8 BASA RINENGGA

BASA
RINENGGA

VIII / GANJIL

ISI MATERI

01 02

Ragam Basa Basa Rinengga

01 RAGAM BASA

Ragam Basa manut panganggone minangka sarana

komunikasi lisan/tulis sing trep karo unggah-ungguhe kaperang dadi basa

1ng.okBoaslaanNbgaosakokrkaampae.rang dadi Ngoko Lugu lan Ngoko Alus. Panganggone
gumantung marang sapa sing omong lan sapa sing dijak guneman kayata

2. guneman karo kanca dhewe utawa sing luwih enom. Alus. Panganggone
Basa Krama kaperang dadi Krama Lugu lan Krama

gumantung marang sapa sing omong lan sapa sing dijak guneman kayata

guneman karo wong tuwa utawa sing luwih tuwa.

TABEL UNGGAH-NGGUH BASA

NGOKO LUGU NGOKO ALUS KRAMA LUGU KRAMA ALUS

TEGES Basa kang nganggo tembung Basa kang nganggo tembung Basa kang nganggo Basa kang nganggo
ngoko kabeh. tembung krama lan
ngoko + krama tembung krama tanpa kacampuran krama inggil

krama inggil

TEMBU - Tembunge ngoko kabeh - Tembung ngoko kacampur - ater-ater lan panambang - ater-ater lan
NG - Ater-ater lan panambang tembung krama inggil dikramakake panambang
ora dikramakake. dikramakake
- Kang dikramakake yaiku
perangane awak lan - Kang dikramakake
sandhangane sarta kriyane inggil : perangane
awak, sandhangan, lan
kriyane

KANGG - Bocah marang bocah - Wong tuwa marang wong - Guneme wong marang - Guneme wong
ONE - Wong tuwa marang wong enom kang dwe tepungan anyar kaprenah enom
enom kalungguhan dhuwur marang wong tuwa
- Guneme wong - Guneme wong tuwa
ngunandika (grenengan) - Wong wadon marang marang wong nom sing - Guneme ngisoran
kakunge durung kulina marang dhedhuwurane

TULAD Ndhuk, lek mangan mbokya Mas, panjenengan mengko Mas, mangga tumut pit Pakdhe, panjenengan
HA mangan sayur. Aja mangan kondur jam pira? kula! mangke punapa siyos
boba wae! tindak kaliyan bapa?

02

BASA
RINENGGA

“Rinengga” asale saka tembung lingga
RENGGA kang ateges paes.

A. Teges Basa Rinengga

Basa Rinengga ngemu teges basa kang dipaesi,
dijaga, lan dirumat supaya luwih apik, ngresepake

sarta dadi endah tetep edi peni. Lumrahe Basa
Rinengga kerep dianggo ing karya sastra,
antawacana ing upacara adat, antawacana
wayang lan kethoprak, sanadyan ing
pasrawungan saben dina uga kala-kala bisa
ditemoni Basa Rinengga.

B. WUJUDE BASA RINENGGA

Paribasan Bebasan Saloka Panyandra

PARIBASAN Yaiku unen-unen kang ajeg panganggone, mawa teges entar
nanging ora ngemu surasa pepindhan.

1. Ancik-ancik pucuke eri
Tegese : Tansah nduweni rasa kuwatir

2. Becik kethithik ala ketara
Tegese : sing becik/apik bakal tinemu,
sing ala bakal ketara

3. Adigang, adigung, adiguna
Tegese : ngendhelake kekuwatane,
kaluhurane, lan kapinterane

4. Gawe luwangan, ngurugi luwangan
Tegese : golek utangan anyar kanggo
nyaur utangan sing lawas

BEBASAN Yaiku unen-unen kang ajeg panganggone, mawa teges entar,
ngemu surasa pepindhan lan sing dipindhakake kahanan
utawa sesipate wonge.

1. Arep jamure emoh wantahe
Tegese : gelem kepenake lan ora
gelem rekasane

2. Kriwikan dadi grojokan
Tegese : prakara cilik dadi gedhe

3. Dudu berase ditempurake
Tegese : urun rembug nanging ora
cocog karo bab prakarane

4. Nututi layangan pedhot
Tegese : mburu barang sepele sing
asile ora sumbut karo rekasane

SALOKA Yaiku unen-unen kang ajeg panganggone, mawa teges entar,
ngemu surasa pepindhan lan sing dipindhakake wonge.

1. Kutuk marani sunduk
Tegese : wong kang nyedhaki marang
bebaya

2. Kebo nusu gudel
Tegese : wong tuwa njaluk wuruk
wong enom.

3. Timun mungsuh duren
Tegese : wong ringkih mungsuh wong
santosa

4. Gajah ngidak rapah
Tegese : wong kang tumindake ora
laras karo guneme

PANYANDRA Yaiku unen-unen saemper pepindhan kang surasane mawa
tetandhingan sing ngemu teges memper.

Purwa, madya, wus dumugi pungkasaning adicara. Kula minangka pranatacara
ingkang ndherekaken adicara ndherek mangayubagya dhumateng risang penganten
sarimbit, sageda nggayuh gesang ingkang atut runtut rerentengan ngantos kaken-kaken
ninen-ninen kadya mimi hamintuna. Kula ugi ngaturaken panuwun rehning sampun

pinitados ndherekaken gatining laksana pawiwahan sri pangaten. Kalamun
wonten kalepatan, kirang pana ing pandhapuking basa, kirang wikan ing
pangandikan, kirang runtut pangrakiting ukara, sayuk karya wulung wido mangsa
rowang sayektine wit saking bodho kawula, pungkasaning atur sedhah siti boga
kang binuntel roning kalapa apuranta yen wonten lepat kawula. Nuwun.

PURWAKANTHI Purwakanthi ana 3 yaiku :

Purwa ateges wiwitan, kanthi tegese 1. Purwakanthi Guru Swara
gandheng. Purwakanthi yaiku runtute 2. Purwakanthi Guru Sastra
swara ing ukara, tembung utawa wanda 3. Purwakanthi Guru

kang kappisan nggandheng wanda Lumaksita / Guru Basa
utawa tembung ing saburine.

Nganalisis Becik ketitik ala ketara
Basa Rinengga
yen ditliti saka basane, tetembungan

utawa unen-unen iki ngemu basa

endah yaiku dumunung ana ing

miriping aksara-aksarane.

Migunakake vokal konsonan: ik-ik

lan a-a. unen-unen iki migunakake

purwakanthi guru swara.

Ndhapuk pada Becik ketitik ala ketara

(paragraf) mawa Wis ta ora usah dibelani nganggo
padu barang, apa maneh ndadak
Basa Rinengga arep nglabrak menyang omahe
kancamu kuwi. Kowe iku sing ikhlas
wae senadyan difitnah pawongan
kang kaya mangkono iku. Wis ta
sareh, sing sabar, lan aluwung ngalah
wae. Gusti Allah iku ora sare lho,
Nak. Sing wigati, kowe rak nglakoni
mangkono tha? Insya Allah, ing
mengkone sing becik bakal ketitik
lan sing ala bakal ketara. Mangkene
iki rak mung kari nunggu wektu.
Suwening-suwe mesthi bakal
kadenangan sapa sing bener utawa
temen lan sing luput.

MATUR
NUWUN

CREDITS: This presentation template was created by Slidesgo,
including icons by Flaticon and infographics & images by Freepik

Please keep this slide for attribution