ระบบสุริยะ

ระบบสุริยะ

Solar System

By KruSmile

คำนำ

ระบบสุริยะได้กำเนิ ดและดำเนิ นวิวัฒนาการมาตั้งแต่
ประมาณ 4,600 ล้านปีก่อน โดยเริ่มจากการแตกสลายด้วยแรง
โน้ มถ่วงภายในของเมฆโมเลกุลขนาดยักษ์ มวลส่วนใหญ่ในการ
แตกสลายครั้งนั้ นได้กระจุกรวมกันอยู่บริเวณศูนย์กลาง และ
กลายมาเป็นดวงอาทิตย์ มวลส่วนที่เหลือวนเวียนโดยรอบมีรูป
ร่างแบนลง กลายเป็นจานดาวเคราะห์ก่อนเกิด ซึ่งเป็นต้น
กำเนิ ดของดาวเคราะห์ ดาวบริวาร ดาวเคราะห์น้ อย และวัตถุ
ขนาดเล็กอื่น ๆ

ผู้จัดทําหวังเป็นอย่างยิ่งว่า E-book เล่มนี้ จะเป็นประโยชน์
ต่อนั กเรียนนที่กําลังศึกษาเรื่อง"ระบบสุริยะ" และช่วยให้ผู้เรียน
สามารถเรียนรู้อย่างเข้าใจและเป็นสื่อการเรียนที่ดี สามารถช่วย
ให้ผู้เรียนบรรลุวัตถุประสงค์การเรียนรู้ และเป็นประโยชน์ แก่
ผู้อ่านทุก ๆ ท่าน หากมีข้อเสนอแนะประการใด ผู้จัดทำขอรับไว้
ด้วยความขอบพระคุณยิ่ง

ฐิติมา เทียนไทยสงค์
ผู้จัดทำ

สารบัญ หน้ า

เรื่อง 1
คำนำ 4
สารบัญ 12
กำเนิ ดระบบสุริยะ 15
องค์ประกอบระบบสุริยะ 16
เเบบทดสอบระบบสุริยะ 17
เฉลยเเบบดสอบระบบสุริยะ
เอกสารอ้างอิง
ประวัติผู้จัดทำ

ระบบสุริยะ 1

ระบบสุริยะประกอบด้วย ดวงอาทิตย์เป็นดาวฤกษ์
อยู่ตรงศูนย์กลางของระบบ มีดาวเคราะห์และวัตถุขนาด
เล็ก เช่น ดาวเคราะห์แคระ ดาวเคราะห์น้ อย ดาวหาง เป็น
บริวารโคจรล้อมรอบ ดาวเคราะห์บางดวงมีดวงจันทร์
บริวารโคจรล้อมรอบ

ระบบสุริยะ 2

กำเนิ ดระบบสุริยะ

ระบบสุริยะเกิดจากกลุ่มฝุ่นและแก๊สในอวกาศซึ่ง
เรียกว่า “โซลาร์เนบิวลา” (Solar Nebula) รวมตัวกันเมื่อ
ประมาณ 4,600 ล้านปีมาแล้ว (นั กวิทยาศาสตร์คำนวณ
จากอัตราการหลอมรวมไฮโดรเจนเป็นฮีเลียมภายในดวง
อาทิตย์) เมื่อสสารมากขึ้นแรงโน้ มถ่วงระหว่างมวลสาร
มากขึ้นตามไปด้วย กลุ่มฝุ่นและแก๊สยุบตัวหมุนเป็นรูป
จานตามหลักอนุรักษ์โมเมนตัมเชิงมุม ดังภาพที่ 1 แรง
โน้ มถ่วงที่เพิ่มขึ้นสร้างแรงกดดันที่ใจกลางจนอุณหภูมิสูง
ถึง 15 ล้านเคลวิน จุดปฏิกิริยานิ วเคลียร์ฟิวชัน หลอมรวม
อะตอมของไฮโดรเจนให้เป็นฮีเลียม ดวงอาทิตย์กำเนิ ด
เป็นดาวฤกษ์

ระบบสุริยะ 3

วัสดุรอบๆ ดวงอาทิตย์ (Planetisimal) ยังคงหมุนวน
และโคจรรอบดวงอาทิตย์ด้วยโมเมนตัมที่มีอยู่เดิมมวลสารใน
วงโคจรแต่ละชั้นรวมตัวกันเป็นดาวเคราะห์ อิทธิพลจากแรง
โน้ มถ่วงทำให้วัสดุที่อยู่รอบๆ พุ่งเข้าหาดาวเคราะห์จากทุก
ทิศทางถ้าทิศทางของการเคลื่อนที่มีมุมลึกก็จะพุ่งชนดาว
เคราะห์ ทำให้ดาวเคราะห์นั้ นมีขนาดใหญ่และมีมวลเพิ่มขึ้น
แต่ถ้ามุมของการพุ่งชนตื้นเกินไปก็อาจจะทำให้แฉลบเข้าสู่ วง
โคจร และเกิดการรวมตัวกลายเป็นดวงจันทร์บริวาร ดังจะ
เห็นว่า ดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ เช่น ดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์
มีดวงจันทร์บริวารหลายดวงเนื่ องจากเป็นดาวเคราะห์ขนาด
ใหญ่มีมวลมากจึงมีแรงโน้ มถ่วงมาก ต่างกับดาวพุธซึ่งเป็น
ดาวเคราะห์ขนาดเล็กมีมวลน้ อยจึงมีแรงโน้ มถ่วงน้ อยจึงไม่มี
ดวงจันทร์บริวารเลยส่วนดาวเคราะห์น้ อยและดาวหางนั้ นมี
รูปทรงเหมือนอุกกาบาต เพราะเป็นดาวขนาดเล็กมีมวลน้ อย
แรงโน้ มถ่วงจึงไม่สามารถเอาชนะแรงยึดเหนี่ ยวระหว่างสสาร
ให้ยุบรวมเป็นทรงกลมได้

หลักฐานที่ยืนยันทฤษฏีกำเนิ ดระบบสุริยะก็คือ ถ้ามอง
จากด้านบนของระบบสุริยะ (Top view) จะสังเกตได้ว่า ทั้ง
ดวงอาทิตย์ ดาวเคราะห์ และดวงจันทร์บริวารเกือบทุกดวง
หมุนรอบตัวเองในทิศทวนเข็มนาฬิกา* และโคจรรอบดวง
อาทิตย์ในทิศทวนเข็มนาฬิกา** และหากมองจากด้านข้างของ
ระบบสุริยะ (Side view) ก็จะสังเกตได้ว่า ดาวเคราะห์และดวง
จันทร์บริวารเกือบทุกดวง มีระนาบวงโคจรใกล้เคียงกับ
ระนาบสุริยวิถี (Ecliptic plane) *** ทั้งนี้ ก็เนื่ องมาจากระบบ
สุริยะทั้งระบบกำเนิ ดขึ้นพร้อมๆ กัน จากการยุบรวมและหมุน
ตัวของจานฝุ่นใน Solar nebula ดังที่กล่าวมา

ระบบสุริยะ 4

องค์ประกอบของระบบสุริยะ

ดวงอาทิตย์ (The Sun)
เป็นดาวฤกษ์ซึ่งมีมวลร้อยละ 99 ของระบบสุริยะ จึงทำให้

อวกาศโค้งเกิดเป็นศูนย์กลางของแรงโน้ มถ่วง โดยมีดาว
เคราะห์และบริวารทั้งหลายโคจรล้อมรอบ ดวงอาทิตย์มีองค์
ประกอบหลักเป็นไฮโดรเจนซึ่งเป็นอยู่ในสถานะพลาสมา
(แก๊สที่มีอุณหภูมิสูงมากจนประจุหลุดออกมา)

ระบบสุริยะ 5

องค์ประกอบของระบบสุริยะ

ดาวเคราะห์ (Planets)
คือบริวารขนาดใหญ่ของดวงอาทิตย์ 8 ดวง เรียงลำดับ

จากใกล้ไปไกล ได้แก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์​โลก ดาวอังคาร ดาว
พฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนั ส และดาวเนปจูน ดาวเคราะห์
ทั้งแปดโคจรรอบดวงอาทิตย์ โดยมีระนาบใกล้เคียงกับ
ระนาบสุริยวิถี ดาวเคราะห์ชั้นใน 4 ดวงแรก มีองค์ประกอบ
หลักเป็นของแข็ง ดาวเคราะห์ชั้นนอก 4 ดวงหลังมีองค์
ประกอบหลักเป็นแก๊สไฮโดรเจนเช่นเดียวกับดวงอาทิตย์
ดาวเคราะห์เกือบทุกดวงหมุนรอบตัวเองและโคจรรอบดวง
อาทิตย์ในทิศทางเดียวกัน

ระบบสุริยะ 6

องค์ประกอบของระบบสุริยะ

ดวงจันทร์บริวาร (Moons หรือ Satellites)
หมายถึง ดาวที่เป็นบริวารโคจรรอบดาวเคราะห์อีกที่

หนึ่ ง มิได้โคจรรอบดวงอาทิตย์โดยตรง โลกมีบริวารชื่อ ดวง
จันทร์ (The Moon) โคจรล้อมรอบขณะที่ดาวเคราะห์ดวงอื่นก็
มีดวงจันทร์บริวารโคจรล้อมรอบเช่นกัน ยกตัวอย่าง
ดาวพฤหัสบดีมีดวงจันทร์ขนาดใหญ่ 4 ดวง (Galilean moons)
ชื่อ ไอโอ (Io), ยูโรปา (Europa), กันนี มีด (Ganymede) และ
คัลลิสโต (Callisto) ดาวเสาร์มีดวงจันทร์บริวารขนาดใหญ่ชื่อ
ไททัน (Titan)

ระบบสุริยะ 7

องค์ประกอบของระบบสุริยะ

ดาวเคราะห์แคระ (Dwarf Planets)
เป็นนิ ยามใหม่ของสมาพันธ์ดาราศาสตร์สากล

(International Astronomical Union) ที่กล่าวถึง วัตถุขนาด
เล็กที่มีรูปร่างคล้ายทรงกลม (ภาพที่ 2) ที่มีวงโคจรเป็นรอบ
ดวงอาทิตย์ ซ้อนทับกับดาวเคราะห์ดวงอื่น และไม่อยู่ใน
ระนาบของสุริยวิถี ยกตัวอย่าง ดาวพลูโตถูกจัดเป็นดาว
เคราะห์แคระ เนื่ องจากมีลักษณะคล้ายทรงกลม มีวงโคจร
รอบดวงอาทิตย์ซ้อนทับกับวงโคจรของดาวเนปจูน และเอียง
ตัดกับระนาบสุริยวิถีเป็นมุม 17° ดาวเคราะห์น้ อยซีรีส ถูกจัด
เป็นดาวเคราะห์แคระ เนื่ องจากมีลักษณะคล้ายทรงกลม มีวง
โคจรรอบดวงอาทิตย์ซ้อนทับกับวัตถุอื่น ๆ ที่อยู่ในแถบเข็มขัด
ดาวเคราะห์น้ อย

ระบบสุริยะ 8

องค์ประกอบของระบบสุริยะ

ดาวเคราะห์น้อย (Asteroids)
คือวัตถุที่ไม่สามารถรวมตัวกันเป็นดาวเคราะห์ได้

เนื่ องจากถูกรบกวนจากแรงโน้ มถ่วงของดาวเคราะห์ขนาดใหญ่
เช่น ดาวพฤหัสบดี และดาวเสาร์ ทำให้แรงไทดัลที่เกิดขึ้นมีกำลัง
มากกว่าแรงยึดเหนี่ ยวระหว่างสสารภายในดาวดาวเคราะห์น้ อย
ส่วนใหญ่มีองค์ประกอบหลักเป็นหิน แต่บางดวงมีโลหะปนอยู่
ดาวเคราะห์น้ อยส่วนใหญ่อยู่ที่ "แถบดาวเคราะห์น้ อย" (Asteroid
belt) ซึ่งอยู่ระหว่างวงโคจรของดาวอังคารและดาวพฤหัสบดี ดาว
เคราะห์น้ อยมีรูปทรงเหมือนอุกกาบาต เนื่ องจากมวลน้ อยจึงมี
แรงโน้ มถ่วงน้ อยไม่สามารถยุบรวมเนื้ อดาวให้มีรูปร่างทรงกลม
วงโคจรของดาวเคราะห์น้ อยมีความรีมากกว่าวงโคจรของดาว
เคราะห์ โดยวงโคจรส่วนใหญ่เอียงทำมุมกับระนาบสุริยวิถีเล็ก
น้ อย ในปัจจุบันได้มีการค้นพบดาวเคราะห์น้ อยมากกว่า 3 แสน
ดวง เนื่ องจากดาวเคราะห์น้ อยไม่สามารถรวมตัวเป็นดาวเคราะห์
ได้ มันจึงไม่มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างภายในมาหลายพันล้าน
ปีแล้ว นั กดาราศาสตร์จึงเปรียบว่า ดาวเคราะห์น้ อยเป็นเสมือน
ฟอสซิลของระบบสุริยะ

ระบบสุริยะ 9

องค์ประกอบของระบบสุริยะ

วัตถุในแถบคอยเปอร์ (Kuiper Belt Objects)
มีองค์ประกอบหลักเป็นหินปนน้ำแข็ง มีวงโคจรรอบดวงอาทิตย์
อยู่ถัดจากดาวเนปจูนออกไปวงโคจรของวััตถุในแถบคอยเปอร์
เอียงทำมุมกับระนาบสุริยวิถีเล็กน้ อย โดยมีระยะห่างจากดวง
อาทิตย์ 40 – 500 AU (AU ย่อมาจาก Astronomical Unit หรือ
หน่ วยดาราศาสตร์ เท่ากับระยะทางระหว่างโลกถึงดวงอาทิตย์
หรือ 150 ล้านกิโลเมตร)ดาวพลูโตและดาวเคราะห์แคระซึ่งถูกค้น
พบใหม่เป็นวัตถุในแถบคอยเปอร์ เช่น เอริส เซดนา วารูนา
ปัจจุบันมีการค้นพบวัตถุประเภทนี้ แล้วมากกว่า 35,000 ดวง

ระบบสุริยะ 10

องค์ประกอบของระบบสุริยะ

ดาวหาง (Comets)
เป็นวัตถุขนาดเล็กเช่นเดียวกับดาวเคราะห์น้ อย แต่มีวง

โคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นวงรีแคบ และทำมุมเอียงตัดกับระนาบ
ของสุริยวิถีเป็นมุมสูง ดาวหางมีองค์ประกอบเป็นน้ำแข็ง (Ice
water) และแก๊สในสถานะของแข็ง เมื่อดาวหางเคลื่อนที่เข้าหา
ดวงอาทิตย์ พลังงานจากดวงอาทิตย์ทำให้มวลของดาวหางระเหิด
กลายเป็นแก๊สลมสุริยะเป่าให้แก๊สเหล่านี้ ให้พุ่งไปในทิศทางตรง
ข้ามกับดวงอาทิตย์ ปรากฏเป็นหางยาวหลายล้านกิโลเมตร

ระบบสุริยะ 11

องค์ประกอบของระบบสุริยะ

เมฆออร์ต (Oort Cloud)
นั กดาราศาสตร์ชาวเนเธอร์แลนด์ชื่อ แจน ออร์ต (Jan

Oort) ตั้งทฤษฏีว่า บริเวณขอบนอกของระบบสุริยะเป็นทรงกลม
ซึ่งมีขนาดรัศมีประมาณ 50,000 AU จากดวงอาทิตย์ ห่อหุ้มด้วย
วัสดุจำพวกน้ำแข็ง ซึ่งหากมีแรงโน้ มถ่วงจากภายนอกมากระทบ
กระเทือน น้ำแข็งเหล่านี้ จะหลุดเข้าสู่วงโคจรรอบดวงอาทิตย์
กลายเป็นดาวหางวงโคจรคาบยาว (Long-period comets) ซึ่งมี
คาบวงโคจรรอบดวงอาทิตย์นานหลายหมื่นปี เมื่อดาวหางโคจร
เข้าใกล้ดวงอาทิตย์ แรงโน้ มถ่วงจากดาวเคราะห์จะส่งอิทธิพลให้
เปลี่ยนเป็นดาวหางวงโคจรคาบสั้น (Short-period comets) เช่น
ดาวหางฮัลเลย์มีวงโคจรรูปวงรีแคบและคาบเกี่ยวกับวงโคจรของ
ดาวยูเรนั ส มีคาบการโคจรรอบดวงอาทิตย์เพียง 78 ปี

แบบทดสอบระบบสุริยะ 12

จงเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียว
แล้วกาเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในกระดาษคําตอบ

1 .   ด า ว เ ค ร า ะ ห์ ด ว ง ใ ด ใ ห ญ่ ที่ สุ ด ใ น ร ะ บ บ สุ ริ ย ะ
จักรวาล

ก. ดาวเสาร์
ข. ดาวพฤหัส
ค. ดาวพลูโต
ง. ดาวอังคาร

2. ดาวประจำเมืองคือดาวใด
ก.ดาวอังคาร
ข.ดาวโลก
ค.ดาวศุกร์
ง.ดาวเสาร์

3. บ่วงสุริยะมีความสูงเทียบได้กับเท่าใด
ก. ดาวพุธ20 ดวงเรียงกัน
ข. ดาวโลก 10 ดวงเรียงกัน
ค. ดาวอังคาร 20 ดวงเรียงกัน
ง. ดาวเสาร์ 10 ดวงเรียงกัน

แบบทดสอบระบบสุริยะ 13

จงเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียว
แล้วกาเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในกระดาษคําตอบ

4. แสงเดินทางด้วยความเร็วประมาณเท่าใด
ก.500,000 กม./วินาที
ข.400,000 กม./วินาที
ค.300,000 กม./วินาที
ง.200,000 กม./วินาที

5. ในรัศมีการเดินทางของแสงจากดวงอาทิตย์
ระยะเวลา 17 ปี จะมีดาวฤกษ์ อยู่ในขอบเขต
ป ร ะ ม า ณ กี่ ด ว ง

ก. 50 ดวง
ข. 60 ดวง
ค. 70 ดวง
ง. 80 ดวง

6. รังสี เอ็กซ์ที่พวยพุ่งมาจากพายุสุริยะเรียกว่า
อะไร

ก. ซีเอ็มอี
ข. แมกนี โทสเฟีย
ค. แมกม่า
ง. โปรตอน

แบบทดสอบระบบสุริยะ 14

จงเลือกคําตอบที่ถูกที่สุดเพียงคําตอบเดียว
แล้วกาเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในกระดาษคําตอบ

7 . โ ล ก เ ป็ น ด า ว ที่ อ ยู่ ใ น ร ะ บ บ สุ ริ ย ะ จั ก ร ว า ล ลำ ดั บ ที่ เ ท่ า ไ ร
ก. ลำดับที่4
ข. ลำดับที่3
ค. ลำดับที่2
ง. ลำดับที่1

8 . ข้ อ ใ ด ก ล่ า ว ถึ ง ด ว ง จั น ท ร์ ถู ก ต้ อ ง
ก. ดวงจันทร์ไม่มีบรรยากาศห่อหุ้มไม่มี แสงสว่างในตัวเอง
ข. ดวงจันทร์ไม่มีบรรยากาศห่อหุ้มมีแสง สว่างในตัวเอง
ค. ดวงจันทร์มีบรรยากาศห่อหุ้มไม่มีแสง สว่างในตัวเอง
ง. ดวงจันทร์มีบรรยากาศห่อหุ้มมีแสง สว่างในตัวเอง

9.การหมุนรอบตัวเองของโลกไม่ทำให้เกิดปรากฏการณ์ ในข้อใด
ก. ประเทศญี่ปุ่นสว่างเร็วกว่าประเทศไทย
ข. ทิศ
ค. การขึ้ น- ตกของดวงดาว
ง. น้ำขึ้ น – น้ำลง

1 0 . ร ะ บ บ สุ ริ ย ะ คื อ ร ะ บ บ ที่ มี ด า ว อ ะ ไ ร เ ป็ น ศู น ย์ ก ล า ง
ก. ดาวฤกษ์
ข. ดาวเคราะห์
ค. ดาวหาง
ง. ดาวเคราะห์น้ อย

1 5เฉลยแบบทดสอบระบบสุริยะ

1.ง. ดาวอังคาร
2.ค.ดาวศุกร์
3.ค. ดาวอังคาร 20 ดวงเรียงกัน
4.ค.300,000 กม./วินาที
5.ง. 80 ดวง
6.ง. โปรตอน
7.ก. ลำดับที่4
8.ข. ดวงจันทร์ไม่มีบรรยากาศห่อหุ้มมีแสง สว่างในตัวเอง
9. ง. น้ำขึ้ น – น้ำลง
10. ก. ดาวฤกษ์

เอกสารอ้างอิง 16

สถาบันส่ งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.
(2560). (คู่มือ)หนั งสื อเรียน สสวท
พื้นฐานวิทยาศาสตร์ ป.5. กรุ งเทพฯ: ซีเอ็ด ยูเคชั่น.

ประวัติผู้จัดทำ 17

ชื่อ-สกุล : นางสาวฐิติมา เทียนไทยสงค์
ชื่อเล่น : สไมล์
กำลังศึ กษาปริญญาโท สาขาวิทยาศาสตร์ศึ กษา
คณะครุ ศาสตร์มหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี
ปัจจุบันทำงานที่ กศน.อำเภอวังสามหมอ อำเภอวังสามหมอ
จั ง ห วั ด อุ ด ร ธ า นี