แบบฝึกทักษะเล่มที่ 6 คำสันธาน

6คำสันธำน

ช่อื – สกลุ ................................................................. เลขที่ .........

๑

ก

ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสนั ธาน

คานา

แบบฝึกทักษะประกอบการสอน เร่ือง ชนิดและหน้าท่ีของคา กลุ่มสาระการ
เรียนรู้ภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี ๑ เล่มท่ี ๖ คาสันธาน จัดทาข้ึนเพื่อพัฒนาการ
เรียนรู้ให้กับนักเรียนใน รายวิชาภาษาไทย รหัสวิชา ท ๒๑๑๐๑ ตามหลักสูตร
แกนกลางการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ ในแบบฝึกทักษะประกอบด้วย
เนือ้ หาความหมายของคาสนั ธาน ชนดิ ของคาสันธาน หน้าท่ีของคาสันธาน และแบบฝึก
ทเ่ี น้นผู้เรียนเป็นสาคัญ ให้ผู้เรียนรู้จักคิด วิเคราะห์สังเคราะห์ แก้ปัญหาด้วยตนเอง นา
ความรู้ไปใช้ในชีวิตประจาวันได้ และให้ผู้เรียนได้พัฒนาผลสัมฤทธ์ิทางการเรียนวิชา
ภาษาไทยให้สงู ขนึ้

ภายในเล่มประกอบด้วย คาชี้แจง สารบัญ คาแนะนาการใช้แบบฝึก
สาหรับครูและนักเรียน สาระการเรียนรู้และจุดประสงค์ แบบทดสอบก่อนเรียนและ
หลงั เรียน ใบความรู้ แบบฝึกทกั ษะ เฉลยแบบทดสอบและแบบฝึกทักษะ

ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างยิ่งว่า แบบฝึกทักษะเร่ือง ชนิดและหน้าท่ีของคา
กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี ๑ เล่มน้ีจะเป็นประโยชน์ต่อการจัด
กิจกรรม การเรียนการสอนรายวิชาภาษาไทย และเป็นแนวทางสาหรับครูผู้สอนนาไปใช้
ในการจัด การเรียนรใู้ ห้เกดิ ผลดกี ับนกั เรยี นตอ่ ไป

ราศรี แป๊ะปอ๋ ง

ข

ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสันธาน

สารบญั หน้า
ก
เรือ่ ง ข
คานา ค
สารบัญ ง
คาชแี้ จง จ
คาแนะนาสาหรบั ครู ฉ
คาแนะนาสาหรบั นักเรียน 1
สาระ/มาตรฐาน/สาระสาคัญ/จุดประสงค์การเรียนรู้ 3
แบบทดสอบก่อนเรียน 6
ใบความรู้ที่ ๑ คาสันธาน 7
แบบฝึกทักษะที่ ๑ 8
แบบฝกึ ทักษะที่ ๒ 9
แบบฝึกทกั ษะที่ ๓ 10
แบบฝึกทกั ษะที่ ๔ 11
แบบฝึกทกั ษะที่ ๕ 13
แบบทดสอบหลังเรียน 14
เฉลยแบบทดสอบ 15
เฉลยแบบฝึกทักษะที่ ๑ 16
เฉลยแบบฝึกทักษะที่ ๒ 17
เฉลยแบบฝกึ ทักษะที่ ๓ 18
เฉลยแบบฝึกทกั ษะที่ ๔
เฉลยแบบฝึกทกั ษะที่ ๕
บรรณานุกรม

ค

ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

คาชีแ้ จง

1. แบบฝึกทักษะกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย เร่ือง ชนิดและหน้าท่ีของคา
ในประโยค ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 1 ทส่ี รา้ งขึน้ มีทั้งหมด 7 เล่ม ดังน้ี

เล่มที่ 1 คานาม
เล่มที่ 2 คาสรรพนาม
เล่มที่ 3 คากริยา
เล่มที่ 4 คาวิเศษณ์
เล่มท่ี 5 คาบพุ บท
เล่มที่ 6 คาสนั ธาน
เล่มที่ 7 คาอุทาน
๒. แบบฝึกทักษะแต่ละเล่ม มีคาแนะนาการใช้แบบฝึกทักษะ สาระการเรียนรู้
และจดุ ประสงค์ แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน ใบความรู้และแบบฝึกทักษะ แต่ละเล่ม
เสร็จสมบรู ณ์ในตวั เอง นักเรียนสามารถใช้ไดด้ ว้ ยตนเอง
๓. ครแู ละนกั เรียนรว่ มกนั เฉลยคาตอบจากแบบเฉลยที่ครูได้จดั เตรียมไว้
๔. ครคู อยช่วยเหลอื แนะนา ตรวจความถูกต้องและบนั ทึกคะแนน

ง

ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

คาแนะนาสาหรับครู

การใช้แบบฝึกทักษะประกอบการสอน ชุด ชนิดและหน้าท่ีของคา เล่มท่ี ๖
เร่ือง คาสันธาน ระดับช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี ๑ ให้เกิดประโยชน์และสามารถพัฒนา
ความสามารถในการเรียนหลักการใช้ภาษาไทย ของผู้เรียนได้อย่างแท้จริง ครูควร
ปฏิบัติตามขน้ั ตอน ดงั น้ี

๑) เตรียมแบบฝึกทักษะประกอบการสอน ชุด ชนิดและหน้าท่ีของคา เล่มท่ี ๖
เรือ่ ง คาสันธาน ให้เพยี งพอต่อจานวนนักเรยี น

๒) แนะนาวิธีการทาแบบฝึกทักษะประกอบการสอน ชดุ ชนิดและหน้าท่ีของคา
เล่มที่ ๖ เรื่อง คาสนั ธาน ให้นักเรียนเขา้ ใจกอ่ นลงมือทา

๓) แจ้งตัวชีว้ ดั และจดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ให้นกั เรียนทราบ
๔) ทดสอบความรู้กอ่ นเรียนของนักเรียนโดยการทาแบบทดสอบก่อนเรียนเพ่ือ
ประเมินความรู้พื้นฐาน ของนักเรียนแต่ละคน จานวน ๑๐ ข้อ ใช้เวลาในการทา
แบบทดสอบก่อนเรียน ๑๐ นาที
๕) จัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้แบบฝึกทักษะประกอบการสอน ชุด ชนิดและ
หน้าทข่ี องคา เล่มที่ ๖ เรื่องคาสนั ธาน ควบคกู่ ับแผนการจัดการเรียนรู้
๖) ดูแลและให้คาแนะนานักเรียนทันทีเมื่อนักเรียนมีข้อสงสัย และให้แรงเสริม
ทางบวกในการทา กิจกรรมการเรียน มีการส่งเสริมให้นักเรียนร่วมกันอภิปราย แสดง
ความคิดเหน็ ในระหว่างการจัดกจิ กรรมการ เรียนรขู้ องนักเรยี น
๗) เมื่อนักเรียนทาแบบฝึกทักษะเสร็จแลว้ ครูและนกั เรียนร่วมกันเฉลยคาตอบ
๘) ให้นักเรียนทาแบบทดสอบหลังเรียนเมื่อศึกษาเนื้อหาจากใบความรู้ และทา
แบบฝึกทักษะเสร็จส้ิน จานวน ๑๐ ขอ้ ใช้เวลาในการทาแบบทดสอบหลงั เรียน ๑๐ นาที
๙) บนั ทกึ ผลการประเมินหลงั การจดั การเรียนรู้โดยใช้แบบฝึกทักษะประกอบการสอน
ชุด ชนดิ และ หน้าท่ขี องคา เล่มที่ ๖ เรื่องคาสันธาน ทกุ คร้ัง

จ

ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสนั ธาน

คาแนะนาสาหรบั นกั เรยี น

การใช้แบบฝึกทักษะประกอบการสอน ชุด ชนิดและหน้าท่ีของคา เล่มท่ี ๖
เร่ือง คาสันธาน ระดับช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี ๑ ให้เกิดประโยชน์และสามารถพัฒนา
ทักษะในการเรียนหลักการใช้ภาษาไทยของ ผู้เรียนได้อย่างแท้จริง นักเรียนควร
ปฏิบัติตามขน้ั ตอน ดังน้ี

๑) อ่านคาแนะนาและขั้นตอนการทาแบบฝึกทักษะประกอบการสอน ชุด
ชนดิ และหน้าทข่ี องคา เล่มที่ ๖ เรื่อง คาสันธาน ให้เข้าใจ

๒) ศึกษามาตรฐานการเรยี นรู้ ตัวชวี้ ดั จุดประสงคก์ ารเรียนรู้
๓) ทาแบบทดสอบก่อนเรียน จานวน ๑๐ ข้อ ใช้เวลาในการทาแบบทดสอบ
๑๐ นาที
๔) ศึกษาและทาความเข้าใจเนอื้ หาจากใบความรู้
๕) ทาแบบฝึกทักษะด้วยตนเองทีละแบบฝึกทักษะตามลาดับ
๖) เมื่อนักเรียนทาแบบฝึกทักษะเสร็จแล้ว ตรวจคาตอบจากเฉลยท้ายเล่ม
เพื่อทราบผลความก้าวหน้า
๗) ทาแบบทดสอบหลงั เรียน จานวน ๑๐ ข้อ ใช้เวลาในการทาแบบทดสอบ
๑๐ นาที
๘) ในระหว่างทาแบบฝึกทักษะประกอบการสอน ชุด ชนิดและหน้าท่ีของคา
เล่มที่ ๖ เรื่อง คาสนั ธาน นักเรียนต้องมีความซื่อสัตย์ไม่ควรเปิดดูเฉลยก่อน

ฉ

ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสันธาน

สาระ/มาตรฐาน/สาระสาคญั /
จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้

สาระ/มาตรฐาน
สาระที่ 4 หลักการใช้ภาษาไทย
มาตรฐาน ท 4.1 เข้าใจธรรมชาติของภาษาและหลักภาษาไทย

การเปล่ียนแปลงของภาษาและพลังของภาษา ภูมิป๎ญญาทางภาษา และรักษา
ภาษาไทยไว้เป็นสมบัตขิ องชาติ

ตัวชีว้ ดั ม.๑/๓ วิเคราะห์ชนิดและหนา้ ทีข่ องคาในประโยค

สาระสาคญั
คาสันธาน คือ คาท่ีเชื่อมประโยคกับคา เชื่อมประโยคกับกลุ่มคา หรือ

เชื่อมประโยคกับประโยครวมให้เป็นประโยคเดียวกัน ทาให้ประโยคใหม่น้ันชัดเจน
กะทดั รดั สละสลวยยิง่ ขึน้

จุดประสงค์การเรียนรู้
๑. เพอ่ื ให้นกั เรยี นมีความรู้ ความเขา้ ใจในเรื่องคาสันธาน
๒. เพ่อื ให้นักเรยี นสามารถบอกความหมายของคาสันธานได้
๓. เพอ่ื ให้นกั เรยี นสามารถสอ่ื สาร และนาเสนอเกี่ยวกับ เรือ่ งคาสันธานได้
๔. เพอ่ื ให้นกั เรยี นสามารถทางานอย่างเปน็ ระบบ

1

ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสนั ธาน

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น
เล่ม 6 คาสันธาน

คาสั่ง ให้นักเรียนทาเครื่องหมายกากบาท ( X ) เลือกตัวเลือกทีถ่ ูกต้องที่สดุ เพียงตวั เลือกเดียว
ลงในกระดาษคาตอบ

1. ข้อใดคือความหมายของคาสันธาน
ก. คาทีใ่ ชแ้ สดงอารมณ์ ความรสู้ ึกของผู้พูด
ข. คาที่ใชเ้ ช่อื มประโยคกับประโยคหรอื คากบั กลุ่มคา
ค. คาที่ขยายคาเปน็ การเพิ่มความหมาย
ง. คาที่เชอ่ื มคาหรอื กลุ่มคาหนึ่งให้สัมพันธ์กนั กบั คาอ่ืนหรอื กลุ่มคาอื่น

2. ข้อใดไม่ใช่หน้าทีข่ องคาสนั ธาน
ก. เชอ่ื มคากบั คา
ข. นาหนา้ บท
ค. เชอ่ื มประโยคกบั ประโยค
ง. เช่อื มวลีกับวลี

3. “ถ้าเธอขยันเรียนจะทาคะแนนได้ดี” คาใดเป็นคาสันธาน
ก. ดี
ข. ทา
ค. เธอ
ง. ถ้า

4. ข้อใดเปน็ คาสนั ธานเชื่อมความขดั แย้งกัน
ก. ถึงป่วยหนกั แตเ่ ขาไม่ไปหาหมอ
ข. เพราะอากาศหนาวจึงใส่เสื้อหนา
ค. เขาเพลียมากจงึ นอนหลบั สนิท
ง. เดก็ ๆ ต้องดืม่ นมไม่เช่นนน้ั จะไม่แข็งแรง

5. ข้อใดมีคาสนั ธาน
ก. เดินทางโดยไฟ
ข. ถึงจุดหมายปลายทาง
ค. ควรไว้ใจแก่กนั
ง. ถ้าไม่รีบจะไปไม่ทนั

2

ช้ันมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

6. ขอ้ ใดไมใ่ ชค่ าํ สนั ธาน
ก. เขาร้องไห้เพราะเธอทอดทิ้ง
ข. น้าทว่ มเพราะฝนตกหนกั
ค. เพราะอยากไดค้ ะแนนดีฉนั จงึ ขยนั
ง. นกตัวนัน้ รอ้ งเพลงเพราะเสยี น่กี ระไร

7. ประโยคในขอ้ ใดใชค้ าํ สนั ธานเช่ือมความใหเ้ ลือกอยา่ งใดอยา่ งหน่งึ
ก. เพราะเขาประมาทจงึ สอบตก
ข. ต้นไมโ่ คน่ เพราะคนตัด
ค. เธอจะอยู่บ้านหรอื จะไปตลาด
ง. เขามไี หวพรบิ เขาจงึ ปลอดภยั

8. ประโยคในขอ้ ใดใชส้ นั ธานเช่ือมความเป็นเหตเุ ป็นผลกนั
ก. นกั เรยี นจะเรียนดนตรหี รอื จะเรียนภาษาไทย
ข. เพราะเธอมีไหวพรบิ เธอจึงปลอดภัย
ค. ความกตญั ญแู ละความซ่ือสตั ยเ์ ป็นเคร่อื งหมายชองคนดี
ง. เขาเดนิ เรว็ เหมอื นม้าวิ่ง

9. ประโยคนีค้ วรนาํ สนั ธานในขอ้ ใดมาเตมิ จงึ จะเหมาะท่ีสดุ “..........ลกู เกียจครา้ น แม.่ ......ตลี กู ”
ก. ครั้น......ก็
ข. เพราะ.....จงึ
ค. ถงึ ........ก็
ง. กว่า......ก็

10. “ฉนั อา่ นหนงั สือ” “เขานอนหลบั ” จากสองประโยคนีเ้ ม่ือเช่ือมประโยค ดว้ ยคาํ สนั ธาน
แล้วจะได้ขอ้ ความลกั ษณะใด
ก. ขอ้ ความท่ีขดั แยง้ กนั
ข. ขอ้ ความทีค่ ลอ้ ยตามกนั
ค. ข้อความที่เปน็ เหตเุ ป็นผลกนั
ง. ขอ้ ความที่ใหเ้ ลือกอย่างใดอยา่ งหนึ่ง

3

ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

ใบความรู้ที่ ๑
คาสนั ธาน

คาสันธาน คือ คาที่เชื่อมประโยคกับคา เชื่อมประโยคกับกลุ่มคาหรือเชื่อมประโยค
กับประโยครวมให้เป็นประโยคเดียวกัน ทาให้ประโยคใหม่น้ันชัดเจน กะทัดรัด สละสลวยยิ่งขึ้น
ดงั นน้ั ประโยคที่ เกิดใหมจ่ งึ สามารถแยกเป็นประโยคความเดียวได้ต้ังแต่ 2 ประโยคขึ้น ไป เราจะ
พบคาสันธานในประโยคความรวมและประโยคความซ้อน เ ช่นคาว่า และ แล้ว จึง แต่ หรือ
เพราะ เหตุเพราะ เป็นต้น เช่น

- เขาอยากเรียนหนังสือเก่งๆ แตเ่ ขาไม่ชอบอ่านหนงั สือ
- เขามาโรงเรียนสายเพราะฝนตกหนัก

ชนิดของคาสันธาน หลกั ภาษาไทยได้แบ่งคาสันธานออกเปน็ 4 ชนิด ดงั น้ี
1. คาสันธานที่เชือ่ มความคล้อยตามกัน ได้แก่คาว่า และ ท้ัง...และ ท้ัง...ก็ คร้ัน...ก็ ครั้น

...จึง ก็ดี เมือ่ ...กว็ ่า พอ...แล้ว เช่น
- ท้ังพ่อและแมข่ องผมเปน็ คนใต้
- พอทาการบ้านเสรจ็ แลว้ ฉันก็นอน
- พอฝนหยุดตกกบเขียดกร็ ้องสง่ เสยี งระงม
- น้องกบั พี่ไปโรงเรยี น

2. คาสนั ธานทเี่ ชื่อมความขดั แยง้ กนั เชน่ คาวา่ แต่ แต่ว่า กว่า...ก็ ถึง...ก็ เปน็ ต้น เชน่
- ผมต้องการพดู กับเขาแต่เขาไม่ยอมพูดกบั ผม
- กว่าเราจะเรียนจบเพือ่ นๆก็ทางานหมดแล้ว
-ถึงเขาจะยากจนแตเ่ ขาก็มีความสุข
- เขาวิ่งเรว็ มากแต่ว่าไม่เหนอ่ื ยเลย

3. คาสันธานที่เชื่อมข้อมความให้เลือก ได้แก่คาว่า หรือ หรือไม่ ไม่...ก็ หรือไม่ก็
ไม่เช่นนั้น มิฉะน้ัน...ก็ เป็นตน้ เชน่

- นักเรียนชอบเรียนวิชาคณิตศาสตร์หรือภาษาไทย
- เธอคงไปซือ้ ของหรือไม่ก็ไปดูหนงั
- เพราะเขาขยนั อ่านหนังสือ เขาจึงสอบผา่ น
- เขาเกียจคร้านจึงสอบตก

4

ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสนั ธาน

4. คาสันธานทเี่ ชื่อมความทเี่ ปน็ เหตเุ ปน็ ผล ได้แก่คาว่า เพราะ เพราะวา่ ฉะนั้น...จึง ดงั นนั้
เหตเุ พราะ เหตุว่า เพราะฉะนั้น...จึง เป็นต้น เชน่

- นักเรียนมาโรงเรียนสายเพราะฝนตกหนัก
- เธอจะไปกับผมหรือเธอจะไปกบั เขา
- คุณต้องเข้าหอ้ งสอบก่อนเวลา 9.00 น. มิฉะน้ันจะถูกตดั สิทธิ์ในการสอบ

หน้าทีข่ องคาสันธาน
1. เชอ่ื มคากับคา
- ผักกาดและหัวหอมเป็นพืชสวนครัว - เธอชอบสีแดงหรือสีส้ม
2. เช่อื มข้อความกบั ข้อความ
- การส่งเสียงดังในห้องสมดุ เป็นการกระทาทีไ่ ม่ดรี บกวนผอู้ ื่นเพราะฉะนั้นจงึ ตอ้ งมกี ฎ

หา้ มส่งเสียงดังติดประกาศไว้
- คนเราตอ้ งการอาหาร เสือ้ ผ้า เครือ่ งนุ่งหม่ ทีอ่ ยู่อาศยั และยารกั ษาโรคด้วยเหตนุ ี้

เราจึงจาเปน็ ต้องประกอบอาชีพเพือ่ ให้ได้เงินมาซือ้ สิ่งจาเปน็ เหล่านี้
3. เชอ่ื มประโยคกบั ประโยค
- พีเ่ ปน็ คนขยันแต่น้องเกียจครา้ นมาก
- เราหวงแหนแผ่นดนิ ไทยอนั เป็นบ้านเกิดเมืองนอนของเรา
4. เช่อื มความใหส้ ละสลวย
- คนเราก็ต้องมีผิดพลาดกันบ้างเป็นธรรมดา
- ฉนั ก็เป็นคนจรงิ คนหนง่ึ เหมอื นกัน

5

ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

ข้อสงั เกต
1. คาสนั ธานบางคาใชเ้ ข้าคู่กนั เชน่ ไม่…ก็ , กว่า…ก็ , เพราะ…จึง , ถึง…ก็ , แม้…ก็ เป็นต้น
2. คาสันธานอาจอยู่ในตาแหน่งต่างๆในประโยคก็ได้ เช่น
อยู่ระหว่างคา : อีฟชอบสีมว่ งและสีขาว
อยู่หลังคา : คนก็ดี สัตว์ก็ดี รกั ชวี ิตด้วยกนั ทั้งน้ัน
อยู่คร่อมคา : ถึงเปน็ เพื่อนกอ็ ย่าวางใจ
อยู่ระหวา่ งประโยค : ตูนจะดื่มน้าส้มหรือดม่ื นม
อยู่หลังประโยค : เราจะทาบญุ ก็ตาม บาปก็ตาม ควรคิดถึงผลกรรม
อยู่คร่อมประโยค : แมเ้ ต้จะกินมากแต่เต้ก็ไม่อ้วน
3. ประโยคที่มคี าสนั ธานนน้ั จะแยกออกเป็นประโยคย่อยได้ตงั้ แต่ 2 ประโยคขึ้นไป
4. คาบางคาเป็นได้ท้ังคาสันธานและคาบุพบท เช่น คาว่า "เมื่อ“ ให้พิจารณาว่าถ้า

สามารถแยกเป็น 2 ประโยคได้ก็เป็นคาสันธาน เช่น "เมื่อ 16 นาฬิกา อาร์ทได้ออกจากโรงเรียน
ไปแล้ว" (เป็นคาบุพบท) "เม่ือเราได้ยินเสียงระฆัง หมวยได้ออกจากโรงเรียนไปแล้ว" (เป็น
คาสนั ธาน) เปน็ ต้น

5. คาว่า "ให้" เม่ือนามาใช้เชื่อมประโยคก็จัดเป็นคาสันธาน เช่น "เขาทาท่าตลกให้เด็ก
หยดุ ร้องไห้" เปน็ ต้น

6. คาว่า "ว่า" เม่ือนามาใช้เชื่อมระหว่างประโยคก็จัดเป็นคาสันธาน เช่น "หนังสือพิมพ์ลง
ข่าวว่ามีการกวาดล้างพวกมิจฉาชพี ครั้งใหญ"่ เปน็ ต้น

7. คาประพันธสรรพนามหรือคาสรรพนามเชื่อมประโยค คือ คาว่า "ผู้ ที่ ซึ่ง อัน" จัดเป็น
คาสนั ธานดว้ ย

- สตรผี ู้มีความงามย่อมเปน็ ที่สนใจของคนทั่วไป
- คนทีก่ าลังเล่นกีตาร์นน่ั เป็นพีช่ ายของวี
- ฝ้ายอยู่ในตลาดซึ่งมคี นพลกุ พล่าน

6

ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสันธาน

แบบฝึกทกั ษะที่ ๑

คาสง่ั ให้นักเรียนทาเครื่องหมาย หนา้ ข้อความทีม่ ีคาสันธาน หรอื 
หนา้ ข้อความที่ไม่มีคาสันธาน

ตัวอย่าง  แมเ้ ขายังเป็นเดก็ แตเ่ ขาเลือ่ มใสพระพทุ ธศาสนา
1……………… สนุ ขั อยู่ในกรองเปน็ สุนขั ทหาร
2………………. ฉันไปเที่ยวกบั เธอ
๓………………..แมบ่ อกใหไ้ ปดูโทรทศั น์
๔………………..พี่ซอื้ ส้ม องนุ่ และเงาะมาฝากฉนั
๕………………..พ่อทางานเพื่อครอบครวั
6……………… น้าระบายไม่ได้เพราะท่ออุดตนั
๗……………… สุภาพบุรุษต้องให้เกียรติสุภาพสตรี
๘………………….เพราะฝนตกํน้าจงึ ท่วม
๙…………………มาลีและวีณาไปดูภาพยนตร์
๑๐………………ปลาหมอตายเพราะปาก

7

ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสนั ธาน

แบบฝึกทกั ษะที่ 2

คาสั่ง ให้นักเรียนเติมคาสนั ธานเพื่อใหเ้ ปน็ ประโยคทีส่ มบรู ณ์
ตัวอย่าง พวกเราจะไปเทีย่ วเขาใหญ่หรือจะไปเทีย่ วพัทยา
1. คณุ แมเ่ สียใจ..........................กระเป๋าเงินหาย
2. ........................เขาประพฤติตนดี เขา...........................ประสบความสาเร็จ
3. พ่อ............................แมไ่ ปต่างจังหวดั ตั้งแต่เมอ่ื วันเสารท์ ีแ่ ล้ว
4. คณุ ย่าเลี้ยงแมว สุนขั ....................................ปลา
5. เขาตอ้ งการซือ้ บ้าน..................................เขายงั ไม่มีเงนิ
6. ทุกคนต้องปฏิบตั ิตามกฎจราจร.........................................จะถูกปรับ
7. จนิ ดาเปน็ คนมีสัมมาคารวะ คุณครู...................................รักเธอ
8. เขาเดินทางลาบากมาก.......................................ฝนตกหนกั
9. .....................................ถัว่ จะสุก งา.....................................ไหม้
10. คนเรา...........................................ตอ้ งมีผิดพลาดบ้างเปน็ ธรรมดา

8

ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

แบบฝึกทกั ษะที่ 3

คาสง่ั ให้นักเรียนขีดเส้นใต้คาสนั ธานในประโยคต่อไปน้ี
ตวั อย่าง ฉนั และ น้องไปโรงเรียน
1. พ่อและแมท่ างานเพื่อลูก
2. พอฉนั เขียนหนงั สอื แล้วฉนั ก็นอน
3. ถ้าเขามีความสุข ฉันก็ยินดีดว้ ย
4. เขาอยากมเี งิน แตเ่ ขาไม่ทางาน
5. เขามไี หวพริบ เขาจงึ ปลอดภยั
6. คุณพ่อกาลังนอนหรอื กาลังทางาน
7. ถึงเขาจะเป็นคนจน แตเ่ ขากไ็ ม่หมดกาลงั ใจ
8. เธอต้องทางาน มิฉะน้ันเธอต้องลาออก
9. กว่าเขาจะเดินไปถึง เขาก็หมดกาลงั เสียก่อน
10. เพราะเขาปลกู ผกั สวนครวั เขาจึงมีผักสดรบั ประทาน

9

ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

แบบฝึกทกั ษะที่ 4

คาส่งั ให้นกั เรียนขีดเส้นใต้คาสนั ธานที่ถูกต้องจากประโยคทีก่ าหนด
ตวั อย่าง นกั เรียนตอ้ งตั้งใจเรียน.................จะสอบตก (มิฉะนั้น เพราะ หรอื )
1. เธอต้องทางานหนกั ..........เธอจะ ไม่มเี งินพอใช้ (เพราะฉะนั้น ฉะน้ัน เพราะว่า)
2. เขาตอ้ งทนทุกข์เวทนา..........เป็น โรคกระเพาะอาหาร (หรอื มิฉะน้ัน ด้วยว่า)
3. ทกุ คนลกุ ขึ้นยืนทาความเคารพ ...........คุณวลีจนั ทร์เธอนั่งเฉย (และ แต่ เพราะ)
4. .....คุณพ่อจะนอน ............ เปน็ เวลาลว่ งยามสองแล้ว (ถึง..ก็ คร้ัน..และ กว่า...ก็)
5. .........เธอ.......เขาต้องถูกตีแน่ ๆ (ทั้ง..ก็ ท้ัง...แลว้ ทั้ง...กบั )
6. แมย่ ่อมรักลกู .......ลกู เปน็ แก้วตาของท่าน (อย่าง ราวกับ เพราะฉะน้ัน)
7. .........เธอไปเขียนรายงาน เธอควรไปหาเขาที่คลินกิ (ถ้า ฝา่ ย ขณะ)
8. เขาเปน็ ทหาร.......ฉนั เป็นครู (กับ สว่ น ท้ัง )
9. เธอต้องซกั ผ้า.........จะถกู ลงโทษ (เพราะ มิฉะนั้น และ)
10. เธอจะกินข้าว..........จะร้องเพลง (หรอื และ จงึ )

10

ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

แบบฝกึ ทกั ษะที่ 5

คาสั่ง ให้นกั เรียนนาประโยคทีก่ าหนดให้ลงตามหน้าที่คาสนั ธาน

ก. ผักกาดและหัวหอม
ข. เธอชอบสีแดงหรอื สีส้ม
ค. เขามเี งินมากแต่เขาก็หาความสุขไม่ได้
ง. พ่อทางานหนักเพือ่ สง่ เสยี ใหล้ กู ๆ ได้เรียนหนงั สือ
จ. เธอจะสู้ตอ่ ไปหรอื ยอมแพ้
ฉ. ฉนั อยากได้รองเท้าที่ราคาถกู และใช้งานได้นาน
ช. ผักกาดและหวั หอมเปน็ พืชสวนครวั
ซ. สมชายลาบากเมอ่ื แก่
ฌ. ฉันเหน็ นายกรัฐมนตรแี ละภรยิ า
ญ. เธอชอบสีแดงหรอื สีส้ม
ฎ. พีเ่ ปน็ คนขยันแต่น้องเกียจคร้านมาก

เชอ่ื มคากบั คา ผักกาดและหัวหอม
………………………………………………………….
………………………………………………………….
…………………………………………………………..
…………………………………………………………..

เช่อื มคากับกลุ่มคา ……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

เช่อื มประโยคกบั ประโยค ……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

11

ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสนั ธาน

แบบทดสอบหลงั เรยี น
เล่มที่ ๖ คาสันธาน

คาส่งั ให้นกั เรียนทาเครื่องหมายกากบาท ( X ) เลือกตัวเลือกทีถ่ ูกต้องที่สุด เพียงตัวเลือกเดียว
ลงในกระดาษคาตอบ

1. ประโยคนีค้ วรนาสนั ธานในข้อใดมาเติมจึงจะเหมาะที่สุด “..........ลูกเกียจครา้ น แม่.......ตีลูก”
ก. ครั้น......ก็
ข. เพราะ.....จึง
ค. ถึง........ก็
ง. กว่า......ก็

2. “ฉนั อ่านหนงั สือ” “เขานอนหลับ” จากสองประโยคนี้เมื่อเช่ือมประโยคด้วยคาสันธาน แล้วจะ
ได้ข้อความลักษณะใด
ก. ข้อความทีข่ ัดแย้งกัน
ข. ข้อความที่คล้อยตามกนั
ค. ข้อความทีเ่ ป็นเหตุเปน็ ผลกนั
ง. ข้อความที่ให้เลือกอย่างใดอย่างหน่ึง

3. ข้อใดคือความหมายของคาสนั ธาน
ก. คาทีใ่ ชแ้ สดงอารมณ์ ความรสู้ ึกของผู้พูด
ข. คาทีใ่ ช้เชือ่ มประโยคกับประโยคหรอื คากบั กลุ่มคา
ค. คาที่ขยายคาเป็นการเพิม่ ความหมาย
ง. คาที่เช่อื มคาหรอื กลุ่มคาหนึง่ ให้สัมพนั ธ์กันกบั คาอ่ืนหรอื กลุ่มคาอื่น

4. ข้อใดไม่ใช่หน้าทีข่ องคาสันธาน
ก. เช่อื มคากับคา
ข. นาหนา้ บท
ค. เชอ่ื มประโยคกับประโยค
ง. เชอ่ื มวลีกับวลี

5. “ถ้าเธอขยันเรียนจะทาคะแนนได้ดี” คาใดเปน็ คาสนั ธาน
ก. ดี
ข. ทา
ค. เธอ
ง. ถ้า

12

ช้ันมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสันธาน

6. ขอ้ ใดเป็นคาํ สนั ธานเช่ือมความขดั แยง้ กนั
ก. ถึงป่วยหนักแตเ่ ขาไม่ไปหาหมอ
ข. เพราะอากาศหนาวจงึ ใสเ่ สื้อหนา
ค. เขาเพลยี มากจึงนอนหลบั สนิท
ง. เด็ก ๆ ตอ้ งด่ืมนมไม่เช่นน้นั จะไม่แข็งแรง

7. ขอ้ ใดมีคาํ สนั ธาน
ก. เดนิ ทางโดยไฟ
ข. ถึงจดุ หมายปลายทาง
ค. ควรไวใ้ จแกก่ ัน
ง. ถ้าไม่รบี จะไปไม่ทนั

8. ขอ้ ใดไมใ่ ชค่ าํ สนั ธาน
ก. เขาร้องไห้เพราะเธอทอดท้ิง
ข. น้าทว่ มเพราะฝนตกหนกั
ค. เพราะอยากได้คะแนนดฉี ันจึงขยนั
ง. นกตวั นั้นร้องเพลงเพราะเสยี นกี่ ระไร

9. ประโยคในขอ้ ใดใชค้ าํ สนั ธานเช่ือมความใหเ้ ลือกอยา่ งใดอยา่ งหนง่ึ
ก. เพราะเขาประมาทจึงสอบตก
ข. ต้นไมโ่ ค่นเพราะคนตัด
ค. เธอจะอยู่บ้านหรอื จะไปตลาด
ง. เขามีไหวพรบิ เขาจงึ ปลอดภยั

10. ประโยคในขอ้ ใดใชส้ นั ธานเช่ือมความเป็นเหตเุ ป็นผลกนั
ก. นกั เรยี นจะเรยี นดนตรีหรอื จะเรียนภาษาไทย
ข. เพราะเธอมีไหวพริบเธอจึงปลอดภัย
ค. ความกตัญญแู ละความซื่อสตั ย์เปน็ เคร่ืองหมายชองคนดี
ง. เขาเดนิ เรว็ เหมือนม้าวง่ิ

13

ช้ันมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

เฉลยแบบทดสอบ

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น แบบทดสอบหลงั เรยี น
๑. ข ๑. ข
๒. ข ๒. ก
๓. ง ๓. ข
๔. ก ๔. ข
๕. ง ๕. ง
๖. ง ๖. ก
๗. ค ๗. ง
๘. ข ๘. ง
๙. ข ๙. ค
๑๐. ก ๑๐. ข

14

ช้ันมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสนั ธาน

เฉลยแบบฝกึ ทกั ษะที่ ๑

คาสงั่ ให้นักเรียนทาเครือ่ งหมาย หนา้ ข้อความที่มีคาสันธาน หรอื 
หน้าข้อความที่ไม่มคี าสันธาน

ตวั อย่าง  แมเ้ ขายังเป็นเดก็ แตเ่ ขาเลือ่ มใสพระพทุ ธศาสนา
1……………… สุนขั อยู่ในกรองเปน็ สนุ ัขทหาร
2………………. ฉนั ไปเที่ยวกับเธอ
๓………………..แมบ่ อกใหไ้ ปดูโทรทัศน์
๔……………… พี่ซื้อสม้ องุ่น และเงาะมาฝากฉัน
๕………………..พ่อทางานเพือ่ ครอบครัว
6……………… น้าระบายไม่ได้เพราะท่ออุดตนั
๗……………… สภุ าพบุรุษต้องให้เกียรติสภุ าพสตรี
๘……………….เพราะฝนตกํน้าจงึ ท่วม
๙………………มาลีและวีณาไปดูภาพยนตร์
๑๐………….…ปลาหมอตายเพราะปาก

15

ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสันธาน

เฉลยแบบฝกึ ทกั ษะที่ 2

คาส่ัง ให้นกั เรียนเติมคาสนั ธานเพื่อใหเ้ ป็นประโยคที่สมบูรณ์
ตัวอย่าง พวกเราจะไปเที่ยวเขาใหญ่หรือจะไปเที่ยวพัทยา
1. คณุ แมเ่ สียใจ...........เพราะ...............กระเป๋าเงินหาย
2. .........เพราะ............เขาประพฤติตนดี เขา..........จึง...........ประสบความสาเรจ็
3. พ่อ............และ................แมไ่ ปต่างจังหวัดต้ังแต่เม่อื วนั เสารท์ ีแ่ ล้ว
4. คุณย่าเลี้ยงแมว สนุ ัข............และ........................ปลา
5. เขาตอ้ งการซือ้ บ้าน................แต่..................เขายังไม่มีเงนิ
6. ทุกคนต้องปฏิบัติตามกฎจราจร.................มิฉะนั้น........................จะถูกปรบั
7. จนิ ดาเป็นคนมีสมั มาคารวะ คุณครู..............จึง.....................รกั เธอ
8. เขาเดินทางลาบากมาก..............เพราะ.........................ฝนตกหนัก
9. .................กว่า....................ถ่วั จะสกุ งา..............ก็.......................ไหม้
10. คนเรา...............ก.็ ...........................ตอ้ งมีผิดพลาดบ้างเป็นธรรมดา

16

ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

เฉลยแบบฝกึ ทกั ษะที่ 3

คาสงั่ ให้นักเรียนขีดเส้นใต้คาสันธานในประโยคต่อไปน้ี
ตวั อย่าง ฉัน และ น้องไปโรงเรียน
1. พ่อและแมท่ างานเพื่อลกู
2. พอฉันเขียนหนงั สอื แล้วฉันก็นอน
3. ถ้าเขามคี วามสุข ฉนั ก็ยินดีดว้ ย
4. เขาอยากมเี งิน แต่เขาไม่ทางาน
5. เขามไี หวพริบ เขาจึงปลอดภัย
6. คณุ พ่อกาลงั นอนหรือกาลงั ทางาน
7. ถึงเขาจะเปน็ คนจน แต่เขากไ็ ม่หมดกาลังใจ
8. เธอต้องทางาน มิฉะน้ันเธอต้องลาออก
9. กว่าเขาจะเดินไปถึง เขาก็หมดกาลังเสียก่อน
10. เพราะเขาปลกู ผกั สวนครวั เขาจึงมีผักสดรับประทาน

17

ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสันธาน

เฉลยแบบฝกึ ทกั ษะที่ 4

คาสงั่ ให้นกั เรียนขีดเส้นใต้คาสนั ธานที่ถกู ต้องจากประโยคทีก่ าหนด
ตวั อย่าง นกั เรียนตอ้ งตั้งใจเรียน.................จะสอบตก (มิฉะนั้น เพราะ หรอื )
1. เธอต้องทางานหนกั ..........เธอจะ ไม่มเี งินพอใช้ (เพราะฉะน้ัน ฉะนั้น เพราะว่า)
2. เขาตอ้ งทนทกุ ข์เวทนา..........เปน็ โรคกระเพาะอาหาร (หรอื มิฉะน้ัน ด้วยว่า)
3. ทุกคนลกุ ขึ้นยืนทาความเคารพ ...........คณุ วลีจันทร์เธอนัง่ เฉย (และ แต่ เพราะ)
4. .....คุณพ่อจะนอน ............ เปน็ เวลาลว่ งยามสองแล้ว (ถึง..ก็ คร้ัน..และ กว่า...ก็)
5. .........เธอ.......เขาต้องถูกตีแน่ ๆ (ท้ัง..ก็ ท้ัง...แลว้ ทั้ง...กบั )
6. แมย่ ่อมรกั ลกู .......ลกู เปน็ แก้วตาของท่าน (อย่าง ราวกบั เพราะฉะน้ัน)
7. .........เธอไปเขียนรายงาน เธอควรไปหาเขาทีค่ ลินกิ (ถ้า ฝา่ ย ขณะ)
8. เขาเปน็ ทหาร.......ฉันเป็นครู (กบั ส่วน ทั้ง )
9. เธอต้องซักผ้า.........จะถกู ลงโทษ (เพราะ มิฉะนั้น และ)
10. เธอจะกินข้าว..........จะร้องเพลง (หรือ และ จึง)

18

ชั้นมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรือ่ ง คาสนั ธาน

เฉลยแบบฝกึ ทกั ษะที่ 5

คาสั่ง ให้นกั เรียนนาประโยคที่กาหนดให้ลงตามหน้าทีค่ าสันธาน
ก. ผักกาดและหัวหอม
ข. เธอชอบสีแดงหรอื สีส้ม
ค. เขามเี งินมากแต่เขากห็ าความสขุ ไม่ได้
ง. พ่อทางานหนักเพือ่ สง่ เสยี ใหล้ ูก ๆ ได้เรียนหนังสือ
จ. เธอจะสู้ตอ่ ไปหรอื ยอมแพ้
ฉ. ฉันอยากได้รองเท้าที่ราคาถูกและใช้งานได้นาน
ช. ผักกาดและหัวหอมเป็นพืชสวนครัว
ซ. สมชายลาบากเม่อื แก่
ฌ. ฉนั เห็นนายกรัฐมนตรแี ละภรยิ า
ญ. เธอชอบสีแดงหรอื สีส้ม
ฎ. พี่เป็นคนขยนั แต่น้องเกียจคร้านมาก

เชอ่ื มคากบั คา ก. ผักกาดและหัวหอม
ข. เธอชอบสีแดงหรอื สีส้ม
ช. ผกั กาดและหวั หอมเปน็ พืชสวนครัว
ญ. เธอชอบสีแดงหรอื สีส้ม

เชอ่ื มคากับกลุ่มคา จ. เธอจะสู้ตอ่ ไปหรอื ยอมแพ้
ซ. สมชายลาบากเม่อื แก่
ฌ. ฉนั เหน็ นายกรัฐมนตรแี ละภรยิ า

เชอ่ื มประโยคกับประโยค ค. เขามเี งินมากแต่เขากห็ าความสุขไม่ได้
ง. พ่อทางานหนักเพื่อสง่ เสียใหล้ กู ๆ ได้เรียนหนังสือ
ฉ. ฉนั อยากได้รองเท้าที่ราคาถูกและใช้งานได้นาน
ฎ. พี่เปน็ คนขยนั แต่นอ้ งเกียจคร้านมาก

ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ ๑ เรื่อง คาสันธาน

บรรณานกุ รม

กระทรวงศึกษาธิการ.หลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาข้ันพ้นื ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551.
กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์ชุมนมุ สหกรณ์การเกษตร แหง่ ประเทศไทย จา้ กัด, 2551.

ผกาศรี เยน็ บตุ รและคณะ.หนงั สอื เรียนกลุม่ สาระการเรยี นรภู้ าษาไทย ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 1.
กรุงเทพฯ : เอมพันธ์ จา้ กดั , ม.ป.ป.

พรทพิ ย์ แฟงสุด. หนังสือเรยี นกล่มุ สาระการเรียนรู้ภาษาไทย ช้นั มธั ยมศึกษาปที ่ี 1. กรุงเทพฯ :
ฟิสกิ ส์เซ็นเตอร,์ ม.ป.ป.

ฟองจนั ทร์ สขุ ยง่ิ และคณะ. หนังสอื เรยี นกลมุ่ สาระการเรียนรภู้ าษาไทย ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 1.
กรุงเทพฯ : อกั ษรเจรญิ ทศั น,์ 2552.

สถาบนั พฒั นาคณุ ภาพวิชาการ. หนังสอื เรียนกลุม่ สาระการเรยี นรู้ ภาษาไทย ช้ันมัธยมศกึ ษา
ปที ่ี 1. กรุงเทพฯ : พฒั นาคณุ ภาพ วชิ าการ (พว.) จาํ กดั , 2552.

สถาบนั พัฒนาคุณภาพวชิ าการ. ค่มู อื ครูแผนการจดั การเรยี นรู้ กลุม่ สาระการเรียนรู้ภาษาไทย
ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี 1. กรุงเทพฯ : พฒั นาคณุ ภาพวิชาการ (พว.) จาํ กดั , 2551.

สรุ ะ ดามาพงษ์และคณะ. หนังสือเรยี นกลมุ่ สาระการเรียนรภู้ าษาไทย ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ 1.
กรุงเทพฯ : วฒั นาพานชิ จา้ กดั , 2558.

สุอางค์ ด้าเนนิ สวัสด์ิ. หนังสอื เรียนกลมุ่ สาระการเรียนรูภ้ าษาไทย ช้ันมธั ยมศึกษาปที ่ี 1. กรุงเทพฯ
: พฒั นาคุณภาพวิชาการ (พว.) จา้ กดั , ม.ป.ป.