ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์

ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์

ทักษะการจำแนกประเภท

สมาชิ กในกลุ่ม

นายภานุวัฒน์ สุขพนัส
นางสาวนภาพร ปัญญาสาร
นางสาวนริศรา บุพศิริ
นางสาวภัทรวดี หมื่นหาวงศ์
นางสาวพรรณิ ษา วรชินา

การจำแนกประเภท (Classifying)

การจำแนกประเภท (Classifying) หมายถึง ความสามารถในการแบ่งประเภท
สิ่งของโดยหาเกณฑ์ (Criteria) หรือสร้างเกณฑ์ในการแบ่งขึ้น เกณฑ์ที่ใช้ในการ
จำแนกประเภทของสิ่งของมีอยู่ 3 อย่าง คือ ความเหมือน (Similarities) ความแตก
ต่าง (Differences) และความสัมพันธ์ร่วม (Interrelationships) ซึ่งแล้วแต่เด็กจะ
เลือกใช้เกณฑ์อันไหน นอกจากนี้ ประภาพรรณ สุวรรณสุข (2527:37) ได้ให้ความ
หมายของการจำแนกประเภทว่า หมายถึง การใช้ประสาทสัมผัสส่วนใดส่วนหนึ่ง
ของร่างกายจัดสิ่งต่าง ๆ ให้เข้าอยู่ในประเภทเดียวกัน ซึ่งการจัดประเภทนี้อาจ
ทำได้หลายวิธี เช่น แยกประเภทตามตัวอักษร ตามลักษณะ รูปร่าง แสง สี เสียง
ขนาด ประโยชน์ในการใช้ เป็ นต้น

นิวแมน ได้อธิบายว่า เด็กปฐมวัยสามารถจำแนกวัตถุออกเป็ นกลุ่ม ๆ ได้โดยการ
ใช้คุณสมบัติเฉพาะตัวของวัตถุหรือมิติของวัตถุนั้น ๆ เป็ นเกณฑ์ในการจำแนก
อาทิ สี ความแข็งแรง ขนาดและรูปร่าง เป็ นต้น เด็กบางคนอาจจำแนกวัตถุต่าง ๆ
ออกเป็ นกลุ่มได้โดยใช้คุณสมบัติหรือมิติมากกว่าหนึ่งอย่าง ในการจำแนกนี้เด็ก
ควรจะได้รับโอกาสที่ให้สามารถคิดตัดสินใจในการจำแนกโดยใช้ วิธีการจำแนก
ของเด็กเอง และไม่ใช่วิธีการจำแนกของผู้อื่นกำหนดให้ สำหรับ เรส์ด และแพท
เตอร์สัน (Resd and Patterson) ได้กล่าวในทำนองเดียวกันว่า การจำแนกประเภท
เป็ นแกนกลางของการเรียนรู้ทางวิทยาศาสตร์สำหรับเด็กปฐมวัย ที่ใช้วิธีการจัด
ระเบียบการสังเกตด้วยตนเอง

การจำแนกประเภทนั้นมีสิ่งที่เกี่ยวข้องอยู่ 2 อย่าง คือ เนื้อหาของกระบวนการวิชา
คือ วิชาวิทยาศาสตร์ และวิธีการของการสืบเสาะทางวิทยาศาสตร์ ตลอดทั้ง
กระบวนการของการจำแนกประเภทของเด็กในการเรียนเกี่ยวกับลักษณะพิ เศษ ของ
วัตถุชนิดต่าง ๆ ซึ่งเด็กปฐมวัยนั้นสามารถจะจำแนกคุณสมบัติของวัตถุได้โดยใช้วิธี
การพื้นฐาน ง่าย ๆ นอกจากนี้ทบวงมหาวิทยาลัย (2525:68) ได้กล่าวถึงการจำแนก
ประเภทว่า เป็ นกระบวนการที่นักวิทยาศาสตร์ใช้จำแนกสิ่งต่าง ๆ ออกเป็ นหมวดหมู่
เพื่ อช่วยให้เกิดความสะดวกในการศึกษาและจดจำ โดยอาศัยเกณฑ์บางอย่างในการ
จำแนกสิ่งเหล่านี้ เช่น จำแนกสิ่งมีชีวิตออกเป็ นพื ชและสัตว์ โดยอาศัยลักษณะรูปร่าง
การเคลื่อนไหว การกินอาหาร การขับถ่ายของเสีย และการสืบพันธุ์เป็ นเกณฑ์ในการ
จำแนก เมื่อพิ จารณาคุณสมบัติเหล่านี้แล้วจะเห็นได้ชัดเจนว่า พื ชและสัตว์แตกต่าง
กันมาก บางครั้งอาจจะมีปัญหาอยู่บ้างในการเลือกเกณฑ์ที่จะใช้ในการจำแนก
ประเภท ยกตัวอย่างเช่น แป้งเปี ยกมีลักษณะกึ่งกลางระหว่างของแข็งกับของเหลว
จึงไม่ทราบจะจัดเข้าประเภทใด ซึ่งตัวอย่างดังกล่าวนี้แสดงให้เห็นว่า การจำแนกโดย
ใช้เกณฑ์อย่างหนึ่งอย่างใดแต่เพี ยงอย่างเดียว จะมีข้อจำกัดในการจำแนกสิ่งต่าง ๆ
จึงมีข้อเสนอแนะว่าในการจำแนกนั้นเราจะใช้วิธีใด หลักใดก็ตาม วิธีที่ดี คือ วิธีที่ทำให้
เราสามารถแยกประเภทและระบุชนิดของวัตถุต่าง ๆ ได้โดยเด็ดขาด ไม่ควรก้ำกึ่งกัน
จะทำให้สับสน การพัฒนาทักษะในการจำแนกประเภทนั้น ผู้เรียนจะต้องเริ่มด้วยการ
จำแนกกลุ่มของวัตถุออกเป็ นสองพวกตามเกณฑ์ที่ กำหนดอย่างใดอย่างหนึ่ง จาก
นั้นก็แบ่งต่อไปตามเกณฑ์ที่กำหนดขึ้นเป็ นครั้งที่สอง และทำเช่นนี้เรื่อยไป จนกระทั่ง
ผู้เรียนสามารถแบ่งระบุวัตถุที่มีอยู่จำนวนมาก ๆ ได้

ดังนั้นการจัดประสบการณ์ทางวิทยาศาสตร์ให้แก่เด็กปฐมวัยด้วยวีธีการ
จำแนก ประเภท ครูจะต้องพยายามจัดหาวัสดุอุปกรณ์หลาย ๆ ชนิดมาให้เด็กได้เล่น
เพื่ อให้เด็กเกิดความสนใจอยู่เสมอ กระตุ้นให้เด็กเสนอแนวคิดในการจำแนกวัตถุใน
หลาย ๆ ลักษณะให้ได้มากที่สุดที่เด็กจะทำได้ และหลังจากที่เด็กจำแนกประเภทได้
แล้ว ควรให้เด็กอภิปรายเหตุผลที่เขาได้จำแนกตามประเภทเช่นนั้น

ตัวอย่างการจัดกิจกรรมเพื่ อส่งเสริมทักษะการจำแนกประเภท

การแยกประเภทเมล็ดพื ช
แนวคิด
เมล็ดพื ชมีความแตกต่างกันในด้านขนาดรูปร่าง สี และความหยาบละเอียดของผิว
นอกเมล็ด
วัตถุประสงค์
หลังจากที่ได้ทำกิจกรรมนี้แล้วเด็กสามารถ

1. แยกประเภทของเมล็ดพื ชได้อย่างน้อย 2 ลักษณะ
2. เกิดความคิดรวบยอดเกี่ยวกับความแตกต่างกันของเมล็ดพื ชในด้าน
ขนาด รูปร่าง สี และความหยาบละเอียดของผิวนอกเมล็ด
วัสดุอุปกรณ์
1. เมล็ดพื ชชนิดและขนาดที่แตกต่างกันในด้านขนาด รูปร่าง สี และความ
หมาย ละเอียด เช่น เมล็ด ถั่วเขียว ถั่วดำ ถั่วแดง ข้าวเปลือก น้อยหน่า มะละกอ
ชมพู่ ฝรั่ง มะขาม ฯลฯ
2. ถาด หรือฝากล่องกระดาษสำหรับแยกเซตของเมล็ดพื ช
3. ภาชนะสำหรับใส่เมล็ดพื ช (อาจจะใช้ถ้วยพลาสติก ชาม กระทง หรือขัน
ก็ได้)

กิจกรรม
1. จัดเมล็ดพื ชทุกประเภทที่สามารถหามาได้โดยผสมกันแล้วแบ่งใส่

ภาชนะเพื่ อ
แจกให้กับเด็กทุกคนโดยครูยังไม่ต้องให้คำแนะนำใด ๆ ทั้งนั้น ปล่อยให้เด็กเล่นกับ
เมล็ดพื ชตามลำพัง

2. หลังจากนั้นสักครูหนึ่งบอกให้เด็กแยกประเภทของเมล็ด ขณะที่เด็กทำ
กิจกรรมอยู่ครูเดินดูรอบ ๆ และอภิปรายกับเด็กแต่ละคนว่าแยกประเภทของเมล็ด
พื ชได้อย่างไร หรือเพราะเหตุใดเขาจึงแยกในลักษณะนั้น

3. ส่งเสริมให้เด็กแยกประเภทของเมล็ดพื ชในลักษณะใหม่ที่ไม่ให้ซ้ำกับ
แบบเดิมที่ เขาได้ทำไว้ครั้งแรก โดยถูกต้อง ไม่แนะนำใด ๆ ทั้งสิ้น

4. อภิปรายเกี่ยกวับวิธีการที่เด็กแต่ละคนแยกประเภท โดยอาจจะให้เด็ก
เดินดูของ เพื่ อนคนอื่น ๆ ว่าเขาทำกันอย่างไร หลังจากนั้นครูควรตั้งคำถามเด็กว่า

กิจกรรมที่ 2
โปรดยกตัวอย่างเกณฑ์ที่อาจแบ่งสัตว์ต่างๆออกเป็ น 2กลุ่มได้

เกณฑ์ที่ใช้แบ่งสัตว์ออกเป็ นสองกลุ่มมีได้หลายเกณฑ์เช่น
1.สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกับสัตว์ที่ไม่ได้เลี้ยงลูกด้วยนม
2.สัตว์มีปี กกับสัตว์ไม่มีปี ก
3.มีปี กฉันมีขากับฉันไม่มีขา