ ก็จัดเป็นสมุหนาม

เชน่ องค์การ สภา ศาล บริษทั ประเทศ โรงเรียน กระทรวง ตวั อย่าง
 กรมการปกครองประกาศผลการสอบคดั เลือก
 สภากาชาดออกให้บริการแก่ชมุ ชน
 บริษทั ประกาศรับสมคั รพนกั งานหลายตาแหน่ง
 ศาลตดั สินประหารชีวติ นักโทษไป ๒ ราย
 ประเทศไทยเตรยี มต้อนรบั นกั กีฬาต่างชาติ

ตารางเปรียบเทียบ สมหุ นามกับลกั ษณนาม

สมุหนาม ลักษณนาม
คณะครโู รงเรยี นชุมชนบ้านโคกอุดม ครูคณะหน่ึงเดินทางมาโรงเรียนชุมชน บ้านโคก

นักเรียนช้ัน ม.๑ ไปเทีย่ วที่กองทหาร อุดม
ฝงู นกบินผ่านอาคารเรยี น ทหารกองน้ันเตรยี มตวั ต้อนรบั นกั เรียน ชั้น ม.๑
โขลงช้างกาลังเข้าทาลายสวนผลไม้ นกหนึ่งฝงู กาลังบินผ่านอาคารเรียน
หมแู่ มลงบินวอ่ นไปทว่ั สนามหญ้า ช้างป่าโขลงหนึ่งทาลายสวนผลไม้
แมลงหมหู่ น่งึ กาลังบินที่สนามหญ้า

สมหุ นามในข้อ ๕.๒ จะต้องเป็นสมมติบุคคล จึงจะนับว่าเป็น “สมุหนาม” แต่ถ้า หมายถึง

สถานที่หรือองค์การตามรูปศัพท์ต้องนับว่าเป็นนามชนิดอื่นตามชนิดของ แต่ละคาไม่ใช่เป็น
สมหุ นาม เชน่

 บริษัทตั้งอยู่ทีถ่ นนพังโคน-บึงกาฬ บริษัท เป็นสามานยนาม
 บริษทั ขอแสดงความขอบคณุ ลกู ค้าทุกคน บริษทั เปน็ สมุหนาม

8

ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

ใบความรู้ที่ 3
หน้าทขี่ องคานาม

1. คานามทาหนา้ ทีเ่ ป็นประธานของประโยค เชน่

 ครชู มนักเรียน  น้องร้องไห้

 ไก่จิกข้าวสาร  แมท่ ากบั ข้าว

 นกบิน  คณุ หมอตรวจคนไข้

๒. คานามทาหนา้ ทีเ่ ปน็ กรรมของประโยค เชน่

 ครูสอนนักเรียน  พ่อตดั ดอกไม้

 นกจกิ หนอน  แมวกินปลา

 ลงุ ล้างรถ  คุณอาขีม่ ้า

ข้อสังเกต กรรม คือ ผู้ถูกกระทาหรือคานามที่มารองรับคากริยา ในที่นี้ นักเรียน ดอกไม้

หนอน ปลา รถ ม้า เป็นคานามทีท่ าหนา้ ที่กรรม

๓. เป็นส่วนขยายของคานามอ่ืน เชน่

 สตั ว์ป่าตอ้ งอยู่ในป่า (ใช้สามานยนามขยาย)

 ช้างโขลงนตี้ ้องเดินทางไปอีกไกล (ใช้ลักษณะนามขยาย)

๔. เปน็ ส่วนเติมเตม็ ของคากริยา เชน่

 น้องเหมอื นพ่อ

 เธอคอื นักร้อง

๕. เป็นคาเรยี กขานในฐานะประธาน กรรม หรือเรยี กขานลอยๆ เชน่

 คณุ ครูคะหนไู ม่เขา้ ใจเข้าขอ้ นเี้ ลยค่ะ

 คณุ หมอลูกของดิฉันจะหายป่วยไหมคะ

๖. ทาหนา้ ทีข่ ยายกริยาบอกสถานที่ ทิศทาง หรอื เวลา เชน่

 แมไ่ ปตลาด

 นกออกหาอาหารเวลาเช้า

 ฉันไปโรงเรียน

๗. ทาหนา้ ที่เป็นกรรมตรงและกรรมรอง เชน่

 มุกดาเย็บกระทง (กระทง ทาหนา้ ทีเ่ ป็นกรรมตรงของกริยา เย็บ)

 โรงเรียนมอบรางวลั แก่นกั เรยี น (นักเรียน เปน็ กรรมรอง ส่วน รางวัล เป็นกรรมตรง)

ข้อสงั เกต ประโยคลกั ษณะนีส้ ่วนใหญ่กรรมตรงจะเป็นสิ่งของ กรรมรองจะเป็นบุคคล

9

ชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

ใบความรู้ที่ 4
สรุปคานาม

คานาม หมายถึง คาที่ใช้เรียกชื่อคน สัตว์ สิ่งของ สถานที่ทั้งมีชีวิต และไม่มีชีวิต มีตัวตน
และไม่มตี ัวตน ชนิดของคานาม คานามแบ่งออกเปน็ ๕ ชนิด ดังน้ี

๑. คานามที่ไม่ชีเ้ ฉพาะหรอื สามานยนาม เชน่ นกั เรียน โต๊ะ โรงเรยี น
๒. คานามชี้เฉพาะ หรือ วิสามานยนาม เช่น มดแดง จังหวัดบึงกาฬ เด็กชายโกโก้
เด็กหญิงนฤมล เปน็ ต้น
๓. คานามบอกลักษณะ หรอื ลักษณนาม เชน่ เลา ปื้น ปาก ด้าม อัน เล่ม ตวั วง เป็นต้น
๔. คานามบอกอาการหรอื อาการนาม เชน่ การยนื การนั่ง ความดี ความชั่ว เปน็ ตน้
๕. คานามบอกหมวดหมู่หรอื สมุหนาม เชน่ โขลง ฝงู กอง คณะ เปน็ ต้น

หน้าทีข่ องคานาม

๑. เป็นประธานของประโยค เช่น ตารวจจับขโมย ครูสอนนักเรียน นักเรียนทารายงาน
น้องร้องไห้ พี่ร้องเพลง แมท่ ากับข้าว เป็นต้น

๒. เปน็ กรรมของประโยค เชน่ ครูตนี กั เรียน ครสู อนนกั เรียน แม่ปิดหน้าต่าง ป้าตัดดอกไม้
นกจกิ หนอน เปน็ ต้น

๓. เป็นส่วนขยายคาอื่น เช่น สัตว์ป่าต้องอยู่ในป่า (ขยายคานาม) พี่ปุ้ยไปโรงเรียน (ขยาย
คากริยา)

๔. เป็นส่วนเติมเต็มของคากริยา เชน่ เขาเหมอื นพ่อ เธอคือนางสาวไทย
๕. เปน็ คาเรียกขาน เช่น คุณครคู ะหนูทาเลขข้อนไี้ ม่ได้ค่ะ คณุ หมอ ลกู ผมจะหายป่วยไหมครบั

นกั เรียนศึกษาใบความรู้เข้าใจแล้ว
รีบไปทาแบบฝกึ กันนะคะ

10

ชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

แบบฝึกทกั ษะที่ ๑

คาส่ัง ให้นกั เรียนนาคานามที่กาหนดให้ไปจดั ให้อยู่ในกลุ่มต่อไปนี้ (๑๐ คะแนน)
อภญิ ญา นกยงู นาฬิกา ผา้ พนั คอ เกียรตศิ ักดิ์ แมงป่อง มังคุด ฟกั ทอง
วดั เทพนิมติ โรงเรียน ภทู อก สามเณร น้าตกถ้าพระ นกพิราบ ตลาด
ปากกา กระเทียม เจ้าจุก กระรอก หมู เก้าอี้นวม มะพร้าว

1. คน ……………………………………………………………………………………..

๒. สัตว์ …………………………………………………………………………………….

๓. สิง่ ของ ……………………………………………………………………………………

๔. สถานที่ ……………………………………………………………………………………

5. พืช .…………………………………………………………………………………..

11

ชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

แบบฝึกทกั ษะที่ 2

คาสง่ั ให้นักเรียนเขียนคานามท่วั ไป และคานามเฉพาะจากทีก่ าหนดให้ ลงในช่องว่าง
ให้ถกู ต้อง (๑๐ คะแนน)

นิทาน ดวงอาทิตย์ นายอาเภอ สถานี โรงพยาบาล หนองคาย
เพลงชาติไทย อุบลราชธานี หมู่เกาะช้าง สวนสตั ว์เขาสวนกวาง

น้าตก ภูเขา พระอภยั มณี นิราศพระบาท ตลาด

คานามทว่ั ไป
…………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………..

คานามเฉพาะ
…………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………..

12

ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

แบบฝึกทกั ษะที่ 3

คาสัง่ ให้นักเรียนเติมคาลกั ษณะนามให้ถูกต้อง (๑๐ คะแนน)

1. พระภิกษุ ……………………………………………………..

2. ตารวจ …………………………………………………..…

3. ฤาษี ……………………………………………………..

4. ขลุ่ย ……………………………………………………..

5. เปียโน ……………………………………………………..

6. ตะเกียง ……………………………………………………..

7. เกวียน ……………………………………………………..

8. โทรศพั ท์ ………..….………………………………………..

9. เปลญวน ……………..………………………………………

๑๐. ไม้กวาด …………………..…………………………………

13

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

แบบฝึกทกั ษะที่ 4

คาสัง่ ให้นักเรียนหาคานามและจาแนกหน้าทีข่ องคานามจากประโยค

ข้อ ประโยค คานามในประโยค หน้าที่
พ่อ,มะมว่ ง ประธาน กรรม
ตัวอย่าง พ่อสอยมะมว่ ง
๑ เดก็ ๆ เล่นกับเจ้าป๊อกกี้ พ่อ มะมว่ ง
๒ ศริ ิสุดาอ่านจดหมาย
๓ หนอนกินใบไม้
๔ คุณแมไ่ ปจา่ ยตลาด
๕ ลงุ ชวนกินปลานลิ
๖ แมววิ่งไล่จบั หนู
๗ คุณครูเล่านิทาน
๘ นักเรียนเรียนหนังสือ
๙ ลูกตาลเดินไปโรงเรียน
๑๐ ป้าทองดขี ับรถ

14

ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

แบบฝกึ ทกั ษะที่ 5

คาส่ัง ให้นักเรียนหาคาสามานยนามจากความหมายที่กาหนดให้(กิจกรรมบอกใบ้) (๑0 คะแนน)

๑. ……………………. เป็นแมลงชนิดหนึง่ ทีก่ ินตน้ ข้าวและกินต้นไม้ (๑ พยางค์)
๒. …………………… เราใชเ้ รียกผทู้ ี่ออกแบบสิ่งก่อสร้าง (๔ พยางค์)
๓. …………………. ใชเ้ รียกสถานทีท่ ีพ่ ระสงฆ์ประชมุ กันท าสังฆกรรมต่างๆ (๓ พยางค์)
๔. …………………. หมายถึง ป่า (๒ พยางค์)
๕. …………………. ใช้เรยี กคนทีม่ หี นา้ ทีป่ ระหารชีวติ นักโทษ (๓ พยางค์)
๖. ………………… เครือ่ งมอื ส าหรบั ตดั โดยใช้หนีบมี ๒ ขา (๒ พยางค์)
๗. ………………… เปน็ สถานที่ทีท่ าการค้าเกี่ยวกบั เงิน เชน่ การรบั ฝากเงนิ (๓ พยางค์)
๘. ………………… เป็นสถานทีส่ าหรบั ใหบ้ ริการด้านสขุ ภาพใหก้ บั ผปู้ ่วย (๔ พยางค)์
๙. ……………….. ชื่อของสตั ว์สี่เท้า ตัวเมียมีถุงส าหรับใส่ลกู ที่หน้าท้อง (๒ พยางค)์
๑๐. ………………. หมายถึง เครือ่ งสวมศีรษะมีรูปต่างๆ (๒ พยางค์)

15

ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ เรื่อง คานาม

แบบทดสอบหลงั เรยี น
เล่มที่ ๑ คานาม

คาสั่ง ให้นักเรียนทาเครือ่ งหมายกากบาท ( X ) เลือกตวั เลือกทีถ่ กู ต้องที่สดุ เพียงตัวเลือกเดียว
ลงในกระดาษคาตอบ

๑. คานาม มีความหมายว่าอย่างไร
ก. คาที่ใชข้ ยายประโยค
ข. คาที่ใชป้ ระกอบประโยค
ค. คาที่ใชแ้ ทนชอ่ื คน สตั ว์ สิง่ ของ
ง. คาที่ใชแ้ ทนนามในประโยคสือ่ สาร

๒. คานามแบ่งออกเปน็ กี่ชนิด
ก. ๕ ชนดิ
ข. ๔ ชนิด
ค. ๓ ชนิด
ง. ๒ ชนิด

๓. “ อ๋องและอั๋น” เป็นเพือ่ นกันข้อใดถกู ต้อง
ก. อ๋องและอั๋นเป็นสมหุ นาม
ข. อ๋องและอั๋นเปน็ ลักษณนาม
ค. อ๋องและอั๋นเป็นสามานยนาม
ง. อ๋องและอ๋ันเปน็ วิสามานยนาม

๔. “ฝงู ผ้งึ บินอยู่ในสวน” คาใดเป็นคาสมุหนาม
ก. อยู่
ข. บิน
ค. ฝูง
ง. รงั

๕. ข้อใดเปน็ สามานยนาม
ก. เจ้าตบู ชอบนอนหน้าบ้าน
ข. กระรอกอยู่บนต้นไม้
ค. พระจนั ทร์คืนน้เี ตม็ ดวง
ง. นพรตั น์เป็นคนทางานเรียบร้อย

16

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ เรือ่ ง คานาม

๖. ข้อใดไมใ่ ชห่ น้าทีข่ องคานาม

ก. เปน็ ตัวแสดงอาการของประธาน

ข. เปน็ คาทีท่ าหน้าทีข่ ยายคาอืน่ ให้สมบูรณ์

ค. เปน็ กรรมของประโยค

ง. เปน็ ประธานของประโยค

๗. “บนโต๊ะมีกระดาษ ๒……….. และเลื่อย ๑………… ”

ควรเติมคาใดในช่องว่าง จงึ จะได้ข้อความที่ถกู ต้อง

ก. ใบ อัน

ข. ใบ ด้าม

ค. แผ่น ปืน้

ง. แผ่น ด้าม

๘. คาในข้อใดเป็นอาการนาม

ก. การเมอื ง

ข. การงาน

ค. การไกล

ง. การกราบ

๙. คานามที่ทาหนา้ ที่เป็นคาเรียกขาน มอี ยู่ในข้อใด

ก. คณุ กลับจากทางานหรอื ยัง

ข. น้องๆ ขึน้ แลว้ เดินไปด้วย

ค. พนักงานคนไหนไม่ทางาน

ง. หลานๆ ยังไม่กลับกันมาเลยสกั คน ตอบได้ใช่ไหมคะเพอื่ นๆ
๑๐. คานามในข้อใดทาหนา้ ที่เป็นส่วนเติมเต็ม

ก. ปลาเป็นขังไว้ในตุ่ม

ข. ดูเหมอื นเขากาลงั เดินมา

ค. อย่ามาทาหนา้ เปน็ กบั ฉันนะ

ง. หล่อนเปน็ ดาราภาพยนตร์